Θεσμοί Της Μάνης – Η Πατριά-Συντροφιά


 Οι κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώθηκαν κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας στον γεωγραφικό χώρο της Μάνης, σε συνδυασμό με τα πανάρχαια έθιμα της λακωνικής χερσονήσου, καθώς επίσης οι επαφές των Μανιατών με τους Ενετούς και τους Τούρκους οδήγησαν στην δημιουργία ιδιαιτέρων θεσμών όπως αυτών της πατριάς, συντροφίας και καπετανίας.

Η Μάνη επί της ουσίας ουδέποτε τέθηκε υπό Τουρκικό έλεγχο έτσι ο νόμος που τέθηκε σε εφαρμογή σε αυτόν τον ανυπότακτο τόπο ήταν ο  νόμος του ισχυρού. Παρόμοια χαρακτηριστικά εμφανίζονται και σε άλλες περιοχές του κόσμου με παρόμοιο απείθαρχο σε κεντρική εξουσία πνεύμα. ( Αλβανία, Αραβία κ.ά ). Εκτός των δύσκολων κοινωνικών συνθηκών λόγω των οικογενειακών σπαραγμών για το ποιος θα επικρατούσε σε μια φλούδα γης με περιορισμένους οικονομικούς πόρους, είχαν να αντιμετωπίσουν και τις συνεχείς επιθέσεις των Τούρκων και των πειρατών.

Μέσα σε αυτήν την  εκρηκτική κατάσταση ο άνθρωπος ήταν φυσικό να στραφεί προς την οικογένεια του. Ας μην ξεχνάμε ότι για κάθε άνθρωπο η οικογένεια σε δύσκολες στιγμές είναι το καταφύγιο του. Ωστόσο η κοινωνική διάστασή της στην Μάνη απέκτησε με το πέρασμα του χρόνου συγκεκριμένα θεσμικά χαρακτηριστικά.

Η κάθε οικογένεια λοιπόν κλείστηκε και στηρίχτηκε στα μέλη της. Δεν είναι τυχαίο ότι στην Μάνη δημιουργήθηκαν οι περισσότεροι οικογενειακοί οικισμοί, που διατηρούνται πολλοί ως σήμερα από οποιοδήποτε άλλο μέρος της Ελλάδας. Η κάθε οικογένεια ανάλογα με την ισχύ των όπλων της (ανδρών της) δέσμευε μια περιοχή και επέβαλε τους κανόνες της. Πολλές περιοχές της Μάνης φέρουν ως σήμερα ονόματα αρχοντικών οικογενειών που έκριναν κάθε περιοχή. (Νικλιάνικο, Φωκάς, Τρυγονάς, Μαλεύρι…). Οι ισχυρές οικογένειες λέγονταν σοϊλήδες οι οικογένειες που ακολουθούσαν τους κανόνες λέγονταν αχαμνόμεροι.

Στην μέσα Μάνη ( Οίτυλο ως Ταίναρο ) το πλήθος των οικογενειακών οικισμών οδήγησε στον θεσμό της πατριάς. Με τον όρο αυτό εννοούμε την εκτεταμένη οικογένεια που συνδέεται με αιματοσυγγένεια. Οι οικογενειακοί οικισμοί οδήγησαν πολλές οικογένειες να αλλάζουν τα επίθετα τους μέσα στον οικισμό προκειμένου να ξεχωρίζουν. Για παράδειγμα στους Μιχαλακιάνους της Βάθειας ανήκουν ο Μητσάκος, ο Ορφανάκος, ο Αγγελάκος κ.ά. άσχετα αν δεν γράφονται Μιχαλακάκος. Όλοι τους ανήκουν στην ίδια πατριά.

Η κάθε πατριά είχε συγκεκριμένο οικιστικό χώρο. Πολλές πατριές μαζί δημιουργούσαν χωριό. (Λάγια). Το ανώτατο όργανο αποφάσεων σε κάθε πατριά ήταν η γεροντική. Τα μέλη της αποφάσιζαν τις κινήσεις της οικογένειας σε περιπτώσεις έχθρας ή συμφιλίωσης. Κάθε οικογένεια εκπροσωπείτο στην γεροντική με ανάλογα μέλη.

Ο τυπικός μανιάτικος οικισμός προέβλεπε η κάθε πατριά να έχει έναν συλλογικό πύργο (ανήκε σε όλους) και γύρω από αυτόν αναπτύσσονταν τα υπόλοιπα σπίτια της πατριάς και των κλάδων της. Ο ηγέτης- εκπρόσωπος κάθε οικογένειας λεγόταν το κεφαλάρι της γενιάς ωστόσο δεν έπαιρνε μόνος αποφάσεις διότι τα μέλη της πατριάς ήταν εσωτερικώς εξισωμένα. Ωστόσο υπάρχουν οικογένειες που δεν τεμαχίστηκαν ονομαστικά λόγω προσκόλλησης στο παλαιό όνομα τους.

Η αιματοσυγγένεια ήταν τόσο σημαντική μεταξύ των μελών μιας πατριάς που σε περιπτώσεις έχθρας ακόμα 10ου βαθμού συγγενείς συμμετείχαν. Ο πιο δυνατός, έξυπνος, μορφωμένος άνδρας της πατριάς ονομαζόταν ο κάλλιος της γενιάς.

Γιατί το αίμα,  αίμα μου

Γιατί το κρέα, κρέα μου

Γιατί το αίμα αναπηδά

Σκίζει λαιγκάδια και βουνά

Χτίζει γιοφύρια και περνά

————————————

Το αίμα νερό δεν γίνεται

Κι άμα γενεί δεν πίνεται

 

Πολλές φορές συνέβαινε μια ισχυρή πατριά να συμμαχεί με μια ασθενέστερη πιο μικρή για λόγους ασφάλειας ή για να βοηθούνται σε περίπτωση έχθρητας. Δεν είναι λίγες μάλιστα οι φορές που μεγάλες πατριές συσσωματώνουν άλλες μικρότερες και γράφονταν με δύο επίθετα.  Οι συμμαχίες αυτές που αναπτύχθηκαν κυρίως στην μέσα Μάνη ονομάζονται συντροφίες.

Τέτοιες για παράδειγμα ήταν οι Μπαθροταγαρουλιάνοι του Κούνου ή οι Γιαννακομιχελιάνοι της Λάγιας. Οι συντροφίες αυτές λειτουργούσαν σαν ενιαίο οικογενειακό σύνολο. Δεν είναι λίγες οι φορές που μέλη ίδιας πατριάς σκοτώνονται μεταξύ τους ενώ μέλη μιας συντροφίας αν και δεν τους δένει αιματοσυγγένεια έχουν ειρηνική συνύπαρξη σεβόμενοι ο ένας τον άλλον.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s