Το Μοιρολόι-Σύνδεση και απόηχος του Ομηρικού έπους


Ο θάνατος αποτελεί θέμα συζήτησης και σημείο αναφοράς του ανθρώπου από την αρχαιότητα ως σήμερα. Πλήθος τελετουργιών, θρησκειών, πνευματικών αναζητήσεων και ψυχικών πεποιθήσεων αναπτύχθηκαν γύρω από την ενασχόληση με τον θάνατο. Η βία ως κινητήριος δύναμη της ιστορίας βοήθησε πολύ σε αυτό. Η δημιουργία πολλών εθιμικών τελετών σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης από διάφορους λαούς είναι λογική αν σκεφτεί κανείς ότι ο άνθρωπος πάντοτε συναρπαζόταν από την αναζήτηση του υπαρξιακού αγνώστου.

Εκδήλωση της νεκρικής εθιμοτυπίας είναι το μοιρολόι. Το τραγούδι, το άσμα το θρηνητικό προς εκείνον που φεύγει και πρέπει να τιμηθεί για να έχει καλό κατευόδιο (κάθοδο στον Άδη). Μελετητές όπως ο Saunier και ο Ε. Καψωμένος παρατηρούν ότι παλαιότερα ο ελληνικός λαός έμενε πιστός σε μια παράδοση των Ομηρικών χρόνων όπου η εικόνα του κάτω κόσμου απηχεί στην αρχαία παγανιστική μυθολογία για τον Άδη. Με λίγα λόγια όσο πολυτάραχη και αν ήταν η Ελληνική ιστορία αυτή η πεποίθηση περί του θανάτου, που συγκρούεται με επιστημονικές ή θρησκευτικές γνώμες δεν μπόρεσε να εξαλειφθεί.

Η Θέτιδα και οι Νηρηίδες θρηνούν το νεκρό Αχιλλέα. Κορινθιακή υδρία, 570 π.Χ. περίπου.
Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου (αντίγραφο).

Η κοσμοθεωρία του μοιρολογιού είναι αρχέγονη και απλή. Ο κόσμος (σύμπαν) διαιρείται συνήθως σε δύο μέρη. Τον απάνω κόσμο και τον κάτω κόσμο. Ο κάτω κόσμος είναι ο Άδης, ο οποίος φέρει στην συνείδηση του λαού πολλά ονόματα. (μαύρη γης, κάτω κόσμος, μαύρο σκοτάδι, Τάρταρα κ.ά.). Το μαύρο αποτελεί σύνηθες χαρακτηριστικό της νεκρικής εθιμοτυπίας. Στην λαϊκή φαντασία λειτουργεί σαν αποστροφή του απάνω κόσμου.

Ε Σταύρο του Μιχάλακα

Και λυγερέ μου άρχοντα

Πες μου τα νέα τα καλά

Από την κάτω γειτονιά[1]

Ο θρήνος και ο γόος είναι οι δύο λέξεις που χρησιμοποιούνται ήδη στα Ομηρικά έπη (στην Ιλιάδα υπάρχει εμφανείς διαχωρισμός των εννοιών), για την εκδήλωση των προσωπικών συναισθημάτων και τιμής του νεκρού. Η ίδια η ετυμολογία της λέξεως μοιρολόι, (M. Alexiou the ritual lament) προκύπτει από την λέξη μοίρα. Το νόημα της αποτελεί σύμβολο καθοριστικό για κάθε άνθρωπο, ο οποίος αργά η γρήγορα θα τερματίσει τον βίο του, αλλά και θεότητα αρχαία με μεγάλη λατρεία.


[1] Κάτω γειτονιά είναι ο κάτω κόσμος. Το παρόν μοιρολόι ειπώθηκε στα εννιάμερα συγγενούς, όπου η γυναίκα τον θρηνούσε, 9 μέρες μετά τον θάνατό του.

Στο παρακάτω βίντεο από την εκπομπή «ΦΩΤΑΨΙΕΣ ΤΗΣ ΑΛΛΗΣ ΟΧΘΗΣ» ερμηνεύεται το έθιμο του μοιρολογιού ως μορφή της δημοτικής μας παράδοσης.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s