Τα Ξεμόνια (Ο Γουλάς Της Βάθειας)


Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των μανιάτικων οικισμών είναι τα Ξεμόνια. Με τον όρο αυτό αναφέρονται απομονωμένα οικιστικά σύνολα ή και μεμονωμένες κατοικίες από τον κύριο οικιστικό χώρο του οικισμού. Η λέξη ξεμόνι μάλιστα προέρχεται από το ξεμοναχιασμένος. Η ανάγκη για καλύτερη εποπτεία μιας περιοχής ή ο εκτοπισμός μιας οικογένειας από έναν οικισμό ως σημάδι υποταγής οδηγούσε να χτίζονται πύργοι που χρησίμευαν ως παρατηρητήρια ή καταφύγια και εκτός των κύριων οικισμών.

Συνήθως χτίζονταν σε σταυροδρόμια, σε σύνορα χωριών ή σε περάσματα πάντοτε με στρατηγικό χαρακτήρα. Η ίδια η ύπαρξη του ξεμονιού είχε στρατηγικό ρόλο προκειμένου να διαφυλάξει την  περιουσία ή και την ζωή της οικογένειας που το έχτιζε. Ο χαρακτήρας τους ήταν επιθετικός όταν χτίζονταν για επεκτατικούς λόγους ή αμυντικός όταν λειτουργούσε ως φυλάκιο (βάρδια). Με το πέρασμα του χρόνου και την αύξηση των μελών της οικογένειας γύρω από τον πύργο αναπτύσσονταν και άλλες κατοικίες που είχαν βοηθητικό στεγαστικό ρόλο. Έτσι σιγά – σιγά  δημιουργούταν ένα είδος οικογενειακού οικισμού για λόγους ασφάλειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα Ξεμονιού οικισμού είναι ο Γουλάς της Βάθειας στην Mέσα Μάνη.

Κατά πάσα πιθανότητα το όνομα Γουλάς του μικροσυνοικισμού προέρχεται από την τουρκική λέξη Kule – που σημαίνει πύργος ή φρούριο, κατ επέκταση η οχυρή θέση. Στον οικισμό αυτό που βρίσκεται λίγο έξω από τον πυρήνα του χωριού Βάθεια κατέφυγε η οικογένεια Λαγουδάκου ή Λαγούδη (ο παλαιότερος τύπος του ονόματος) λόγω των τοπικών ερίδων μεταξύ των οικογενειών. Στο κέντρο του οικισμού υπήρχε ήδη πριν την επανάσταση του 1821 οχυρός πύργος που δυστυχώς σήμερα έχει καταρρεύσει. Το κτίριο αυτό ήταν και το αρχικό του οικισμού δικαιολογώντας ίσως και το όνομα του.

Ο Γουλάς της Βάθειας

Με το πέρασμα του χρόνου δημιουργήθηκαν και άλλα σπίτια που προστατεύονταν από τον πύργο. Στους δύο τελευταίους αιώνες ο Γουλάς είχε από 20 έως 50 κατοίκους όλοι μέλη της οικογένειας Λαγούδη. Η συνολική έκταση του οικισμού είναι περίπου 50 στρέμματα, όπου και η κύρια ακίνητη περιουσία της οικογένειας. Σε απόσταση 1km από τον οικισμό υπάρχουν τα αραξοβόλια με την ονομασία Κάποι όπου λέγεται ότι χρησίμευαν ως πειρατικά ορμητήρια.

Πέριξ του Ξεμονιού Γουλάς υπάρχουν τα λεγόμενα σύμποδα  που είναι μαντρογυρισμένα χτήματα με λιγοστά ελαιόδεντρα και τα φραγκοπερίβολα. Σπουδαίοι πλουτοπαραγωγικοί πόροι για μια τέτοια άγονη περιοχή. Προς τα δυτικά συνέχιζαν τα άλλα σύγυρα που περιελάμβαναν μερικά «λιοπερίβολα», «μερώματα», μελίσσια με  χτιστές κυψέλες (θυρίδες), όλα απομεινάρια μιας εποχής ακμής του οικισμού.  Εκεί βρίσκεται και το κοιμητήριο με την βυζαντινή εκκλησία του Αϊ Γιάννη, με τα μνήματα και τα σηκωτά κιβούρια (τάφοι κενοί- ληγμένοι πια) των Λαγουδιάνων κι ορισμένων συμμαχικών οικογενειών. Το αγρίωμα (άγριο τμήμα γης), πάνω από τον Γουλά αποτελούσε προνομιακό κυνηγότοπο και βοσκότοπο.

Πηγές:

  • Γιάννη Σαΐτα «Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική» εκδόσεις Μέλισσα
  • Ελευθέριου Αλεξάκη «Τα γένη και οι οικογένειες στην παραδοσιακή κοινωνία της Μάνης» Αθήνα 1980
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s