Ο αρχαιολόγος που ανακάλυψε το «ζευγάρι του Διρού»

Από το 1970 ο Γ.Παπαθανασόπουλος σκάβει το Διρό «κλειδώνοντας» το σπήλαιο Αλεπότρυπα στους τουρίστες.Μιλά στο TheTOC για το ζεύγος που βρέθηκε 6.000 έτη αγκαλιασμένο.

«Οι διπλές ταφές και σε στάση εναγκαλισμού θα έλεγα ότι είναι σπάνιο φαινόμενο, μοναδικό στην Ευρώπη» λέει στο TheTOC ο άνθρωπος που προσέφερε στο πανελλήνιο μεγάλη συγκίνηση με το εύρημα του, επί 6.000 χρόνων αγκαλιασμένου ζεύγους, στο Διρό. «Σε Ευρωπαϊκό έδαφος μπορούμε να πούμε ότι είναι η αρχαιότερη διπλή ταφή που έχουμε δει μέχρι σήμερα».

΄Εχουν περάσει 45 χρόνια από τότε που ο  επίτιμος έφοροςΑρχαιοτήτων Γ.Α. Παπαθανασόπουλος, πρόεδρος του Κέντρου Νεολιθικών Σπουδών, έφορος αρχαιοτήτων στη Λακωνία εκείνη την περίοδο, «κλείδωσε» το σπήλαιο Αλεπότρυπα του Διρού για τους τουρίστες με σκοπό να το παραδώσει στην αρχαιολογική έρευνα. Με υπομονή, επιμονή και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας η ανασκαφή αυτή σε ένα από τα δαιδαλώδη σπήλαια του Διρού που φιλοξένησε έναν από τους μεγαλύτερουςΝεολιθικούς οικισμούς στη Γηραιά ΄Ηπειρο κρατά δεκαετίες. Η πρόσφατη ανακοίνωση του ζευγαριού που κείτεται αγκαλιασμένο για περίπου 6.000 χρόνια, της διπλής αδιατάρακτης ταφής μιας γυναίκας και ενός άνδρα σε στάση εναγκαλισμού, δηλαδή, που βρέθηκαν κοντά στο σπήλαιο στη θέση «Ξαγκουνάκι» και έχει προκαλέσει πανελλήνια συγκίνηση κι ενδιαφέρον, αν μη τι άλλο, τον επιβεβαίωσαν. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο TheTOC ο κ. Παπαθανασόπουλος, μιλά για τη σημασία μιας ταφής που χρονολογείται στο 3.800 π.Χ αλλά και των άλλων ευρημάτων στα οποία περιλαμβάνεται μια δεύτερη διπλή, αδιατάρακτη ταφή νεαρών ενηλίκων, αλλά και, άλλες αδιατάρακτες, παιδικές και εμβρυακές ταφές.

Σταμάτησα αυτή τη  τουριστική «αξιοποίηση» που είχε προκαλέσει ζημιές

«Από το 1970 άρχισα να ερευνώ το σπήλαιο. Επέμεινα σ’ αυτή την ανασκαφή λόγω της μεγάλης σημασίας της και από τότε ανελλειπώς ασχολούμαι με την εξερεύνησή του σπηλαίου. Δυστυχώς στην αρχή το σπήλαιο που ανακαλύφθηκε το 1958 λειτούργησε τουριστικά. Η εικόνα δεν ήταν ανέπαφη εντός των χώρων του. Είχαν γίνει επεμβάσεις πριν γίνει η αρχαιολογική επέμβαση. Και σταμάτησα αυτή τη  τουριστική “αξιοποίηση” που είχε ήδη προκαλέσει ζημιές απαγορεύοντας την ελεύθερη είσοδο», μας λέει ο κ. Παπαθανασόπουλος.

Το Μουσείο που λειτουργεί από το 1976 στο Διρό και ο θησαυρός που περιλαμβάνει

Σαρανταπέντε χρόνια δεν φτάνουν για να ολοκληρωθεί η έρευνα η οποία συνεχίζεται. «Είναι τεράστιος ο χώρος», μας λέει ο κ. Παπαθανασόπουλος. «Η αρχαιολογική έρευνα δεν πρέπει να γίνεται πολύ γρήγορα, διότι, αλλιώς, θα είναι κακή έρευνα. Δεν γίνεται να σκάβεις συνέχεια. Πρέπει να μελετάς τα ευρήματά σου και να αφήσεις το “έδαφος” για την επόμενη γενιά να ασχοληθεί με το θέμα χρησιμοποιώντας νέες μεθόδους κ.τ.λ. Είναι και αυτός ο παράγοντας πολύ σημαντικός», εξηγεί. Ο ίδιος δημιούργησε στο χώρο ένα Μουσείο με ευρήματα από την ανασκαφή. «Το Μουσείο λειτούργησε από το 1976. Σήμερα στο Μουσείο μπορεί να δει κανείς τα σημαντικότερα ευρήματα από την ανασκαφή: κεραμεική, ειδώλια μαρμάρινα και πήλινα, εργαλεία: ένα τεράστιο, μοναδικό θησαυρό στην Ευρώπη», μας λέει. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, στο Μουσείο φιλοξενείται και ένας σκελετός μιας γυναίκας σε αρίστη κατάσταση που εντοπίστηκε στην πρώτη αίθουσα σε βάθος 3,60 μέτρα από την επιφάνεια των αλλεπάλληλων στρωμάτων που έχουν πάχος 6 μέτρα από τη συνεχή κατοίκιση και χρήση του σπηλαίου. «΄Όλα τα στρώματα του σπηλαίου είναι γεμάτα με εργαλεία, κομμάτια αγγείων και άλλα ευρήματα», εξηγεί.

Αλήθεια το σπήλαιο αυτό λειτούργησε στη συλλογική μνήμη επί χιλιετίες ως τόπος απόθεσης νεκρών; «Κυρίως», απαντά. «Το σπήλαιο, όμως, είχε πολλές χρήσεις: αποθήκευση τροφίμων, τόπος λατρείας, τόπος καταφυγής του οικισμού που ήταν έξω, στο ύπαιθρο, σε καλύβες. Λειτούργησε κυρίως από το 6.000 έως το 3.000 π.Χ. και περιλαμβάνει ένα θησαυρό ευρημάτων που αφήνουν την προοπτική η ανασκαφική έρευνα και μελέτη να κρατήσουν ακόμα έναν αιώνα».

Η έρευνα θα αποσαφηνίσει τον πολιτισμό της Νεολιθικής κοινότητας

Σε ποια ερωτήματα θα απαντήσει η έρευνα; «Η έρευνα θα αποσαφηνίσει τον τρόπο ζωής στο σπήλαιο, το πολιτισμικό και πολιτιστικό επίπεδο της Νεολιθικής κοινότητας, το πως, δηλαδή, γινόταν χρήση του σπηλαίου, κι αυτό είναι κάτι πολύ σημαντικό.Είναι ένα απέραντο σπήλαιο μήκος 300 μέτρων και γεμάτο αρχαιότητες. ΄Εχει χρησιμοποιηθεί όλο. Αυτό που έπαιξε σημαντικότατο ρόλο στην κατοίκησή του ήταν μια λίμνη με πόσιμο νερό που βρίσκεται στο βάθος του σπηλαίου, στο τέλος του. ΄Επιναν νερό από εκεί διότι η περιοχή της Μάνης, όπως τότε, έτσι και τώρα, είναι άνυδρη. Αυτός ήταν ο αρχικός πόλος έλξης του σπηλαίου. Ο κόσμος έμενε έξω, δεν έμενε μέσα στο σπήλαιο. Χρησιμοποιούσε, όμως, το σπήλαιο κυρίως το χειμώνα αλλά ο Νεολιθικός πληθυσμός ζούσε έξω από το σπήλαιο. Σε ένα μέρος όπως η Ελλάδα οι άνθρωποι δεν ζούσαν εντός των σπηλαίων, όπως λόγου χάριν, στην Κεντρική Ευρώπη».

Ο κ. Παπαθανασόπουλος επιβεβαιώνει ότι ήταν απόφασή του να γίνει ανάλυση με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας προκειμένου η ομάδα της ανασκαφής να είναι απολύτως σίγουρη για τα αποτελέσματα της έρευνας. Το πρόγραμμα που ολοκληρώθηκε το 2014 πραγματοποιήθηκε από τη διεπιστημονική ομάδα τηςΕφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδας σε συνεργασία με ΄Εληνες και ξένους επιστήμονες και υπό την εποπτεία των Ε΄ΕΠΚΑ και 5ης ΕΒΑ. «Συνεργαστήκαμε σε ένα 5ετές  πρόγραμμα που έληξε πέρσι με ομάδα αμερικανικού πανεπιστημίου. Δουλέψαμε αγαστά επιστήμονες όλων των ειδικοτήτων, ΄Ελληνες και Αμερικανοί», εξηγεί ο κ. Παπαθανασόπουλος, ο οποίος είχε υπό τη διεύθυνσή του το πρόγραμμα. Υπεύθυνη από την πλευρά της Εφορίας για το ανασκαφικό και μελετητικό έργο Διρού ήταν η δρ. Αναστασία Παπαθανασίου, αρχαιολόγος της Εφορίας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαολογίας. «Και, φυσικά και περιμέναμε να έχουμε όλα τα αποτελέσματα στα χέρια μας μέχρι να δώσουμε στη δημοσιότητα στοιχεία της ανασκαφής…»

Λεπτομέρειες για το σπήλαιο δίνει το βιβλίο «Το Νεολιθικό Διρό Σπήλαιο Αλεπότρυπα» του Γ. Παπαθανασόπουλου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Μέλισσα».

THETOC

Κοπή Πίτας Ένωσης Απανταχού Μανιατών

10420396_10205502363774918_443075064144310507_n

 

H Ένωση Απανταχού Μανιατών σας προσκαλεί την 28/02/2015 ημέρα Σάββατο και ώρα 19:00 στον Πειραϊκό Σύνδεσμο (Καραϊσκου 104, Πειραιάς) για την κοπή της Πρωτοχρονιάτικης Πίτας και πραγματοποίηση τακτικής γενικής συνέλευσης – απολογισμού και εκλογή εφορευτικής επιτροπής για την διεξαγωγή αρχαιρεσιών προσεχώς. Η παρουσία σας και συμμετοχή σας μας δίνουν δύναμη.

Εκπληκτική ανακάλυψη στο Διρό: Βρήκαν τάφο με ζευγάρι σε στάση εναγκαλισμού – Τον αρχαιότερο στον κόσμο [εικόνες]

Μια διπλή αδιατάρακτη ταφή νεαρών ενηλίκων, άνδρα και γυναίκας, σε στάση εναγκαλισμού, καθώς και μια δεύτερη διπλή αδιατάρακτη ταφή νεαρών ενηλίκων, άνδρα και γυναίκας, σε εξαιρετικά συνεσταλμένη στάση σε συνάφεια με σπασμένες αιχμές βελών, αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα ευρήματα της ανασκαφής στη θέση «Ξαγκουνάκι» στον περιβάλλοντα χώρο του σπηλαίου Αλεπότρυπα, που εντάσσεται στο πενταετές Ανασκαφικό και Μελετητικό έργο Διρού.

Αναλυτικά η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού:

Μια διπλή αδιατάρακτη ταφή νεαρών ενηλίκων, άνδρα και γυναίκας, σε στάση εναγκαλισμού, καθώς και μια δεύτερη διπλή αδιατάρακτη ταφή νεαρών ενηλίκων, άνδρα και γυναίκας, σε εξαιρετικά συνεσταλμένη στάση σε συνάφεια με σπασμένες αιχμές βελών αποτελούν δυο από τα σημαντικότερα ευρήματα της ανασκαφής στη θέση «Ξαγκουνάκι» στον περιβάλλοντα χώρο του σπηλαίου Αλεπότρυπα, που εντάσσεται στο πενταετές Ανασκαφικό και Μελετητικό έργο Διρού.

Οι ταυτόχρονες διπλές ταφές δεν είναι συχνό φαινόμενο και πολύ περισσότερο συχνό αρχαιολογικό εύρημα. Επιπλέον οι διπλές ταφές σε στάση εναγκαλισμού είναι εξαιρετικά σπάνιες και αυτή του Διρού αποτελεί μια από τις αρχαιότερες του κόσμου, αν όχι την αρχαιότερη, μέχρι σήμερα. Έχει χρονολογηθεί με άνθρακα C14 στο 3800 π.Χ., ενώ ανάλυση DNA των οστών των δύο ατόμων απέδειξε ότι πρόκειται για έναν άνδρα και μία γυναίκα.

Σε στρώματα της Τελικής Νεολιθικής από το 4200 ως το 3800 π.Χ. αποκαλύφθηκαν επίσης: διπλή αδιατάρακτη, πρωτογενής παιδική ταφή σε αγγείο, καθώς και αδιατάρακτη ταφή εμβρύου.

Το πρόγραμμα, που ολοκληρώθηκε το 2014, πραγματοποιήθηκε υπό τη διεύθυνση του επίτιμου εφόρου Αρχαιοτήτων Δρος Γ.Α. Παπαθανασόπουλου από διεπιστημονική ομάδα της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδας (υπεύθυνη Δρ. Α. Παπαθανασίου) σε συνεργασία με Έλληνες και ξένους επιστήμονες και υπό την εποπτεία των Ε΄ΕΠΚΑ και 5ης ΕΒΑ. Στόχο του είχε την ολοκλήρωση των ερευνών και την προετοιμασία της δημοσίευσης των αποτελεσμάτων της μακροχρόνιας ανασκαφής στο σπήλαιο Αλεπότρυπα και την ανασκαφική διερεύνηση του περιβάλλοντος χώρου.

Νέες χρονολογήσεις και εξειδικευμένες αναλύσεις διεύρυναν σημαντικά την περίοδο χρήσης του σπηλαίου από την Αρχαιότερη ως την Τελική Νεολιθική (6.000-3.200 π.Χ.) και επιβεβαίωσαν την μακροχρόνια λειτουργία του ως οικιστικού και ταφικού χώρου.

Στα υπερκείμενα στρώματα αποκαλύφθηκε κυκλικό οστεοφυλάκιο, διαμέτρου τεσσάρων μέτρων, ορισμένο από αργούς λίθους, που φέρει βοτσαλόστρωτο δάπεδο.

Μεγάλη ποσότητα ανθρώπινων σκελετικών καταλοίπων που αντιπροσωπεύουν δεκάδες ατόμων, περισυλλέχθηκε από την επιφάνεια του δαπέδου σε συνάφεια με χαρακτηριστικά ευρήματα της ΥΕ ΙΙΙ (Μυκηναϊκής Εποχής) όπως κεραμική, χάντρες, εγχειρίδιο. Η συγκεκριμένη αρχιτεκτονική κατασκευή για την προσχεδιασμένη μεταφορά και δευτερογενή ταφή δεκάδων ατόμων, αποτελεί μοναδικό παράδειγμα στην Μυκηναϊκή εποχή.

Η προκαταρκτική μελέτη τους κατέδειξε ότι βρίσκονται σε δευτερογενή απόθεση, μεταφέρθηκαν δηλαδή από την αρχική θέση ταφής τους στο «Ξαγκουνάκι». Στην ευρύτερη περιοχή του σπηλαίου δεν έχουν μέχρι στιγμής εντοπισθεί κατάλοιπα οικισμού της Μυκηναϊκής Εποχής, παρά τη συστηματική επιφανειακή έρευνα. Η πλησιέστερη θέση αυτής της εποχής βρίσκεται στον Άγιο Βασίλειο, σε απόσταση τουλάχιστον 40 χιλιομέτρων από την Αλεπότρυπα. Η συνέχιση της έρευνας θα συμβάλει στην αποσαφήνιση αυτών των ζητημάτων. Προς το παρόν μπορούμε με ασφάλεια να υποθέσουμε ότι η περιοχή του σπηλαίου λειτούργησε επί χιλιετίες στη συλλογική μνήμη των ομάδων ως χώρος απόθεσης των νεκρών τους.

Iefimerida