Το Μανι(α)τοχώρι Των Κυθήρων


Τα Κύθηρα αποτελούν συνέχεια του Λακωνικού χώρου. Απέχουν μόλις 12,5 μίλια από τον κάβο Μαλέα. Κατά την αρχαιότητα ανήκαν στο κράτος της Σπάρτης με τον τοπικό διοικητή να λέγεται Κυθηροδίκης¹. Μέχρι σήμερα η τακτική επικοινωνία με την ηπειρωτική Ελλάδα γίνεται μέσω της Νεάπολης Λακωνίας.

Με την πάροδο των ετών το νησί άλλαξε χέρια πολλές φορές Βυζαντινοί, Βενετοί, Τούρκοι (1540, 1715-1718), Ρώσοι (1798), Γάλλοι (1797, 1807), Άγγλοι (1809). Η γεωπολιτική θέση του νησιού, μιας και βρισκόταν μεταξύ Ανατολής και Δύσης στο κέντρο της Μεσογείου, σε συνδυασμό με το κομβικό σημείο που βρισκόταν πάνω σε μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές ναυτικές οδούς της αρχαιότητας, οδήγησε να γίνει μήλο της έριδος. Ένα φυλάκιο από το οποίο οι μεγάλες Δυνάμεις της εποχής θα μπορούσαν να εποπτεύουν καλύτερα τα εμπορικά τους συμφέροντα.

Οι γενικότερες κοινωνικές και πολιτικές καταστάσεις που επικράτησαν με το πέρασμα του χρόνου τόσο στην ηπειρωτική Ελλάδα (πόλεμοι, βεντέτες, ασθένειες, διωγμοί) αλλά και στο νησί οδήγησαν μαζικές εγκαταστάσεις προσφύγων κυρίως από την Λακωνία και την Κρήτη. Τούτο εξηγείται από το ότι τα Κύθηρα μπορούσαν να προσφέρουν ασφαλές καταφύγιο σύγχρονου κράτους μιας και ανήκαν συνήθως σε Δυτικούς. Οι πληθυσμιακές αυτές ροές μάλιστα δεν σταμάτησαν καθ όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας² και πολλές φορές ήταν αμφίδρομες μιας και το νησί δοκιμαζόταν από τις βαρβαρικές επιθέσεις πειρατών και Τούρκων.

Ένας από τους χαρακτηριστικούς οικισμούς προσφύγων ή εποίκων στο νησί είναι το Μανιτοχώρι. Η πρώτη αναφορά³ του γίνεται επί της εποχής των Βενιέρων (Λατίνων αρχόντων του νησιού), το 1316 από Μανιάτες οικιστές. Βρίσκεται πολύ κοντά στο κάστρο του νησιού (Χώρα), πράγμα που σημαίνει ότι η εγκατάστασή τους στο νησί δεν έγινε με μεγάλη δυσκολία. Αποτελούσε μικρό οικισμό στα προάστια του κάστρου. Άγνωστος ακόμα ο λόγος εγκατάστασης Μανιατών από τόσο νωρίς χρονολογικά στην εν λόγω θέση του νησιού. Την εποχή εκείνη οι Τούρκοι δεν υπήρχαν στην Πελοπόννησο, ενώ η πειρατεία δεν ήταν στην ακμή της.

Είναι πολύ πιθανό οι Βενιέροι προκειμένου να αυξήσουν τα φορολογικά τους έσοδα να έφεραν ξένους κατοίκους από την γειτονική Μάνη έτσι ώστε να αυξήσουν τον πολύ μικρό πληθυσμό του νησιού. Γενικά το νησί των Κυθήρων ερημώθηκε επανειλημμένως από πειρατικές επιδρομές (Μπαρμπαρόσα 1543 και Αλγερινούς 1757) για αυτό ο πληθυσμός του δεν ήταν ιδιαίτερα μεγάλος, ενώ πολλοί κατέφευγαν στην γειτονική Λακωνία και Κρήτη.

Φυσικό ήταν κάτω από αυτές τις συνθήκες να δοθεί βάρος στην προστασία του οικισμού παρά στην εύμορφη εμφάνισή του. Οι συχνές επιδρομές και η φτώχεια των κατοίκων οδήγησαν σε απλές κατασκευές με επίκεντρο την οχυρωματική αρχιτεκτονική.

Πύργος στο κάστρο Κυθήρων, κάπως έτσι έδειχναν και τα οικήματα των γυρω χωριών

Χαρακτηριστικό δείγμα εκείνης της ταραγμένης εποχής ο πύργος των Βενιέρων στο Μανιτοχώρι. Οι περίτεχνες πολεμικές κατασκευές του απέτρεπαν τους εισβολείς. Τα σπίτια του οικισμού ήταν χτισμένα με ντόπιο πηλό για να μην ξεχωρίζουν από μακριά και να παραμένουν αθέατα από τους επιδρομείς. Τόσο τα σπίτια των εύπορων όσο και των φτωχών έδιναν βάση στην προστασία.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η Τουρκική απογραφή των Κυθήρων₄ (1715) στην οποία γίνεται αναφορά στο Μανιτοχώρι. Φυσικά λόγω των αιώνων που έχουν μεσολαβήσει (1316 – 1715) δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν οι κάτοικοι του εν λόγω οικισμού είναι απόγονοι των πρώτων εκείνων Μανιατών που εγκαταστάθηκαν και δημιούργησαν τον οικισμό. Ωστόσο μιας και η προφορική παράδοση και ιστορία διασώζει τον εποικισμό ως σήμερα αξίζει να ανιχνεύσουμε τυχόν κοινά στοιχεία.

Η παρούσα απογραφή μας δίνει κάποια ενδιαφέροντα δεδομένα προς μελέτη. Πρώτα από όλα δεν αναγράφουν κάποιο συγκεκριμένο επίθετο αλλά το όνομα πατρός του άνδρα που φορολογείται. Οι άνδρες ως αρχηγοί οικογενειών φορολογούνται. Καταγράφονται 16 άνδρες (10 εκ των οποίων αρχηγοί εστιών). Προφανώς ο οικισμός δεν ξεπερνούσε συνολικά τους 50 κατοίκους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το όνομα Βρετός (Νο 3 στην λίστα, παπά Νικόλας του Βρετού) το οποίο ως γνωστόν συναντάται ιδιαιτέρως στην Μάνη.

Επίσης το όνομα Liyo κατά πάσα πιθανότητα είναι το όνομα Λεωνίδας. Στην πρώτη Βενετική απογραφή του νησιού το 1721 ταυτίζεται με το όνομα Leo. Επίσης στην ίδια απογραφή γίνεται ταύτιση των επωνύμων ή παρώνυμων που καταγράφονται στην απογραφή των Οθωμανών το 1715. Αυτή την φορά όμως οι Βενετοί ως πιο τυπικοί καταγράφουν επώνυμα όπως Caro, Past και Calochern. Οι περισσότεροι κάτοικοι του οικισμού φέρουν το επώνυμο Caro (Μαύρος ?). Στην ίδια απογραφή του 1715, παρουσιάζονται στην ευρύτερη περιοχή και άλλα ονόματα που παραπέμπουν σε επιρροές από την Μάνη. Ονόματα όπως Γερακάρης (Yerakari), Κονόμος (Konomo), Κουράκος (Kurako) κ.ά είναι χαρακτηριστικά μανιάτικα επώνυμα που ως σήμερα απαντώνται στην Μάνη.

Αποτελεί αντικείμενο έρευνας αν οι οικογένειες που αναγράφονται στις προηγούμενες απογραφές (1715 κ΄1721) είχαν συγγενικές σχέσεις με την Μάνη και κατά πόσον αυτές διατηρήθηκαν με το πέρασμα του χρόνου μιας και υπήρξε συνεχής αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ των τόπων αυτών.

  1. Δικαίου Βαγιακάκου ¨κοινά γλωσσικά Μάνης – Ζακύνθου –Κυθήρων¨ Λακωνικάι Σπουδαί τ. 9ος σ. 179
  2. Ε. Καλλίγερου ¨Εδώ γεννήθηκε η Αφροδίτη… Συνοπτική ιστορία Κυθήρων¨ σ. 98
  3. Ι. Κασιμάτη ¨Από την παλιά και σύγχρονη Κυθηραική ζωή, μέρος πρώτο¨ Αθήνα 1978 σ. 308
  4. Ε. Μπαλτά ¨η Οθωμανική απογραφή των Κυθήρων 1715¨ Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών Αθήνα 2009 σ. 80 και σ. 188

ΠΗΓΕΣ

Advertisements

One thought on “Το Μανι(α)τοχώρι Των Κυθήρων

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s