ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΘΙΜΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

Η περίπτωση του Βασίλη Καργάκου

Το ακρωτήριο Ταίναρο από τη θάλασσα 1882

(WORDSWORTH, Christopher)

Είναι γεγονός ότι η περιοχή της Μάνης μέχρι προσφάτως έκανε χρήση του Εθιμικού Δικαίου εντόνως κυρίως λόγω της μη ύπαρξης για πολλά χρόνια (Τουρκοκρατία) οργανωμένης δικαστικής αρχής λόγω της αυτονομίας της. Οι οικογενειακοί πόλεμοι και το κληρονομικό δίκαιο είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα αυτής της νοοτροπίας.

Στο παρόν άρθρο θα δούμε ένα περιστατικό φόνου μέσα από τα έγγραφα της περιόδου του νεότερου ελληνικού κράτους και ακολούθως θα αναλύσουμε τα συμπεράσματα που προκύπτουν μέσα από την εθιμική συμπεριφορά της εποχής.

Σε έγγραφο του αρχείου του στρατηγού Παναγιώτη Γιατράκου διαβάζουμε, (διορθωμένη η πρωτότυπη ορθογραφία του κειμένου)

ο πρόεδρος της εφορείας Ιωάννης Μίλησις και ο φρούραρχος Μονεμβασίας (ως μάρτυς) Ι. Κ. Μαυρομιχάλης 13.7.1826 (Αντίγραφο)

Περί τον Ιούλιο του 1826, ενώ ο πλοίαρχος Βασίλειος Καργάκος βρισκόταν στην Σκαρδαμούλα (Καρδαμύλη), δύο ναύτες του «συγχυσθέντες μετά τινός Τούρκου του Δουράκη, τον εφόνευσαν». Η εφορεία υποχρέωσε τον Καργάκο να καταβάλει στον Δουράκη 750 γρόσια και έδωσε το παρόν σε ένδειξη «δια να λάβει το δίκαιον του ο Βασίλειος, όθεν ανήκει και δια να αποδειχθεί ότι οι φονεύσαντες τον Τούρκο ναύται Νικολακιάνοι από το χωρίον Πύργον δεν είχον δίκαιον να ζητούν περί της αυτής υποθέσεως και να ενοχλούν τινά, διότι αυτοί φονεύσαντες τον Τούρκον έφυγον και ο Βασίλης δια αυτούς επλήρωσε ταύτα».

Στο ίδιο έγγραφο υπάρχει σημείωση «ο ανωτέρω Βασίλης Καργάκος είναι πατήρ του Δημητρίου Βασιλάκου κατοίκου Αγίου Ιωάννη του δήμου Σπάρτης, αντίγραφο την 11 7βρίου 1871 Σπάρτην»

Από το παραπάνω αρχείο προκύπτουν διάφορα συμπεράσματα για την κατάσταση που επικρατούσε εκείνη την εποχή.

Πρώτα από όλα βλέπουμε πως οι ισχυρές οικογένειες όπως η οικογένεια Δουράκη από την Καστάνια της έξω Μάνης είχαν την δυνατότητα να έχουν στην κατοχή τους ομήρους – δούλους Τούρκους αιχμαλώτους από τα πεδία των μαχών.

Επίσης εδώ παρατηρούμε μια παλιά εθιμική διαδικασία της Μάνης στην οποία η εφορεία της Σπάρτης (συμβούλιο δημογερόντων) μέσω αιρετοκρισίας επέβαλε. Την αποζημίωση του θανάτου κάποιου προκειμένου να αποφευχθούν αντίποινα και περαιτέρω αιματοχυσία.

Οι Νικολακιάνοι ναύτες που αναφέρονται στο παραπάνω απόσπασμα ως φονιάδες  δεν είναι άλλοι από την γενιά των Νικολακιάνων του Πύργου Διρού. Τούτο επιβεβαιώνεται από το ότι ως μια από τις ισχυρές οικογένειες του χωριού υπογράφουν στις 15/8/1806 υποσχετικό σύμφωνο βοήθειας του Αντώνη μπέη Γρηγοράκη.

untitled

απόσπασμα από το συμφωνητικό των οικογενειών του Πύργου το 1806 προς τον Αντωνόμπεη

Τέλος η υποσημείωση για την οικογένεια Καργάκου μας βοηθά να καταλάβουμε πως ήδη από τα πρώτα χρόνια μετά την επανάσταση του 1821 είχε αρχίσει η πληθυσμιακή μετακίνηση των Μανιατών προς την Σπάρτη και την πέριξ περιοχή καθώς αναφέρονται μέλη της στον Άγιο Ιωάννη του Μυστρά και την γύρω περιοχή το 1872 ακόμα και με παρωνύμια.

untitled

Ο Δημήτρης Βασιλάκος σε εκλογικό κατάλογο  του Αγίου Ιωάννη το 1872

ΠΗΓΕΣ

  1. Αθ. Φωτόπουλου, Οι Γιατράκοι του 1821, Αθήνα 1902, τόμ. Β’, σ. 190, έγγρ. 593 (569).
  2. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Ιχώρ Αθήνα 1990
  3. Αγνώστου, «Ιστορικαί αλήθειαι συμβάντων τινών της Μάνης από του 1769 και εντεύθεν : Ο Τζανέτμπεης Καπετανάκης Γρηγογάκης και η οικογένειά του», Τύποις Φ. Καραμπίνη και Κ. Βαφά, 1858
  4. http://el.travelogues.gr/item.php?view=47756
  5. http://arxeiomnimon.gak.gr (Γ.Α.Κ εκλογικά συλλογής Βλαχογιάννη επαρχία Λακεδαίμονος φακ. 025)
  6. https://maniatika.wordpress.com

 

 

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΧΕΙΛΑΚΟΥ- (ΣΕΛΕΓΟΥΔΙ)

Man_oik

Τα Μπαρδουνοχώρια αποτελούν έναν ξεχωριστό σύνολο χωριών της Λακωνίας με τις δικές τους ιστορικές και πολιτιστικές διαδρομές. Ωστόσο έξι από αυτά μέσα στους ιστορικούς κλυδωνισμούς ήταν συνδεδεμένα με την Μάνη, αποτελώντας τα βόρεια σύνορά της.

«Μπροστά είν’ η Καστάνιτζα, στις μάχες ξακουσμένη

και στην Τουρκίαν ακούεται, ας είν’ και μεθυσμένη.

Το Σελεγούδι το πτωχό, τα Κόκκινα Λουρία,

ο Άγιος Νικόλαος και άλλα δυο χωρία

Μαλτζίνα λέγεται το εν, Αρχοντικόν το άλλο

και έως εδώ σώνονται, δεν είναι πλέον άλλο.»

Το Σελεγούδι είναι ένα από τα πιο ορεινά χωριά της περιοχής. Σε αυτό το χωριό αναπτύχθηκε η οικογένεια Χειλάκου. Περί της καταγωγής της οικογένειας έχει υποστηριχθεί η άποψη ότι προέρχονται από επιφανή οικογένεια ευγενών της βυζαντινής περιόδου[1]. Ακολουθεί το χαρακτηριστικό παρακάτω απόσπασμα. Ωστόσο η θέση αυτή δεν έχει υποστηριχθεί επαρκώς καθώς το παρωνύμιο Χειλάς, παρατηρείται εκτενώς στην Μάνη ως προς εκείνους που έχουν μεγάλα χείλη.

[1] Σπ.Λάμπρου (Ι.Βογιατζίδης), Ν.Ελληνομνήμων, 19(1925)192

ωρω

Το σίγουρο είναι πως το παλαιότερο γνωστό σε εμάς μέλος της οικογένειας που εμφανίζεται στο Σελεγούδι είναι ο Ηλίας Χειλάκος ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα γεννήθηκε γύρω στα 1770 (αν κρίνουμε από την ημερομηνία γέννησης του γιου του 1798). Περισσότερες πληροφορίες για την περίοδο της πρώτης Τουρκοκρατίας είναι δύσκολο να βρεθούν καθώς η περίοδος αυτή ήταν ιδιαίτερα ταραγμένη. Κατά την Ενετοκρατία δεν καταγράφονται ονόματα κατοίκων παρά μόνο των αρχόντων της περιοχής.

            Η οικογένεια κάνει αισθητή την παρουσία της κατά την διάρκεια της Ελληνικής επανάστασης του 1821. Τέσσερα (4) μέλη της οικογένειας καταγράφονται να έχουν ενεργή συμμετοχή. Σε κατάλογο στρατιωτών[1] του οπλαρχηγού Μούρτζινου της Καρδαμύλης το 1824 καταγράφονται ο Μιχάλης, ο Δημήτρης και ο Στρατής Χειλάκος από το Σελεγούδι. Μάλιστα η αναγραφή γίνεται ως «Χιλάκος»

[1] Στ. Καπετανάκη Μανιάτες αγωνιστές του 1821

ωρφ

καταγραφή στην λίστα μελών της οικογένειας Χειλάκου το 1824

Ειδικότερα για τον Δημήτρη Χειλάκο, ο οποίος διακρίθηκε και περισσότερο στον αγώνα, γνωρίζουμε τα εξής : καταγόταν από το Σελεγούδι του δήμου Μελιτίνης. Κατατάχθηκε ως φροντιστής στο σώμα του Π. Γιατράκου. Την αίτηση υπέβαλε ο γιός του Μαρίνος και παρουσίασε πιστοποιητικό από το 1846 του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, Π. Γιατράκου, Νικήτα Σταματελλόπουλου, Ξ. Μουτζουράκου και Λιάκου Γιατράκου. Χαρακτηρίστηκε ως υπαξιωματικός α’ τάξεως με αριθ. μητρ. 01809 (004059). Κουτί 225, φάκ. αριθ. 105. Ο φάκελός του βρίσκεται στο αρχείο αγωνιστών της εθνικής βιβλιοθήκης. Το ότι υπηρέτησε υπό τις διαταγές του Π. γιατράκου και του Μούρτζινου είναι απολύτως λογικό αν σκεφτεί κανείς ότι ο Γιατράκος ήταν ο ισχυρότερος οπλαρχηγός των Βαρδουνοχωριών και ο Μούρτζινος καπετάνιος της Καρδαμύλης με την οποία το Σελεγούδι είχε διοικητική σχέση. Το ότι είχε καθήκοντα φροντιστή σημαίνει ότι ήταν εγγράμματος.

Πέραν των παραπάνω αγωνιστών από την λίστα αριστείων αγώνος του 1821 βρίσκουμε και τον αγωνιστή Γιώργο Χειλάκο, από το Σελεγούδι Μελιτίνης, οποίος μάλιστα πήρε το χάλκινο αριστείο.

φεφεφ

καταγραφή του Γιώργου Χιλάκου

Μετά την απελευθέρωση και την δημιουργία του νεότερου Ελληνικού κράτους η οικογένεια μπαίνει σε μια πορεία ακμής. Από τους εκλογικούς καταλόγους της περιοχής της περιόδου 1844 απαριθμούμε επτά (8) αρσενικά μέλη της οικογένειας στο χωριό Σελεγούδι εκ των οποίων ένας κατοικεί στο χωριό Άγιος Νικόλαος και ένας στην Αρεόπολη. Ο αριθμός αυτός είναι σχετικά μεγάλος για τα δεδομένα της εποχής ενώ στην φάση εκείνη η οικογένεια Χειλάκου ήταν η δεύτερη ισχυρότερη οικογένεια στο χωριό Σελεγούδι, συναγωνιζόμενη την οικογένεια Γιαννακούρου.

            Από τον εκλογικό κατάλογο του 1871 παρατηρούμε συνέχεια της πληθυσμιακής ακμής. Καταγράφονται είκοσι τέσσερα αρσενικά μέλη, εκ των οποίων τέσσερεις στο χωριό Άγιος Νικόλαος και ένας –στρατιώτης- στην Αρεόπολη. Αξιοσημείωτο μάλιστα είναι ότι ένας κλάδος της οικογένειας καταγράφεται ως Παπαχρηστάκος  καθώς ο ιερέας Χρήστος Χειλάκος ήταν η κυρίαρχη προσωπικότητα της οικογένειας και γενάρχης του κλάδου. Ο αριθμός των μελών της οικογένειας ήταν ιδιαίτερα μεγάλος για τα δεδομένα της εποχής. Ωστόσο ο αριθμός αυτός εκφράζει το σύνολο της πατριάς.

            Μετά το 1900 και μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1950 η οικογένεια «αιμορράγησε» από την μετανάστευση. Μεγάλο μέρος της οικογένειας Χειλάκου κατέφυγαν στην Αμερική ως οικονομικοί μετανάστες. Ακόμα και μετά την γερμανική κατοχή και την λήξη του εμφυλίου πολλοί κατέφυγαν στην ξενιτειά με το όνειρο καλύτερης ποιότητας ζωής. Στα αρχεία του Elis island καταγράφονται τουλάχιστον (28) μέλη της οικογένειας που έφθασαν στις Η.Π.Α. ο αριθμός είναι ιδιαίτερα μεγάλος και δείχνει την τάση της οικογένειας την περίοδο εκείνη. Μάλιστα η παρουσία της οικογένειας στις Η.Π.Α ήταν τόσο έντονη που στην επιστράτευση που έγινε κατά τον Α Παγκόσμιο πόλεμο (4) μέλη της συμμετείχαν στον αμερικανικό στρατό. Τα ονόματα αυτών William –Nicolas Chilakos, James Chilakos, Gregory Chilakos, Louis Chilakos. Ενώ άλλοι (3) πιθανότατα συγγενείς καταγράφονται στους ίδιους καταλόγους George Hilakos, George Hilakos, Pet Gus Hilakos. Κατά τον Β παγκόσμιο πόλεμο καταγράφονται στις λίστες στρατιωτών οι Nicolas Chilakos, Charles H Chilakos καθώς και ο James Hilakos.

ννυ

Λίστα καταγραφής του Ευστράτιου Χειλάκου από το Σελεγούδι στο Elis Island

Δραματική αναφορά στην ιστορία της οικογένειας αποτελεί η θανάσιμη πτώση του Πέτρου Δ. Χειλάκου σμηνία της πολεμικής αεροπορίας. Χαρακτηριστικά αναφέρει για αυτόν η επίσημη σελίδα της Πολεμικής Αεροπορίας …

Γεννήθηκε το 1911 στο Σελεγούδι Λακωνίας.

Τον Μάρτιο του 1930 κατατάχθηκε ως εθελοντής στη Ναυτική Αεροπορική Σχολή προς απόκτηση πτυχίου φωτογράφου, το οποίο πήρε τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Με τον βαθμό του Σμηνία και πτυχίο φωτογράφου-παρατηρητή, τον Αύγουστο του 1932, μετατάχθηκε στην Αεροπορία. Πέθανε στις 4 Νοεμβρίου 1935 στο Ναυτικό Νοσοκομείο Πειραιά, όπου διακομίστηκε βαριά τραυματισμένος μετά από αεροπορικό ατύχημα που συνέβη στο Φάληρο κατά τη διάρκεια εκπαιδευτικής πτήσεως.

Κατά τον πόλεμο του 1940 η οικογένεια συμμετείχε ενεργά με κύριο εκπρόσωπο τον λοχία Π. Χειλάκο από τον Άγιο Νικόλα. Κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής 1941 – 1945 μέλη της οικογένειας εντάχθηκαν στο Κ.Κ.Ε και στο Ε.Α.Μ και έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση.

Κατά την διάρκεια του εμφυλίου μέλος της οικογένειας συνελήφθη. Από την

Διοίκηση Χωροφυλακής Γυθείου/13-3-1949 διαβάζουμε.

3) Χειλάκος Πέτρος του Χρήστου εκ Σελεγουδίου Λακεδαιμόνος, ετών 24 άγαμος, γεωργός. Οργανωμένος εις το Κ.Κ. από της εποχής της Κατοχής. Άνηκεν εις την Πολιτοφυλακήν και μέχρι της εντάξεως του εις τας συμμορίας εχρησιμοποιείτο εις το χωρίον του διά πληροφορίας και συγκέντρωσιν τροφίμων. Κατά την επίθεσιν συμμοριτών κατά του Σελεγουδίου και τον φόνο του Προέδρου της Κοινότητας Γεωργίου Κοτζουρίδου και του Ιωάννου Αρφάνη, ηκολούθησε τους συμμορίτας και ενετάχθει εις ένοπλο τμήμα. Εσχάτως υπηρετεί εις την Πολιτοφυλακήν Εξωχωρίου Ταϋγέτου.

ΠΗΓΕΣ

  1. http://dimossminouslakonias.blogspot.gr/
  2. https://stratistoria.wordpress.com/
  3. Σπ.Λάμπρου (Ι.Βογιατζίδης), Ν.Ελληνομνήμων, 19(1925)192
  4. Νικήτα Νηφάκη Μανιάτικα Στιχουργήματα
  5. Στ. Καπετανάκη Μανιάτες αγωνιστές του 1821
  6. Στ. Καπετανάκη Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές
  7. http://www.pasoipa.org.gr/lefkoma/pilot_details/?id=98
  8. http://libertyellisfoundation.org/passenger

Κοντογιαννιάνοι (Άλικα)

Man_oik

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ  (Άλικα)

ΠΑΤΡΙΑ: Νικολεγιαννιάνοι   ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Κοντογιαννιάνοι

Οικογένεια παλιά με διαχρονική παρουσία στον χώρο του χωριού Άλικα της Μέσα Μάνης, είναι η οικογένεια Κοντόγιαννη. Αποτελεί κλάδο της πατριάς των Νικολεγιάννων¹, η οποία λέγεται ότι προέρχεται από κάποιον πειρατή Νικολέα. Η πατριά αυτή θεωρείται από τις παλαιότερες του χωριού, ενώ κατά την δεύτερη Τουρκοκρατία ήταν η ισχυρότερη των Αλίκων όπως προκύπτει και από έγγραφα της εποχής². Στην πατριά αυτή υπάγονται και άλλες οικογένειες του χωριού. Μάλιστα η ισχύς της στον ορεινό χώρο του Σαγγιά μαρτυρείται και από τοπωνύμια, που φέρουν το όνομα τους σε παλαιότατους χρόνους (Βυζαντινούς?), όπως τα Νικολεγιάννικα καλύβια πάνω από το χωριό Νύφι που χρησίμευαν για κτηνοτροφικούς σκοπούς.

Επίσης η πατριά αυτή υπογράφει πρώτη σε υποσχετικό³ προς τον Αντωνμπεη Γρηγοράκη στις 15 Αυγούστου 1805, «Αλικάτες, Νικολεγιάννοι, Γαυριλιάνοι, και Μαρτιάνοι, όλοι κοινώς υποσχόμεθα τα άνωθεν»

Όσον αφορά το όνομα Κοντόγιαννης προφανώς προέρχεται από την σύνθεση του κοντός + Γιάννης, που σημαίνει ότι ο γενάρχης της οικογένειας ήταν κοντός και ονομαζόταν Γιάννης.

Η παλαιότερη επίσημη αναφορά της οικογένειας Κοντόγιαννη, γίνεται στην απονομή αριστείων αγωνιστών του 1821. Εκεί καταγράφεται αγωνιστής με όνομα Γιάννης Κοντογιαννάκος ή Κυριακάκος, ο οποίος γεννήθηκε το 1794. Από το αριστείο αυτό μπορούμε να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα. Το παρωνύμιο «Κυριακάκος» προφανώς αναφέρεται στον πατέρα του, ο οποίος πιθανότατα, μιας και δεν έχουμε ακριβή στοιχεία, γεννήθηκε γύρω στα 1765. Με λίγα λόγια ο Κυριάκος Κοντόγιαννης είναι το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε. Στον ίδιο κατάλογο καταγράφεται και ένας άλλος Γιάννης Κοντόγιαννης, ωστόσο δεν ξέρουμε αν πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο ή αν πρόκειται για πρώτα ξαδέρφια.

Η υπογραφή του Ιωάννη Κυριακάκου – Κοντογιαννάκου

Στις πρώτες επίσημες εκλογές του 1843, εμφανίζεται πάλι ο Γιάννης Κοντόγιαννης να υπογράφει έγγραφη επιστολή, μαζί με άλλους επιφανείς πολίτες του δήμου Μέσσης, στην οποία αναφέρει αυθαιρεσίες που συνέβησαν κατά την διάρκεια της εκλογικής διαδικασίας.

Μετά την επανάσταση του 1821 κλάδος της οικογένειας Κοντόγιαννη όπως και πολλές άλλες οικογένειες από την Μάνη, μετακινήθηκαν στην Ανατολική Λακωνία, (οι Κοντογιαννιάνοι στον Βλαχιώτη) είτε λόγω πολεμικών αποζημιώσεων είτε λόγω οικονομικών συνθηκών. Μάλιστα σε επιστολή προς την επιτροπή οικονομίας στέλνεται στις 17/11/1829 καταγράφονται τα εξής …..

«Προς τον Κυβερνήτη.

Στο Βλαχιώτη δύο αδελφοί Κοντογιανναίοι τους ήρπασεν ο θάνατος κατά την επιδρομήν του Ιμπραήμ και δεν έχουν κανένα κληρονόμον κατά συγγένειαν. Μόνη δε χήρα του ενός επιμένουσα εις την τιμήν του ανδρός της δεν ηθέλησε να δευτεροπαντρευθή μέχρι τούδε. Τα είδη της κληρονομίας ταύτης, καθ’ όσον εδυνήθη να εξακριβώση η Επιτροπεία δι’ επίτηδες απεσταλμένου της, διαλαμβάνεται εις την καταγραφήν υπογρεμμένην παρά των προκρίτων του χωρίου εκείνου, αντίγραφον της οποίας εγκλείεται. Επειδή η κληρονομία αύτη ανήκει νομίμως εις το Έθνος… η επιτροπεία περιμένει διαταγάς».

Άλικα την δεκαετία του 1960

Στον εκλογικό κατάλογο του 1871 οι Κοντογιαννιάνοι, που καταγράφονται είναι μόλις (2). Ωστόσο δεν είναι σίγουρο αν καταγράφονται όλα τα μέλη της με το επίθετο αυτό καθώς άλλοι συνήθιζαν να καταγράφονται με το μικρό όνομα των γονιών τους. Μάλιστα με το επώνυμο Κυριακάκος, καταγράφονται άλλα (6) άτομα.

Από προφορική παράδοση γνωρίζουμε πως το 1890, ο τότε δήμαρχος της περιοχής, Περιμένης, προκειμένου να έχει περισσότερες ψήφους, ενσωμάτωσε με το δικό του επώνυμο άλλες μικρότερες οικογένειες. Η οικογένεια Κοντόγιαννη αρνήθηκε πεισματικά κάτι τέτοιο.

Στο μητρώο Αρρένων της Κοινότητας των Αλίκων έχουμε τους εξής… (υπ όψιν συνήθως δεν καταγράφονταν όλα τα μέλη κυρίως από αμέλεια).

Κοντόγιαννης              Νικόλαος         του Κυριάκου               1849

Κοντόγιαννης              Βασίλης           του Ιωάννη                  1877

Κοντόγιαννης              Κυριάκος         του Βασίλη                   1878

Κοντόγιαννης              Κυριάκος         του Νικολάου               1881

Κοντόγιαννης              Ιωάννης           του Νικολάου               1887

Κοντόγιαννης              Κυριάκος         του Νικολάου               1897

Κοντόγιαννης              Βασίλης           του Κυριάκου               1911

Στους παραπάνω πρέπει να προστεθεί και Νικόλαος Ζ. Κοντόγιαννης ο οποίος γεννήθηκε το 1898 και το 1910 ήταν μαθητής μέσης εκπαίδευσης στο «Ελληνικό» σχολείο Κοίτας.

  1. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας, οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Ιχώρ Αθήνα 1990
  2. Σ. Καπετανάκη «Η Μάνη στην δεύτερη Τουρκοκρατία (1715-1821)» αδούλωτη Μάνη 2011
  3. Ό.π
  4. Σ. Καπετανάκη «αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές» αδούλωτη Μάνη 2008
  5. Ι. Π. Λεκκάκου «Μάνη, Ερανίσματα ιστορίας και Λαογραφίας» Μάνη 2004, σ. 73
  6. Δικαίου Βαγιακάκου «Τα Άλικα και η περιβάλλουσα περιοχή» Λακωνικαί Σπαυδαί τ. 20
  7. Πέπης Γαβαλά «τα σχολεία και οι μαθητές της Επαρχίας Οιτύλου»

Τσουλιάνοι (Πηγάδια)

Man_oik

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΣΟΥΛΑΚΟΥ (Πηγάδια Αβίας)

Η οικογένεια Τσουλάκου ή Τζουλάκου κατοικεί στο χωριό Πηγάδια. Άγνωστο αν συγγενεύει με άλλες οικογένειες με παρόμοιο επώνυμο ή άλλο στην ευρύτερη περιοχή της Αβίας, όπως Τσουλέας, Τζουλέας, Τζούλος κ.ά. Στην ευρύτερη περιοχή του Κάμπου το επώνυμο Τζούλος αναφέρεται ήδη από το 1704. Η ετυμολογική ερμηνεία του επωνύμου είναι βλάχικη čiul «πρόβατο με μικρά αυτιά». Μάλιστα ως σήμερα στην Μέσα Μάνη ο έχων μικρά αυτιά καλείται τσουλαυτίλης.

Το παλιότερο μέλος της οικογένειας Τσουλάκου ή Τζουλάκου που συναντάμε ψάχνοντας το παρελθόν της οικογένειας είναι ο Ιωάννης Τζουλάκος. Καταλήγουμε στο συμπέρασμα αυτό μιας και δεν αναφέρεται σε εκλογικούς καταλόγους του 1844 αλλά υπογράφει σε έγγραφο κατοίκων του δήμου Αβίας που καταδικάζει τα στασιαστικά κινήματα των Μαυρομιχαλαίων τον Ιούνιο του 1831. Παρακάτω παρατίθεται η υπογραφή του. Αν υποθέσουμε πως την εποχή εκείνη υπέγραφαν τα «κεφαλάρια» οι επικεφαλείς της γενιάς θα ήταν περίπου 40 ετών, άρα γεννημένος περί το 1790.

Κατά την διάρκεια της επανάστασης του 1821 η οικογένεια Τζουλάκου από τα Πηγάδια Αβίας συμμετείχε με τον Δημήτρη Τζουλάκο. Κάτωθι η καταγραφή του στα μητρώα αριστείων (1843-1844). Μάλιστα ενώ αρχικώς του είχε απονεμηθεί το σιδερένιο με μεσολάβηση του Ν. Πιεράκου Μαυρομιχάλη ο οποίος ήταν αντίθετος με τους άλλους Μαυρομιχαλιάνους του απενεμήθη του αργυρό, ως αξιωματικός. Ο ίδιος μάλιστα εκλέχτηκε το 1843, 2ος στην τάξη μαζί με τον ισχυρό Θεόδωρο Νίκα ως εκλέκτορας του χωριού Πηγάδια για να ψηφίσει τον πληρεξούσιο της επαρχίας τους που θα τους εκπροσωπούσε στην Εθνοσυνέλευση του κράτους. Η θέση αυτή δήλωνε ιδιαίτερης και ευρύτερης αποδοχής πρόσωπα. Η εκλογή τους έγινε στον Ι.Ν των Ταξιαρχών στα Πηγάδια.

Στους εκλογικούς καταλόγους της περιόδου 1850 – 1856 καταγράφονται στο χωριό Πηγάδια (6) άνδρες; της οικογένειας Τζουλάκου, από τους 220 περίπου άντρες του χωριού. Η οικογένεια δηλαδή αποτελούσε το 3% του ανθρώπινου δυναμικού του χωριού κατατάσσοντάς την έτσι στις λιγότερο δυνατές οικογένειες του χώρου. Αυτό επιβεβαιώνεται το 1871 όπου καταγράφονται μόλις (3) άνδρες της οικογένειας σε σύνολο (209) ανδρών του χωριού. Ποσοστό 1,5% περίπου.

Μετά το 1900 μεγάλο μέρος του πληθυσμού του χωριού ασχολήθηκε με την κτηνοτροφία ενώ οι υπόλοιποι κατέβηκαν σε χαμηλότερα χωριά του δήμου Αβίας.

Σπίτι και οι Ταξιάρχες στα Πηγάδια

ΠΗΓΕΣ

  • http://chameleontas09.blogspot.gr/2010/04/742010.html * http://greek-lastnames.blogspot.gr/
  • Σ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές» εκδόσεις Αδούλωτη Μάνη 2008
  • Κ. Κόμη «Βενετικά κατάστιχα Μάνης Μπαρδούνιας» εκδόσεις ελληνικά Γράμματα Αθήνα 1998
  • Γενική Εφημερίδα Ελλάδος, αριθ. φ. 48, της 27 Ιουνίου 1831.

Αναπλιωτιάνοι (Βάμβακα)

Man_oikΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΑΝΑΠΛΙΩΤΗ  (Βάμβακα)

ΠΑΤΡΙΑ: Αναπλιωτιάνοι   ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Αναπλιωτιάνοι

Παλαιή πατριά της Μέσα Μάνης με την δική της πορεία στην περιοχή αποτελεί η οικογένεια Αναπλιώτη. Το επώνυμο όπως είναι προφανές προκύπτει από τοπωνύμιο Ανάπλι που σημαίνει Ναύπλιο. Είναι λοιπόν λογικό να υποθέσουμε πως σε κάποια στιγμή της πορείας της η οικογένεια έφυγε για κάποιον λόγο και εγκαταστάθηκε στην Μάνη. Η περίοδος εγκατάστασης της οικογένειας δεν έχει ακόμη εξακριβωθεί, ωστόσο λέγεται ότι έφτασε τον 10ο αιώνα περίπου μΧ. Τούτο δεν αποκλείεται να είναι αληθές καθώς μια οικία της οικογένειας Αναπλιώτη στο χωριό Βάμβακα όπου και η βασική εστία της πατριά, είναι μεγαλιθικού τύπου.

Μεγαλιθικού τύπου κατοικία της οικογένειας Αναπλιώτη

Το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε είναι ο πειρατής Αναπλιώτης. Γύρω στα 1668 στο Οίτυλο ήταν δύο διαβόητοι πειρατές, ο Αναπλιώτης και ο Θεόδωρος. Ήταν φίλοι και συνεργαζόντουσαν, αλλά κάποτε φιλονίκησαν στη διανομή λείας και ο ένας αιχμαλώτισε τη γυναίκα του άλλου. Κατόπιν τις πούλησαν και οι δύο στον ίδιο πειρατή από τη Μάλτα. Αλλά όταν κατάλαβαν τι είχαν κάνει, συμφιλιώθηκαν και πήγαν μαζί και ελευθέρωσαν τις γυναίκες τους.

Επόμενο ιστορικό μέλος της οικογένειας είναι ο Κυριακούλης Αναπλιώτης από Βάμβακα ο οποίος εμφανίζεται στο χειρόγραφο του γιατρού Παπαδάκη να συμμετέχει με όλη του την οικογένεια στις τοπικές έριδες. Χαρακτηριστικά αναφέρεται το 1720 περίπου:

«Ο κηριακουλης αναπληοτης ο γιος του στο κεφάλη του κουφου τη νηφη πετρηα στο κεφάλη κε τη θηγατέρα του μπαλοτήα στο μερί καζκαλήνα τουφεκιά στο χέρι»

Επίσης μέλος της οικογένειας θηλυκό εμφανίζεται να βαπτίζει το 1721 σύμφωνα με έγγραφα της Επισκοπής Οιτύλου να βαπτίζει παιδί …

Βλέπουμε με λίγα λόγια μαζικότητα συμμετοχής στους τοπικούς πολέμους. Να πούμε εδώ βέβαια πως η οικογένεια Αναπλιώτη συγκρούστηκε επανειλημμένα με άλλες πατριές του χώρου όπως τους Ντουβιάνους οι οποίοι αποτελούσαν τους ισχυρούς σοϊλήδες της περιοχής. Δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός ότι όταν πέρασε ο Leake από την Βάμβακα προεπαναστατικά φιλοξενήθηκε στον πύργο των Πουλικιάνων που ανήκουν στην πατριά των Ντουβιάνων.

Κατά την διάρκεια της ελληνικής επανάστασης του 1821 η οικογένεια Αναπλιώτη έκανε αισθητή την παρουσία της. Από τον κατάλογο αριστείων του 1821 βρίσκουμε τρεις αγωνιστές της οικογένειας. Ο Σαμπάτης, ο Πέτρος και ο Ηλίας ή Λιακουτζάκος.

Το πιστοποιητικό του Λιακουτζάκου το οποίο υπογράφουν οι οπλαρχηγοί Π. Μπουκουβάλας, Ν. Πιεράκος (Μαυρομιχάλης), Δ. Πουλικάκος καθώς και ο πρώτος δήμαρχος Καλαμών ο Παναγιώτης Μπενάκης.

Ο παραπάνω αγωνιστής βεβαιώνεται ότι συμμετείχε σε πολλές μάχες όπως εκείνες στο Μανιάκι, στην πολιορκία του Ναυπλίου και της Καλαμάτας. Αναφέρεται μάλιστα στο πιστοποιητικό του ότι κατά την εισβολή του Δράμαλη στο Άργος σε συμπλοκή τραυματίστηκε στο κεφάλι από ιππέα. Εδώ βέβαια πρέπει να πούμε πως πολλοί αγωνιστές που ήταν αντιπολιτευόμενοι ή σκοτώθηκαν δεν πήραν ποτέ τους αριστείο Αγώνος.

Ο Θεόδωρος Αναπλιώτης ο οποίος ζούσε εκείνη την εποχή και αποτελούσε μάλιστα τον αρχηγό της οικογένειας (μιας και αυτός υπογράφει σχετικές επίσημες αναφορές), ήταν σφόδρα αντιπολιτευόμενος των Μαυρομιχαλαίων και των συμμάχων τους στην Βάμβακα. Μάλιστα υπογράφει το 1831 έγγραφο που καταδικάζει τα στασιαστικά κινήματα των Μαυρομιχαλαίων και εδώ παρουσιάζουμε για πρώτη φορά την υπογραφή του.

Θοδοράκης αναπλιοτις (τότε ορθογραφία)

Το 1856 στους εκλογικούς καταλόγους «ψηφίσαντες κατά χωριό» ο Θεόδωρος Αναπλιώτης είναι το μόνο μέλος της οικογένειας που συμμετέχει στην εκλογική διαδικασία. Βέβαια οι κατάλογοι αυτοί είναι σχετικά πρόχειροι. Στους αλφαβητικούς καταλόγους του ίδιου έτους έχουμε άλλα δύο μέλη της πατριάς που συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία, τον Μιχάλη και τον Σαμπάτη δηλώνοντας μάλιστα ως τόπο καταγωγής το Κουλούμι και όχι την Βάμαβακα. Τούτο κατά πάσα πιθανότητα έγινε διότι η οικογένεια είχε κτήματα σε εκείνη την περιοχή που προφανώς ήθελε να διασφαλίσει.

Στους εκλογικούς καταλόγους του 1871 η οικογένεια εμφανίζεται μεγαλύτερη μιας και οι κατάλογοι αυτοί είναι πιο επίσημοι παρά τα λάθη που έχουν. Πέντε μέλη της οικογένειας με μεγαλύτερο τον Γρηγόρη Αναπλιώτη καταγράφονται ότι συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία. Από τον Γρηγόρη αυτόν ο οποίος γεννήθηκε γύρω στα 1814 κατάγονται ο κλάδος των Ληγοριάνων οι οποίοι δεν άλλαξαν το επώνυμο τους ωστόσο με αυτό το παρωνύμιο ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα μέλη της πατριάς.

Μετά το 1880 κυρίως λόγω του άσχημου οικονομικού αλλά και κοινωνικού κλίματος στην περιοχή, (μην ξεχνάμε τις αντιδικίες με άλλες οικογένειες), πολλά μέλη της οικογένειας Αναπλιώτη μετανάστευσαν σε άλλα μέρη για εργασία αλλά και βίο. Ο Παναγιώτης Αναπλιώτης του Δρακούλη γεννημένος το 1873, εγκαταστάθηκε στην Αρεόπολη, όπου μέχρι σήμερα υπάρχουν εκεί απόγονοί του. Ο Δημήτρης και ο Παναγιώτης Αναπλιώτης (Γιωργιάνοι) γύρω στα 1900 εγκαταστάθηκαν στην Καλαμάτα όπου υπάρχουν ως σήμερα απόγονοί τους. Ο Κυριακούλης Αναπλιώτης την ίδια περίοδο εγκαταστάθηκε στο Έλος της Λακωνίας όπου πολλοί Μανιάτες πήγαιναν για συγκομιδή ρυζιού. Σήμερα υπάρχουν απόγονοι του στην ευρύτερη περιοχή. Η διασπορά της οικογένειας συνεχίστηκε και στον αιώνα μας ερχόμενοι στην Αττική για καλύτερη ποιότητα ζωής.

Από το 1890 και έπειτα έχουμε καταγραφή μελών της οικογένειας από τα μαθητολόγια της περιόδου και της περιοχής.

Ο Δρακούλης Θεοδ. Αναπλιώτης (1890) από τη Βάμβακα, στο ελληνικό σχολείο Αρεόπολης, την περίοδο 1900-1901.

Ο Ηλίας Ν. Αναπλιώτης (1894) από τη Βάμβακα, στο ελληνικό σχολείο Κίττας, το 1910.

Ο Παναγιώτης Δημ. Αναπλιώτης (1895) από τη Βάμβακα, στα ελληνικά σχολείο Κίττας και Β΄ Γυθείου, την περίοδο 1908 -1912.

Το Ληγοριάνικο πυργόσπιτο στην Βάμβακα

Το 1909 γεννήθηκε και ένας από τους σημαντικότερους πνευματικούς ανθρώπους της Μάνης ο Γιάννης Αναπλιώτης του Παναγιώτη: (1909-1976) Δημοσιογράφος, ιστοριοδίφης, λογοτέχνης. Αρχικά στράφηκε στη λογοτεχνία, αργότερα όμως αφοσιώθηκε στη δημοσιογραφία και την ιστορική έρευνα.

Τέλος ιστορικό μέλος της οικογένειας είναι ο Νικόλαος Αναπλιώτης του Παναγιώτη ο οποίος γεννήθηκε στην Αρεόπολη. Συμμετείχε με την σύζυγο του στην Εθνική Αντίσταση 1941-1944 στη Λακωνία.

Εν κατακλείδι η οικογένεια – πατριά Αναπλιώτη αποτελεί μια από τις παλαιότερες πατριές της Μάνης η οποία δεν διασπάστηκε σε πολλούς κλάδους. Λέγεται πως μόνο με την οικογένεια Μαλέυρη στο Αγγειαδάκι συγγενεύει εξ αίματος αλλά δεν είναι εξακριβωμένο καθώς μπορεί να ήταν απλώς σύμμαχοι.

ΠΗΓΕΣ

  • Κ. Κάσση «Άνθη της πέτρας οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Ιχώρ Αθήνα 1991
  • Προσωπικό αρχείο Δημήτριου Μαριόλη
  • Προσωπικό αρχείο Δημήτριου Αναπλιώτη
  • Γ.Α.Κ φάκελοι Αριστεία
  • Σ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές»
  • Π. Γαβαλά «Η Μέση εκπαίδευση στην Επαρχία Οιτύλου τα σχολεία και οι Μαθητές»
  • ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΑΚΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
  • http://www.mani-ekdoseis.gr/mag.asp?magid=23&catid=4
  • Α.Κραντονέλλη, Ιστορία της Πειρατείας, τ. 2,Κώδικας χειρόγραφος Γιατρού Παπαδάκη

*Θερμές ευχαριστίες στον ιστορικό, ερευνητή και νομικό Δημήτρη Μαριόλη για την ευγενή παραχώρηση του πιστοποιητικού

Μαυρουτσιάνοι (Πιόντες)

Man_oik

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΑΥΡΟΥΤΣΟΥ (Πιόντες)

Είναι συχνό φαινόμενο στην Μάνη η παρουσία μιας οικογένειας να περιορίζεται σε συγκεκριμένο οικιστικό χώρο ή σε μια ευρύτερη κοντινή περιοχή προκειμένου να δημιουργούνται οι συνθήκες εκείνες που να εμπνέουν την ασφάλεια και την βιωσιμότητα της. Μια τέτοια οικογένεια, η οποία δεν συναντάται ιστορικά σε άλλο χωριό της Μάνης είναι και η οικογένεια Μαυρούτσου από τους Πιόντες.

Η οικογένεια Μαυρούτσου αποτελεί ανεξάρτητη οικογένεια – πατριά σε σχέση με άλλες οικογένειες της περιοχής. Παραδίδεται μάλιστα πως αποτελούσε παλαιότερα αρχοντική οικογένεια του τόπου, αλλά κατά την δεύτερη Τουρκοκρατία (1715 και έπειτα) εξέπεσε λόγω των συνεχών πολέμων στην περιοχή τόσο μεταξύ των Ελλήνων με τους Τούρκους όσο και μεταξύ των Μανιατών. Σε αυτό συνηγορεί και το επίθετο της οικογένειας το οποίο δεν είναι πατρωνυμικό όπως τα νεότερα, αλλά δηλωτικό κάποιου χαρακτηριστικού. (μαυρούτσος εκ του μαυριδερός).

Το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε είναι ο Δήμος (Δημήτρης) που έζησε στα 1716 και τραυματίστηκε σε τοπική έριδα μεταξύ των οικογενειών. Λέει χαρακτηριστικά στο χειρόγραφο του ο γιατρός Παπαδάκης στα 1716.

Έγηανε ο διμος ο μαυρούτζος στο κεφάλι πετριά

Επόμενο γνωστό μέλος της οικογένειας ήταν ο Κωσταντίνος Μαυρούτζος ο οποίος έκανε γαμπρό τον οπλαρχηγό Γιάννο Βουγιουκλάκη από την Λάγεια. Η γυναίκα του (Μαυρούτσου) έζησε ως το 1856.

Πυργόσπιτα της οικογένειας Μαυρούτσου

Η συμμετοχή της οικογένειας στον αγώνα του Έθνους για ανεξαρτησία δεν είναι εξακριβωμένη καθώς τόσο στα αρχεία αγωνιστών όσο και στο αρχείο αριστείων αγώνος δεν καταγράφονται μέλη με το όνομα «Μαυρούτζος» ή κάτι ανάλογο. Ωστόσο καταγράφονται από το χωριό Πιόντες πολλοί με πατρωνυμικά επώνυμα π.χ Παναγιωτάκος, τα οποία μπορεί να αποκρύπτουν μέλη της προαναφερθείσας οικογένειας.

Στον εκλογικό κατάλογο του 1871 η οικογένεια καταγράφει (7) επτά αρσενικά μέλη (μην ξεχνάμε ότι παλαιότερα ψήφιζαν μόνον οι άνδρες), χωρίς να αποκλείεται πως υπήρχαν και άλλα μέλη της οικογένειας που καταγράφηκαν γραφόμενοι με τα πατρωνυμικά τους ονόματα.

Ο Κωνσταντίνος Θ. Μαυρούτσος (γεννηθείς το 1891) από τους Πιόντες, πήγε στο ελληνικό σχολείο Λάγειας, το 1904. Κλείνοντας τα ιστορικά πρόσωπα της οικογένειας.

Με το πέρασμα του χρόνου η οικογένεια μεγάλωνε και προκειμένου να τελεί και μυστήρια σε προσωπικό χώρο έφτιαξε και δικές τις εκκλησίες, όπως ο Άγιος Ισίδωρος και ο Άγιος Δημήτριος ΝΑ του χωριού.

Πηγές

  • Κ. Κάσση «Μοιρολόγια της Μέσα Μάνης» 1979
  • Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» 1990
  • Δ. Δημητράκου «οι Νυκλιάνοι»
  • Γ.Α.Κ Αρχείο Βλαχογιάννη
  • Σελίδα Facebook Πιοντες Ανατολικής Μάνης
  • Γ.Α.Κ Πέπη Γαβαλά Οι μαθητές της Επαρχίας Γυθείου

Οι Μανιάτες Των Κυθήρων – Η Περίπτωση Του Σταμάτη Κονόμου

Η σχέση μεταξύ Λακωνίας και Κυθήρων ήταν πάντα στενή. Η μικρή γεωγραφική απόσταση του νησιού από τον νομό Λακωνίας έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην ιστορία και των δύο τόπων. Από τα αρχαία χρόνια, τα Κύθηρα, αποτελούσαν το μάτι της Σπάρτης στην Μεσόγειο θάλασσα. Οι κάτοικοι του νησιού οι οποίοι δεν ήταν πολλοί σε αριθμό υπάγονταν στην τάξη των περίοικων. Κατά τα βυζαντινά χρόνια το νησί πολλές φορές διοικήθηκε από Λάκωνες διοικητές όπως τον Ευδαιμονογιάννη, τον Νοταρά και άλλους. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμα και σήμερα πολλοί κάτοικοι του νησιού έχουν παραδόσεις ότι κατάγονται από την Λακωνία.

Φυσικά δεν θα μπορούσε σε αυτήν την διατοπική σχέση να λείπει και η Μάνη. Το νησί των Κυθήρων είναι με καθαρό καιρό ευδιάκριτο, ιδίως από την Μέσα ανατολική Μάνη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα Λουκάδικα (κάστρο Κολοκυθιάς) και το Ταίναρο. Για τους Μανιάτες διαχρονικά αποτελούσε εύκολο τόπο προς μετάβαση. Εκτός από προφανείς λόγους μετανάστευσης από την Μάνη όπως οικονομικοί, κοινωνικοί, (γδικιωμός), υπήρχαν και μεταναστεύσεις για λόγους πολιτικής και διπλωματίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η οικογένεια Κονόμου.

Το όνομα Κονόμος, προέρχεται από το Οικονόμος, παραπέμποντας έτσι σε κάποιο θρησκευτικό αξίωμα. (στην Μάνη ως σήμερα υπάρχει Οικονομάκης, Οικονομάκος, Οικονομέας,). Σύμφωνα με τον συγγραφέα Ε. Καλλίγερο η οικογένεια Κονόμου (η οποία δεν ξέρουμε σε ποια πατριά ανήκε ακριβώς), σίγουρα βρίσκεται στο νησί των Κυθήρων από το 1540. Πρώτο μέλος της οικογένειας που εμφανίζεται είναι ο Σταμάτης Κονόμος. Ο άνθρωπος αυτός είναι άγνωστο γιατί μετάβει στα Κύθηρα ωστόσο οι πολλές επαφές του με μέλη της Βενετικής Κυβέρνησης τόσο στην Ιταλία όσο και στα Κύθηρα μας οδηγούν στο συμπέρασμα πως ήταν ένα είδος αντιπροσώπου (πρέσβη ή διαμεσολαβητή) των Μανιατών. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως τα Κύθηρα για πολλά χρόνια αποτελούσαν έδαφος της Βενετιάς (Ενετική Κτήση) και ήταν εύκολο κάποιος από την Μάνη να έρχεται με ασφάλεια σε επαφή με τους εκεί φορείς για τους αγώνες εναντίον των Τούρκων.

Οι πόλεμοι μεταξύ Τουρκίας και Βενετίας ήταν συχνοί και οι δεύτεροι πάντα αναζητούσαν την συμμαχία των Μανιατών για την επίτευξη του καλύτερου δυνατού πολεμικού αποτελέσματος που θα οδηγούσε να έχουν τον πρώτο λόγο στις μετέπειτα διαπραγματεύσεις. Οι ζυμώσεις για τις συμμαχίες αυτές πολλές φορές γίνονταν μέσα από Βενετούς διοικητές των Κυθήρων. Αποτέλεσμα αυτών των διεργασιών και πολιτικών σχέσεων ήταν να δημιουργηθούν και πολιτικοί δεσμοί οι οποίοι είναι εμφανείς σε διάφορες επιστολές της εποχής όπου ζητούνται τα αναγκαία όπλα και εφόδια για την διενέργεια πολεμικών επιχειρήσεων τόσο στον χερσαίο όσο και στον θαλάσσιο χώρο της Μάνης. Σε αυτές τις επιστολές συχνή μνεία έχει ο Σταμάτης Κονόμος.

Η κατάληψη του κάστρου του Πόρτο Κάγιο σε μικρό χρονικό διάστημα από το χτίσιμό του (1 χρόνο περίπου) είναι αποτέλεσμα αυτών των πολιτικών και στρατιωτικών σχέσεων.

Απόσπασμα για το Πόρτο Κάγιο από το ιστορικό έργο του Κωνσταντίνου Ν. Σάθα «Τουρκοκρατούμενη Ελλάς», Αθήνα 1869, σελ. 156:

«…Όθεν συνεννοηθείς (ο Κουερίνι) μετά των Μανιατών, την 29 Ιουνίου (1570) περί τα χαράγματα απεβίβασεν αιφνιδίως τους τοφεκιστάς, οίτινες κατέλαβον τον εγγύς τω φρουρίω λόφον. Ούτω δη ό εχθρός ανελπίστως προσβληθείς δια ξηράς και θαλάσσης μετά πεισματώδη αντίστασιν απεσύρθη εις τίνα πύργον. Οι δε υπό τον Κουερίνην εισελθόντες εις το φρούριον εγένοντο κύριοι είκοσι τεσσάρων πυροβόλων, δι ων ήρχισαν την καταδάφισιν του πύργου, υποχρεωθέντων ούτω των πολεμίων να παραδοθώσιν. Μετά τούτο ό Κουερίνης θεωρήσας επικίνδυνον το εν Μάνη φρούριον, διότι σκοπός της ανεγέρσεως αυτού ήτο ή προφύλαξης τουρκικών γαλερών προορισμένων να παρακωλύσωσι τας εξ Ενετίας πεμπομένας εις Κύπρον προμηθείας, ανετίναξεν αυτό εις τον αέρα δι’ υπονόμων»

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΒΕΝΕΤΙΑ 1571

1571 μαρτιου Η Σήμερον θελόμε και κάμνομε εμής oλος o τόπος της Μαήνης ήγουν απo τόν κάβο της Μάνης έός το Βύτηλο καί τους βάνομε κουμεσήους και επητρόπους μας οσάν το ηδιομας κωρμή και διδομε σας εξουσήα γενεραγαλμεντε και τήποτας δεν αφήνοντας όξο από φόρμα κουμεσηού κατά την οζαντζα καί συνηθηο τον κομεσήον και ατζεταρεταί πρεζεντε οσαν και αψεντε ήγουν τον κυρ Σταμάτη Κωνόμο και κυρ Καλαποθο Φούκα και κυρ Αντόνη Κοσμα και κυρ Νικόλα Υατρό οσαν αμπασαδόρους και επήτροπους από σας εστελνομε ολος ο τόπος ήγουν της Μάνης να πατε εις το εγλαμπρότατον αυθέντη καί πρήνζήπα τον Βεναιτήον να του δοκετε μια γραφή ήγουν ρεσποστα υσαί άλλην γραφή απού μας ήθελε στηλη ο εγλαμπροτατος αυθεντης και πρήνζηπος τον Βεναίτηόν και να ζητήξετε και άλον οτι ακαδερη γία τόν τοπόν ετουτόναι ος καθός σας έχομε παράγγεληα. και υς τούτο σάς εδιδομε θέλημα και γεμάτην εξουσήα εσάς τον ανόθεν αμπασαδόρο και κουμεσόνε οτη ηθελατε καμί να το κρατούμε βαίβεον και στερκτόν και παρακαλούμε σε αυθέντη εγλαμπρότατε τον Βεναιτηόν τους ανθρώπους απου στελνόμε αυτου να ήνε ρεκουμανταδι υς την αυθεντία σου και να τους δόκης ρεσπόστα και σπεδιτζυον να γύρυζου το γλυγορετερο και ης τουτο επαυσαμε την παρον κουμεσηον ενεμπροστε τον αξυόπιστον και παρακαλαιτόν μαρτυρον κυρ Νικολός Νταρμάρος και μισερ Φραντζεσκος καπαιτανηος οχ την χόραν του Κάστρου και μισερ Φαβυανός Βαρύος και κατζυληερης της Κυνθυρίας και κυρ Διμιτρης Κλιροδιότης και κυρ Θαιοδορης Αλβρας και κυρ Γιώργης Κοντόσταυλος και κυρ Σολομων Κόσμας.

1. εγο Νικολός Ταρμαρος μαρτυρω το ανοθε

2. io capitano Francesco Fidanri fui presente quanto sopra

3. io Fabian Barbo cancelliere fui presente ut sopras

4. εγο Δημητρης Κληροδέτης μαρτηρο τ ανοθε

5. εγο Θοδωρης Αλεβρας μαρτηρο τ ανοθε

6. εγο Γεοργης Γερακαρης μαρτηρο τ ανοθε

7. εγο Ιωαννης Αραβουσε(ος) εγραψα από τη Βαθηα και εσφαλησα με θελημα τον Μανηατόν ολονόν οπου ισανε μαζομενυ υς τη Νομμηα υς τη μέση της Μαήνης.

Η παραπάνω συμμετοχή του Σταμάτη Κονόμου στους πολέμους Τούρκων και Βενετών οδήγησε την τοποθέτηση του στο πρώτο συμβούλιο των ευγενών των Κυθήρων που ίδρυσαν οι Ενετοί το 1573 και αποτελούσαν την ηγετική ομάδα των κατοίκων του νησιού.

Πηγές:

  • Α. Κουτσιλιέρη «Ιστορία της Μάνης»
  • Ε. Καλλίγερου «Συνοπτική Ιστορία των Κυθήρων»
  • Κωνσταντίνου Ν. Σάθα «Τουρκοκρατούμενη Ελλάς»

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Ο παππούς ο Μιχάλης (Γιωργακιάνοι-Βασιλιάνοι)

Ο ποιητής γεννήθηκε στις 24 Μαρτίου του 1903 στη Γέρμα, ένα μικρό  χωριό της κεντρικής αποσκιαδερής Μάνης. Ήταν το τέταρτο παιδί του Δημήτρη και της Ισαβέλλας, που συνολικά στα δώδεκα πρώτα χρόνια του γάμου τους απόχτησαν οχτώ παιδιά, ένα κορίτσι και εφτά αγόρια.

Οι γονείς του ποιητή κατάγονταν από δυο αντιμαχόμενες εχθρικές πατριές, από τους Βασιλιάνους ο πατέρας και από τους Γιωργακιάνους η μητέρα. Τα συγγενολόγια αυτών των πατριών απλώνονται σε καμιά δεκαριά χωριά της Κεντρικής Μάνης, από το Οίτυλο και την Κελεφά ως τον Αη Βασίλη και τη Μαραθέα.

Η οικογενειακή μυθολογία ανάγει την αρχή των πατριών στην ύστερη Φραγκοκρατία, όταν δυο αδέλφια, ο Βασίλης κι ο Γιωργάκης, γιοι κάποιου βυζαντινού άρχοντα που λεγόταν Μιχαήλ (όλες οι επιφανείς μανιάτικες οικογένειες κατάγονται από κάποιον βυζαντινό άρχοντα…), καταφύγαν στη Μάνη για να γλιτώσουν από τους δολοφόνους του πατέρα τους. Εγκαταστάθηκαν στο Οίτυλο κι ήταν σ’ όλην τη ζωή τους αγαπημένοι. Το ίδιο και τα παιδιά τους.  Τα εγγόνια τους όμως χωρίστηκαν από οικονομικές αιτίες και από τότε ανάμεσα στους απογόνους του Βασίλη, τους Βασιλιάνους και του Γιωργάκη, τους Γιωργακιάνους γεννήθηκε μίσος βαθύ, που με τη σειρά του  γέννησε αιματηρούς γδικιωμούς και πολύνεκρες συγκρούσεις. (Οι Μανιάτες δεν μεταχειρίζονται τον όρο ‘βεντέτα’ για την εθιμική αντεκδίκηση, αλλά το ‘γδικιωμός’).

Σε μια φάση της αιωνόβιας αυτής έχθρας, οι Γιωργιακιάνοι είχαν καταφέρει να σκοτώσουν όλους τους αρσενικούς Βασιλιάνους, αλλά μια έγκυος Βασιλόνυφη, που κατέφυγε για προστασία στο επίσης ισχυρό γένος των Κυβελιάνων, γέννησε αρσενικό παιδί, που με τα χρόνια αναγέννησε τη γενιά.

Το τελευταίο επεισόδιο στη σειρά των αδιάκοπων σκοτωμών σημειώθηκε στα 1875 ανάμεσα Γέρμας και Κελεφάς, όταν οι Γιωργακιάνοι σκότωσαν κάποιο φαμέγιο, Μετζήτη ονόματι, ακουμπισμένο στους Βασιλιάνους, που φυσικά ζήτησαν γδικιωμό. Στη μάχη αυτή σκοτώθηκαν δύο εξέχοντες Βασιλιάνοι και τρεις εξ ίσου σημαίνοντες Γιωργακιάνοι. Ο Μιχάλης, ο παππούς του ποιητή, καταδικάστηκε σε έξι χρόνια φυλακή για τη συμμετοχή του στους σκοτωμούς, αλλά στα τρία χρόνια πήρε χάρη από τον βασιλιά Γεώργιο.

Ο παππούς ο Μιχάλης ήταν από κάθε άποψη επιβλητικός άνθρωπος. Ψηλός, σωματώδης, ομορφάντρας, οξύθυμος και εριστικός, ασυγκράτητος και πληθωρικός αλλά ταυτόχρονα καλόκαρδος και πονετικός, έγινε ένας από τους αρχηγούς των Βασιλιάνων κι όχι μόνο στο χωριό του. Το κύρος του ενίσχυε το γεγονός ότι κοντά στ’ άλλα προσόντα του τα χέρια του πιάναν και το μυαλό του έκοβε και επί πλέον ήξερε γράμματα.

Γεννήθηκε στα 1848 και έφηβος ακόμα έχασε τον πατέρα του τον Σαράντο, που πέθανε το 1860, σε ηλικία 42 χρονών. Από τα εφηβικά του χρόνια δεν καθόταν ήσυχος και παρά το νεαρό της ηλικίας του πήρε μέρος στη μεγάλη εξέγερση του 1862 κατά του Όθωνα, που κατέληξε στην έξωσή του. Άλλωστε κι ο πατέρας του ο Σαράντος δεν πήγαινε παρακάτω. Είχε πρωτοστατήσει κι αυτός στην πρώτη εξέγερση κατά της Αντιβασιλείας, τότε που οι Μανιάτες αιχμαλώτισαν ολόκληρο λόχο Βαυαρών, που προσπάθησαν κατόπιν να τους πουλήσουν σκλάβους στους πειρατές της Τρίπολης. Όπως διηγόταν στον γιο του, οι Βαυαροί φορούσαν λαμπρές χρυσοποίκιλτες στολές κι οι Μανιάτες ζητούσαν «ένα σφάντζικο για το Βαυαρό γυμνό και δύο για το Βαυαρό ντυμένο».

Μετά το μακελιό του 1875, ο Μιχάλης έβγαλε την ποινή του στις φυλακές της Πύλου, δηλαδή στο  μεσαιωνικό φρούριο του Ναυαρίνου, όπου μάλιστα έμαθε γράμματα σ’ ένα συμπατριώτη του φυλακισμένο επίσης για την ίδιαν υπόθεση. Η πρώτη  φράση που έγραψε ο μαθητής του χωρίς τη βοήθεια του δασκάλου του ήταν:

-Και τώρα Μιχάλη σ’ έχω χεσμένο!

Στα δύσκολα χρόνια της φυλάκισης, η γυναίκα του η Τασία αναδείχτηκε η πραγματική κολώνα του σπιτιού. Φρόντιζε τα δυο παιδιά της, το Δημήτρη που ήταν νήπιο και τη Μηλιά, την πεθερά της, το χτήμα και τα ζωντανά και κάθε μήνα ζωνόταν δυο πιστόλες, έπαιρνε μαζί της ψωμί, όσπρια, τραχανά, αλλαξιές με ασπρόρρουχα και τραβούσε δυο μέρες δρόμο στον φυλακισμένον άντρα της.

Βγαίνοντας από τη φυλακή ο Μιχάλης αποφάσισε να σταματήσει τον γδικιωμό με τους Γιωργακιάνους, πράγμα που δεν ήταν εύκολο γιατί οι Βασιλιάνοι, οι δικοί του δηλαδή, είχαν βάλει σκοπό να σκοτώσουν τον κάλλιο των Γιωργαακιάνων,  τον Δημητράκη τον Οικονομίδη, που υπηρετούσε στο Γύθειο αλλά κάθε Σαββάτο βράδυ ερχόταν στο χωριό του, στο Κρυονέρι, στήνοντάς του χωσία στη Φράγκα. Ο Μιχάλης όμως έστειλε με έμπιστό του άνθρωπο μήνυμα στον Οικονομίδη να μη γυρίσει απ’ τον συνηθισμένο δρόμο, αλλά να περάσει από τη Γέρμα, στο σπίτι του. Ο Οικονομίδης, άνθρωπος μυαλωμένος και πράος, ακολούθησε τη συμβουλή και οι δυο επιφανείς εκπρόσωποι των αντίπαλων γενών αποφάσισαν, για να σταματήσει ο γδικιωμός, να παντρέψουν εν καιρώ τα παιδιά τους, όπως έγινε αρκετά χρόνια αργότερα.

Ο Μιχάλης είχε έναν μοναχογιό, τον Δημήτρη, που γεννήθηκε το 1875, λίγο πριν φυλακιστεί ο πατέρας του, ενώ ο Δημήτρης ο Οικονομίδης είχε δυο κόρες, τη Σοφία και την Ισαβέλλα, πέντε και τριών ετών όταν κλείστηκε η συμφωνία, η οποία, παρά τις εκατέρωθεν αντιδράσεις, τηρήθηκε. Ο Δημήτρης κι η Ισαβέλλα αρραβωνιάστηκαν στα 1890, αλλά λόγω του νεαρού της ηλικίας τους, (ο γαμπρός ήταν τότε 15 και η νύφη 12 χρονώ), ο γάμος έγινε τέσσερα χρόνια αργότερα.

Ο γάμος έγινε τυπικά με προξενιό, όπως άλλωστε όλοι σχεδόν οι γάμοι εκείνον τον καιρό, ο Δημήτρης όμως έτσι κι αλλιώς καλόβλεπε την Ισαβέλλα. Ο γάμος τους  πήγε πολύ καλά, γιατί οι δυο σύζυγοι αγαπήθηκαν  μεταξύ τους και σ’ όλη τη διάρκεια της κοινής ζωής τους, που κράτησε 54 χρόνια, είχαν ο ένας για τον άλλον αλληλοσεβασμό και στοργή. Από το γάμο τους γεννήθηκαν οχτώ παιδιά, ένα κορίτσι η Τασία (1899) και εφτά αγόρια, ο Κώστας (1900), ο Μιχάλης (1901), ο Νίκος, (ο ποιητής 1903), ο Ηλίας (1905), ο Γιώργος (1907), ο Θόδωρος (1909) κι ο Γιάννης (1911).

Στο μεταξύ ο Μιχάλης είχε γίνει μέλος της γεροντικής του  χωριού, ενώ πολλές φορές είχε οριστεί “ξεβγαρτής”. Ο θεσμός του ξεβγαρτή, καθαρά μανιάτικος, γεννήθηκε από την ανάγκη να συνεχίζεται η οικονομική και κοινωνική ζωή ενός τόπου όταν ανάμεσα σε δυο οικογένειες ξεσπούσε πόλεμος. Τότε η γεροντική του χωριού όριζε ένα  μέλος μιας τρίτης, ουδέτερης, οικογένειας, άνθρωπο με κύρος και επιβολή, να συνοδεύει κάποιον από τους αντιμαχόμενους όταν περνούσε αναγκαστικά από τις περιοχές που έλεγχαν οι αντίπαλοι. Ο ξεβγαρτής, πάντοτε ένοπλος και κρατώντας ένα μεγάλο και χαρακτηριστικού σχήματος ραβδί, ήταν ο εγγυητής της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας του  συνοδευομένου όσο βρισκόταν δίπλα του, είχε δε το δικαίωμα να πυροβολήσει και να σκοτώσει όποιον θα επιχειρούσε να θίξει τον προστατευόμενο του. Αναφέρονται περιπτώσεις που ο ξεβγαρτής είχε τέτοιο κύρος και επιβολή, ώστε αρκούσε να δώσει το ραβδί του να το κρατά ο συνοδευόμενος, ενώ ο ίδιος έμενε σπίτι του για να είναι ο προστατευόμενος του άτρωτος.

Όταν ο Μιχάλης πάντρεψε και την κόρη του τη Μηλιά με το Δημήτρη τον Καπερνάρο από τον Βαχό, αποφάσισε, παρά τη μεγάλη για τα μέτρα της εποχής ηλικία του (είχε πια περάσει τα σαράντα) να μεταναστεύσει στην Αμερική, παρασυρμένος από το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα που σάρωσε την Ελλάδα στα τέλη του προπερασμένου αιώνα.

Μη έχοντας καθαρό ποινικό μητρώο έφυγε λαθρομετανάστης στην Κούβα, από όπου με καΐκι πέρασε στη Φλόριντα. Τους πρώτους μήνες δούλεψε σα  σκυλί στο στρώσιμο σιδηροδρομικών γραμμών στις Μεσοδυτικές Πολιτείες,  αρρώστησε όμως και με χίλια βάσανα και με τη βοήθεια άλλων ελλήνων μεταναστών βρέθηκε στη Νέα Υόρκη, όπου έκανε τον πλανόδιο πωλητή αράπικων φιστικιών, που τα λέγανε πινότσι. Όλοι αυτοί οι μικροπωλητές, μετανάστες χωρίς νόμιμα χαρτιά οι πιο πολλοί, ήταν στο έλεος των πάντων, αρχίζοντας από τους αστυφύλακες και τελειώνοντας στους μάγκες της γειτονιάς.

Η αμερικάνικη περιπέτεια του Μιχάλη κράτησε έναν περίπου χρόνο και τέλειωσε με μια συμπλοκή με κάποιους αλήτες που λεηλάτησαν το καρότσι του και με τους αστυνομικούς που προσέτρεξαν σε βοήθεια τους. Το γεγονός ότι ο Μιχάλης πήρε μαζί του στην Αμερική και το πιστόλι του, τον έσωσε από βέβαιο θάνατο ή φυλάκιση. Τραυμάτισε σοβαρά τον αστυνομικό που πήγε να τον συλλάβει και κατέφυγε σ’ ένα μανιάτη ξενοδόχο του λιμανιού, ο οποίος τον βόηθησε να μπαρκάρει σε κάποιο ελληνικό καράβι και να γυρίσει στην Ελλάδα.

Ο Μιχάλης γυρίζοντας στον τόπο του συνόψισε τις εντυπώσεις του από την Αμερική με τη φράση:

-Εκεί οι άνθρωποι δουλεύουν σαν είλωτες και ζουν σα σκυλιά.

Πέθανε σε βαθιά γεράματα (*) το 1922, την ώρα που μαζί με τα μικρότερα εγγόνια του το Θόδωρο και το Γιάννη κόπριζε τις ελιές. Φόρτωνε στο μουλάρι την κοπριά από το γαλάρι τους στον Πουληγά και τα παιδιά με το ζώο πήγαιναν και τη σκόρπιζαν στα δέντρα. Όσο να πάνε και να ρθούνε ο γέρος ξάπλωνε σε μια μπατανία και τον έπαιρνε για λίγο. Κοιμισμένον τον βρήκε ο χάρος.

(*) Βαθιά γεράματα με τα μέτρα της εποχής -ήταν 74 χρονών.

sarantakos.wordpress.com

Στρατηγιάνοι (Οίτυλο)

Man oik

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΕΑ  (Οίτυλο)

ΠΑΤΡΙΑ: Λαβουρεντιάνοι   ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Στρατηγιάνοι

Παλαιά οικογένεια στο Οίτυλο όπως αναφέρει και τοπική παράδοση είναι και η οικογένεια Στρατηγέα. Η αναφερθείσα οικογένεια αποτελεί κλάδο της πατριάς των Λαβουρεντιάνων του Οιτύλου. Μέλη της βέβαια με την πάροδο του χρόνου είχαν μετακινηθεί και στην γειτονική Καρέα και Κρυονέρι ήδη πριν από το 1850.

Για την καταγωγή της πατριάς αυτής με το λατινικό όνομα Lavurentes, υπάρχουν δύο εκδοχές. Η μία (του Μιχάλη Μπατσινίλα) αναφέρει πως κατά πάσα πιθανότητα ήταν απόγονοι των Αρβανιτών που έφεραν οι Παλαιολόγοι στην Πελοπόννησο γύρω στα 1400 σαν καστροφύλακες αλλά και να ενισχύσουν πληθυσμιακά τον τόπο που μαστιζόταν από αρρώστιες και η άλλη (του Κ. Κάσση) που λέει πως οι Λαβουρεντιάνοι έχουν λατινικό όνομα διότι αποτελούσαν μέρος της Βενετικής φρουράς στο κάστρο της Κελεφάς. Όπως και να έχει οι Λαβουρεντιάνοι είχαν φήμη πολεμικής πατριάς η οποία επιβεβαιώθηκε και στον αγώνα του 1821. Άλλοι κλάδοι της πατριάς αυτής είναι ο Κατσανός (μελαχρινός), ο Σαλαφατίνος (Τσαλαφός είναι ο παράτολμος ή τρελός) ο Καλαποθαρέας και ο Ζουμπανέας.

Στο κάστρο του Οιτύλου, λέγεται ότι έβαλαν τους Λαβουρεντιάνους να φυλάνε την πόρτα και τις επάλξεις με τον μεγάλο πύργο στον Κύλιντρα και να έχουνε για οικογενειακή τους εκκλησία τον Σωζότη, όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα. Η οικογένεια Στρατηγέα είναι απόγονοι (αν όχι απ ευθείας σίγουρα εκ πλαγίου) του ήρωα της ελληνικής επανάστασης Ηλία Σαλαφατίνου ή του αδελφού του Ιωάννη Κατσανού (δηλαδή απόγονος στρατηγού). Ο πρώτος γνωστός άνδρας της οικογένειας ήταν ο Θεόδωρος Στρατηγέας ο οποίος γεννήθηκε γύρω στα 1804 στο Οίτυλο. Κατατάχθηκε στην φάλαγγα ως αξιωματικός (ανθυπολοχαγός) το 1837. Ήταν από τους επιφανείς πολίτες του τόπου του για αυτό διετέλεσε και ένορκος Οιτύλου περί τα 1862. Όπως προκύπτει από δημοτολόγια της εποχής άφησε δύο γιους τον Ευστράτιο και τον Σπυρίδων.

Στο Οίτυλο

Είναι πιθανό μάλιστα το όνομα Στρατηγέας να προέρχεται σαν πατρωνυμικό από το βαπτιστικό Στράτης και όχι από κάποιον στρατηγό. Επίσης η οικογένεια του Οιτύλου δεν έχει συγγένεια με άλλες συνεπώνυμές οικογένειες της Έξω Μάνης. Ο άξονας Οίτυλο – Καρέα – Κρυονέρι είναι ο άξονας κίνησης της πατριάς και της οικογένειας.

Η εκκλησία του Αγίου Σώζοντος κτίσθηκε ακριβώς έξω από τα τείχη του Οιτύλου και δίπλα από την είσοδο του μεγαλύτερου πύργου του, γιατί σε κάποια μάχη στα Βυζαντινά χρόνια, σώθηκε το κάστρο από τους επιτιθέμενους εχθρούς. Από το 1400 που ήρθαν οι υπερασπιστές του κάστρου Λαβουρεντιάνοι τους δόθηκε για οικογενειακή τους εκκλησία. Για πολλά χρόνια έμενε ερειπωμένη και αλειτούργητη, όμως ο Νίκος Στρατηγέας την επισκεύασε και της έβαλε ένα σταυρό στην σκεπή από την Παναγία, καθώς επίσης και τρεις μεγάλες ξύλινες εικόνες στο εσωτερικό, του Χριστού, της Παναγίας και του Ιωάννη Πρόδρομου από τις εικόνες της Παναγίας που ήσαν στο τέμπλο, γιατί ο παπάς Σωτήρης Χριστοφιλέας που την ανακαίνιζε έβαλε καινούργιες. Ο γιος του Νίκου, ο Σπυρίδος της έβαλε πλακάκια, την έξυσε εξωτερικά και φάνηκαν οι πέτρες γύρω στα 1995, και την γιορτάζει κανονικά στην χάρη της με αρτοκλασία, μόνος απ’ όλους τους Λαβουρεντιάνους. Οι Λαβουρεντιάνοι παλαιότερα θαβόντουσαν εκεί, καθώς και οι καλόγεροί τους, όταν μεγάλωσε η εκκλησία της Παναγίας, θα συνεισέφεραν και έτσι από τότε θάβονται εκεί.

Τοποθεσία Κάστρου Οιτύλου

Αν και το Οίτυλο δεν είναι γνωστό για τους πύργους του ένας από αυτούς ο οποίος μάλιστα θεωρείται ιδιαίτερα παλιός ήταν ο πύργος του Φαντέ. Ο πύργος του στρατιώτη, όπως θα έλεγε κάποιος, μιας και προστάτευε το κυρίως Οίτυλο. Άγνωστη η ακριβής κατασκευή του από τις πολλές επεμβάσεις Βυζαντινών, Λατίνων, Ελλήνων. Εκείνο που είναι γνωστό είναι ότι ανήκε στην οικογένεια Φαντέ (που σήμερα δεν υπάρχει).Ύστερα λόγω κληρονομιάς είτε αγοράς είτε συγγενική σχέση δόθηκε στους Λαβουρεντιάνους, στον Στρατηγέα. Εκείνος με την σειρά του μεταποιημένο σε σπίτι ένα κομμάτι του το έδωσε στην οικογένεια Βουνησέα. Το 1927 λόγω ενός σεισμού κατέρρευσε το παλιό κομμάτι του πύργου.

ΠΗΓΕΣ

1. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας, οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Εκδόσεις Ιχώρ 1990
2. Σ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες αγωνιστές» εκδόσεις αδούλωτη Μάνη 2008
3. Σ. Καπετανάκη «Μανιάτες αγωνιστές του 1821» έκδοση συλλόγου Μανιατών Καλαμάτα 2005
4. Mani Voice Μιχάλη Μπατσινίλα «το Κάστρο της Μαίνης» http://manivoice.gr/
5. http://www.mani.org.gr/medikoi/ekkl/agsozon/oit_agsozon.htm
6. Άννας Αβραμέα «Ιστορικές μαρτυρίες από το Οίτυλο της Μάνης» Λακωνικαί Σπουδαί , Αθήναι 1983

 

Αραβούχιοι (Βάθεια)

Man oik

ΠΑΤΡΙΑ: Αραβούχιοι  ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Ξυπολιτιάνοι

Το πέρασμα των αιώνων αφήνει σημάδια και παραδόσεις στον τόπο και στην ιστορία. Πολλές φορές όμως τα σημάδια αυτά είναι ισχνά και ξεθωριάζουν. Οι μεταναστεύσεις του πληθυσμού, η έλλειψη ενδιαφέροντος οδηγούν στην λήθη. Ένα τέτοιο ξεθωριασμένο σημάδι από το πέρασμα του χρόνου στην ιστορία της Μάνης είναι και η πατριά των Αραβουχίων. Τα δεδομένα που έχουμε για αυτήν την όχι και τόσο γνωστή οικογένεια της Μάνης είναι λίγα ωστόσο αρκετά διαφωτιστικά για να μπορέσουμε να αντιληφθούμε το μέγεθος, την παρουσία της αλλά και την βαρύτητά της στον χώρο της Μάνης.

Δύο είναι βασικές ερμηνείες προέλευσης των γεναρχών αυτής της πατριάς. Η πρώτη τους θέλει να κατάγονται από Άραβες πειρατές, κυρίως λόγω του ονόματος της πατριάς. Η δεύτερη και πιο διαδεδομένη άποψη αναφέρει ότι προέρχονται από την πόλη Ράγουζα ( Ragusa ) της σημερινής Κροατίας γύρω στα 1400 όταν ο Μυστράς έγινε σημαντικότατο εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο της Ευρώπης αποτελώντας την τελευταία αναλαμπή του Βυζαντίου. Προήλθε δηλαδή η λέξη από το

Αραβούχιοι< Αραβουζαίοι< Αραγουζαίοι< Ραγουζαίοι< Ragusei

Έδρα της οικογένειας αυτής ήταν το χωριό Βάθεια της Μέσα Μάνης κοντά στο ακρωτήριο Ταίναρο. Μάλιστα πυρήνας της θεωρείται η τοποθεσία Ποράχια. Ο οικισμός αναφέρεται στους στατιστικούς καταλόγους που συνέταξαν την άνοιξη του 1618 για τη Μάνη ο κόμης Philippe de Lange Chateaureneult και ο διαπραγματευτής Πέτρος Μέδικος, Pietro Medici, εκ των προκρίτων της Μάνης, ως Porasia di Ragusei. Το παραπάνω δεδομένο είναι απτή απόδειξη της ισχύς που είχαν στην περιοχή του Ταινάρου οι Αραβούχιοι.

Το όνομα ωστόσο της οικογένειας πρωτοεμφανίζεται σε κείμενο που συνέταξαν οι Μανιάτες δημογέροντες το 1571 προς τους Βενετούς στο πλαίσιο των συμμαχικών συνομιλιών που είχαν προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους Οθωμανούς που απειλούσαν επικίνδυνα την Ευρώπη. Υπογράφουν ως δημογέροντες. Παρακάτω παρατίθεται ο ακριβής τρόπος … ( διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου ).

Εγώ ο Ιωάννης Αραβούσε έγραψα από την Βάθεια και επισφαλήσα με θέλημα των Μανηωτών ολονών όπου ήσανε μαζομένοι εις την Νόμια με μας εις την μέση της Μαίνης.

Το ότι υπογράφουν επιστολή προς τους Βενετούς είναι απτή απόδειξη της δύναμης της πατριάς αυτής κατά την πρώτη Τουρκοκρατία. Μαζί με τους Αραβουχίους υπογράφουν και άλλες μεγάλες οικογένειες της Μάνης ( Γερακαριάνοι, Φωκάδες, κ.ά. ) καθώς επίσης και πρέσβεις των Βενετών στην περιοχή σαν σύμμαχοι. Εδώ να αναφέρουμε ότι η Νόμια αποτελούσε κέντρο λήψης αποφάσεων των Μανιατών κατά την πρώτη περίοδο της Τουρκοκρατίας και η αποφάσεις της ήταν πολύ σημαντικές.

Η παρακμή της οικογένειας ήρθε σιγά- σιγά με τις πληθυσμιακές ανακατατάξεις της Μάνης κατά τον 16ο και 17ο αιώνα. Οι πληθυσμοί που ήρθαν μετά την πτώση του Μυστρά αναπτύχθηκαν με την πάροδο του χρόνου και διεκδίκησαν μεγαλύτερο κομμάτι των παραγωγικών πόρων της περιοχής. Οι Αραβούχιοι ήρθαν σε δεύτερη μοίρα. Καταλυτική στην πορεία της οικογένειας ήταν η έχθρα με την πατριά των Πηλιοκωκιάνων της Λάγιας. Στους Πηλιοκωκιάνους υπάγονται ο Μπουρδάκος, ο Γιατράκος, ο Γεωργουλόγιαννης, ο Βιτσιλόγιαννης, ο Κουβελόγιαννης, ο Κωστάκος κ.ά. Ισχυρή οικογένεια που ήθελε να θέσει υπό τον έλεγχο της το λιμάνι του Αχίλλειου που το διεκδικούσαν και οι Αραβούχιοι. Προεπαναστατικά οι Αραβούχιοι ασκούσαν εμπόριο και τα λιμάνια τους ήταν πολύ χρήσιμα. Ιδιαίτερα η Κυπάρισσος.

Η έχθρα μεταξύ των δύο ισχυρών οικογενειών έληξε αφού οι Πηλιοκωκιάνοι σχεδόν εκμηδένισαν τους Αραβουχίους μετά από επίθεσή τους την ημέρα της Λαμπρής στην εκκλησία του Αγίου Πέτρου. Σκότωσαν τους πάντες, συμπεριλαμβανομένων και μικρά παιδιά. (σαράντα νιάκες). Αυτά γύρω στα 1827 – 1831. Ελάχιστοι από αυτούς κατάφεραν να γλιτώσουν και να βρουν καταφύγιο σε άλλα χωριά μη αποτελώντας όμως υπολογίσιμη δύναμη πλέον.

Το μοιρολόι του Βιτσιλόγιαννη ( Πηλιοκωκιάνος ) μας δίνει πάρα πολλές πληροφορίες για την διαμάχη των δύο οικογενειών με δραματικό τρόπο καθώς επίσης και για τις μετακινήσεις των ελαχίστων εναπομεινάντων μελών της πατριάς των Αραβουχίων.

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΒΙΤΣΙΛΟΓΙΑΝΝΗ

Έ Γιάννη Βιτσιλόγιαννη

Πό φας τους Αραβουχιούς

Σαράντα νιάκες κόκκινες

Στον Αϊ Πέτρο στην μ πλαγιά

Και στης Βισκίνας τη μειρά

Γλύτωσε μόνο ο Αραβής

Στον Ψωμαθιά ο Νικολής

Κι εξενοκράτησε ο Πετρής

Η παράδοση λέει πως από τον Αραβή κατάγεται η οικογένεια Ξυπόλυτος της Βάθειας. ( Ξυπόλυτος σημαίνει πολύ φτωχός ). Μάλιστα ένας από αυτούς ο Δ. Ξυπόλυτος παρασημοφορήθηκε με το χάλκινο αριστείο για την προσφορά του στον αγώνα του 1821. Από τον Νικολή τον οποίο αγκάλιασε η οικογένεια Γρηγορακάκη του Παλύρου κατάγεται η σημερινή οικογένεια Πετρόλια. Ο Νικολής Πετρόλιας μάλιστα επιβεβαιώνεται σαν πρόσωπο και από τα αριστεία των Μανιατών του 1821, ο οποίος πολέμησε πολλές φορές υπό τις διαταγές του Γρηγορακάκη. Δεν αποκλείεται να γνωρίζονταν από παλιά για αυτό και βρήκε καταφύγιο εκεί. Ο Νικολής μάλιστα παντρεύτηκε Γρηγορακίτσα.(κόρη Γρηγορακάκη).

Ο Νικολός Πετρόλιας ή Πετρούλιας με έδρα το Αχίλλειο Λαγίας όπως αναφέρεται παρασημοφορήθηκε ως στρατιώτης με το σιδερένιο αριστείο για την προσφορά του στον αγώνα της Εθνεγερσίας. Κατά την διάρκεια της επανάστασης συμμετείχε στην πολιορκία του Νεόκαστρου (3 μήνες) υπό τον Κ. Γρηγορακάκη, στην πολιορκία της Τρίπολης υπό τον Σταυριανό Καπετανάκη, στην πολιορκία της Κορώνης (1 μήνα) υπό τον Κ. Γρηγορακάκη, στην Κόρινθο (2) μήνες υπό τον Ηλία Μαυρομιχάλη και στην μάχη της Βέργας υπό τον Α. Μαυρομιχάλη. Αξιοσημείωτη είναι η συμμετοχή του και σε μάχες εκτός Πελοποννήσου. Πολέμησε στην Λειβαδιά (2 μήνες) υπό τον Ηλία Μαυρομιχάλη.

Μετεπαναστατικά συμμετείχε στα στρατιωτικά τμήματα της περιοχής σαν επαγγελματίας στρατιώτης. Σε βαυαρικό κατάλογο του 1835 ο Νικόλαος Πετρόλιας υπογράφει ως μέλος της τοπικής (Ταινάρου) πολιτοφυλακής υπό τις διαταγές του Ι. Γρηγορακάκη.

Το 1837 ήταν στρατιώτης του 1ου λόχου του 3ου ελαφρού τάγματος και εγκρίθηκε για το αριστείο. Την ίδια περίοδο αναφέρεται και ο Ευστράτιος Πετρόλιας ως κάτοικος Αθηνών. Ο Πέτρος ο Αραβούχιος λέγεται πως έφυγε από την Μάνη στην κάτω Ιταλία. (ξενοκράτησε).

Με λίγα λόγια η οικογένεια από σοϊλήδες της περιοχής του Ταινάρου σύμμαχοι των Κοσμάδων της Βάθειας έγιναν ακουμπισμένοι στην οικογένεια Γρηγορακάκη. Στην μακραίωνη ιστορία της Μάνης συνηθίζονταν οι κοινωνικές ανακατατάξεις ειδικά όταν είχαμε ανάλογες πληθυσμιακές μεταβολές. Η παροιμία από τα μαύρα άλογα στα μαύρα τα γαϊδούρια περιγράφει αυτήν ακριβώς την κατάσταση.

Το 1871 καταγράφονται στα τοπικά δημοτολόγια, στον Πάλυρο οι (2) γιοι του Νικόλαου Πετρόλια ενώ στην Βάθεια (3) απόγονοι του Αραβή με το όνομα Ξυπόλυτος ή Ξυπολυτάκος άσχετος με συνεπώνυμους του στην υπόλοιπη Μάνη.

Τέλος αξίζει να σημειωθεί πως η πατριά των Αραβουχίων κατά την μακραίωνη ιστορία της στον γεωγραφικό χώρο της Μάνης σύναψε συμμαχίες αν όχι κλάδους της και σε άλλα χωριά. Η οικογένεια Ανεμοδουρά των Μπουλαργιών, της οποίας ο πύργος συναγωνίζεται μέσα στους παλαιότερους της Μάνης είχε πριν το 1800 πολύ στενές σχέσεις με τους Αραβουχίους σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην γνωρίζουμε αν ήταν και εξ αίματος συγγενείς. Μάλιστα η παράδοση λέει πως στις τοπικές έριδες είχαν κοινή αμυντική πολιτική απέναντι στους Νικλιάνους έποικους.

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Αδούλωτη Μάνη νέα Περίοδος Τεύχος 3-4 Ιούλιος – Δεκέμβριος 2012

ΠΗΓΕΣ:

  • Σταύρου Καπετανάκη Αριστεία σε Μανιάτες Αγωνιστές
  • Κ. Κάσση Μανιάτικα Μοιρολόγια Α τόμος
  • Σωκράτη Κουγέα η Μάνη στα αρχεία της Βενετίας
  • Τοπική παράδοση του Παλύρου
  • Γενικά Αρχεία του Κράτους