Στα πρόθυρα της Επανάστασης του 1821

Αποτέλεσμα εικόνας για 1821

o όρκος των αγωνιστών  (Θεόδωρου Βρυζάκη)

Ο Ιωάννης Φιλήμων ήταν ένας άνθρωπος που έζησε από κοντά και σε παραγωγική ηλικία τα γεγονότα της Ελληνικής επανάστασης. Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον Οθωμανικό ζυγό έγραψε ένα τετράτομο έργο για τα γεγονότα εκείνης της περιόδου. Εκεί υπάρχουν πίνακες – που ίσως για πρώτη φορά επιστημονικά – παρουσιάζονται οι συσχετισμοί δυνάμεων των αντιπάλων.

            Οι πίνακες αυτοί φυσικά δεν είναι προϊόν επιστημονικής έρευνας, αλλά ένα πάντρεμα προφορικής παράδοσης, προσωπικών βιωμάτων του συγγραφέα αλλά και έρευνας από προσωπικότητες της εποχής που συμμετείχαν ενεργά στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Παρόλα αυτά αποτελούν μια πρώτη εικόνα της κατάστασης και των προσώπων που κυριαρχούσαν στον Μοριά την εποχή λίγο πριν την έναρξη της Επανάστασης καθώς και τον τρόπο με τον οποίο οι ιστοριογράφοι έβλεπαν τους Έλληνες.

Untitled

Στον Α Πίνακα αναφέρονται με την σειρά οι επαρχίες της Πελοποννήσου (όπως ήταν χωρισμένες από τους Τούρκους), στα 1820. Αναφέρονται συνολικά 23 επαρχίες. Δίπλα τους αναφέρεται ο αριθμός Ελλήνων, «που δύνανται να φέρουν όπλα», καθώς ο οπλισμός εκεί ήταν περιορισμένος στους κλέφτες και στους αρματολούς της περιοχής. Στην επόμενη στήλη αναφέρονται οι ένοπλοι Τούρκοι κάθε επαρχίας που υπηρετούσαν στα τοπικά κάστρα. Στην επόμενη στήλη αναφέρονται οι αρχηγοί των Ελλήνων κατά επαρχίες και στην τελευταία στήλη οι αρχηγοί των Τούρκων κατά επαρχία. Η συνολική εικόνα μας οδηγεί σε μια σειρά συμπερασμάτων.

  1. Οι Έλληνες υπερτερούσαν σημαντικά σε πληθυσμό – υστερούσαν όμως σημαντικά σε οπλισμό.
  2. Οι τοπικοί αρχηγοί των Ελλήνων ήταν ισχυρότατοι οικονομικά, ακόμα και στα μάτια των Τούρκων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η οικογένεια Σισίνη της Ηλείας.
  3. Οι ισχυρότεροι Τούρκοι βρίσκονταν στην περιοχή του Λάλα (Λαλιώτες) και του Μυστρά (Μπαρδουνιώτες).

γρ

Στον Β Πίνακα αναφέρονται οι καπετανίες της Μάνης. Η περιοχή αυτή ζούσε με τους δικούς της νόμους – εθιμικό δίκαιο – είχε πολύ οπλισμό, εμπειροπόλεμους άνδρες, συμμετοχή σε προηγούμενα επαναστατικά κινήματα και στην πειρατεία. Για αυτούς τους λόγους γίνεται ξεχωριστή μνεία από την λοιπή Πελοπόννησο. Εδώ πρέπει να προσθέσουμε  ότι η Μάνη διοικητικά δεν υπαγόταν καν στο πασαλίκι του Μοριά αλλά στον Οθωμανό Ναύαρχο (Καπουδάν Πασά). Η εικόνα του πίνακα αυτού μας οδηγεί στα εξής συμπεράσματα.

  1. Σύμφωνα με τον Φιλήμονα το 25% των μάχιμων Ελλήνων ήταν από την Μάνη
  2. Προσωπικότητες με μεγάλη ισχύ όπλων ήδη από τα προ επαναστατικά χρόνια ήταν οι Μαυρομιχαλαίοι, οι Γρηγοράκηδες, οι Καβαλλιεράκηδες, ο Δουράκης, ο Κυβέλος, ο Μούρτζινος, ο Χρηστέας, ο Καπετανάκης, ο Κουμουνδούρος αλλά και άλλες πατριές της μέσα Μάνης όπως οι Μιχαλακιάνοι (Νικλιάνοι) και οι Γρηγορακάκηδες (Καουριάνοι).

Οι παραπάνω λόγοι λοιπόν εξηγούν όχι μόνο την επιλογή της Πελοποννήσου ως περιοχή κατάλληλη για την έναρξη της επανάστασης στον Ελλαδικό χώρο αλλά και της επιλογής της Μάνης ως κέντρο των επαναστατικών διεργασιών στις αρχές του Μάρτη με αποκορύφωμα την 17η Μάρτη 1821,
όπου ένοπλοι Μανιάτες ξεκίνησαν να καταλάβουν την πόλη της Καλαμάτας.

Πηγές

  • Ιωάννου Φιλήμονος «Δοκίμιο Ιστορικό περί της Ελληνικής επανάστασης» τόμος 1ος τύπος Π. Σούτσα και Α. Κτενά, Αθήνα 1859
  • Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια», τόμος Β, Αθήνα 1980
  • https://maniatika.wordpress.com/

 

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΘΙΜΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

Η περίπτωση του Βασίλη Καργάκου

Το ακρωτήριο Ταίναρο από τη θάλασσα 1882

(WORDSWORTH, Christopher)

Είναι γεγονός ότι η περιοχή της Μάνης μέχρι προσφάτως έκανε χρήση του Εθιμικού Δικαίου εντόνως κυρίως λόγω της μη ύπαρξης για πολλά χρόνια (Τουρκοκρατία) οργανωμένης δικαστικής αρχής λόγω της αυτονομίας της. Οι οικογενειακοί πόλεμοι και το κληρονομικό δίκαιο είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα αυτής της νοοτροπίας.

Στο παρόν άρθρο θα δούμε ένα περιστατικό φόνου μέσα από τα έγγραφα της περιόδου του νεότερου ελληνικού κράτους και ακολούθως θα αναλύσουμε τα συμπεράσματα που προκύπτουν μέσα από την εθιμική συμπεριφορά της εποχής.

Σε έγγραφο του αρχείου του στρατηγού Παναγιώτη Γιατράκου διαβάζουμε, (διορθωμένη η πρωτότυπη ορθογραφία του κειμένου)

ο πρόεδρος της εφορείας Ιωάννης Μίλησις και ο φρούραρχος Μονεμβασίας (ως μάρτυς) Ι. Κ. Μαυρομιχάλης 13.7.1826 (Αντίγραφο)

Περί τον Ιούλιο του 1826, ενώ ο πλοίαρχος Βασίλειος Καργάκος βρισκόταν στην Σκαρδαμούλα (Καρδαμύλη), δύο ναύτες του «συγχυσθέντες μετά τινός Τούρκου του Δουράκη, τον εφόνευσαν». Η εφορεία υποχρέωσε τον Καργάκο να καταβάλει στον Δουράκη 750 γρόσια και έδωσε το παρόν σε ένδειξη «δια να λάβει το δίκαιον του ο Βασίλειος, όθεν ανήκει και δια να αποδειχθεί ότι οι φονεύσαντες τον Τούρκο ναύται Νικολακιάνοι από το χωρίον Πύργον δεν είχον δίκαιον να ζητούν περί της αυτής υποθέσεως και να ενοχλούν τινά, διότι αυτοί φονεύσαντες τον Τούρκον έφυγον και ο Βασίλης δια αυτούς επλήρωσε ταύτα».

Στο ίδιο έγγραφο υπάρχει σημείωση «ο ανωτέρω Βασίλης Καργάκος είναι πατήρ του Δημητρίου Βασιλάκου κατοίκου Αγίου Ιωάννη του δήμου Σπάρτης, αντίγραφο την 11 7βρίου 1871 Σπάρτην»

Από το παραπάνω αρχείο προκύπτουν διάφορα συμπεράσματα για την κατάσταση που επικρατούσε εκείνη την εποχή.

Πρώτα από όλα βλέπουμε πως οι ισχυρές οικογένειες όπως η οικογένεια Δουράκη από την Καστάνια της έξω Μάνης είχαν την δυνατότητα να έχουν στην κατοχή τους ομήρους – δούλους Τούρκους αιχμαλώτους από τα πεδία των μαχών.

Επίσης εδώ παρατηρούμε μια παλιά εθιμική διαδικασία της Μάνης στην οποία η εφορεία της Σπάρτης (συμβούλιο δημογερόντων) μέσω αιρετοκρισίας επέβαλε. Την αποζημίωση του θανάτου κάποιου προκειμένου να αποφευχθούν αντίποινα και περαιτέρω αιματοχυσία.

Οι Νικολακιάνοι ναύτες που αναφέρονται στο παραπάνω απόσπασμα ως φονιάδες  δεν είναι άλλοι από την γενιά των Νικολακιάνων του Πύργου Διρού. Τούτο επιβεβαιώνεται από το ότι ως μια από τις ισχυρές οικογένειες του χωριού υπογράφουν στις 15/8/1806 υποσχετικό σύμφωνο βοήθειας του Αντώνη μπέη Γρηγοράκη.

untitled

απόσπασμα από το συμφωνητικό των οικογενειών του Πύργου το 1806 προς τον Αντωνόμπεη

Τέλος η υποσημείωση για την οικογένεια Καργάκου μας βοηθά να καταλάβουμε πως ήδη από τα πρώτα χρόνια μετά την επανάσταση του 1821 είχε αρχίσει η πληθυσμιακή μετακίνηση των Μανιατών προς την Σπάρτη και την πέριξ περιοχή καθώς αναφέρονται μέλη της στον Άγιο Ιωάννη του Μυστρά και την γύρω περιοχή το 1872 ακόμα και με παρωνύμια.

untitled

Ο Δημήτρης Βασιλάκος σε εκλογικό κατάλογο  του Αγίου Ιωάννη το 1872

ΠΗΓΕΣ

  1. Αθ. Φωτόπουλου, Οι Γιατράκοι του 1821, Αθήνα 1902, τόμ. Β’, σ. 190, έγγρ. 593 (569).
  2. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Ιχώρ Αθήνα 1990
  3. Αγνώστου, «Ιστορικαί αλήθειαι συμβάντων τινών της Μάνης από του 1769 και εντεύθεν : Ο Τζανέτμπεης Καπετανάκης Γρηγογάκης και η οικογένειά του», Τύποις Φ. Καραμπίνη και Κ. Βαφά, 1858
  4. http://el.travelogues.gr/item.php?view=47756
  5. http://arxeiomnimon.gak.gr (Γ.Α.Κ εκλογικά συλλογής Βλαχογιάννη επαρχία Λακεδαίμονος φακ. 025)
  6. https://maniatika.wordpress.com

 

 

Περιστατικά πειρατείας στην περιοχή μεταξύ Μάνης – Κυθήρων

η θαλάσσια περιοχή μεταξύ Μάνης – Κυθήρων απετέλεσε περιοχή έντονης πειρατικής δραστηριότητας

Η περιοχή μεταξύ Μάνης – Κυθήρων από τον 15ο ως τις αρχές του 19ου αιώνα αποτελούσε χώρο δράσης πολλών πειρατών και κουρσάρων των οποίων τα «κατορθώματα» πολλές φορές καταγράφηκαν και σε επίσημες αναφορές των τότε κρατικών φορέων. (Οθωμανικών, Ενετικών, κ.ά.). Η θαλάσσια οδός μεταξύ αυτών των περιοχών ήταν ιδιαίτερα πολυσύχναστη καθώς συνέδεε τα μεγάλα εμπορικά κέντρα της Δύσης με την Κωνσταντινούπολη. Καθημερινά μεγάλα εμπορικά σκάφη της εποχής διέπλεαν την Μεσόγειο φορτωμένα με εμπορεύματα. Έτσι οι φτωχοί της εποχής πολλές φορές εκμεταλλευόμενοι την κατάσταση αυτή επιδίδονταν στην πειρατεία. Παρακάτω αναδημοσιεύουμε αναφορά της εποχής (1604) από Βενετικό αρχείο του Προβλεπτή Κυθήρων για πειρατικά περιστατικά μεταξύ Μάνης – Κυθήρων.

Archivio di Stato di Venezia, Candia, rettori ed altri (1603-1604)

«Serenissimo Principe

Questi giomi passati una barca di questo locco nel venir da Vatica a qui, quando fu a mezo canale a canto l’isola de Cervi e stata asalita da doi feluche spagnole, una de sette l’altra de dodeci banchi, sopra le quali erano quatro greci et un francese, il quale fu altre volte qui con fede et patente del Papa et del Re di Spagna, per haver lingua che hebbe qui gran cortesie e certo e stato pocco grato et quelli greci pocco caritativi alia sua natione, poiche li hano svalegiati tutti havendoli tolto robbe, danari, farina, pane, oglio et sino li vestiti d’atomo et in sostanza dal far schiavi in poi il tutto operando peggio che turchi. Per comodamente svalegiar la detta barca et huomini l’hano remurchiata sopra la detta isola de Cervi et essendogli stati alcune hore nelle mani li volevano caricar de cavalli et polledri de turchi che molti se ne avanzano in quell’isola al pascolo, ma non li hano voluti per tema ch’io non li castigassi. Gli hano detto molte cose nove tra quali che doi galeote spagnuole Tuna de 14 banchi et l’altra de 16 hano preso tre barche grosse malvasiote che venivano da Millo, cariche di formento, quale vano alia Busca per questi contomi et sopra le quali barche vi erano alquanti turchi. Che l’Aga de Malvasia ha scritto al Allabei de Misitra che mandi a Maina com’ha fatto per veder di ricuperar li turchi predetti et che doi bertoni, che furono anco da noi veduti in questo canale erano maltesi et che se ne metteva in ordine altri pur di Malta, che tutte dovevano venir in questi mari. Nell’ instesso tempo anco vi era verso il Cerigoto doi altri bertoni de corso. Del resto de vaselli armati de corsari non e mai passata settimana che non si habbi sentito et veduto filuche ponentine et fuste turchesche. Ne e stata svalegiata una barca che ci portava da doicento cechini di biave et ci e venuta nova che un vasello millioto con quelli del quale io ho fatto partito per formenti et altre biave, havendo loro havuto per soventione cechini trecento a risico di questa comunita et doicento di mia raggione per l’animo ch’io tengo di giovare a questo locco, sii stato preso sopra Millo da doi fuste turchesche. Habbiamo anco come fra Modone et Corone sono all’ordine sette fuste, che con primo tempo doverano passar a questa volta per intrar in Arcipelago, ma non si sa se venirano unite o separate. Alii cinque che fu l’altro giomo la guardia di Millopotamo ci la portato nova haver vedutto venir da Caomatapan nel canale quattro galere vogando et nel medesimo tempo habbiamo dalla guardla di San Nicolo come verso l’isola de Cervi ha scoperto cinque fuste, doi grande et tre picciole. Di piu gia 15 in 16 giomi un bertone di corso shared al Cerigoto cinquanta archibugieri quali tolsero died anemali bovini et cinquanta de piccioli. Verso Millo poi tre filuche ponentine, una delle quali grande de 16 banchi abatuttesi a caso in doi fuste barbaresche hano combatutto insieme et doppo che le dette hebbero preso le fuste con morte de cinquanta turchi essendone rimasti piu di cento vivi, fermata la battaglia da ponentini con pensiero di far schiavi il resto, si posero a bottinare con gran ansieta e disordine in maniera che veduto da turchi tal bestialita feccero un sforzo prendendose armi et conttesi insieme di novo, le doi fuste con li ponentini che vi erano sopra, facendo forza et combatendo gagliardamente tagliarono piu di cento ponentini, ricuperarono le fuste et presero le filuche facendo schiavi di quelli che restomo vivi, cinquanta in circa, et sono andati a Millo carichi di molta robba si come hano referto li nostri venuti di quel locco, che hano visto dette fuste. Si la nova certissima, che ne sia laudato il signor Dio, che il berton inglese solito gia molto tempo star a Modon collegato con turchi, che ha fatto tanti danni et preso anco il vasello dell’An[drea] della Canea, nell’andar a Tunesi in Algieri e stato preso da cinque galere di Provenza sopra il quale erano molti turchi.

 Grazie.

Da Cerigo a 12 decembre 1604

Di vostra Serenita

devotissimo et obligatissimo

servitore Vicenzo Pasqualigo proveditor»

τουρκική γαλιότα

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

«Αγαπητέ Πρίγκιπα

Στις αρχές Δεκεμβρίου Κυθήρια βάρκα, πού επέστρεφε στό νησί από τα Βάτικα, κοντά στο Έλαφονήσι λεηλατήθηκε από δυο Ισπανικές φελούκες, ή μια των επτά και ή άλλη των δώδεκα πάγκων κωπηλατών. Στο πλήρωμα των τελευταίων βρίσκονταν τέσσερεις Έλληνες και ένας Γάλλος. Ό τελευταίος παλαιότερα είχε παρουσιαστεί στα Κύθηρα με συστατικά γράμματα τού Πάπα και του Ισπανού βασιλιά και είχε τύχει καλής υποδοχής. Τόσο ό Γάλλος όσο και οι Έλληνες φάνηκαν αχάριστοι, καθώς καταλήστευσαν τη βάρκα, παίρνοντας τα χρήματα, το αλεύρι, το ψωμί, το λάδι και ακόμη τα προσωπικά ενδύματα. Ή βάρκα προσάραξε στην Ελαφόνησο και οι Ισπανοί θέλησαν προς στιγμή να φορτώσουν άλογα, πού άνηκαν σε Τούρκους και έβοσκαν στο νησάκι. Φοβήθηκαν όμως την επέμβαση των Βενετών και εγκατέλειψαν την Ελαφόνησο. ’Από το πλήρωμα της βάρκας ό προβλεπτής έμαθε πολλά νέα, πού αναφέρει αναλυτικά, όπως παρακάτω

α) Δύο Ισπανικές γαλιώττες, ή μία των δεκατεσσάρων και ή άλλη των δεκαέξι πάγκων, κυρίευσαν τρεις μεγάλες μονεμβασιώτικες βάρκες, πού έρχονταν με σιτάρι από τη Μήλο και πήγαιναν στη Μπούσκα  των Κυθήρων με τουρκικό πλήρωμα. Ό αγάς της Μονεμβασίας έγραψε στον Άλημπέη τοϋ Μυστρά να φροντίσει για την ανάκτηση του πληρώματος.

β) Στο ίδιο κανάλι θεάθηκαν δυο μαλτέζικα μπερτόνια, αλλά δεν ήταν και τα μόνα μαλτέζικα.

γ) Την ίδια περίοδο προς τα Αντικύθηρα περνούσαν δυο πειρατικά μπερτόνια.

δ) Δεν περνούσε εβδομάδα, πού να μη διέρχονται δυτικές φελούκες και τουρκικές φούστες.

ε) Ληστεύτηκε βάρκα, πού μετέφερε δημητριακά αξίας διακοσίων τσεκινιών.

στ) Καράβι της Μήλου κυριεύτηκε κοντά στο ίδιο νησί από δύο τουρκικές φούστες. Είχε σταλεί από τα Κύθηρα, για να παραλάβει σιτάρι και δημητριακά. Για τον λόγο αυτό είχε λάβει τριακόσια τσεκίνια από την Κοινότητα των Κυθήρων και διακόσια τσεκίνια από τον προβλεπτή.

ζ) Μεταξύ Μεθώνης και Κορώνης έπλεαν επτά φούστες, πού ετοιμάζονταν να έλθουν στο Αιγαίο.

η) Στις 5 Δεκεμβρίου ή φρουρά τού Μυλοπόταμου ειδοποίησε ότι από τον κάβο Ματαπάν (= Ταίναρο) έρχονταν τέσσερεις γαλέρες.

θ) Ή φρουρά τού ‘Αγίου Νικολάου διαμήνυσε ότι προς την Ελαφόνησο υπήρχαν πέντε φούστες (δύο μεγάλες και τρεις μικρές).

ι) Πριν 15-16 ημέρες πειρατικό μπερτόνι αποβίβασε στα ’Αντικύθηρα πενήντα άρκιβουζιέρους, πού έκλεψαν δέκα βοοειδή και πενήντα μικρά ζώα.

ια) Κοντά στη Μήλο τρεις δυτικές φελούκες (ή μία των 16 πάγκων) επιτέθηκαν σε δυο μπαρμπαρέζικες φούστες και τις κυρίευσαν. Σκοτώθηκαν πενήντα Τούρκοι και αιχμαλωτίστηκαν πάνω από εκατό. Οι δυτικοί άρχισαν με βαναυσότητα να απογυμνώνουν τούς Τούρκους, πού τελικά εξεγέρθηκαν και σκότωσαν περισσότερους από εκατό δυτικούς. Οι Τούρκοι ξαναπήραν τις δυο φούστες καί τις τρεις φελούκες, αιχμαλώτισαν περίπου πενήντα δυτικούς καί με όλη τη λεία έφθασαν στη Μήλο.

ιβ) Έγινε γνωστό ότι το εγγλέζικο μπερτόνι, πού έπλεε κοντά στη Μεθώνη, σε συνεργασία με τούς Τούρκους, καί επέφερε σοβαρές ζημιές στην περιοχή καί είχε συλλάβει το βασέλλο τού Ανδρέα από τα Χανιά, πού πήγαινε στην Τυνησία, πιάστηκε από πέντε γαλέρες της Προβηγκίας. Στο μπερτόνι υπήρχαν πολλοί Τούρκοι.»

κάστρο Μυλοποτάμου – Κύθηρα χαρακτηριστικός ο Ενετικός λέοντας στην είσοδο

Από τα παραπάνω γίνεται εύκολα αντιληπτό το πόσο μεγάλος ήταν ο αντίκτυπος της πειρατείας στις περιοχές της Μάνης και των Κυθήρων. Αποτελέσματα αυτών των περιστατικών ήταν οι δημιουργία κρυφών – ορεινών οικισμών ενώ μην ξεχνάμε την ερήμωση ολόκληρων περιοχών ή τις πληθυσμιακές μετεγκαταστάσεις.

Πηγές

  1. Γεωργίου Σ. Πλουμίδη «Πειρατές και ναυάγια στα Κύθηρα» pdf
  2. http://www.openarchives.gr/view/2430581
  3. www.kythera.gr
  4. www.maniatika.wordpress.com/
  5. http://pampalaia.blogspot.gr

Ο Πετρόμπεης ζητά να ενισχύσει το Μεσολόγγι

Ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης ήδη από τις αρχές του αγώνα του 1821 είχε αντιληφθεί την στρατηγική σημασία της τοποθεσίας της πόλεως του Μεσολογγίου. Για τον λόγο αυτό ζητούσε πάντα την ενίσχυση του φρουρίου του Μεσολογγίου με τροφές και μπαρουτόβολα προκειμένου να αντέχει μακρά πολιορκία. Τούτο απέδωσε καρπούς κατά την πρώτη πολιορκία της πόλης το 1822. Η άφιξη του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο και η καταστροφικές συνέπειες των εμφυλίων πολέμων αναζωπύρωσαν την σκέψη του Πετρόμπεη για το Μεσολόγγι καθώς οι φόβοι του για δεύτερη πολιορκία ήταν βάσιμοι. Στο έγγραφο που δημοσιεύουμε ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης ζητά να ενισχυθεί η φρουρά του Μεσολογγίου ακόμα και από τον ίδιο αν χρειαστεί καθώς ο φόβος κατάρρευσης της Δυτικής Ρούμελης ήταν ολοφάνερος. (Πράγμα που έγινε με την λήξη της πολιορκίας στις 10 Απριλίου του 1826). Χαρακτηριστικό είναι ότι η Β’ πολιορκία του Μεσολογγίου ξεκινά επισήμως στις 25 Δεκεμβρίου του 1825 ενώ η επιστολή του Πετρόμπεη προς την Διοίκηση είναι μόλις ένα μήνα πριν, τον Νοέμβριο.

«Ο προς την φίλην πατρίδα μας ένθερμος ζήλος μου με αναγκάζει και παρακινεί ν’ αναφέρω προς την Σεβ. Διοίκησιν, ότι εγώ μετά πάσης χαράς και ευχαριστήσεως είμαι έτοιμος εις το να αποφασίση να απεράσω διά το Μεσολόγγιον με όσα στρατεύματα η Σ. Διοίκησις εγκρίνει αναγκαία διά την ασφάλειάν του. Όσον διά τον εαυτόν μου διά εκατό σωματοφύλακας οίτινες με αναγκαιούν να πάρω, η Σ. Διοίκησις δι’ αυτούς μένει αφρόντιστη, καθ’ ότι και εξ ιδίων μου θέλει οικονομήσω, βλέπων την υστέρησιν του εθνικού ταμείου και τον επαπειλούμενον κίνδυνον του Μεσολογγίου. Όθεν και η Σ. Διοίκησις ας διορίση όσα στρατεύματα περισσότερα αναγκαιούσιν να απεράσωμεν διά των πλοίων όσον τάχος να προφθάσωμεν το Μεσολόγγιον. Όθεν και ανυπομόνως περιμένω την απόφασίν της και τας αναγκαίας διαταγάς. Εν τοσούτω και μένω ευσεβάστως.
Τη 10: Νοεμβρίου: 1825

Εν Ναυπλίω                                                                       Ο πρόθυμος πατριώτης
                                                                                                         Π. Μαυρομιχάλης»

 

ΠΗΓΕΣ

  1. ΓΑΚ, Συλλ. Βλαχ. Α’, Εκτ., φάκ. 16, έγγρ. 084
  2. ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΑΚΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
  3. http://www.sansimera.gr/articles/243

Η γριά Σπιριούναινα -Η μανιάτισσα ηρωίδα

Μανιάτισσα του 1821

Μέσα στις σύγχρονες κοινωνίες που ζούμε, αγαθά όπως η ειρήνη, η φιλοπατρία, η κοινωνική σταθερότητα θεωρούνται δεδομένα. Παλαιότερα ωστόσο τα περισσότερα από αυτά αμφισβητούνταν από τις προκλήσεις των καιρών. Οι συχνοί πόλεμοι, η πολιτική αστάθεια δοκίμαζαν τον πληθυσμό αναδεικνύοντας όμως λαμπρά παραδείγματα για το μέλλον. Μέσα σε αυτά τα παραδείγματα είναι και αρκετές γυναίκες.

Η γριά Σπιριούναινα είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα προς μίμηση. Το πραγματικό της επίθετο δεν το γνωρίζουμε, ωστόσο ξέρουμε ότι είχε παντρευτεί κάποιον από την οικογένεια Σπιριούνη από το χωριό Τριανταφυλλιά της δυτικής μέσα Μάνης. Η Σπιριούναινα ήταν τροφός (βοήθησε καθοριστικά στην ανατροφή), του Ηλία Μαυρομιχάλη, γιου του Πετρόμπεη. Παρόλη την ηλικία της (την αποκαλούσαν γριά ωστόσο μπορεί να ήταν γύρω στα 45-50) ακολούθησε τον Ηλία Μαυρομιχάλη στην εκστρατεία του στα ενδότερα της Πελοποννήσου τον Μάρτιο του 1821 προκειμένου να ξεσηκώσουν τους υπόλοιπούς Έλληνες σε επανάσταση.

Η Καρύταινα και το κάστρο της

Απέδειξε την ανδρεία της πολλαπλά καθώς αποδέχτηκε την θέση του αγγελιοφόρου του Ηλία Μαυρομιχάλη κατά την διάρκεια της πολιορκίας του κάστρου της Καρύταινας. Τρεις φορές ανέβηκε στο κάστρο της Καρύταινας, χωρίς να δειλιάσει, προκειμένου να μεταφέρει τους όρους παράδοσης του κάστρου. Οι Τούρκοι της έλεγαν συνεχώς «αύριο» προκειμένου να κερδίσουν χρόνο. Στο τέλος τους ήρθε βοήθεια από την Τρίπολη και το στρατόπεδο των Ελλήνων διαλύθηκε.

Με λίγα λόγια η γριά Σπιριούναινα αποτελεί υπόδειγμα γυναικείας ανδρείας και πίστης στο πρόσωπο που μεγάλωσε.

**Αφιερωμένο στην γιορτή της γυναίκας**

https://maniatika.wordpress.com/

Πηγές
1. Εταιρεία Λακωνικών Σπουδών
2. Ι. Γιανναροπούλου, Πρακτικά Α’ Συνεδρίου Λακωνικών Μελετών, 1982, σσ. 136 και 147.

Φωτογραφικό Υλικό

  1. http://spyriounis.com/portfolio/portreta/
  2. http://www.megalopoli.gov.gr/tourismos/aksiotheata/i-karitaina.html

Το Πέπο και ο πειρατής Τσατσαρούνος

Eugene Louis Gabriel Isabey, Greek Pirates Attacking a Turkish Vessel, 1827

Είναι γνωστό πως οι περισσότεροι παραλιακοί οικισμοί της Μάνης δημιουργήθηκαν κατά τις αρχές του 20ου αι. Η μεγάλη επικινδυνότητα λόγω της θαλάσσιας προσβασιμότητας τους έκανε μη θελκτικούς τόπους για μόνιμη κατοίκηση. Ωστόσο χρησιμοποιούνταν πολύ συχνά ως αγκυροβόλια σκαφών των ψαράδων ή των πειρατών σε παλαιότερους χρόνους.

Ο Γερολιμένας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου οικισμού. Ξεκίνησε να οικοδομείται μετά το 1870 όταν ο Μιχάλης Κατσιμαντής έφτιαξε ένα εμπορικό κατάστημα επί των βράχων, το οποίο ολοκλήρωσε ο ανιψιός του ο Κυρίμης. Η περίοδος αυτή σηματοδοτεί το τέλος της ανασφάλειας των παράκτιων περιοχών από εξωτερικούς εχθρούς. Ωστόσο το λιμάνι αυτό κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας χρησιμοποιούταν κυρίως για τον απόπλου πολλών πειρατικών σκαφών. Άλλωστε δεν είναι τυχαία το στιχούργημα των ναυτικών της Τουρκοκρατίας

Από τον Κάβο Ματαπά
Σαράντα μίλια μακριά
Και από το κάβο Γκρόσσο
Σαράντα κι άλλο τόσο.

Πλήθος μικρών και άσημων στους περισσότερους σήμερα, πειρατών, ασκούσαν πειρατεία ορμώμενοι από τον Γερολιμένα. Ένας από αυτούς ήταν και ο Τσατσαρούνος, από το Ιταλικό ciacacchierone =φλύαρος, φωνακλάς, αγύρτης. Όπως οι περισσότεροι πειρατές της εποχής εκείνης 17ος – 19ος αι., ωθήθηκαν στην άσκηση πειρατείας λόγω της φτώχειας της περιοχής. Ο αυξανόμενος πληθυσμός σε συνδυασμό με την έλλειψη παραγωγικών πόρων έκανε την κατάσταση εκρηκτική. Η πειρατεία ήταν επάγγελμα καλό ώστε να συμπληρώνεται ένα εισόδημα.

Η παράδοση λέει πως ο πειρατής Τσατσαρούνος με έδρα τον οικισμό Πέπο, το οποίο βρίσκεται κρυμμένο μέσα στα βουνά, αθέατο από την θάλασσα, κοντά στο χωριό Μουντανίστικα, κατέβαινε την ρεματιά και κούρσευε τα καράβια που περνούσαν από το Ταίναρο. Η τακτική αυτή ήταν συνηθισμένη. Οι πειρατές της Μάνης έδρευαν σε απομονωμένα και απροσπέλαστα μέρη φυλασσόμενα από πύργους και φυσικά εμπόδια και κατέβαιναν στα πλησιέστερα λιμανάκια για τον πειρατικό απόπλου. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο οικισμός Πέπο από το ορμητήριο του Γερολιμένα απέχει 5 χλμ.πορεία, πράγμα που το κάνει δύσκολο στον εντοπισμό και την πρόσβαση.

Ο όρμος του Γερολιμένα

https://maniatika.wordpress.com/

ΠΗΓΕΣ

http://necspenecmetu.tumblr.com
http://www.ethnos.gr/default.asp
http://www.omorfimani.gr
http://greeksurnames.blogspot.gr
http://www.mythicalpeloponnese.gr
http://www.mani.org.gr/
http://www.maniguide.info/cavomap.html (σκαρίφημα χάρτη)

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΧΕΙΛΑΚΟΥ- (ΣΕΛΕΓΟΥΔΙ)

Man_oik

Τα Μπαρδουνοχώρια αποτελούν έναν ξεχωριστό σύνολο χωριών της Λακωνίας με τις δικές τους ιστορικές και πολιτιστικές διαδρομές. Ωστόσο έξι από αυτά μέσα στους ιστορικούς κλυδωνισμούς ήταν συνδεδεμένα με την Μάνη, αποτελώντας τα βόρεια σύνορά της.

«Μπροστά είν’ η Καστάνιτζα, στις μάχες ξακουσμένη

και στην Τουρκίαν ακούεται, ας είν’ και μεθυσμένη.

Το Σελεγούδι το πτωχό, τα Κόκκινα Λουρία,

ο Άγιος Νικόλαος και άλλα δυο χωρία

Μαλτζίνα λέγεται το εν, Αρχοντικόν το άλλο

και έως εδώ σώνονται, δεν είναι πλέον άλλο.»

Το Σελεγούδι είναι ένα από τα πιο ορεινά χωριά της περιοχής. Σε αυτό το χωριό αναπτύχθηκε η οικογένεια Χειλάκου. Περί της καταγωγής της οικογένειας έχει υποστηριχθεί η άποψη ότι προέρχονται από επιφανή οικογένεια ευγενών της βυζαντινής περιόδου[1]. Ακολουθεί το χαρακτηριστικό παρακάτω απόσπασμα. Ωστόσο η θέση αυτή δεν έχει υποστηριχθεί επαρκώς καθώς το παρωνύμιο Χειλάς, παρατηρείται εκτενώς στην Μάνη ως προς εκείνους που έχουν μεγάλα χείλη.

[1] Σπ.Λάμπρου (Ι.Βογιατζίδης), Ν.Ελληνομνήμων, 19(1925)192

ωρω

Το σίγουρο είναι πως το παλαιότερο γνωστό σε εμάς μέλος της οικογένειας που εμφανίζεται στο Σελεγούδι είναι ο Ηλίας Χειλάκος ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα γεννήθηκε γύρω στα 1770 (αν κρίνουμε από την ημερομηνία γέννησης του γιου του 1798). Περισσότερες πληροφορίες για την περίοδο της πρώτης Τουρκοκρατίας είναι δύσκολο να βρεθούν καθώς η περίοδος αυτή ήταν ιδιαίτερα ταραγμένη. Κατά την Ενετοκρατία δεν καταγράφονται ονόματα κατοίκων παρά μόνο των αρχόντων της περιοχής.

            Η οικογένεια κάνει αισθητή την παρουσία της κατά την διάρκεια της Ελληνικής επανάστασης του 1821. Τέσσερα (4) μέλη της οικογένειας καταγράφονται να έχουν ενεργή συμμετοχή. Σε κατάλογο στρατιωτών[1] του οπλαρχηγού Μούρτζινου της Καρδαμύλης το 1824 καταγράφονται ο Μιχάλης, ο Δημήτρης και ο Στρατής Χειλάκος από το Σελεγούδι. Μάλιστα η αναγραφή γίνεται ως «Χιλάκος»

[1] Στ. Καπετανάκη Μανιάτες αγωνιστές του 1821

ωρφ

καταγραφή στην λίστα μελών της οικογένειας Χειλάκου το 1824

Ειδικότερα για τον Δημήτρη Χειλάκο, ο οποίος διακρίθηκε και περισσότερο στον αγώνα, γνωρίζουμε τα εξής : καταγόταν από το Σελεγούδι του δήμου Μελιτίνης. Κατατάχθηκε ως φροντιστής στο σώμα του Π. Γιατράκου. Την αίτηση υπέβαλε ο γιός του Μαρίνος και παρουσίασε πιστοποιητικό από το 1846 του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, Π. Γιατράκου, Νικήτα Σταματελλόπουλου, Ξ. Μουτζουράκου και Λιάκου Γιατράκου. Χαρακτηρίστηκε ως υπαξιωματικός α’ τάξεως με αριθ. μητρ. 01809 (004059). Κουτί 225, φάκ. αριθ. 105. Ο φάκελός του βρίσκεται στο αρχείο αγωνιστών της εθνικής βιβλιοθήκης. Το ότι υπηρέτησε υπό τις διαταγές του Π. γιατράκου και του Μούρτζινου είναι απολύτως λογικό αν σκεφτεί κανείς ότι ο Γιατράκος ήταν ο ισχυρότερος οπλαρχηγός των Βαρδουνοχωριών και ο Μούρτζινος καπετάνιος της Καρδαμύλης με την οποία το Σελεγούδι είχε διοικητική σχέση. Το ότι είχε καθήκοντα φροντιστή σημαίνει ότι ήταν εγγράμματος.

Πέραν των παραπάνω αγωνιστών από την λίστα αριστείων αγώνος του 1821 βρίσκουμε και τον αγωνιστή Γιώργο Χειλάκο, από το Σελεγούδι Μελιτίνης, οποίος μάλιστα πήρε το χάλκινο αριστείο.

φεφεφ

καταγραφή του Γιώργου Χιλάκου

Μετά την απελευθέρωση και την δημιουργία του νεότερου Ελληνικού κράτους η οικογένεια μπαίνει σε μια πορεία ακμής. Από τους εκλογικούς καταλόγους της περιοχής της περιόδου 1844 απαριθμούμε επτά (8) αρσενικά μέλη της οικογένειας στο χωριό Σελεγούδι εκ των οποίων ένας κατοικεί στο χωριό Άγιος Νικόλαος και ένας στην Αρεόπολη. Ο αριθμός αυτός είναι σχετικά μεγάλος για τα δεδομένα της εποχής ενώ στην φάση εκείνη η οικογένεια Χειλάκου ήταν η δεύτερη ισχυρότερη οικογένεια στο χωριό Σελεγούδι, συναγωνιζόμενη την οικογένεια Γιαννακούρου.

            Από τον εκλογικό κατάλογο του 1871 παρατηρούμε συνέχεια της πληθυσμιακής ακμής. Καταγράφονται είκοσι τέσσερα αρσενικά μέλη, εκ των οποίων τέσσερεις στο χωριό Άγιος Νικόλαος και ένας –στρατιώτης- στην Αρεόπολη. Αξιοσημείωτο μάλιστα είναι ότι ένας κλάδος της οικογένειας καταγράφεται ως Παπαχρηστάκος  καθώς ο ιερέας Χρήστος Χειλάκος ήταν η κυρίαρχη προσωπικότητα της οικογένειας και γενάρχης του κλάδου. Ο αριθμός των μελών της οικογένειας ήταν ιδιαίτερα μεγάλος για τα δεδομένα της εποχής. Ωστόσο ο αριθμός αυτός εκφράζει το σύνολο της πατριάς.

            Μετά το 1900 και μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1950 η οικογένεια «αιμορράγησε» από την μετανάστευση. Μεγάλο μέρος της οικογένειας Χειλάκου κατέφυγαν στην Αμερική ως οικονομικοί μετανάστες. Ακόμα και μετά την γερμανική κατοχή και την λήξη του εμφυλίου πολλοί κατέφυγαν στην ξενιτειά με το όνειρο καλύτερης ποιότητας ζωής. Στα αρχεία του Elis island καταγράφονται τουλάχιστον (28) μέλη της οικογένειας που έφθασαν στις Η.Π.Α. ο αριθμός είναι ιδιαίτερα μεγάλος και δείχνει την τάση της οικογένειας την περίοδο εκείνη. Μάλιστα η παρουσία της οικογένειας στις Η.Π.Α ήταν τόσο έντονη που στην επιστράτευση που έγινε κατά τον Α Παγκόσμιο πόλεμο (4) μέλη της συμμετείχαν στον αμερικανικό στρατό. Τα ονόματα αυτών William –Nicolas Chilakos, James Chilakos, Gregory Chilakos, Louis Chilakos. Ενώ άλλοι (3) πιθανότατα συγγενείς καταγράφονται στους ίδιους καταλόγους George Hilakos, George Hilakos, Pet Gus Hilakos. Κατά τον Β παγκόσμιο πόλεμο καταγράφονται στις λίστες στρατιωτών οι Nicolas Chilakos, Charles H Chilakos καθώς και ο James Hilakos.

ννυ

Λίστα καταγραφής του Ευστράτιου Χειλάκου από το Σελεγούδι στο Elis Island

Δραματική αναφορά στην ιστορία της οικογένειας αποτελεί η θανάσιμη πτώση του Πέτρου Δ. Χειλάκου σμηνία της πολεμικής αεροπορίας. Χαρακτηριστικά αναφέρει για αυτόν η επίσημη σελίδα της Πολεμικής Αεροπορίας …

Γεννήθηκε το 1911 στο Σελεγούδι Λακωνίας.

Τον Μάρτιο του 1930 κατατάχθηκε ως εθελοντής στη Ναυτική Αεροπορική Σχολή προς απόκτηση πτυχίου φωτογράφου, το οποίο πήρε τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Με τον βαθμό του Σμηνία και πτυχίο φωτογράφου-παρατηρητή, τον Αύγουστο του 1932, μετατάχθηκε στην Αεροπορία. Πέθανε στις 4 Νοεμβρίου 1935 στο Ναυτικό Νοσοκομείο Πειραιά, όπου διακομίστηκε βαριά τραυματισμένος μετά από αεροπορικό ατύχημα που συνέβη στο Φάληρο κατά τη διάρκεια εκπαιδευτικής πτήσεως.

Κατά τον πόλεμο του 1940 η οικογένεια συμμετείχε ενεργά με κύριο εκπρόσωπο τον λοχία Π. Χειλάκο από τον Άγιο Νικόλα. Κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής 1941 – 1945 μέλη της οικογένειας εντάχθηκαν στο Κ.Κ.Ε και στο Ε.Α.Μ και έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση.

Κατά την διάρκεια του εμφυλίου μέλος της οικογένειας συνελήφθη. Από την

Διοίκηση Χωροφυλακής Γυθείου/13-3-1949 διαβάζουμε.

3) Χειλάκος Πέτρος του Χρήστου εκ Σελεγουδίου Λακεδαιμόνος, ετών 24 άγαμος, γεωργός. Οργανωμένος εις το Κ.Κ. από της εποχής της Κατοχής. Άνηκεν εις την Πολιτοφυλακήν και μέχρι της εντάξεως του εις τας συμμορίας εχρησιμοποιείτο εις το χωρίον του διά πληροφορίας και συγκέντρωσιν τροφίμων. Κατά την επίθεσιν συμμοριτών κατά του Σελεγουδίου και τον φόνο του Προέδρου της Κοινότητας Γεωργίου Κοτζουρίδου και του Ιωάννου Αρφάνη, ηκολούθησε τους συμμορίτας και ενετάχθει εις ένοπλο τμήμα. Εσχάτως υπηρετεί εις την Πολιτοφυλακήν Εξωχωρίου Ταϋγέτου.

ΠΗΓΕΣ

  1. http://dimossminouslakonias.blogspot.gr/
  2. https://stratistoria.wordpress.com/
  3. Σπ.Λάμπρου (Ι.Βογιατζίδης), Ν.Ελληνομνήμων, 19(1925)192
  4. Νικήτα Νηφάκη Μανιάτικα Στιχουργήματα
  5. Στ. Καπετανάκη Μανιάτες αγωνιστές του 1821
  6. Στ. Καπετανάκη Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές
  7. http://www.pasoipa.org.gr/lefkoma/pilot_details/?id=98
  8. http://libertyellisfoundation.org/passenger

Ο Αγωνιστής Του 1821 Σταμάτης Ροζάκης

Φαλαγγίτης

Η σημαντική οικογένεια Ροζάκη από τον Άγιο Νικόλαο του παλαιού δήμου Μελιτίνης, με προσφορά στους εθνικούς αγώνες και με φόρο αίματος, γνωρίζουμε ότι αντλεί την απώτερη προέλευσή της από το χωριό Νύφι[1]. Κατά την εποχή των Ορλωφικών (1770) η οικογένεια ήδη κατοικούσε στον Άγιο Νικόλαο και με επικεφαλής της τον γέρο – Μπούμπουνα ή Σταμάτη Ρόζο πήρε μέρος τότε στις επαναστατικές, υπό τους Ρώσους, συγκρούσεις της Ανατολικής Λεγεώνας της Σπάρτης (Μάνης) κατά των Τούρκων για την απελευθέρωση της Λακεδαίμονος και της Τρίπολης.

12467971_1726940194202361_718140840_n

Ο κεντρικός πύργος του κάστρου της Βαρδούνιας το οποίο ο Σ. Ρόζος το 1826 κρατούσε και συντηρούσε με δικά του έξοδα αποτρέποντας την διέλευση και την κατάκτησή του από τον Ιμπραήμ (φωτογραφία Γιάννης Μιχαλακάκος)

Απόγονος του παραπάνω αγωνιστή, που τελικά θυσιάστηκε κατά τα Ορλωφικά πολιορκημένος στο Μοναστήρι της Ζερμπίτσας από τους Τουρκαλβανούς, υπήρξε και ο Σταμάτης Ροζάκης ή Ρόζος, με σημαντική δράση κατά την Επανάσταση του 1821. Γεννημένος κατά το 1785, ήταν κατά την έναρξη της Επανάστασης ήδη μυημένος στη Φιλική Εταιρεία, αρχηγός της οικογένειας και πρόκριτος της ευρύτερης περιοχής των Μπαρδουνοχωρίων Λακωνίας. Αναφέρεται ότι κατά την άλωση της Τριπολιτσάς παραδόθηκε σε αυτόν ο Βαρδουνιώτης Ρουμπής. Το 1823 έγινε ταξιάρχος και το 1825 χιλίαρχος.

Για την δράση του, υπέβαλε ο ίδιος μετεπαναστατικά την από 1 Οκτωβρίου 1841 αναφορά του προς το Υπουργείο Στρατιωτικών, αναφορά που τμήμα της για πρώτη φορά δημοσιεύουμε ως συντακτική ομάδα στο ιστολόγιο “Μανιάτικα” και η οποία αποτελεί σήμερα ένα μοναδικό ιστορικό τεκμήριο για την προσφορά, τόσο του ίδιου όσο και της οικογένειάς του στον Αγώνα. Ο ίδιος ο Ροζάκης εξιστορεί τη συμμετοχή του : στις μάχες της Τρίπολης το 1821, όπου έπεσαν δύο συγγενείς του όπως αναφέρει, ο Ευστράτιος Μπούμπουνας και ο Μαρίνος Λιούνης, στην απόκρουση του Δράμαλη το επόμενο έτος, στην πολιορκία του Ναυπλίου, στα Μεσσηνιακά Φρούρια κλπ, και τέλος στις θυσίες της οικογένειάς του κατά την επίθεση των Αράβων τον Αύγουστο του 1826 στον Πολυάραβο και στη Δεσφίνα, όπου η μητέρα του Αρχοντού μαζί με άλλους συγγενείς της βρήκε τραγικό θάνατο μέσα στον πύργο των των Σταθέων[2].

 Σημειωτέον ότι ο θάνατος της Αρχοντούς μέσα στον πύργο των Σταθέων έχει αντιμετωπιστεί μέχρι σήμερα με επιφυλάξεις από ορισμένους ερευνητές, ωστόσο η παρούσα μαρτυρία του ίδιου του γιού της, αποκαθιστά ιστορικά και αίρει αμετάκλητα την οποιαδήποτε έως τώρα επιφύλαξη για τη θυσία της.  

Ας αφήσουμε όμως τον ίδιο τον αγωνιστή να μας αφηγηθεί σε πρώτο πρόσωπο :

“ Ο υποκλινέστατος πιστός υπήκοος της Υ.Μ. Σταμάτης Ρόζος της Λακεδαίμονος του Δήμου Μελιτίνης προστρέχω εις τους πόδας του Υψ. Θρόνου με χείρας προϊσχομένους και εξ αιτούμαι να ρίψει όμμα ευμενείας εις τα επακόλουθα δίκαια παράπονά μου και επιφέρει δικαίαν απόφασιν.

Μεγαλειότατε είμην της Βας τάξεως των οικογενειών της Λακωνίας αι θυσίαι μου όμως προβαλλόμεναι υπερβαίνουν παντός άλλου και αυτής της Αης τάξεως. Πριν της διαδόσεως της φωνής του Ιερού Αγώνος είμην εν τοις πράγμασιν Μεγαλειότατε, αφ’ ότου δε ήχησεν η σάλπιγξ της ανεξαρτησίας έλαβον τα όπλα εις χείρας επικεφαλής των συγγενών μου συμπολιτών μου (συγκειμένων 120 οικογενειών) και ως επί το πολύ όλων των Βαρδουνοχωρίων έτρεξα υπό τους οπλαρχηγούς Μαυρομιχάλας και Π. Ιατράκον όθεν και όπου η ανάγκη το εκάλεσε απ’ αρχής μέχρι τέλους επικεφαλής πάντοτε υπερ των εκατόν στρατιωτών . Παρευρέθην μεν εις τας της Τριπόλεως μάχας μέχρι της αλώσεως αυτής, όπου έπεσον ενδόξως εις πρώτος μου εξάδελφος Ευστράτιος Μπούμπουνας εις δεύτερος συγγενής μου Μαρίνος Λιούνης και πολλοί άλλοι απλοί στρατιώται, εις την έφοδον της οποίας παρεδόθησαν αρκετοί Τούρκοι εκ των Βαρδουνοχωρίων των οποίων τα όπλα αφιέρωσα υπερ του έθνους, και προς απόδειξιν μοι απέδωκε το τότε επαρχείον της Λακεδαίμονος το από 23 Μαρτίου 1824 ανά χείρας μου χρεωστικόν έγγραφον εκ γροσίων χιλίων αρ. 1000. Εις τας του Άργους επί Δράμαλην εις τας της Ναυπλίας πολιορκίαν, εις τας των Μεσσηνιακών Φρουρίων επί Αράβων κλπ τας οποίας παρατρέχω χάριν βραχυλογίας, επιτέλους δε  εις την τρομεράν εισβολήν των Αράβων εις Πολυάραβον εις την οποίαν είμην πολιορκημένος εις το Φρούριον Βαρδούνιας, έχων υπέρ τους 150 στρατιώτας, τους οποίους διατήρησα με ίδιά μου έξοδα και καταδαπάνησα το πλείστον μέρος της πατρικής μου περιουσίας υπερ των πέντε χιλιάδων δραχμών Αριθ. 5000 και μάρτυρας τούτου επιφέρων όλους τους κατοίκους των Βαρδουνοχωρίων του Δήμου Μελιτίνης, προσέτι δε εις το προπύργιον Πολυαράβου Τζεσφίνα καλούμενον ήσαν πολιορκημένοι η Μητέρα μου Αρχοντού, δύο πρώτοι μου εξάδελφοι Κυριάκος Σταθάκος μετά της συμβίας του, Δημήτριος Πουλάκος, και δύο ανήψια μου Ευστάθιος Σταθάκος μετά της συμβίας του και Γεώργιος Λιακουνάκος, όπου ως προμαχώνες έγιναν θύμα υπέρ της ελευθερίας της πατρίδος ως έλαβον τον ελεεινότατον θάνατον κατακαιόμενοι ζώντες υπό των Αράβων, πυρπολήσαντες δε το προπύργιον μοι εφθάρη και αρκετήν κινητήν περιουσίαν. Η δε λοιπή οικογένειά μου πολιορκίθη εις Πολυάραβον όπου και επληγώθη ο πρεσβύτερος υιός μου Γεώργιος επί του μηρού, αξιωματικός νυν της Β. Φάλαγγος, κατηνάλωσεν δε ως εκείσε αρκετόν πράγμα, επίσης δε εις την αυτήν εποχήν μοι πυρπολύθησαν παρά των Αράβων 2 οικίαι εις το Ζευγολατίον Σίνας και μέρος μελίσσια.

Μεγαλειότατε δια τας απ’ αρχάς προς την πατρίδα πιστάς εκδουλεύσεις μου με ετίμησε η τότε Διοικ. Επιτροπή της Ελλάδος με τους βαθμούς ταξιαρχίας και χιλιαρχίας, τας οποίας πολλάκις διεύθυνον εις τας κατά καιρόν επιτροπάς αλλά εις μάτην. Έλαβον όμως δια μεν της Διοικήσεως Λακεδαίμονος το αργυρούν αριστείον τοις Ηρωϊκοίς Προμάχοις δια της από 25 Απριλ. 1838 και υπ’ αριθμ. 5761 διαταγής της επί των Στρατ. Β. Γραμματείας της Επικρατείας κατά συνέπειαν των από 20 Μαίου/1 Ιουνίου 1834 και 18/29 Σεπτεμβρίου 1835 υψ. Β. Διαταγμάτων. Δια  δε της τελευταίας επιτροπής της Μάνης βαθμολογίσθην υπολοχαγός της Β. Φάλαγγος και με αποδοχάς ανθυπολοχαγού, δια της από 21 Δεκ. 1837 και υπ’ αριθμ. 1085 κοινοποιήσεως του Ταγματάρχου κ. Φέδερ, κατά συνέπεια της από 1/13 Νοεμβρίου του αυτού έτους Υψ. Β. Αποφάσεως, αν και προηγουμένως χαρακτηρίσθην παρά της αυτής επιτροπής εις τον βαθμόν λοχαγού, αλλά μέχρι τούδε ουδεμίαν αποδοχήν έλαβον..”

                                       Πιστός υπήκοος της υ. Μεγαλειότητος

                                                   Σταμάτης Ροζάκης

ροζοσ

Η γνήσια υπογραφή του αγωνιστή Σ. Ροζάκη

Ο αγωνιστής, που απεβίωσε το 1861, αναγνωρίστηκε μετά θάνατο, κατόπιν διαδοχικών αιτήσεων των κληρονόμων του προς την τότε επιτροπή κρίσεων (1865 και 1872) , ως οπλαρχηγός 5ης τάξεως, δηλαδή Λοχαγός.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  1. Η οικογένεια Ροζάκη ή Ρόζου εκ του λατινικού rosso =κόκκινο έλκει καταγωγή από το χωριό Νύφι της Μάνης και υπάγεται στην πατριά των Βασιλιάνων. Στο χωριό διασώζονται και ερείπια του πύργου της.
  2. Η οικογένεια Σταθάκου αποτελεί κλάδο της οικογένειας Ροζάκη, εξού και η από κοινού άμυνα του πύργου στην Δεσφίνα.

ΠΗΓΕΣ

-Προσωπικό αρχείο Δημητρίου Π. Μαριόλη, δικηγόρου – ιστορικού.

-ΓΑΚ, Αρχείο Οθωνικής Περιόδου του Υπ. Στρατιωτικών, Οργανισμός Φάλαγγος.

-Σταύρου Καπετανάκη, “Μανιάτες Αγωνιστές του 1821” (2005).

-“Λακωνικαί Σπουδαί”, περιοδικό σύγγραμμα της Εταιρείας Λακωνικών Σπουδών, τόμος Ε΄ (1980).

– Κ. Κάσση «Μοιρολόγια της μέσα Μάνης» τ. Β.

– Προσωπικές πληροφορίες και φωτογραφικό αρχείο Γιάννη Φ. Μιχαλακάκου

Καποδίστριας εναντίον κουρσάρων

02s3istoria-thumb-large

Τι θα συνέβαινε αν προσπαθούσε κάποιος να συνδέσει ιστορικά περιστατικά ή φαινόμενα, τα οποία εκ πρώτης όψεως δεν έχουν καμία απολύτως σχέση μεταξύ τους; Τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια λ.χ. με την άφιξη των πρώτων Ελλήνων στην Αυστραλία, τη δεκαετία του 1810, ή τον θρησκευτικό πόλεμο ανάμεσα σε χριστιανούς και μουσουλμάνους τον 16ο αιώνα με τα πρώιμα βήματα του καπιταλισμού; Τραβώντας μια νοητή γραμμή ανάμεσα στις μακρινές κουκκίδες, θα αντιληφθεί ότι ο κοινός παρονομαστής είναι η ύπαρξη της πειρατείας και του κούρσου. Αυτό μας εξηγεί, σε μια συναρπαστική αφήγηση, η καθηγήτρια της Ναυτιλιακής Ιστορίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τζελίνα Χαρλαύτη, η οποία είναι επικεφαλής της επιστημονικής επιτροπής του 2ου Διεθνούς Συνεδρίου Περιήγησης και Χαρτογράφησης του Ελληνικού Χώρου, με τίτλο «Κουρσάροι και Πειρατές στην Ανατολική Μεσόγειο, 15ος-19ος αι.» του Sylvia Ioannou Foundation, που θα πραγματοποιηθεί στις 17-19 Οκτωβρίου στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.

«Παρόλο που η πειρατεία και ο κούρσος έχουν προξενήσει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία 200 χρόνια στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία και ιστορία, δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς στην ελληνική ιστοριογραφία», τονίζει η καθηγήτρια στην «Κ». «Τούτο οφείλεται στα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει ο ιστορικός στην τεκμηρίωση, καθώς κατά το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα όπου δρούσαν οι κουρσάροι, η σημερινή ελληνική επικράτεια ήταν κάτω από την οθωμανική ή ενετική κυριαρχία».

Το λειοδικείο

«Αλλος ένας λόγος που δεν υπάρχει επαρκής επιστημονική έρευνα είναι ότι ο κούρσος και η πειρατεία είναι θέματα ταμπού στην Ελλάδα», συνεχίζει η κ. Χαρλαύτη. «Εχει αποσιωπηθεί ότι εμείς οι Ελληνες ήμασταν εξαιρετικοί κουρσάροι όχι μόνο των δυτικοευρωπαϊκών δυνάμεων αλλά και συχνά μάλιστα στην υπηρεσία των Οθωμανών. Υπήρχαν επίσης πειρατές που ήταν ταυτόχρονα και ήρωες του 1821. Αναφέρομαι στη θαυμάσια, αλλά όχι γνωστή στο ευρύτερο κοινό, μελέτη της Δέσποινας Θέμελη-Κατηφόρη για τις πειρατικές λείες στη διάρκεια της Επανάστασης. Η ερευνήτρια βρήκε στοιχεία σε ένα αρχείο το οποίο αφορά το λειοδικείο που θεσμοθέτησε ο Καποδίστριας, όταν ανέλαβε καθήκοντα κυβερνήτη. Εκεί αναφέρει ότι οι Μαυρομιχαλαίοι, που είχαν άδεια κούρσου από την επαναστατική κυβέρνηση εναντίον των εχθρικών οθωμανικών πλοίων, ασκούσαν πειρατεία και εναντίον φιλικά προσκείμενων δυτικοευρωπαϊκών πλοίων. Το λειοδικείο του Καποδίστρια επέβαλε υψηλή ποινή για την πειρατική δράση της οικογένειας. Ο φόνος του Καποδίστρια είναι το κύκνειο άσμα της παλαιάς τάξης πραγμάτων και της μανιάτικης πειρατείας», υπογραμμίζει στην «Κ».

Και η Μάνη; «Αποτελεί ξεχωριστό τόπο για την ιστορία της πειρατείας. Τα πλοία, που προσπαθούσαν να καβατζάρουν τον Κάβο Ματαπά ή τον Κάβο Μαλιά με τρικυμία, αναγκάζονταν ιδιαίτερα τα βράδια που δεν είχαν οι ναυτικοί ορατότητα, καθώς δεν υπήρχαν φάροι, να κινηθούν σε κόλπους κοντά στα πόδια της Πελοποννήσου. Στη Μάνη άνθησε μια διάσημη ληστοπειρατική κοινότητα, της οποίας τα μέλη διέθεταν βάρκες και έκαναν ρεσάλτα στα αραγμένα πλοία. Συχνά σκότωναν όλο το πλήρωμα. Στόχος ήταν να πάρουν το φορτίο και το πλοίο. Παράλληλα η περιοχή ήταν και κέντρο εκποίησης λειών».

«Γύρω στα 1530, μετά την κατάκτηση της Ρόδου από τους Οθωμανούς, οι Ιωαννίτες Ιππότες πηγαίνουν στη Μάλτα. Πρόκειται για τους δευτερότοκους, τριτότοκους υιούς Ευρωπαίων ευγενών που δεν έχουν γη. Γίνονται επισήμως οι χριστιανοί κουρσάροι της Μεσογείου εφόσον αποκτούν διαρκή άδεια να χτυπούν τους μουσουλμάνους στη θάλασσα. Η απάντηση των Οθωμανών έρχεται τον 16ο αιώνα επί Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς με τον διαβόητο Μπαρμπαρόσα, με καταγωγή από τη Λέσβο και Ελληνίδα μητέρα. Θεωρείται σήμερα από τους Τούρκους μεγάλος ήρωας και ναύαρχος, κατάφερε να κατακτήσει τα εδάφη της Μπαρμπαριάς για λογαριασμό των Οθωμανών και να οργανώσει τον οθωμανικό στόλο. Τα κράτη αυτά στην ακτογραμμή και την ενδοχώρα της Βορείου Αφρικής (εκεί όπου σήμερα είναι η Αλγερία, η Τυνησία και η Λιβύη) προσαρτήθηκαν στην αυτοκρατορία αλλά διατηρούσαν και μια ανεξαρτησία. Οι ναυτικοί που ζούσαν εκεί είχαν την άδεια από το οθωμανικό κράτος να ασκούν κούρσο στα χριστιανικά πλοία σε ένα διαρκές τζιχάντ κατά των απίστων».

Καπιταλιστική επιχείρηση

«Εχουμε στη Μεσόγειο και καταδρομείς από τον Βορρά», εξηγεί η καθηγήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου. «Πρόκειται για Βρετανούς, Ολλανδούς κ.ά., που έρχονταν για εμπόριο αλλά είχαν και άδεια καταδρομής να κουρσεύουν εχθρικά πλοία. Μπορεί κανείς να πει ότι η καταδρομή είναι μια πρώιμη μορφή καπιταλιστικής επιχείρησης. Στο Whitby, μια μικρή παραθαλάσσια κωμόπολη στη Βορειοανατολική Αγγλία για παράδειγμα (από όπου ξεκίνησε και τις ναυτιλιακές του δραστηριότητες ο Κάπτεν Κουκ), οι κάτοικοι μάζευαν χρήματα και εξόπλιζαν δυο-τρία καράβια. Ο στόχος ήταν να γυρίσουν οι καταδρομείς με άλλα πλοία και τα φορτία τους ως λεία και να μοιραστούν τα κέρδη με τους επενδυτές-κατοίκους. Υπάρχουν μάλιστα στοιχεία για μερτικό που πήγαινε στο κράτος!».

Στην… Αυστραλία

Η διαρκής εμπλοκή με τη θάλασσα έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην εθνική αφύπνιση, μιας και οι Έλληνες κουρσάροι χτυπούσαν οθωμανικά πλοία τη δεκαετία του 1810. Τότε έγινε και ένα περιστατικό που δεν είναι γνωστό: Ελληνες πειρατές έκαναν ρεσάλτο σε αγγλικό πλοίο στα ανοιχτά της Κρήτης. Οι δράστες συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν σε βρετανικές φυλακές απ’ όπου μεταφέρθηκαν στην Αυστραλία ως έποικοι. Οι οκτώ από τους δέκα Έλληνες κατάφεραν με γράμματα και παρακάλια να γυρίσουν πίσω!

ΠΗΓΉ

  1. Μαργαρίτας Πουρναρά Καποδίστριας εναντίον Κουρσάρων, εφημερίδα Καθημερινή 15/10/2014

 

Μανιάτες Και Μαλτέζοι Πειρατές

Οι επεκτατικές διαθέσεις των Οθωμανών τόσο στην στεριά όσο και στην θάλασσα καθώς επίσης και οι βαρβαρότητες κατά των χριστιανικών πληθυσμών, οδήγησαν την περίοδο της Τουρκοκρατίας σε μεγαλύτερη συσπείρωση τους χριστιανικούς λαούς της Ευρώπης. Η συσπείρωση αυτή δεν μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστες και τις σχέσεις μεταξύ των κουρσάρων της Μεσογείου οι οποίοι άρχισαν να δρουν σύμφωνα με τα θρησκευτικά τους πιστεύω ιδίως από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα.

Η περιοχή της Μάνης λόγω του πτωχού εδάφους της σε παραγωγή, εκμεταλλεύτηκε την θάλασσά της προκειμένου να εξοικονομήσει οικονομικούς πόρους. Πάρα πολλοί Μανιάτες στράφηκαν στην πειρατεία, κυρίως κατά των Οθωμανών, οι οποίοι τους πίεζαν. Σύμμαχοι σε αυτές τις δραστηριότητές τους ήταν οι κουρσάροι της Μάλτας και της Σαρδηνίας. Το κοινό θρησκευτικό πνεύμα σε συνάρτηση με την κοινή υποστήριξη οδήγησαν στην αμοιβαία λειτουργία και σεβασμό. Δεν ήταν λίγες οι φορές μάλιστα που Μαλτέζικα πειρατικά έβρισκαν καταφύγιο στις ακτές της Μάνης και το ανάποδο.

Στην παρακάτω επιστολή του καπετάνιου Δημήτρη Γρηγοράκη από το Σκουτάρι της ανατολικής Μάνης γίνεται φανερή η στενή σχέση Μανιατών και Λατίνων κουρσάρων – καραβοκύρηδων.

Διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου¹

«1753 σεπτεμβρίου πρότη πόρτο Παγανέα

Εκλαμβρότατος καπιτανέος sg καπετάν γιανή μόσκα και sg καπετάν γερολημω και sg καπετάν παυλό μαρέσκη και sg καπετάν παυλιό και επιλίπος καπετανέοι όπου κάνετε κούρσω εις το λεβάντε δουλεικώς χαιρετώ σας ανταμώς με όλους τους φιτσιάλους², με το να αγόρασα ένα καίκη από τα σφακιά βάνω καραβοκείρη τον σείφη παπαδάκη να ταξειδέβει όθεν εύρει ταξειδι, του έδοσα και βλεισείδι δυα να πραγματεύγετε τον οπιό καίκι αρμενίζει λατείνεια δύω. Διαυτώ περικαλώ την εκλαμβρότην σας όταν καπιτάρι να μην έχει καμίαν πίραξην. Διατή και το καίει εδικώς μας και το βλεισείδι εδικό μας. Ετζι είμε βέβεος εις την καλήν σας αγάπην πως δεν θέλετε να μου λείψει και μένω και εγώ ομπλγάδος³εις ότι με γνωρήζητε μην εχονδας άλλον μένω εις ορισμούς σας

Δουλός της εκλαμβρότη σας

Δημητράκη Λιγοράκη»

Με λίγα λόγια στην παραπάνω επιστολή ο πρόκριτος Δημήτρης Γρηγοράκης στέλνει ενημερωτική επιστολή στους Λατίνους κουρσάρους, να μην πειράξουν το πλοίο που αγόρασε και θα τους είναι υπόχρεος. Η επιστολή στέλνεται από το λιμάνι της Παγανέας κοντά στο Σκουτάρι. Η περιοχή πήρε το όνομά της από το ότι ήταν πειρατικό ορμητήριο. (έβγαιναν παγανιά = Παγανέα).

1 Κραντονέλλη Αλεξάνδρας «Ελληνική πειρατεία και κούρσος τον 18ο αιώνα» σελ. 326
2 αξιωματούχους
3 Υπόχρεος (obligate)

 

ΠΗΓΕΣ:

  • Κραντονέλλη Αλεξάνδρας «Ελληνική πειρατεία και κούρσος τον 18ο αιώνα»
  •  Ι.Π. Λεκκάκου «Μάνη, κοινωνική οργάνωση και ζωή»