Το χωριό Ποταμός των Κυθήρων και οι Μανιάτες

το χωριό Ποταμός

Το χωριό Ποταμός των Κυθήρων βρίσκεται στο βόρειο μέρος του νησιού απέναντι ακριβώς από την Λακωνία. Η γεωγραφική αυτή συνάντηση δεν ήταν δυνατό με το πέρασμα του χρόνου να αφήσει ανεπηρέαστη την πολιτιστική ταυτότητα του οικισμού. Τόσο σε επίπεδο αρχιτεκτονικής, όπου υπάρχουν στοιχεία οχυρωματικού χαρακτήρα, αλλά και σε επίπεδο πληθυσμιακής σύνθεσης τα στοιχεία που προκύπτουν παραπέμπουν σε επιρροές από την Πελοπόννησο και ιδιαίτερα από την  Μάνη.

Η μετακίνηση Μανιατών στο χωριό Ποταμός μαρτυρείται από πολύ παλιά. Το 1797 σε ταξίδι Γαλλικής αντιπροσωπείας στον οικισμό ο Νικολός Στεφανόπολι, μίλησε με μια κοπέλα, την Λουκρητία. Ο διάλογος είναι χαρακτηριστικός:

  • Είσαι Ελληνίδα ?
  • Γεννήθηκα στα Κύθηρα, είμαι όμως Μανιάτισσα από την οικογένεια Κοσμά.

Η οικογένεια Κοσμά από την οποία προερχόταν η κοπέλα δεν ήταν άλλη από την πολυπληθή και ισχυρή οικογένεια των Κοσμάδων της Βάθειας. Μέλη της βυζαντινής αυτής οικογένειας απαντώνται και σήμερα στην Μάνη ( Κάσσης, Φιδοπιάστης, Αλαφάκης κ.ά.).

Μαζική ωστόσο ήταν η εγκατάσταση Μανιατών, ειδικά ισχυρών οικογενειών, την περίοδο του πολέμου της Ελληνικής επανάστασης (1821 – 1828). Ο λόγος ήταν ότι το νησί εκείνη την περίοδο όχι μόνο ήταν κοντά στην Μάνη αλλά ανήκε σε Αγγλική διοίκηση και έτσι οι Τούρκοι δεν είχαν πρόσβαση. Ο Γάλλος φιλέλληνας Frank Marcet το 1826 περνώντας από τον χωριό συνοδευόμενος από τον καπετάν Νικόλαο Μαυρομιχάλη σημειώνει :

«Ο Ποταμός είναι μια όμορφη πόλη την οποία κατοικούν κυρίως Μανιάτες και Κρήτες πρόσφυγες που κατάφεραν να γλυτώσουν από τις τουρκικές ωμότητες».

Η εγκατάσταση των Μανιατών στον Ποταμό ήταν τόσο μαζική και σχετικά πρόχειρη που οι Αγγλικές Αρχές του νησιού θορυβήθηκαν και έλαβαν έκτακτα μέτρα. Χαρακτηριστική είναι η παρακάτω επιστολή που στέλνει ο Τζαννετάκης Γρηγοράκης από το Μαραθονήσι (Γύθειο) προς τον Διονύση Μούρτζινο καπετάνιο της Καρδαμύλης για την έκρυθμη κατάσταση στο χωριό Ποταμός :

«Εξοχότατε αδελφέ καπετάν Διονύση Μουτζινάκο εις Σκαρδαμούλα

Σε λέγω λοιπόν ότι εσήμερις ήρθε ένα καΐκι Μαραθωνησιώτικο από το Τσιρίγο και ημάς λέγει και ως καθώς μου γράφουν από το σπίτι μου εβγήκε πατούλια αυθεντική και εβούλωσε όλα τα σπίτια τα Μανιάτικα του Ποταμού εκτός από το δικόν μου κατά το παρόν, και η αιτία που γίνονται οι παντιέρες από τους Μανιάτες και μήτε εγώ δεν ηξέρω τι θα τρέξει. Εγώ περιμένω να έλθει και άλλο καΐκι από το Τσιρίγο (Κύθηρα) και αν μάθω ότι την αυτή απόφαση έχει το κουβέρνο (κυβέρνηση) να μεταχειριστεί, εγώ, αδελφέ είμαι δια το Τσιρίγο και πάω να ιδώ το σπίτι μας το μαζικό, να μην μας σταθεί καμιάν δουλειά και ετότε δεν ηξεύρωμε τι να κάμωμεν

18 Νοεμβρίου 1826».

Από την παραπάνω επιστολή συμπεραίνουμε ότι υπήρχε συμπαγής λακωνική κοινότητα στο χωριό Ποταμός και μάλιστα υπήρχαν σπίτια τα οποία είχαν φτιάξει από κοινού οι Μανιάτες για προστασία, όπως η περίπτωση της οικογένειας Γρηγοράκη και Μούρτζινου.

Τα Κύθηρα και η απόσταση από τς Λακωνικές ακτές, στον χάρτη φαίνεται και το λιμάνι του Αγίου Νικολάου (1804)

Την ίδια περίοδο σε νοταριακό έγγραφο του νησιού, βλέπουμε λακωνική παρουσία ως κατοίκους πλέον του νησιού. Το ακόλουθο έγγραφο είναι χαρακτηριστικό και αφορά αγοροπωλησία πλοίου. Διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου

«Εις δόξαν του Χριστού αμήν. Τας 17 δεκαεπτά και 29 είκοσι εννέα Μάιου 1828 χίλια οκτακόσια εικοσιοκτώ Κύθηρα

Επαρρησιάσθησαν έμπροσθεν  εμού παρόντες και οι αξιόπιστοι υπογεγραμμένοι μάρτυρες ο κύριος Γεώργιος Θεοδωρακάκης ποτέ Νικολάου Ίον Κυθηραίος και ο κύριος Αναγνώστης – Παναγιώτης Βενετζιανάκος του Ηλία από Σκαρδαμούλα Σπάρτης και κάτοικος κατά τον παρόν εις το χωρίον Ποταμός ταύτης της νήσου αμφότεροι παρ εμού γνωρισμένοι, ο οποίος Θεοδωρακάκης με την δύναμην  της παρούσης Δημοσίου Πράξεως δίδει, πωλεί, ξενεύει,  και αιωνίως αλλοτριώνει προς τον ρηθέντα  Βενετζιανάκον ένα πλοίον Γολέταν, ονομαζομένην Υπεραγία Μυρτιδιότισσα Τονελάδων τριάντα αραμένην εις το παρόν εις τον λιμένα του Αγίου Νικολάου εις Αυλέμονα ………………………………………………………………………………………………………………………………………. Η παρούσα πράξη έγινε εις το Πορτεγάκι του οσπιτίου μου εις το Λιβάδι και ανεγνώσθη έμπροσθεν των παρόντων μαρτύρων κυρ Νικολάου Φατζέα ποτέ Θεοδώρου και Νικολάου Χανιότη ποτέ Γεωργίου Ιόνων Κυθηραίων και κατοίκων ταύτης περιοχής Λιβαδίου οίτινες υπογράφωσι μετά των μερών

Γεώργιος Θεοδωρακάκης έλαβα και βεβεόνο

Παναγιώτης Αναγνώστης Βενετζιανάκος βεβεόνο

Νικόλαος Φατζέας ποτέ Θεοδώρου μάρτηρας

Νικόλαος Χανιότης μάρτηρας

Παναγιώτης Μαχαιριώτης Δόκτορος Ιωάννου Δημόσιος νοτάριος της Πόλεως»

Το παραπάνω έγγραφο είναι πολύ σημαντικό διότι είναι απόδειξη ότι στο νησί πλέον όχι απλώς κατέφευγαν αλλά ασκούσαν και εμπορικές συναλλαγές καθώς επένδυαν χρήματα οι νέοι κάτοικοι. Επίσης τα ονόματα που καταγράφονται είναι πολύ σημαντικά καθώς μας δείχνουν την σύνθεση του πληθυσμού.

Η οικογένεια Θεοδωρακάκη πιθανόν να προέρχεται από την περιοχή των Μπουλαριών ενώ η οικογένεια Φατσέα λέγεται ότι κατάγονται από τα μέρη της Καρδαμύλης και λόγω αντεκδικήσεων κατέφυγαν στα Κύθηρα. Η οικογένεια Βενετζιανάκου προέρχεται από την ισχυρή οικογένεια καπεταναίων της μικρής Καστάνιας του Ταϋγέτου. Η οικογένεια Χανιώτη προέρχεται όπως λέει και το όνομα από τα Χανιά της Κρήτης.

            Από όλα τα παραπάνω έγγραφα γίνεται αντιληπτό πως κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας για κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους η Μανιάτικη παρουσία στο χωριό Ποταμός των Κυθήρων ήταν έντονη.

το λιμάνι του Αβλεμονα όπως είναι σήμερα

ΠΗΓΕΣ

  1. Δικαίου Βαγιακάκου «Κύθηρα – Λακωνία – Μάνη» Α Διεθνές Συνέδριο Κυθηραϊκών Μελετών τ. 2ος Κύθηρα 2000
  2. Απόστολου Δασκαλάκη Αρχείο Τζωρτζάκη – Γρηγοράκη Ανέκδοτα ιστορικά έγγραφα της Μάνης 1810 – 1835
  3. Αναστασία Δ. Παπακωνσταντίνου «Οι ανέκδοτοι κώδικες του νοταρίου Παναγιώτη Μαχαιριώτη (1822 – 1833) – πολιτισμική διάσταση του περιεχομένου τους τ. Α Αθήνα 2012
  4. http://www.kithera.gr
  5. https://www.visitkythera.com
  6. http://el.travelogues.gr

 

Ο ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΕΙΟΣ ΠΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΛΑΚΩΝΙΚΗΣ ΠΕΤΡΙΝΑΣ

Αναδημοσίευση άρθρου Ιορδάνη Δημακόπουλου (διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου)

%cf%83%cf%87%ce%b5%ce%b4%ce%b9%ce%b1%ce%b3%cf%81%ce%bc%ce%bc%ce%b1

Σχεδιάγραμμα του χωριού Πετρίνα

Ή Κώμης «Εκφρασις τοϋ συνδεομένου προς τους Παλαιολόγους «νομοφύλακος ‘Ιωάννου
διακόνου τοϋ Ευγενικού» έχει συνταχθεί, ίσως στό β’τέταρ. τοϋ 15ου αι.,
μετά άπό επιτόπια επίσκεψη και μέ αφορμή τήν ανάληψη θέσεως ή καί παροχή δικαιωμάτων
άμεσα ή έμμεσα σχετιζομένων μέ τή Λακωνική Πέτρινα, τή «χρηστή κώ-
μη’Ότήν όποια καί αναφέρεται.Παρά τή σημασία τοϋ κειμένου γιά τήν ανασύνθεση
της είκόνας ‘ενός υστεροβυζαντινού χωριού ή τήν ιστορική γεωγραφία καί μνημειακή
τοπογραφία της περιοχής του, ή «Εκφρασις δέν είχε απασχολήσει τήν έρευνα.
Σ’αυτήν περιέχεται πάντως καί ή αρχαιότερη μνεία ενός κοινοτικού πύργου,
πoύ βρισκόταν επάνω σέ λόφο, στό μέσον τού χωριού, καί είχε κτισθεί άπό
τους κατοίκους,οι όποιοι μάλιστα τόν είχαν ήδη χρησιμοποιήσει γιά τήν άντί-
μετώπυη επιδρομέων άπό γειτονική περιοχή.

Στά 1554, ή Πέτρινα εμφανίζεται στό χάρτη τού Agnese (Petina), ένώ ό Άμβρ.
Φραντζής καταχωρεί τρείς πύργους στον προεπαναστατικό οικισμό, στον κατάλογο
των πύργων των Τουρκαλβανών της Μπαρδούνιας, πού είχαν εγκατασταθεί εκεί άπό
τό 1715 γιά νά τήν εγκαταλείψουν πανικόβλητοι στις πρώτες ημέρες τού ‘Αγώνα.
Στά 1892,0 Κ. Νεστορίδης,στήν πρώτη έκδοση της ‘Εκφράσεως, σημειώνει, μέ τήν
ίδια όμως ανακρίβεια,τήν ύπαρξη θεμελίων, δήθεν, τοϋ πύργου μέσα στό χωριό.

%cf%80%ce%b5%cf%84%cf%81%ce%af%ce%bd%ce%b1-2

ο πύργος της βυζαντινής περιόδου από τo Google Earth – street view

«Ομως, στή σημερινή Πέτρινα, δ μοναδικός πύργος πού εξακολουθεί νά υφίσταται,
καί μάλιστα άθικτος σχεδόν καί ακέραιος, είναι ακριβώς ό Παλαιολόγειος πύργος
της. ‘Υψώνεται επιβλητικότατος μέσα σέ μεγάλη αυλή,πάνω στην δδ. Θαλή Κουτού-
πη (βλ. τοπογρ., άρ. 1), προς Ν της κεντρικής πλατείας (άρ. 8). Ή θέση του
πάνω σ’έναν άπό τους λόφους της Πετρίνας, σέ συνδυασμό προς τήν Παναγίτσα,τήν
παλιότερη εκκλησία τού χωριού, πολύ χαμηλότερα (άρ. 2), ένα δρομικό κτίσμα στεγασμένο
μέ οξυκόρυφη καμάρα ενισχυμένη μέ σφενδόνιο,πού πρέπει νά ταυτισθεί μέ
μιά άπό τις τρείς εκκλησίες πού μνημονεύει δ Ευγενικός, προσδιορίζει τή θέση
καί τή σημαντική έκταση πού κάλυπτε ή υστεροβυζαντινή Πέτρινα.

παραδοσιακό σπίτι στην Πετρίνα (http://www.exploring-greece.gr)

Τό κτήριο, μοναδικό είδος πύργου της εποχής, παρουσιάζει συγκεκριμένες όμοιότητες προς τά αρχοντικά καί σπίτια τοϋ Μυστρά, καθώς όμως και προς έναν τύπο πύργων
τοϋ τουρκοκρατούμενου Μοριά,ή ύπαρξη και. διάδοση των όποιων μαρτυρεΐται άπό
τό 1671. Πρόκειται γιά άνωγοκάτωγο,πλατυμέτωπο κτίσμα, τοϋ τύπου Β πού διακρίνει
δ ‘Ορλάνδος στο Μυστρά, έξ. διαστ. 6 Χ 14 μ.καί ύψους 10 μ., περίπου,μέ κα-
μαροσκέπαστο Ισόγειο, μέ δύο τοξωτά ανοίγματα στή βόρεια πλευρά, καί μεγάλη αίθουσα
(τρίκλινος) στον όροφο,μέ δυό άντικρυστά θυρώματα εισόδου καί επτά συνολικά
παράθυρα. Σέ επαφή προς τή νότια πλευρά του, υφίσταται καί δεύτερο όρθογώ-
νικδ κτίσμα, λίγο στενότερο, μέ καμαροσκέπαστο ισόγειο καί αρχικό όροφο, τό όποιο
όμως φαίνεται μάλλον νά αποτελεί, μαζί μέ τήν έξ.σκάλα του καί ένα ημικυκλικό
«κλουβί», μεταγενέστερη προσθήκη. Οι τοίχοι είναι κτισμένοι μέ αργούς λίθους
καί πήλινα όστρακα καί μόνον στις γωνίες υπάρχουν λαξευτοί γωνιόλιθοι. «Ολα
τά ανοίγματα είναι τοξωτά,μέ όρθογωνικά όμως πλαίσια,πάνω άπό τό άνώφλι των
όποιων εκτείνεται ανακουφιστικό ημικυκλικό τόξο, άπό εναλλάξ αψιδόλιθους καί
πλίνθους, τριγυρισμένο άπό λεπτή ταινία τούβλων. Στά στηθαία των παραθύρων, καθώς
καί στην όρθογωνική καταχύστρα,πάνω καί πλάγια στό θύρωμα της βόρειας πλευράς,
προεξέχουν ζεύγη μεγάλων πέτρινων φουρουσιών,ειδικού προορισμού. Ή προσπε’-
λαση, κατευθείαν στον όροφο,γινόταν μέ αιρετή σκάλα ή μέ συνδυασμό κτιστής σκάλας,
σέ απόσταση, καί αιρετού σανιδώματος. ‘Εκατέρωθεν των παραστάδων της εισόδου
στον δροφο, εκεί ακριβώς όπου σέ κτήρια του Μυστρά υπήρχαν πλίνθινοι σταυροί
μέσα σέ πλαίσιο άπό τούβλα, εδώ έχουν έντοιχισθεϊ άποτμήματα επιτύμβιων μάλλον
στ»|^ών, μέσα σέ πλαίσιο,μέ παραστάσεις ανδρικής καί γυναικείας μορφής,αντίστοιχα,
πού πρέπει νά προέρχονται άπό τό κοντινό Γύθειο,τήν παράκτια εκείνηπεριοχή γιά τήν όποια ό Ευγενικόςαναφέρει «τείχους ίχνη καί πύργων καί θεάτρου καί οικημάτων αρχαιοτάτων καί αγαλμάτων λείψανα» .

Παρατηρήσεις

Η Πετρίνα σήμερα υπάγεται στον δήμο Ανατολικής Μάνης. Ωστόσο επί Τουρκοκρατίας υπαγόταν στα Βαρδουνοχώρια τα οποία τα κατείχαν οι Τούρκοι. Ο Αμβρόσιος Φραντζής αναφέρει τρεις πύργους στους οποίους διέμεναν Τούρκοι και Αλβανοί αγάδες. Σήμερα δεν σώζονται άλλοι πλην του αναφερόμενου. Το ύψος του 10μ, θεωρείται αρκετά ψηλό μιας και την εποχή που χτίστηκε τα περισσότερα σπίτια της περιοχής δεν ξεπερνούσαν τα 5μ.

ΠΗΓΕΣ

  1. Ιορδάνη Δημακόπουλου «ο Παλαιολόγειος Πύργος της λακωνικής Πετρίνας» 5ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και τέχνης, Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία, Αθήνα 1985.
  2. Google Earth – street view

ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΜΑΝΗ

fbre

ΚΑΛΕΣΜΑ ΓΙΑ ΣΥΝΑΤΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΜΑΝΙΑΤΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΙ ΣΤΟ ΣτΕ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΤΗΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 07/12/2016 ΣΤΙΣ 7μμ ΣΤΟ «ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΜΑΝΙΑΤΗ» ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ

Οι. Πο. Κίνηση Μέσα Μάνης

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΜΕΣΑ ΜΑΝΗΣ

oi.po.kinisi.manis@gmail.com

https://www.facebook.com/oi.po.kinisi.mesa.manis

https://www.facebook.com/Οικολογική-Πολιτιστική-Κίνηση-Μέσα-Μάνης-143519969150405

ΚΑΛΕΣΜΑ ΓΙΑ ΣΥΝΑΤΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΜΑΝΙΑΤΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΙ ΣΤΟ ΣτΕ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΤΗΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 07/12/2016 ΣΤΙΣ 7μμ

ΣΤΟ «ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΜΑΝΙΑΤΗ» ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ

Προς τους Συλλόγους και τους Μανιάτες που έχουν υπογράψει την προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας και όλους όσους αγαπούν τη Μάνη και τη θέλουν όπως την ξέρουμε.

Αγαπητοί φίλοι, συμπατριώτες και συμπατριώισσες,

Το θέμα της εγκατάστασης των 42 πρώτων ανεμογεννητριών στη Μάνη μπαίνει

στην τελική ευθεία. Την 8η Φεβρουαρίου 2017 έχουμε την κρίσιμη συζήτηση της προσφυγής μας στο ΣτΕ.

Επιπλέον φαίνεται ότι οι εταιρείες των αιολικών θέλουν να τελειώσουν το θέμα το δυνατό συντομότερο. Οι Γερμανικές βιομηχανίες περιμένουν τα εκατό πρώτα εκατομμύρια για τις ανεμογεννήτριές τους και οι εγχώριοι εταίροι τους βιάζονται να εισπράξουν το μερίδιό τους.

Η Μάνη έχει μπει για τα καλά στο στόχαστρο μεγάλων συμφερόντων, εγχώριων και ξένων, που προχωρούν με χαρακτηριστική σιγουριά, για να μην πούμε και αλαζονεία. Γύρω τους ένα ολόκληρο σύστημα τους προστατεύει και τους διευκολύνει, προφανώς με το αζημίωτο.

Έχουμε κι εμείς όπλα. Πιο παλιά και πιο δοκιμασμένα. Το δίκιο μας και το μανιάτικο κεφάλι το αγύριστο. Αλλά χρειάζεται και προγραμματισμός και δράση.

Σας καλούμε την

Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2016 στις 7.00 μμ, στο «Σπίτι του Μανιάτη» (Ένωση Απανταχού Μανιατών), στην οδό Πραξιτέλους 215, Πειραιάς-Πασαλιμάνι. Θα σας ενημερώσουμε για τα όσα έχουν γίνει μέχρι τώρα και θα καθορίσουμε όλοι μαζί την κλιμάκωση των ενεργειών μας. Θα ακολουθήσει και άλλη συγκέντρωση, αυτή τη φορά στη Μάνη.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                                   Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Κυριάκος Κοττέας                                            Κυριάκος Ζηλάκος

 

 

Δ ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΛΑΚΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 10/11 έως 12/11

Νομικό Πρόσωπο Πολιτισμού και Περιβάλλοντος του Δήμου Σπάρτης

Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Σπάρτης

Εταιρεία Λακωνικών Σπουδών

Laconia Studies logo

10-12 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Πρόγραμμα

Πέμπτη 10 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Εναρκτήρια συνεδρία (17.30-19.30)

Προεδρείο: Παναγιώτης Κομνηνός

17.30-18.00: Υποδοχή συνέδρων

18.00-18.30: Κήρυξη των εργασιών του συνεδρίου

Χαιρετισμοί

18.30-18.45: Σταύρος Καπετανάκης, Μάνη και Ιμπραήμ

18.45-19.00: Θεόδωρος Κατσουλάκος, Νέα στοιχεία για την καταγωγή του Πέτρου Πελοποννησίου

19.00-19.30: Συζήτηση

Παρασκευή 11 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Α πρωινή συνεδρία (9.00-10.30)

Προεδρείο: Αθανάσιος Φωτόπουλος

9.30-9.45: Ευαγγελία Δρογκάρη – Μπέτα, Κωνσταντίνος Δρογκάρης, Ο φάρος του Γυθείου στο νησάκι Κρανάη.

9.45-10.00: Ελευθέριος Αλεξάκης, Οι πύργοι της γενιάς. Στρατιωτική οργάνωση και κοινωνικο-οικονομική μεταβολή στη Λακωνία. Η περίπτωση της Συκιάς Μονεμβάσιας (1700-1900)

10.00-10.15: Δημήτρης Κατσουλάκος, Η εικόνα του Χάρου στα μοιρολόγια της Λακεδαίμονος

10.15-10.30: Γεωργία Κακούρου – Χρόνη, Η διαλεκτική της ποίησης του Νικηφόρου Βρεττάκου με το έργο των προγόνων

10.30-11.00: Συζήτηση

11.00-11.30: Διάλειμμα

Β πρωινή συνεδρία (11.00-12.30)

Προεδρείο: Ευαγγελία Γεωργιτσογιάννη

11.30-11.45: Αντώνης Τάντουλος, Νομισματοκοπεία λακωνικών πόλεων την περίοδο των Σεβήρων

11.45-12.00: Αθανάσιος Φωτόπουλος, Ειδήσεις περί της Μάνης από σπάνιο φυλλάδιο του 19ου αι.

12.00-12.15: Μιχαήλ Κορδώσης, Ο δεσπότης Ιωάννης Χαμάρετος και η επιβολή της φραγκικής κυριαρχίας στη Μάνη

12.15-12.30: Μαρία Τσούλη, Ανασκαφικές έρευνες στο πλαίσιο του Έργου: Βελτίωση της οδού Γύθειο-Αρεόπολη-Γερολιμένας κατά τμήματα. Τα νέα αρχαιολογικά δεδομένα.

12.30-13.00: Συζήτηση

Παρασκευή 11 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Α απογευματινή συνεδρία (17.30-18.45)

Προεδρείο: Μιχαήλ Κορδώσης

17.30-17.45: Δημήτριος Βαχαβιώλος, «…κατὰ τοὺς μεμαθηκότας…σχεδιάζειν συγγένειαν ἀνυπόστατον». Μία μικρή ιστορία οικογενειακού δικαίου από τη Μεγάλη Βρύση των αρχών του 18ου αιώνα.

17.45-18.00: Κυριάκος Κάσσης, Πρόσθετες πληροφορίες για τις πρώτες ημέρες της Επανάστασης μέσα από επιστολή του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη

18.00-18.15: Νικόλαος Καλοσπύρος, Το «Παρθένειον» του Αλκμάνος: νέα κριτική έκδοση, νεοελληνική μετάφραση και ειδολογικός υπομνηματισμός.

18.15-18.45: Συζήτηση

18.45-19.15: Διάλειμμα

Β απογευματινή συνεδρία (19.15-20.30)

Προεδρείο: Ελευθέριος Αλεξάκης

19.15-19.30: Ευαγγελία Γεωργιτσογιάννη, Λάκωνες και Τσάκωνες στη Ρουμανία: πρώτη προσέγγιση με βάση ιστορικές και μνημειακές μαρτυρίες

19.30-19.45: Παναγιώτης Κομνηνός, Η διαχρονική παρουσία της οικογένειας Κομνηνού στην περιοχή Κουμουστάς – Ξηροκαμπίου

19.45-20.00: Κυριακή Μοσχοβάκου, Δημήτριος Α. Πετρακάκος (1871-1949)

20.00-20.30: Συζήτηση

LEAR 65

– τοπίο της Σπάρτης – το ζωγράφισε στις 23 Μαρτίου του 1849 ο Edward Lear

https://eurotas.wordpress.com

Σάββατο 12 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Α πρωινή συνεδρία (9.00-10.30)

Προεδρείο: Δήμητρα Σταθοπούλου

9.30-9.45: Ιουλία Παπαγεωργίου, Δανάη Χαραλάμπους, Ο γραπτός διάκοσμος του νάρθηκα του ναού του Αγίου Δημητρίου στα Χρύσαφα Λακωνίας

9.45-10.00: Παναγιώτα Σκάγκου, Το αρχαιολογικό έργο στην Άνω Πόλη Μονεμβασίας

10.00-10.15: Γιάννα Κατσουγκράκη, Μνημείο – Μουσείο – Σχολείο: διαμορφώνοντας τους πολίτες του μέλλοντος, μέσα σε τόπους ενεργής βιωματικής μάθησης

10.15-10.30: Παναγιώτης Περδικούλιας, Το σιγίλλιο του Πατριάρχη Φιλόθεου Κόκκινου ἑπί τῇ σεβασμίᾳ μονῇ τοῦ Βροντοχίου. Τοπογραφικές παρατηρήσεις.

10.30-11.00: Συζήτηση

11.00-11.30: Διάλειμμα

Β πρωινή συνεδρία (11.00-12.30)

Προεδρείο: Θεόδωρος Κατσουλάκος

11.30-11.45: Δήμητρα Σταθοπούλου, Η κοινωνική πρόνοια στη Λακωνία κατά την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής: η περίπτωση του Ε.Ο.Χ.Α. Σπάρτης

11.45-12.00: Παναγιώτης Ξηντάρας, Οι χρονογραφικές καντρίλιες από τις «κόκκινες πινελιές» του Κώστα Παρορίτη

12.00-12.15: Μανώλης Στεργιούλης, Η Συνέλευση των Λακεδαιμονίων προ του Πελοποννησιακού πολέμου και οι παραδοξότητές της

12.15-12.30: Χαρά Γιαννακάκη, Αφροδίτη Βλάχου, Γουλιέλμος Ορεστίδης, Το έργο ανάδειξης και αποκατάστασης του Κυκλοτερούς Οικοδομήματος στην Ακρόπολη της αρχαίας Σπάρτης. Νέα αρχαιολογικά και αρχιτεκτονικά δεδομένα.

12.30-13.00: Συζήτηση

Σάββατο 12 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Α απογευματινή συνεδρία (17.30-18.45)

Προεδρείο: Γεωργία Κακούρου – Χρόνη

17.30-17.45: Αιμιλία Μπάνου, Η Λακωνία υπό το φως των εξελίξεων της μυκηναϊκής αρχαιολογίας: Ερευνητικές υποθέσεις και προοπτικές.

17.45-18.00: Σοφία Μενενάκου, Συμβολή στη μελέτη απόδοσης των μορφών και του χώρου σε ναούς του 18ου αι. στη Μάνη

18.00-18.15: Ευαγγελία Ελευθερίου, Νέα στοιχεία για το Γεράκι Λακωνίας κατά τους βυζαντινούς χρόνους

18.15-18.45: Συζήτηση

18.45-19.15: Διάλειμμα

Β απογευματινή συνεδρία (19.15-20.45)

Προεδρείο: Αιμιλία Μπάνου

19.15-19.30: Άννη Λιναρδάκη, «Λακωνία, Λακωνικά και Περιήγησις και Βιογραφία του Ιατροφιλόσοφου Αρχιμανδρίτη Διονυσίου Πύρρου του Θετταλού (1777-1853)

19.30-19.45: Νεκτάριος Σκάγκος, Αρχαιότητες στην περιοχή της Επιδαύρου Λιμηράς

19.45-20.00: Λεωνίδας Σουχλέρης, «Ἡ Βελμινᾶτις χώρα» στην βόρεια Λακεδαίμονα

20.00-20.15: Γεώργιος Καλκάνης, Μια απάντηση (και) από την Ι.Μ. Γόλας στο ερώτημα «Θρησκεία ή/και Επιστήμη»;

20.15-20.45: Συζήτηση

Λήξη των εργασιών του συνεδρίου

ΣΥΝΕΔΡΟΙ

1. Αλεξάκης Ελευθέριος, Δρ Εθνολόγος, τ. διευθυντής Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών

2. Βαχαβιώλος Δημήτριος, Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας

3. Βλάχου Αφροδίτη, MSc Αρχαιολόγος

4. Γεωργιτσογιάννη Ευαγγελία, Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης και του Πολιτισμού, Κοσμήτορας Σχολής Περιβάλλοντος, Γεωγραφίας και Εφαρμοσμένων Οικονομικών του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

5. Γιαννακάκη Χαρά, MSc Aρχαιολόγος, Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας

6. Δρογκάρη – Μπέτα Ευαγγελία, Φιλόλογος

7. Δρογκάρης Κωνσταντίνος, Ιατρός – Ερευνητής

8. Ελευθερίου Ευαγγελία, Δρ. Αρχαιολόγος, Επιμελήτρια Αρχαιοτήτων Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας

9. Κακούρου – Χρόνη Γεωργία, Δρ. Μουσειολόγος-Ιστορικός Τέχνης

10. Καλκάνης Γεώργιος, Καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών

11. Καλοσπύρος Νικόλαος, Επισκέπτης Καθηγητής της Ιστορίας και της Ερμηνευτικής της Κλασικής Φιλολογίας, Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε., ΕΚΠΑ

12. Καπετανάκης Σταύρος, Ιατρός, πρώην Υφηγητής Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών,

13. Κάσσης Κυριάκος, Συγγραφέας

14. Κατσουγκράκη Γιάννα, Αρχαιολόγος, ΜΑ Λαογραφίας, υπεύθυνη εκπαιδευτικών δράσεων ΕΦΑΛΑΚ

15. Κατσουλάκος Δημήτρης, δ. Φ.

16. Κατσουλάκος Θεόδωρος, δ. Φ.

17. Κομνηνός Παναγιώτης, Δικηγόρος, Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Σπάρτης

18. Κορδώσης Μιχαήλ, τ. Καθηγητής Βυζαντινής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

19. Λιναρδάκη Άννη, Δρ. Ιστορίας – Αρχαιολογίας, Παρίσι X,

20. Μενενάκου Σοφία, Δρ. Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης

21. Μοσχοβάκου Κυριακή Ι., Πολιτικός επιστήμων

22. Μπάνου Αιμιλία, Επίκουρη Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

23. Ξηντάρας Παναγιώτης, δ. Φ., Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

24. Ορεστίδης Γουλιέλμος, MSc Aρχιτέκτονας μηχανικός

25. Παπαγεωργίου Ιουλία, Δρ. Αρχαιολόγος, Προϊσταμένη Τμήματος Εποπτείας Ελληνικών και Αλλοδαπών Επιστημονικών Ιδρυμάτων και Συντονισμού Θεμάτων Διεθνών Συνεργασιών και Οργανισμών ΔΒΜΑ , ΥΠΠΟΑ.

26. Περδικούλιας Παναγιώτης, Αρχαιολόγος, Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας,

27. Σκάγκος Νεκτάριος, ΜΑ Αρχαιολόγος

28. Σκάγκου Παναγιώτα, MSc Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας, Μεταπτυχικό δίπλωμα ΕΜΠ «Συντήρηση και Αποκατάσταση Ιστορικών Κτιρίων και Συνόλων»

29. Σουχλέρης Λεωνίδας, Αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας

30. Σταθοπούλου Δήμητρα, Δρ. Φιλολογίας, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Μεσσηνίας

31. Στεργιούλης Μανώλης, δ.Φ., Σχολικός Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

32. Τάντουλος Αντώνης, Ιατρός

33. Τσούλη Μαρία, Δρ. Αρχαιολόγος, Προϊσταμένη Τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιολογικών Χώρων, Μνημείων, Αρχαιογνωστικής έρευνας και Μουσείων, Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας

34. Φωτόπουλος Αθανάσιος, πρ. Καθηγητής Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πατρών

35. Χαραλάμπους Δανάη, Δρ. Αρχαιολόγος, Προϊσταμένη Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιολογικών Χώρων, Μνημείων, Αρχαιογνωστικής έρευνας και Μουσείων ΕΦ.Α.ΛΑΚ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΘΙΜΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

Η περίπτωση του Βασίλη Καργάκου

Το ακρωτήριο Ταίναρο από τη θάλασσα 1882

(WORDSWORTH, Christopher)

Είναι γεγονός ότι η περιοχή της Μάνης μέχρι προσφάτως έκανε χρήση του Εθιμικού Δικαίου εντόνως κυρίως λόγω της μη ύπαρξης για πολλά χρόνια (Τουρκοκρατία) οργανωμένης δικαστικής αρχής λόγω της αυτονομίας της. Οι οικογενειακοί πόλεμοι και το κληρονομικό δίκαιο είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα αυτής της νοοτροπίας.

Στο παρόν άρθρο θα δούμε ένα περιστατικό φόνου μέσα από τα έγγραφα της περιόδου του νεότερου ελληνικού κράτους και ακολούθως θα αναλύσουμε τα συμπεράσματα που προκύπτουν μέσα από την εθιμική συμπεριφορά της εποχής.

Σε έγγραφο του αρχείου του στρατηγού Παναγιώτη Γιατράκου διαβάζουμε, (διορθωμένη η πρωτότυπη ορθογραφία του κειμένου)

ο πρόεδρος της εφορείας Ιωάννης Μίλησις και ο φρούραρχος Μονεμβασίας (ως μάρτυς) Ι. Κ. Μαυρομιχάλης 13.7.1826 (Αντίγραφο)

Περί τον Ιούλιο του 1826, ενώ ο πλοίαρχος Βασίλειος Καργάκος βρισκόταν στην Σκαρδαμούλα (Καρδαμύλη), δύο ναύτες του «συγχυσθέντες μετά τινός Τούρκου του Δουράκη, τον εφόνευσαν». Η εφορεία υποχρέωσε τον Καργάκο να καταβάλει στον Δουράκη 750 γρόσια και έδωσε το παρόν σε ένδειξη «δια να λάβει το δίκαιον του ο Βασίλειος, όθεν ανήκει και δια να αποδειχθεί ότι οι φονεύσαντες τον Τούρκο ναύται Νικολακιάνοι από το χωρίον Πύργον δεν είχον δίκαιον να ζητούν περί της αυτής υποθέσεως και να ενοχλούν τινά, διότι αυτοί φονεύσαντες τον Τούρκον έφυγον και ο Βασίλης δια αυτούς επλήρωσε ταύτα».

Στο ίδιο έγγραφο υπάρχει σημείωση «ο ανωτέρω Βασίλης Καργάκος είναι πατήρ του Δημητρίου Βασιλάκου κατοίκου Αγίου Ιωάννη του δήμου Σπάρτης, αντίγραφο την 11 7βρίου 1871 Σπάρτην»

Από το παραπάνω αρχείο προκύπτουν διάφορα συμπεράσματα για την κατάσταση που επικρατούσε εκείνη την εποχή.

Πρώτα από όλα βλέπουμε πως οι ισχυρές οικογένειες όπως η οικογένεια Δουράκη από την Καστάνια της έξω Μάνης είχαν την δυνατότητα να έχουν στην κατοχή τους ομήρους – δούλους Τούρκους αιχμαλώτους από τα πεδία των μαχών.

Επίσης εδώ παρατηρούμε μια παλιά εθιμική διαδικασία της Μάνης στην οποία η εφορεία της Σπάρτης (συμβούλιο δημογερόντων) μέσω αιρετοκρισίας επέβαλε. Την αποζημίωση του θανάτου κάποιου προκειμένου να αποφευχθούν αντίποινα και περαιτέρω αιματοχυσία.

Οι Νικολακιάνοι ναύτες που αναφέρονται στο παραπάνω απόσπασμα ως φονιάδες  δεν είναι άλλοι από την γενιά των Νικολακιάνων του Πύργου Διρού. Τούτο επιβεβαιώνεται από το ότι ως μια από τις ισχυρές οικογένειες του χωριού υπογράφουν στις 15/8/1806 υποσχετικό σύμφωνο βοήθειας του Αντώνη μπέη Γρηγοράκη.

untitled

απόσπασμα από το συμφωνητικό των οικογενειών του Πύργου το 1806 προς τον Αντωνόμπεη

Τέλος η υποσημείωση για την οικογένεια Καργάκου μας βοηθά να καταλάβουμε πως ήδη από τα πρώτα χρόνια μετά την επανάσταση του 1821 είχε αρχίσει η πληθυσμιακή μετακίνηση των Μανιατών προς την Σπάρτη και την πέριξ περιοχή καθώς αναφέρονται μέλη της στον Άγιο Ιωάννη του Μυστρά και την γύρω περιοχή το 1872 ακόμα και με παρωνύμια.

untitled

Ο Δημήτρης Βασιλάκος σε εκλογικό κατάλογο  του Αγίου Ιωάννη το 1872

ΠΗΓΕΣ

  1. Αθ. Φωτόπουλου, Οι Γιατράκοι του 1821, Αθήνα 1902, τόμ. Β’, σ. 190, έγγρ. 593 (569).
  2. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Ιχώρ Αθήνα 1990
  3. Αγνώστου, «Ιστορικαί αλήθειαι συμβάντων τινών της Μάνης από του 1769 και εντεύθεν : Ο Τζανέτμπεης Καπετανάκης Γρηγογάκης και η οικογένειά του», Τύποις Φ. Καραμπίνη και Κ. Βαφά, 1858
  4. http://el.travelogues.gr/item.php?view=47756
  5. http://arxeiomnimon.gak.gr (Γ.Α.Κ εκλογικά συλλογής Βλαχογιάννη επαρχία Λακεδαίμονος φακ. 025)
  6. https://maniatika.wordpress.com

 

 

Μαρτυρίες για το Δρύ και την Κέρια της Μέσα Μάνης

ο Άγιος Ιωάννης της Κέριας με εντοιχισμένες αρχαίες επιτύμβιες πλάκες

Ερευνώντας κανείς τις πηγές και τις μαρτυρίες για το απώτερο παρελθόν, είναι λογικό να διαπιστώνει ότι αυτές σπανίζουν κατά την αναδρομή σε βάθος χρόνου και στο πέρασμα των αιώνων. Για μία περιοχή μάλιστα όπως τη Μέσα Μάνη, γη απρόσιτη και ανυπότακτη επί Τουρκοκρατίας, τούτο ισχύει ακόμη περισσότερο. Αυτή ωστόσο  η ιδιαιτερότητα του τόπου, με το ακλόνητο φρόνημα ελευθερίας των κατοίκων του, υπήρξαν και οι παράγοντες που άνθρωποι ξένοι,  περιηγητές συνήθως αλλά και αξιωματούχοι, επισκέπτονταν τον τόπο    και κατέγραφαν τις εντυπώσεις τους.

Το Δρύ και η Κέρια στο Κατωπάγγι (που ανήκουν σήμερα στην κοινότητα του Κούνου), είναι από τους οικισμούς εκείνους που από παλιά προσέλκυσαν τέτοιου είδους ενδιαφέρον. Η αρχαιότερη γνωστή σε εμάς μαρτυρία για τα δύο χωριά προέρχεται από τον Ιταλό έμπορο και περιηγητή Κυριάκο Αγκωνίτη (Ciriaco d’ Ancona 1391 –1452), που τα επισκέφθηκε στα μέσα Οκτωβρίου του 1447 για να εξερευνήσει τις αρχαιότητες του τόπου.

Ciriaco d'Ancona di Benozzo Gozzoli.jpg

Ο Κυριακός Αγκωνίτης (Ciriaco di Ancona) 13911452

          Ο περιηγητής, έχοντας προηγουμένως συναντήσει στο Οίτυλο τον τοπικό διοικητή Ιωάννη Παλαιολόγο, που εκπροσωπούσε τον τότε δεσπότη του Μυστρά (και έπειτα Βυζαντινό αυτοκράτορα) Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, κατέπλευσε με πλοιάριο στο Δρύ συνοδευόμενος από τον καπετάνιο του πλοίου Ιωάννη Ροζέα, ο οποίος καταγόταν από το χωριό αυτό. Το Δρύ (δρυς, περιοχή με βελανιδιές) και τα γύρω χωριά του, περιγράφονται ως πλούσια σε ελαιώνες και σε αμπέλια. Στο σωζόμενο ημερολόγιό του, ο Κυριάκος Αγκωνίτης γράφει για τα παραπάνω στα λατινικά : “..Exinde eadem scapha et eodem ductitante scapharcho Rossea secus eiusdem promuntorii littora navigantes, ad villam Dryeam et eiusdem nautae Lares venimus, ubi per diem morantes plerasque alias lata in planicie villas inspeximus cultis agris vinetisque et oliveis arboribus uberes ..”. Την επόμενη μέρα ο περιηγητής συνοδευόμενος από τον ίδιο Ι. Ροζέα, που προφανώς είχε επιρροή στην περιοχή, επισκέφθηκε το διπλανό χωριό Κέρια και είδε τον εκεί βυζαντινό ναό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, ηλικίας τότε 200 ετών περίπου. Σχεδίασε μάλιστα το εντοιχισμένο στη δυτική όψη του ναού αρχαίο επιτύμβιο γλυπτό και κατέγραψε τα ονόματα των τιμώμενων σε αυτό τεσσάρων αρχαίων Ελλήνων, γράφοντας επί του σχεδίου του στα ελληνικά : Ες Καιρίαν χωρίον προς Ταίναρον ες Πρόδρομον. ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΙΔΑΣ ΓΟΡΓΙΔΑΣ ΩΦΕΛΙΑ ΝΙΚΟΙ ΧΑΙΡΕΤΕ”.

Με βάση τα παραπάνω σημειώνουμε ότι πράγματι, ο σωστός ορθογραφικός τύπος του οικισμού, όπως αποδίδεται ήδη από την βυζαντινή εποχή, είναι “Καίρια” (ως καίρια θέση) και όχι ο εσφαλμένος “Κέρια”, που  επικράτησε να γράφεται στην εποχή μας και για αυτό το λόγο θεωρούμε ότι θα πρέπει να διορθωθεί.

Κατά τον επόμενο αιώνα, στη δίνη του τότε Δ΄ Βενετοτουρκικού πολέμου,  επισκέφθηκε το Φεβρουάριο του 1571 το Δρύ, τον Κούνο και άλλα χωριά της Μέσα Μάνης ο Βενετός αξιωματούχος Φαβιανός Barbo αναζητώντας συμμάχους. Ο Barbo με τη συνοδεία του, κατέπλευσε σε ορμίσκο νοτίως του χωριού, έτυχε καλής υποδοχής των κατοίκων και συνάντησε τον πρόκριτο τους Γεώργιο Γερακάρη Κοντόσταυλο, πράγμα που κατέγραψε σε αναφορά του προς τη Βενετική διοίκηση ως εξής (το κείμενο σε μετάφραση) : “.. Εις αυτόν δε τον τόπον, πριν αποβιβασθώμεν, προεβλήθη αντίστασις διά πυκνού λιθοβολισμού εκ μέρους Μανιατών τινών ευρισκομένων επί των βράχων, αλλ’ όμως, αφού υποδηλώσαμεν μακρόθεν την χριστιανική μας ιδιότητα δια σημείων του σταυρού, καθησύχασαν και ήλθον προς ημάς πλησίον της ακτής .. Ότε  ηννόησαν ότι εκομίζομεν επιστολάς του Γαληνοτάτου Πρίγκιπος απευθυνομένας προς αυτούς, ησθάνθησαν μεγάλην αγαλλίασιν και αμέσως έστειλαν μήνυμα εις παρακείμενον χωρίον καλούμενον Δρυ, υπό των ανδρών του οποίου, ωπλισμένων διά σπάθης, τόξου και ασπίδος, ωδηγήθημεν εις αυτό. Ενταύθα, υπό των γυναικών των εστρώθη η τράπεζα δια το γεύμα επί ταπήτων κατά γης, επί των οποίων παρετέθη γενναία ποσότης εδεσμάτων, συμφώνως προς το έθος αυτών της Τυρινής Απόκρεω .. κατηυθύνθημεν πεζή εις έτερον χωρίον καλούμενον Κούνος, ένθα μας υπεδέχθη ευγενώς εις την οικίαν του κύριος τις ονόματι Γεώργιος Γερακάρης, όστις τυγχάνει προύχων του τόπου..”.

Το Δρύ επίσης μνημονεύεται εν έτει 1618 σε γαλλικό κείμενο ως έδρα των Κοντοστάβλων με δύναμη 85 πολεμιστών (Dri de Condestauli).

Πολλές δεκαετίες μετά και από αυτά, ο Νοτάριος (συμβολαιογράφος) Ζακύνθου Β. Μπονσινιόρ σε εξώδικη δήλωση για τους Δρυάτες Βασίλη και Σκάλκο Νίκλο, που είχαν καταγγελθεί για κλοπή εμπορευμάτων από τον Γαμπριέλ Γιαννή που τους ζητούσε αποζημίωση, έγραψε τα παρακάτω στο τότε γλωσσικό ιδίωμα της Ζακύνθου: “1670 Αυγούστου 3 εις τον Αιγιαλόν της Ζακύνθου ενεφανίστη παρών σωματικώς ο σινιορ Γαμπριέλ Γιαννής, ο οποίος ινστάρει (ζητάει) να γράψω εγώ ο νοτάριος ως κάτωθεν. Επειδή και καιρόν απερασμένον ναν τόνε σβαλεγκιάραν (έκλεψαν) εις την Μάνην εις το Δρυ εις τον Άγιον Σώστη (τοπωνύμιο στο ακρωτήριο Θυρίδες), δια το οποίο κριτηνίρισε (κατηγόρησε) τον κυρ Βασίλη Νίκλο από τον άνωθεν τόπο και διατί δεν είχε πρόβα (στοιχεία) να δείξει το πώς ο αυτός Νίκλος να ήταν ρέος (υπαίτιος) να φτάση εις το άνωθεν δελίττο (αδίκημα), η δικαιοσύνη των ελιμπεράρισε. Λοιπόν θέλοντας να κάμη το ίδιο προγρεδιμέντο (προώθηση καταγγελίας) και εις εναντίον του παρόντος κυρ Σκαλκός Νίκλου του άνωθεν Βασίλη και επειδή να μην έχη και για δαύτονε πρόβα (ανάγκη απόδειξης), δεν πρετεντέρει (ισχυρίζεται) άλλο τίποτις, μόνον όποτε τω καιρω ήθελε περ φορτούνα προβαριστή με αξιόπιστους μάρτυρας ντεζιτερέδει (επιθυμεί) το πως οι άνωθεν Σκάλκος και Βασίλης ο πατήρ του να ήτανε και αυτοί κονπαρτέτζιποι και ρέοι (υπαίτιοι) εις το άνωθεν ντελίττο να είναι σοττοπόστοι (υποχρεωμένοι) με τα καλά των σωματικώς να σοτισφάρη (ικανοποιήσουν) τον αυτόν σ. Γιαννήν εισέ ό,τι με την εσποζιτζιόν των οπού έδωσε διαλαμβάνει και εισέ κάθε σπέσσα (έξοδα), ντάννα (ζημία) και ιντερέσσα (τόκο). Και ούτως εποίησαν εις μαρτυρίαν,

Μιχάλης Νίκλος μαρτυρώ τα άνωθε

J.Gabriel Zadin afermo (επιβεβαιώνω).

Το παραπάνω νομικό έγγραφο, εκτός από τις πληροφορίες που μας δίνει για τον παλαιότερο τύπο επιθέτου (Νίκλος – Νικλιάνος) που σήμερα δεν διατηρείται στο χωριό λόγω της μακροχρόνιας εξέλιξης και αυτονόμησης των  γενεών,  παράλληλα τεκμηριώνει και τις εμπορικές σχέσεις της περιοχής με την Ζάκυνθο και τα ιταλικά λιμάνια κατά την πρώτη τουρκοκρατία (έως τα τέλη δηλαδή του 17ου αιώνα).

Κλείνοντας πρέπει να πούμε ότι το νοερό ταξίδι μας στο παρελθόν, σε εποχές με έντονο βυζαντινό και αρχαίο απόηχο, δεν είναι δυνατόν να εξαντλείται με το μικρό αυτό αφιέρωμα. Για έναν τόπο και για τους ανθρώπους, που με τις θυσίες τους κράτησαν το φρόνημα της ελευθερίας και της πατρίδας ψηλά, σε εποχές πολύ δυσκολότερες από αυτήν που σήμερα ζούμε.

thumbnail_Κυριάκος Σχέδιο

Σχέδιο του Κυριάκου Αγκωνίτη από επιτύμβια στήλη στην Κέρια

ΠΗΓΕΣ

  1.  Bodnar, «Curiac of Ancona Later Travels», Harvard University Press (2003)
  2. Κων. Ντόκου, «Επαναστατικές κινήσεις στη Μάνη», Λακ. Σπουδαί, τόμος Α΄ (1972)
  3. Δικαίου Βαγιακάκου “Επετηρίς Αρχείου Ιστορίας Ελ. Δικαίου” της Ακαδημίας Αθηνών, τόμος  5.
  4. Σωκράτη Κουγέα “Η Μάνη στα αρχεία της Βενετίας και ο Ιππότης Λιμπέριος Γερακάρης”, Βιβλιοθήκη ΓΑΚ (2012)
  5. προσωπικό αρχείο Δημήτρη Μαριόλη νομικού – ιστορικού
  6. http://cultureportal.uop.gr
  7. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%85%CF%81%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%91%CE%B3%CE%BA%CF%89%CE%BD%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82

Άγρια Σπαράγγια – ομελέτα

Τα σπαράγγια θεωρούνται και είναι ο αριστοκράτης των λαχανικών. Επιστημονικά (από μια γρήγορη περιήγηση στο διαδίκτυο) «είναι μονοκότυλα, αναρριχώμενα ή θαμνώδη φυτά, αυτοφυή ή καλλιεργούμενα ως λαχανικά ή καλλωπιστικά και αποτελούν σαρκώδεις βλαστούς του φυτού Asparagus officinalis της οικογένειας των Λιλιιδών«! Είναι το αγαπημένο λαχανικό των Ευρωπαίων στη λευκή, πράσινη ή μωβ (;) εκδοχή του και τρώγεται σαν σαλάτα ή είναι συνοδευτικό gourmet πιάτων.

Αλλά για μας τους τροφοσυλλέκτες, το αγαπημένο μας είναι το άγριο σπαράγγι, ο αλήτης δηλαδή της αριστοκρατικής αυτής οικογένειας. Το άγριο βλαστάρι που σηματοδοτεί τον ερχομό της Άνοιξης!
Ας τα πάρουμε όμως από την αρχή:

Πώς μοιάζουν: η άγρια σπαραγγιά είναι χαμηλός θάμνος με σκούρο πράσινο χρώμα, που αντί για φύλλα έχει αγκάθια. Οι βλαστοί της βγαίνουν ξεχωριστά απευθείας από το χώμα, χωρίς την ύπαρξη κεντρικού κορμού. Αυτό που τρώγεται είναι τα νεαρά βλαστάρια. Το χρώμα τους ποικίλει από υπόλευκα, σε διάφορες αποχρώσεις του πράσινου, έως σκούρο πράσινο σχεδόν μαύρο.

Πού θα τα βρούμε: η άγρια σπαραγγιά βρίσκεται σχεδόν παντού, από δίπλα στη θάλασσα ως τα ψηλά βουνά! Αγαπάει τα νερά, τις δροσιές αλλά θα την βρεις και σε ξερούς πευκώνες! Της αρέσουν οι φράχτες, που τους χρησιμοποιεί για να πλέξει τα κλαδιά της, τα εγκαταλειμμένα οικόπεδα ή κτήματα, κοντά σε ποτάμια ή τρεχούμενα νερά. Αν δεις πευκώνες, σίγουρα από κάτω τους υπάρχουν σπαραγγιές, είναι από τα λίγα φυτά που μπορούν να επιζήσουν κάτω από τις πευκοβελόνες. Ο έμπειρος τροφοσυλλέκτης «σκανάρει» με το βλέμμα την περιοχή και εντοπίζει τα βλαστάρια που (αυθάδικα) ορθώνονται.

Πότε και πώς τα μαζεύουμε: είναι το πρώτο βλαστάρι της άνοιξης. Στα ήπια και παραθαλάσσια μέρη ξεκινάει από τα τέλη Φεβρουαρίου (οι ενδιαφερόμενοι τρέξτε, οι φωτογραφίες είναι από χτεσινή βόλτα στη Ραφήνα), όσο απομακρυνόμαστε και ανεβαίνουμε σε ύψος το Μάρτιο, (στην Τσαγκαράδα το μαζεύουμε) τον Απρίλιο, ακόμα πιο ψηλά μέχρι το Μάιο! Από το φυτό μαζεύουμε το τρυφερό βλαστάρι πριν απλώσει φύλλα, που βγαίνει από την ίδια ρίζα δίπλα με τα περσινά και παλιότερα «κλαδιά». Προσοχή- τα παλιά κλαδιά τσιμπάνε! Το κόβουμε με το χέρι έως το σημείο που είναι τρυφερό. Με αυτό τον τρόπο μαζεύουμε βλαστάρια 8-15 εκατοστών.

Πώς τα διατηρούμε: Αστειεύεστε- τα τρώμε αυθημερόν! Άντε να τα κρατήσουμε μια ημέρα σε ποτήρι ή ανθοδοχείο (είπαμε αριστοκράτης!) με νερό.

Πώς θα τα φάμε: Ας έλθουμε τώρα στα ωραία! Το αποτέλεσμα της συλλογής μας τρώγεται με διάφορους τρόπους:

  • Ωμά με λαδόξυδο και αλάτι αναδεικνύοντας την υπόπικρη γεύση τους. Μπορούμε ακόμη να προσθέσουμε τις τρυφερές κορυφές στις ωμές σαλάτες.
  • Βραστά: τα βράζουμε για λίγα λεπτά σε αλατισμένο νερό, δεμένα με σπαγκάκι. Σερβίρουμε με λαδόξυδο ή λαδολέμονο. Τους αρέσει και το ψιλοκομμένο σκορδάκι!
  • Ριζότο: μια φίλη Ιταλίδα (που μας το έδειξε) κρατάει τις τρυφερές κορυφές (4 εκατοστά) χώρια, βράζει ελαφρά τα υπόλοιπα και τα σοτάρει μετά μαζί με το ρύζι χρησιμοποιώντας και το νερό τους αντί για ζωμό λαχανικών. Όταν κλείσει τη φωτιά προσθέτει τις κορυφές! Μεγαλειώδες αποτέλεσμα!
  • Ομελέτα: η κλασσική χρήση!

Ομελέτα με άγρια σπαράγγια

Υλικά

  • 1 μπουκετάκι τρυφερά βλαστάρια
  • 3 αυγά
  • λίγο γάλα
  • ελαιόλαδο
  • αλάτι και πιπέρι

Εκτέλεση

Βάζουμε λάδι σε ένα τηγάνι και μόλις αρχίσει να ζεσταίνεται ρίχνουμε μια χούφτα χοντροκομμένα κομμάτια από βλαστάρια άγριων σπαραγγιών (το πάνω μέρος). Τηγανίζουμε ελαφρά γυρίζοντας τα βλαστάρια στο τηγάνι. Σε ένα μπωλ σπάζουμε τα αυγά, προσθέτουμε λίγο γάλα, αλάτι και πιπέρι και χτυπάμε να ομογενοποιηθεί το μίγμα. Το ρίχνουμε στο τηγάνι πάνω από τα σπαράγγια. Με το πιρούνι βοηθάμε το μείγμα να τηγανιστεί ομοιόμορφα. Γυρίζουμε και ψήνουμε και από την άλλη μεριά. Σερβίρουμε με χοντροκομμένο πιπέρι. Μπορούμε να συνοδεύσουμε και με λευκό κρασί.

Σημείωση: Το κάτω μέρος των σπαραγγιών που δεν χρησιμοποιήσατε μην το πετάξετε! Κάντε μια ωραία σπαραγγόσουπα με λίγο τραχανά και απολαύστε «χωριάτικη σπαραγγόσουπα», το βραδινό βάλσαμο του τροφοσυλλέκτη μετά από μια ημέρα πεζοπορίας.

Οι «άχρηστες» γνώσεις τα άγρια σπαράγγια:
ήταν από τα αγαπημένα εδέσματα των Αρχαίων Ελλήνων και με τους βλαστούς τους στόλιζαν τις νύφες στους γάμους. Ίσως ως σύμβολα γονιμότητας.
θεωρούνται αφροδισιακά. Μάλλον λόγω σχήματος αλλά και μυρωδιάς (ρωμαλέου αλόγου) των ούρων μετά από τη βρώση τους.
θεωρούνται θεραπευτικά, δυναμωτικά, ορεκτικά και εξαιρετικά διουρητικά. Αν ψάξετε στο διαδίκτυο, θα δείτε πως θεωρούνται πανάκεια για θέματα του ουροποιητικού συστήματος και όχι μόνο.

 

ΠΗΓΗ

http://www.bostanistas.gr/?i=bostanistas.el.article&id=777

Το Πέπο και ο πειρατής Τσατσαρούνος

Eugene Louis Gabriel Isabey, Greek Pirates Attacking a Turkish Vessel, 1827

Είναι γνωστό πως οι περισσότεροι παραλιακοί οικισμοί της Μάνης δημιουργήθηκαν κατά τις αρχές του 20ου αι. Η μεγάλη επικινδυνότητα λόγω της θαλάσσιας προσβασιμότητας τους έκανε μη θελκτικούς τόπους για μόνιμη κατοίκηση. Ωστόσο χρησιμοποιούνταν πολύ συχνά ως αγκυροβόλια σκαφών των ψαράδων ή των πειρατών σε παλαιότερους χρόνους.

Ο Γερολιμένας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου οικισμού. Ξεκίνησε να οικοδομείται μετά το 1870 όταν ο Μιχάλης Κατσιμαντής έφτιαξε ένα εμπορικό κατάστημα επί των βράχων, το οποίο ολοκλήρωσε ο ανιψιός του ο Κυρίμης. Η περίοδος αυτή σηματοδοτεί το τέλος της ανασφάλειας των παράκτιων περιοχών από εξωτερικούς εχθρούς. Ωστόσο το λιμάνι αυτό κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας χρησιμοποιούταν κυρίως για τον απόπλου πολλών πειρατικών σκαφών. Άλλωστε δεν είναι τυχαία το στιχούργημα των ναυτικών της Τουρκοκρατίας

Από τον Κάβο Ματαπά
Σαράντα μίλια μακριά
Και από το κάβο Γκρόσσο
Σαράντα κι άλλο τόσο.

Πλήθος μικρών και άσημων στους περισσότερους σήμερα, πειρατών, ασκούσαν πειρατεία ορμώμενοι από τον Γερολιμένα. Ένας από αυτούς ήταν και ο Τσατσαρούνος, από το Ιταλικό ciacacchierone =φλύαρος, φωνακλάς, αγύρτης. Όπως οι περισσότεροι πειρατές της εποχής εκείνης 17ος – 19ος αι., ωθήθηκαν στην άσκηση πειρατείας λόγω της φτώχειας της περιοχής. Ο αυξανόμενος πληθυσμός σε συνδυασμό με την έλλειψη παραγωγικών πόρων έκανε την κατάσταση εκρηκτική. Η πειρατεία ήταν επάγγελμα καλό ώστε να συμπληρώνεται ένα εισόδημα.

Η παράδοση λέει πως ο πειρατής Τσατσαρούνος με έδρα τον οικισμό Πέπο, το οποίο βρίσκεται κρυμμένο μέσα στα βουνά, αθέατο από την θάλασσα, κοντά στο χωριό Μουντανίστικα, κατέβαινε την ρεματιά και κούρσευε τα καράβια που περνούσαν από το Ταίναρο. Η τακτική αυτή ήταν συνηθισμένη. Οι πειρατές της Μάνης έδρευαν σε απομονωμένα και απροσπέλαστα μέρη φυλασσόμενα από πύργους και φυσικά εμπόδια και κατέβαιναν στα πλησιέστερα λιμανάκια για τον πειρατικό απόπλου. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο οικισμός Πέπο από το ορμητήριο του Γερολιμένα απέχει 5 χλμ.πορεία, πράγμα που το κάνει δύσκολο στον εντοπισμό και την πρόσβαση.

Ο όρμος του Γερολιμένα

https://maniatika.wordpress.com/

ΠΗΓΕΣ

http://necspenecmetu.tumblr.com
http://www.ethnos.gr/default.asp
http://www.omorfimani.gr
http://greeksurnames.blogspot.gr
http://www.mythicalpeloponnese.gr
http://www.mani.org.gr/
http://www.maniguide.info/cavomap.html (σκαρίφημα χάρτη)

Πύργος Κετσέα – Δολοί Αβίας

0353_22847520414_o

Βάση πύργου οικογένειας Κετσέα (φωτογραφία Γιώργος Αθανασάκος)

Ο Πύργος Κετσέα βρίσκεται στους Κάτω Δολούς της Δυτικής Μάνης και πρόκειται για σχεδόν τετράγωνο πολεμόπυργο, από τον οποίο σήμερα σώζεται μόνο η βάση. Η τοιχοποιία του Πύργου αποτελείται από λίθους και σποραδικά θραύσματα κεραμιδιών, ενώ στις γωνίες έχουν χρησιμοποιηθεί λαξευμένοι λίθοι. Ο Πύργος Κετσέα ανήκε στον αγωνιστή Γρηγόριο Κετσέα. Να σημειωθεί πως η οικογένεια Κετσέα θεωρείτο ιδιαίτερα ισχυρή στην περιοχή εξού και η παρουσία του πύργου της.

Τον Πύργο Κετσέα επισκέφθηκε η γαλλική Επιστημονική Αποστολή του Μορέως κατά τον 19οαιώνα, ενώ σύμφωνα με την προφορική παράδοση των κατοίκων εκεί είχε, επίσης, φιλοξενηθεί πριν την Επανάσταση ο απεσταλμένος της Φιλικής Εταιρείας, Χριστόφορος Περραιβός, ο οποίος είχε ως αποστολή την συμφιλίωση των οικογενειών της Μάνης καθώς ο τόπος θα γινόταν ορμητήριο της Επανάστασης. Τούτο σημαίνει πως μέλη της οικογένειας Κετσέα πρέπει να είχαν μυηθεί στην φιλική εταιρεία.

----_23449708506_o

Μαρμάρινη πλάκα επί του Πύργου με ιστορικά δεδομένα του μνημείου 

Μέσα στον Πύργο Κετσέα βρίσκεται ο ιερός ναός Αγίου Νικολάου, ένας μονόχωρος ναός, μεγάλων σχετικά διαστάσεων, ξυλόστεγος με δίρριχτη στέγη και τρίπλευρη αψίδα, οι τοιχογραφίες του οποίου στο ιερό χρονολογούνται στα τέλη του 18ου αιώνα.

Ο Πύργος Κετσέα, κτίσμα που χρονολογείται στο τέλος της Τουρκοκρατίας, αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ιστορίας του οικισμού των Δολών κατά την προεπαναστατική περίοδο.

Το 1829 πέρασε από τους Δολούς ο Γάλλος χαρτογράφος Bory de Saint Vincent, σ. 251-2, ο οποίος επισκέφθηκε το Γιαννάκη Κετσέα στον πύργο του και σημείωσε τα ακόλουθα:

«Ο καπετάνιος Κετσέας, όταν ανεβήκαμε στον πύργο του από μια σκάλα και αφού μας έδωσε να πλυθούμε, μας πρόσφερε γλυκό, ένα ποτήρι νερό, τον καφέ με το κατακάθι του, και την πίπα, μας έδειξε με λίγα λόγια την αγάπη για τη Γαλλία και την εκτίμησή του για το General en Chef (στρατηγό Μαιζώνα) αρχιστράτηγο, που τον έβλεπε, λέει, με έκπληξη και φοβερά προαισθήματα «να απομακρύνεται από μια χώρα όπου η παρουσία του θα ήταν απαραίτητη για καιρό ακόμη……….».

Ο πύργος σήμερα βρίσκεται σε κακή κατάσταση, σώζεται μόνο η βάση του, ωστόσο αντιλαμβάνεται κανείς την παρελθοντική του αξία. Αποτελεί μνημείο της προ επαναστατικής Μάνης, ενώ αντιπροσωπεύει την πολεμική φυσιογνωμία του τόπου.

ΠΗΓΕΣ

  1. https://greece.terrabook.com/messinia/el/page/pirgos-ketsea
  2. Εταιρεία Λακωνικών Σπουδών
  3. Φωτογραφίες Γιώργος Αθανασάκος

 

Το Μανι(α)τοχώρι Των Κυθήρων

Τα Κύθηρα αποτελούν συνέχεια του Λακωνικού χώρου. Απέχουν μόλις 12,5 μίλια από τον κάβο Μαλέα. Κατά την αρχαιότητα ανήκαν στο κράτος της Σπάρτης με τον τοπικό διοικητή να λέγεται Κυθηροδίκης¹. Μέχρι σήμερα η τακτική επικοινωνία με την ηπειρωτική Ελλάδα γίνεται μέσω της Νεάπολης Λακωνίας.

Με την πάροδο των ετών το νησί άλλαξε χέρια πολλές φορές Βυζαντινοί, Βενετοί, Τούρκοι (1540, 1715-1718), Ρώσοι (1798), Γάλλοι (1797, 1807), Άγγλοι (1809). Η γεωπολιτική θέση του νησιού, μιας και βρισκόταν μεταξύ Ανατολής και Δύσης στο κέντρο της Μεσογείου, σε συνδυασμό με το κομβικό σημείο που βρισκόταν πάνω σε μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές ναυτικές οδούς της αρχαιότητας, οδήγησε να γίνει μήλο της έριδος. Ένα φυλάκιο από το οποίο οι μεγάλες Δυνάμεις της εποχής θα μπορούσαν να εποπτεύουν καλύτερα τα εμπορικά τους συμφέροντα.

Οι γενικότερες κοινωνικές και πολιτικές καταστάσεις που επικράτησαν με το πέρασμα του χρόνου τόσο στην ηπειρωτική Ελλάδα (πόλεμοι, βεντέτες, ασθένειες, διωγμοί) αλλά και στο νησί οδήγησαν μαζικές εγκαταστάσεις προσφύγων κυρίως από την Λακωνία και την Κρήτη. Τούτο εξηγείται από το ότι τα Κύθηρα μπορούσαν να προσφέρουν ασφαλές καταφύγιο σύγχρονου κράτους μιας και ανήκαν συνήθως σε Δυτικούς. Οι πληθυσμιακές αυτές ροές μάλιστα δεν σταμάτησαν καθ όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας² και πολλές φορές ήταν αμφίδρομες μιας και το νησί δοκιμαζόταν από τις βαρβαρικές επιθέσεις πειρατών και Τούρκων.

Ένας από τους χαρακτηριστικούς οικισμούς προσφύγων ή εποίκων στο νησί είναι το Μανιτοχώρι. Η πρώτη αναφορά³ του γίνεται επί της εποχής των Βενιέρων (Λατίνων αρχόντων του νησιού), το 1316 από Μανιάτες οικιστές. Βρίσκεται πολύ κοντά στο κάστρο του νησιού (Χώρα), πράγμα που σημαίνει ότι η εγκατάστασή τους στο νησί δεν έγινε με μεγάλη δυσκολία. Αποτελούσε μικρό οικισμό στα προάστια του κάστρου. Άγνωστος ακόμα ο λόγος εγκατάστασης Μανιατών από τόσο νωρίς χρονολογικά στην εν λόγω θέση του νησιού. Την εποχή εκείνη οι Τούρκοι δεν υπήρχαν στην Πελοπόννησο, ενώ η πειρατεία δεν ήταν στην ακμή της.

Είναι πολύ πιθανό οι Βενιέροι προκειμένου να αυξήσουν τα φορολογικά τους έσοδα να έφεραν ξένους κατοίκους από την γειτονική Μάνη έτσι ώστε να αυξήσουν τον πολύ μικρό πληθυσμό του νησιού. Γενικά το νησί των Κυθήρων ερημώθηκε επανειλημμένως από πειρατικές επιδρομές (Μπαρμπαρόσα 1543 και Αλγερινούς 1757) για αυτό ο πληθυσμός του δεν ήταν ιδιαίτερα μεγάλος, ενώ πολλοί κατέφευγαν στην γειτονική Λακωνία και Κρήτη.

Φυσικό ήταν κάτω από αυτές τις συνθήκες να δοθεί βάρος στην προστασία του οικισμού παρά στην εύμορφη εμφάνισή του. Οι συχνές επιδρομές και η φτώχεια των κατοίκων οδήγησαν σε απλές κατασκευές με επίκεντρο την οχυρωματική αρχιτεκτονική.

Πύργος στο κάστρο Κυθήρων, κάπως έτσι έδειχναν και τα οικήματα των γυρω χωριών

Χαρακτηριστικό δείγμα εκείνης της ταραγμένης εποχής ο πύργος των Βενιέρων στο Μανιτοχώρι. Οι περίτεχνες πολεμικές κατασκευές του απέτρεπαν τους εισβολείς. Τα σπίτια του οικισμού ήταν χτισμένα με ντόπιο πηλό για να μην ξεχωρίζουν από μακριά και να παραμένουν αθέατα από τους επιδρομείς. Τόσο τα σπίτια των εύπορων όσο και των φτωχών έδιναν βάση στην προστασία.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η Τουρκική απογραφή των Κυθήρων₄ (1715) στην οποία γίνεται αναφορά στο Μανιτοχώρι. Φυσικά λόγω των αιώνων που έχουν μεσολαβήσει (1316 – 1715) δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν οι κάτοικοι του εν λόγω οικισμού είναι απόγονοι των πρώτων εκείνων Μανιατών που εγκαταστάθηκαν και δημιούργησαν τον οικισμό. Ωστόσο μιας και η προφορική παράδοση και ιστορία διασώζει τον εποικισμό ως σήμερα αξίζει να ανιχνεύσουμε τυχόν κοινά στοιχεία.

Η παρούσα απογραφή μας δίνει κάποια ενδιαφέροντα δεδομένα προς μελέτη. Πρώτα από όλα δεν αναγράφουν κάποιο συγκεκριμένο επίθετο αλλά το όνομα πατρός του άνδρα που φορολογείται. Οι άνδρες ως αρχηγοί οικογενειών φορολογούνται. Καταγράφονται 16 άνδρες (10 εκ των οποίων αρχηγοί εστιών). Προφανώς ο οικισμός δεν ξεπερνούσε συνολικά τους 50 κατοίκους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το όνομα Βρετός (Νο 3 στην λίστα, παπά Νικόλας του Βρετού) το οποίο ως γνωστόν συναντάται ιδιαιτέρως στην Μάνη.

Επίσης το όνομα Liyo κατά πάσα πιθανότητα είναι το όνομα Λεωνίδας. Στην πρώτη Βενετική απογραφή του νησιού το 1721 ταυτίζεται με το όνομα Leo. Επίσης στην ίδια απογραφή γίνεται ταύτιση των επωνύμων ή παρώνυμων που καταγράφονται στην απογραφή των Οθωμανών το 1715. Αυτή την φορά όμως οι Βενετοί ως πιο τυπικοί καταγράφουν επώνυμα όπως Caro, Past και Calochern. Οι περισσότεροι κάτοικοι του οικισμού φέρουν το επώνυμο Caro (Μαύρος ?). Στην ίδια απογραφή του 1715, παρουσιάζονται στην ευρύτερη περιοχή και άλλα ονόματα που παραπέμπουν σε επιρροές από την Μάνη. Ονόματα όπως Γερακάρης (Yerakari), Κονόμος (Konomo), Κουράκος (Kurako) κ.ά είναι χαρακτηριστικά μανιάτικα επώνυμα που ως σήμερα απαντώνται στην Μάνη.

Αποτελεί αντικείμενο έρευνας αν οι οικογένειες που αναγράφονται στις προηγούμενες απογραφές (1715 κ΄1721) είχαν συγγενικές σχέσεις με την Μάνη και κατά πόσον αυτές διατηρήθηκαν με το πέρασμα του χρόνου μιας και υπήρξε συνεχής αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ των τόπων αυτών.

  1. Δικαίου Βαγιακάκου ¨κοινά γλωσσικά Μάνης – Ζακύνθου –Κυθήρων¨ Λακωνικάι Σπουδαί τ. 9ος σ. 179
  2. Ε. Καλλίγερου ¨Εδώ γεννήθηκε η Αφροδίτη… Συνοπτική ιστορία Κυθήρων¨ σ. 98
  3. Ι. Κασιμάτη ¨Από την παλιά και σύγχρονη Κυθηραική ζωή, μέρος πρώτο¨ Αθήνα 1978 σ. 308
  4. Ε. Μπαλτά ¨η Οθωμανική απογραφή των Κυθήρων 1715¨ Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών Αθήνα 2009 σ. 80 και σ. 188

ΠΗΓΕΣ