Η μάχη της Βέργας μέσα από τα μάτια ενός λόγιου της εποχής (1880)

φανταστική απεικόνιση της Μάχης της Βέργας 

Τον Ιούνιο του 1826 ο Ιμπραήμ κατανοώντας την σημαντική θέση της Μάνης αλλά και τον αποφασιστικό της ρόλο στην επανάσταση προσπάθησε να την υποτάξει εισβάλλοντας από την Καλαμάτα. Στην θέση Βέργα στα δυτικά σύνορα της Μάνης μεταξύ 22 με 25 Ιουνίου δόθηκε αποφασιστική μάχη μεταξύ Μανιατών και Αιγυπτίων του Ιμπραήμ. Οι αντίπαλες δυνάμεις ανέρχονταν από την πλευρά των Ελλήνων σε 5.000 άνδρες ενώ από την πλευρά των Αιγυπτίων άνω των 8.000. Επικεφαλής των ελληνικών δυνάμεων τέθηκε ο Γιωργάκης Μαυρομιχάλης γιος του Πετρόμπεη. Η νίκη έστεψε νικηφόρα τα ελληνικά όπλα αποτρέποντας τα σχέδια του Ιμπραήμ για καθυπόταξη της Μάνης αλλά κυρίως την διατήρηση του Ελληνικού ζητήματος.

ο Γιώργος Μαυρομιχάλης επικεφαλής των ελληνικών δυνάμεων στην μάχη της Βέργας

 

Παρακάτω έχουμε περιγραφή των γεγονότων από έναν Μανιάτη λόγιο της εποχής που την περίοδο εκείνη ήταν παιδί και κατέγραφε τις αναμνήσεις του.

 

Ιστόρηση Πέτρου Κουτήφαρη έτους 1880
«…αποφασίσαντες τους μεν γέροντας μετά των γυναικών και παιδίων απέστειλαν εις τας υπωρείας του γηραιού Ταϋγέτου… οι δε δυνάμενοι φέρειν όπλα συνηθροίσθησαν άπαντες εις Αλμυρόν, ίνα παρασκευάσωσι τα της αμύνης. Ενταύθα παρά το Αλμυρόν υπήρχε τείχος εξ αργών λίθων ωκοδομημένον. Το τείχος τούτο από της θαλάσσης αρχόμενον κατατείνει παρακολουθούν την δεξιάν όχθην μικρού χειμάρρου μέχρι της κορυφής πετρώδους τινός υψώματος, όπερ καλείται Καστράκη, και το οποίον υπέρκειται της προς χωρίον Σελίτζης αγούσης οδού. Εις το τείχος τούτο, όπερ νυν είναι γνωστόν υπό το όνομα Βέργα του Αλμυρού, οχυρωθέντες οι Μανιάται ανέμενον θαρραλέοι τον εχθρόν. Μετ’ ολίγας ημέρας ο Ιμβραήμης πανστρατιά εκ των Μεσσηνιακών φρουρίων εξορμήσας προήλασε μέχρι Καλαμών, ένθα και εστρατοπέδευσεν…. και τη 1 Ιουνίου …ο εχθρικός στρατός εκ Καλαμών εκκινήσας προυχώρησεν υπό τους ήχους των τυμπάνων κατά του Αλμυρού και έστι εις απόστασιν ενός περίπου χιλιομέτρου από του τείχους. Εκεί οι ιππείς, ους ατιλίδες εκάλουν οι τότε, και οι τακτικοί πεζοί ανέκοψαν, της ανωμαλίας του εδάφους επιπροσθούσης και διακωλυούσης τους στρατιωτικούς αυτών ελιγμούς, οι δε άτακτοι Αλβανοί και Κρήτες ωσεί πεντακισχίλιοι τον αριθμόν όρμησαν επί το τείχος τροχάδην και αλαλάζοντες. Οι Μανιάται περί τους χιλίους και πεντακοσίους αριθμούμενοι, όπισθεν του τείχους ταχθέντες, περιέμενον… όταν δε οι εχθροί έφθασαν εις απόστασιν βολής τουφεκίου εις εν σημείον των αρχηγών πυκνός και επιτυχής πυροβολισμός ανεχαίτησε την ορμήν των πολλούς εξ αυτών εις τα ζοφερά του Πλούτωνος βασίλεια αποστείλας. Τότε το πυρ εξερράγη καθ’ όλην την έκτασιν του τείχους και η μάχη κατέστη γενική, πεισματωδώς εκατέρωθεν διεξαγομένη. Οι Τούρκοι όπισθεν των δένδρων και των βράχων προφυλασσόμενοι προσήγγιζον βαθμηδόν και κατ’ ολίγον εις το τείχος… εννεάκις οι πολέμιοι επειράθησαν να διασπάσωσι την γραμμήν των Μανιατών και υπερβάλωσι το τείχος και εννεάκις απεκρούσθησαν πολλάς υποστάντες ζημίας και προς τας προτέρας αυτών θέσεις απωθούμενοι, διότι οι ζωηρότεροι των Μανιατών οσάκις έβλεπον αυτούς υποχωρούντας εξεπήδων του τείχους και τους κατεδίωκον πυροβολούντες κατ’ αυτών… αλλά καθ’ όσον η ημέρα προυχώρει η θέσις των αμυνομένων καθίστατο από στιγμής εις στιγμήν δυσχερεστέρα, διότι επόνει αυτούς η έλλειψις πολεμοφοδίων και προ παντός η του ύδατος, του μέρους εντελώς ανύδρου όντος. Τότε ανδρείος τις και εμπειροπόλεμος ανήρ από το χωρίον Σκιφιάνικα συνέλαβεν ηρωικήν απόφασιν να δώση αυτός πέρας εις την μάχην. Ατυχώς δεν δύναμαι να γνωρίσω υμίν το όνομά του, διότι ούτε η ιστορία ούτε η παράδοσις διέσωσαν αυτό. Οπόσοι άραγε άλλοι εφάμιλλοι ή και υπέρτεροι τούτου ήρωες της μεγάλης του γένους ημών επαναστάσεως δεν εκρίθησαν άξιοι ουδ’ απλής μνείας από τους τα κατ’ αυτήν ιστορήσαντας;… Ο Σκιφιανίτης λοιπόν ούτος μετά είκοσι συντρόφων του κατέλειπε το τείχος εκ της προς ανατολάς άκρας αυτού και αδιόρατος όπισθεν των βράχων έρπων κατόρθωσε να υπερφαλαγγίση τους εχθρούς και να καταλάβη τα νώτα των. Εκείθεν ήρξατο πυκνού και ευστόχου πυρός κατά των εχθρών, οίτινες μεγάλως εκ της αδοκήτου ταύτης προσβολής ταραχθέντες και φόβω συσχεθέντες ετράπησαν εις φυγήν. Τούτο ήρκεσε να ενσπείρη τον θόρυβον και την ταραχήν καθ’ απάσαν την γραμμήν των Αιγυπτίων, οι δε αμυνόμενοι συνορώντες αυτούς εν αταξία, κλονουμένους και οπισθοχωρούντας εξεπήδησαν άπαντες ως εκ συνθήματος έξωθεν του τείχους και ορμητικοί και ακάθεκτοι επέδραμον κατά των πολεμίων. Τότε η εν αταξία και αποσυνθέσει των τάξεων τροπή του εχθρού κατέστη πλήρης και γενική. Ιππείς, τακτικοί και άτακτοι στρατιώται, ουδεμίαν δίδοντες προσοχήν εις τας παρακελεύσεις των αξιωματικών, οίτινες ξιφήρεις και απειλητικοί κατεγίνοντο να σταματήσωσι την άτακτον φυγήν των στρατιωτών, έφυγαν προτροπάδην. Οι Μανιάτες κατεδίωξαν αυτούς, ούτω φεύγοντας, μέχρι αποστάσεως ημισείας ώρας, επανήλθον εις τα ίδια υπό των αρχηγών ανακληθέντες. Ο δε Ιμβραήμης, επειδή ο ήλιος έκλινε προς την δύσιν του, κατηυλίσθη παρά την θέσιν “Αγία Σιών ” μεταξύ Καλαμών και Αλμυρού κειμένην ένθα διανυκτέρευσεν. Εις την μάχην ταύτην αρχηγοί ήσαν ο Αναστάσιος Μαυρομιχάλης και ο εξάδελφος αυτού Ηλίας Κατσάκος, οι Καπετανάκαι, ο Γαλάνης Κουμουνδουράκης, πατήρ του νυν των κοινών προκαθημένου Αλεξάνδρου Κουμουνδούρου, οι Χρησταίοι, ο Κυβέλος και αι Δοράκαι.
Έπεσαν δε κατά τον αγώνα εκ μεν των Τούρκων εκατόν ογδοήκοντα περίπου, εκ δε των ημετέρων τέσσαρες. Την επαύριον λίαν πρωί οι πολέμιοι ταχθέντες εν γραμμή ως εις μάχην εχώρουν αύθις επί το τείχος νέαν απειλούντες κατ’ αυτού επίθεσιν. Δεν είχον όμως φθάσει εις απόστασιν βολής πυροβόλου ότε πυκνός και παρατεταμένος ηκούσθη πυροβολισμός ημίσειαν περίπου ώραν εκείθεν του τείχους προς την Μάνην, ούτος προήρχετο εκ Μανιατών εξακοσίων περίπου, οίτινες, προς βοήθειαν των εν Αλμυρώ αγωνιζομένων αδελφών των κατεσπευσμένως ερχόμενοι ανήγγειλον κατ’ έθος την προσέγγισιν αυτών δια γενικού πυροβολισμού. Ο εχθρός άμα ιδών την επικουρίαν ταύτην φόβω και αθυμία συσχεθείς έκρινε καλόν να υποχωρήση και επανακάμψη εις το εαυτού στρατόπεδον. Οι Μανιάται όμως …αφήκαν το τείχος και εγγύς τω των Αιγυπτίων στρατοπέδω παραγενόμενοι προσεκάλουν αυτούς εις μάχην, ούτοι όμως ήσυχοι δι’ όλης της νυκτός έμειναν. Περί δυσμάς Ηλίου οι Μανιάται επανήλθον εις τα ίδια και εκεί συσκεφθέντες απεφάσισαν ίνα την ερχομένην νύκτα επιπέσωσιν αίφνης και εκ διαφόρων μερών εις το εχθρικόν στρατόπεδον και καταστρέψωσι… αλλ’ ο εχθρός είτε πληροφορηθείς είτε υποπτευθείς τούτο μετέστησε την εσπέραν της αυτής ημέρας το στρατόπεδόν του εις Καλάμας και συνεπώς το σχέδιον των Μανιατών εματαιώθη…».

χάρτης του 1835 όπου απεικονίζεται το λιμάνι του Αλμυρού και το τείχος της Βέργας

Πηγές

  1. http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=19795
  2. https://www.tharrosnews.gr/2015/06/%CE%B7-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CE%BC%CE%AC%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%B1-%CF%84%E2%80%99-%CE%B1%CE%BB%CE%BC%CF%85%CF%81%CE%BF%CF%8D/
  3. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B5%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%9C%CE%B1%CF%85%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7%CF%82
  4. https://www.timesnews.gr/i-machi-toy-diroy/
  5. Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαιδεία (Α – Γ). Αθήναι: Έκδοσις Μεγάλης Στρατιωτικής και Ναυτικής Εγκυκλοπαιδείας. 1929. σελίδες 344. Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2009.
  6. https://www.iamgreece.org/gallery/regions-of-greece/peloponnese/verga-kalamata-gr/

Ο αγωνιστής του 1821 Ιωάννης Γεωργόπουλος

 

Οπλαρχηγός | ΜΑΝΙΑΤΙΚΑ

χαρακτηριστική φορεσιά αξιωματικού της Φάλαγγας

Ο αγώνας της Ελληνικής επανάστασης του 1821 που οδήγησε στην εθνική ανεξαρτησία δεν οφείλεται μόνο στην συμβολή των μεγάλων πολιτικών και στρατιωτικών προσωπικοτήτων. Ούτε μόνο στην συμβολή των ξένων μεγάλων πολιτικών δυνάμεων της διεθνούς σκηνής εκείνης της εποχής. Η επιτυχία του όλου εγχειρήματος στηρίχτηκε κυρίως στους μικρότερου βεληνεκούς αγωνιστές, που με την μαχητικότητα και αποφασιστικότητα τους συνέβαλαν τα μέγιστα στην εθνική ανεξαρτησία. Ένας από αυτούς τους αγωνιστές είναι και ο Ιωάννης Γεωργόπουλος.

Γεννήθηκε στα 1801 στο χωριό Σκυφιάνικα της ορεινής περιοχής του Μαλευρίου, όπως αναφέρει ο ίδιος σε αίτηση του προς το ελληνικό κράτος στα 1840. Ήταν γιος του Δημάκη Γεωργόπουλου. Η οικογένεια του ανήκε στην ομώνυμη πατριά των Γεωργοπουλιάνων του Μαλευρίου και λογιζόταν σύμφωνα με την προφορική παράδοση στις ισχυρές οικογένειες του τόπου.

Το 1821 συμμετείχε όπως και οι περισσότεροι Μανιάτες αγωνιστές από την αρχή δυναμικά στον αγώνα για την εθνική απελευθέρωση. Σύμφωνα με πιστοποιητικό του 1841 που υπογράφουν οι μάχιμοι οπλαρχηγοί – Ταγματάρχες Πουλικάκος και Πετροπουλάκης η πορεία του αγωνιστή είναι εντυπωσιακή. Το 1821 εκστράτευσε ως επικεφαλής μικρού σώματος στρατιωτών στην ευρύτερη περιοχή της Τρίπολης με σκοπό τότε τον εγκλεισμό των Τούρκων στα κάστρα. Ακολούθως εκστράτευσε στην Ρούμελη και συγκεκριμένα στην περιοχή της Λειβαδιάς. Τούτο ήταν ιδιαίτερα σημαντικό καθώς οι πρώτοι μήνες του αγώνα ήταν καθοριστικοί για την επικράτηση της επανάστασης αλλά και την κινητοποίηση των εκεί πληθυσμών. Έπειτα επέστρεψε στην πολιορκία της Τρίπολης εν αναμονή της άλωσης της.

Το 1823 εκστράτευσε ξανά στην δυτική Ρούμελη. Στόχος της αποστολής αυτής ήταν η αναχαίτιση των Τουρκικών δυνάμεων της περιοχής και η ανακούφιση των πολιορκημένων του Μεσολογγίου κατά την Α πολιορκία καθώς η πόλη αποτελούσε κόμβο στρατηγικής σημασίας. Συμμετείχε μαζί με άλλους Μανιάτες στις μάχες στο Φανάρι της Σπλάντζας και στην Άρτα. Σύμφωνα με προφορική παράδοση της οικογένειας την περίοδο εκείνη τέθηκε υπό τις διαταγές του Καραϊσκάκη. Η συμμετοχή του στις εκεί μάχες είναι σημαντική καθώς υπηρέτησε εκτός Πελοποννήσου.

Γεωργοπουλιάνικα πυργόσπιτα (αδερφομέρια) στα Σκυφιάνικα (φωτό Χ. Γεωργόπουλος)

Μετά την επιτυχή πορεία του εκστρατευτικού σώματος στην Δυτική Ελλάδα και την διάσωση του Μεσολογγίου, το 1824 αναγνωρίζοντας την προφορά του τον προήγαγαν σε εκατόνταρχο. Το πιστοποιητικό της προαγωγής του διασώζεται ως σήμερα.

Το 1825 μετά την αποβίβαση των δυνάμεων του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο συμμετείχε ενεργά στην αντιμετώπισή του. Το έτος αυτό συμμετείχε στις πολιορκίες φρουρίων που διατηρούσαν οι Τούρκοι στην Μεσσηνία. Το 1826 συμμετείχε ενεργά στην προάσπιση της Μάνης από τις δυνάμεις του Ιμπραήμ στον Αλμυρό και τον Πολυάραβο. Στην μάχη του Πολυαράβου μάλιστα μιας και κινδύνευε το χωριό του καθώς βρίσκεται ιδιαίτερα κοντά, σύμφωνα με προφορική παράδοση συμμετείχαν μαζικά όλοι οι χωριανοί ενώ η πατριά του είχαν επικεφαλή τον Βασίλη Λαδονικόλα.

Ταΰγετος, πέτρινο ανάγλυφο του Θεού, ζωντανή παρουσία ...

Το 1825 παντρεύτηκε την Μαρία Νικολάου Δαμιανού με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά. Τρία αγόρια και δύο κορίτσια. Το 1839 σύμφωνα με το ΦΕΚ του ίδιου έτους διορίζεται αναγνωρίζοντας το ελληνικό κράτος τις υπηρεσίες του στον εθνικό αγώνα ανθυπολοχαγός της 4ης τετραρχίας της φάλαγγας. Την εποχή εκείνη πρέπει να σημειωθεί ότι το αξίωμα αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό όχι μόνο ηθικά αλλά και οικονομικά καθώς οι μισθωτοί ήταν ελάχιστοι. Το 1842 διαμαρτύρεται με αίτηση του στην Διοίκηση της τετραρχίας του ότι αδίκως στερείται το αριστείο του αξιωματικού που σαφώς δικαιούταν. Αυτό ήταν σύνηθες λόγω πολιτικών επιλογών. Αργότερα το θέμα διευθετήθηκε αποδίδοντας του το Αργυρό αριστείο αγώνος.

Στους εκλογικούς καταλόγους του 1847 παίρνει μέρος στην εκλογική διαδικασία δηλώνοντας ως επάγγελμα στρατιωτικός στα Σκυφιάνικα. Αξίζει να σημειωθεί πως σύμφωνα με προσωπική του αίτηση πριν την συνταξιοδότηση του από την βασιλική Φάλαγγα ζήτησε να μην αποστρατευτεί και μην συνταξιοδοτηθεί αλλά να συνεχίσει να υπηρετεί ενεργά τον ελληνικό στρατό ως μάχιμος. Χαρακτηριστικά αναφέρει

«προτιμώ την υπηρεσίαν της φάλαγγος εκ της προικοδοτήσεως αυτής»

 Στους εκλογικούς καταλόγους του 1871 τον ξανασυναντάμε σε ηλικία 70 ετών να ψηφίζει ως γεωργός καθώς έχει συνταξιοδοτηθεί. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο αγωνιστής αυτός όχι μόνο είδε την πατρίδα ελεύθερη αλλά είχε την τύχη να πεθάνει σε μεγάλη για την εποχή ηλικία.

 

Γιάννης Μιχαλακάκος

εκπαιδευτικός

Πιστοποιητικό σημαντικών εκδουλεύσεων

πιστοποιητικό του Ιωάννη Γεωργόπουλου για τις σημαντική προσφορά του στον αγώνα του 1821

ΠΗΓΕΣ

  1. Στ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες αγωνιστές», εκδόσεις αδούλωτη Μάνη, 2008
  2. Στ. Καπετανάκη «Μανιάτες αγωνιστές του 1821» έκδοση συλλόγου Μανιατών Καλαμάτας, Καλαμάτα 2005
  3. Αρχείο Ελληνικής Παλιγγενεσίας
  4. ΦΕΚ 1839 /αριθμ. 19 του 1859
  5. Αρχείο Εταιρείας Λακωνικών Σπουδών
  6. Προσωπικό αρχείο νομικού – εθνολόγου Δημήτρη Μαριόλη
  7. Εφημερίδα «Καπετάν Ζαχαριάς» φύλλο 15 Ιανουάριος – Φεβρουάριος 1998.
  8. Αρχείο Νίκου Γεωργόπουλου
  9. Αρχείο Χρήστου Γεωργόπουλου
  10. http://taygetos-zeritis.blogspot.com/2012/12/blog-post_9.html

Ιατρικά Στατιστικά δεδομένα του 19ου αιώνα

 

Οι επιδημίες που έπληξαν την Ελλάδα τον 19ου αιώνα - Πώς το ...

Ο 18ος και ο 19ος αιώνας αποτελούν αιώνες μεγάλων επαναστάσεων και πολιτικών αλλαγών σε όλο τον κόσμο. Παράλληλα όμως αποτελούν και περίοδοι εκδήλωσης πληθυσμιακών μεταβολών και σοβαρών επιδημιών. Στο παρόν άρθρο θα δούμε κάποια περιστατικά ασθενειών που ταλαιπώρησαν την χώρα μας την περίοδο εκείνη καθώς και κάποια στατιστικά στοιχεία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους για την υγειονομική κατάσταση των κατοίκων της Λακωνίας.

Οι σοβαρές επιδημίες μάλιστα οδήγησαν σε περιοριστικά μέτρα ανάλογα με σημερινά. Η έννοια της καραντίνας μάλιστα δεν είναι σύγχρονη αλλά προέρχεται από τα χρόνια του Μεσαίωνα (14ος αιών.) όταν η πανώλη ή ο λεγόμενος «μαύρος θάνατος» εξολόθρευσε το 1/3 του πληθυσμού της Ευρώπης. Συμβόλιζε τις 40 ημέρες απομόνωσης που έπρεπε κάποιος να υποστεί προκειμένου να είναι ασφαλής.

Το 1717 εκδηλώνεται στην Καλαμάτα σοβαρή επιδημία πανώλης που αποδεκάτιζε τον πληθυσμό. Τα μέτρα που έπαιρνε τότε ο πληθυσμός είχαν να κάνουν κυρίως με τον περιορισμό των ανθρώπων που είχαν εκδηλώσει την ασθένεια και όχι τον περιορισμό της διασποράς της. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το μορφωτικό επίπεδο ήταν περιορισμένο και οι ιατρικές γνώσεις ελάχιστες. Το 1820 πάντως η πόλη βρίσκεται σε εξέλιξη του εμπορίου της και με πληθυσμό 2500 κατοίκων.

Κατά την διάρκεια της ελληνικής επανάστασης του 1821 μεγάλο μέρος των επαναστατών νόσησε και τελικώς πέθανε από τις άθλιες συνθήκες του αγώνα. Τα άταφα πτώματα, η έλλειψη τρεχούμενου νερού, η έλλειψη υγειονομικού υλικού, η κακή διατροφή, η έλλειψη υγειονομικής περίθαλψης στα τραύματα οδήγησε μεγάλο μέρος των αγωνιστών τελικά να πεθάνει. Η πρώτη μάλιστα επιδημία τύφου εκδηλώθηκε στην Τρίπολη λίγο μετά την έναρξη της επανάστασης καθώς εκεί συσσωρεύτηκε πλήθος κόσμου προκειμένου να γλιτώσει από το μένος των επαναστατημένων Ελλήνων. Ο υπερπληθυσμός στην πόλη οδήγησε σε συνωστισμό των κατοίκων και τελικά σε 3,000 νεκρούς από τύφο. Ανάλογη κατάσταση εκδηλώθηκε και στην πολιορκία του Ναυπλίου.

Η ελληνική επανάσταση δεν είχε ακόμα τελειώσει κι όμως το νεοσύστατο ελληνικό κράτος αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις σε υγειονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Τον Απρίλιο του 1828 εκδηλώνεται επιδημία τύφου στην Ύδρα. Το νησί αυτό αποτελούσε την περίοδο αυτή καθώς και σε όλη την Τουρκοκρατία εμπορικό κέντρο στην μεσόγειο με ναυτική επικοινωνία με Ευρώπη, Ασία και Αφρική. Είναι λοιπόν ευνόητος ο λόγος εκδήλωσης σε αυτόν τον τόπο. Ο κυβερνήτης Καποδίστριας έχοντας σπουδάσει ιατρική και παρά το ότι το κράτος δεν ήταν επαρκώς οργανωμένο, δεν υποτίμησε τον κίνδυνο και προσπάθησε με περιορισμούς να οργανώσει την υγειονομική άμυνα της χώρας. Μεταξύ των περιοριστικών μέτρων ήταν ο αυστηρός έλεγχος των νοσούντων, ο αποκλεισμός των λιμένων, η καύση των ρούχων, 50 ημέρες καραντίνα, απαγόρευση συναθροίσεων κ.ά. Τελικώς με την βοήθεια του Ελβετού γιατρού  Andre – Louis Gosse η επιδημία περιορίστηκε. Ωστόσο ο πολιτικός αντίκτυπος από τα οικονομικά μέτρα ήταν μεγάλος καθώς οι περιορισμοί είχαν σοβαρές οικονομικές απώλειες για το εφοπλιστικό κεφάλαιο της εποχής.

η άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο 

Μετά τον θάνατο του κυβερνήτη Καποδίστρια την διακυβέρνηση της χώρας ανέλαβε η αντιβασιλεία του Βαυαρού βασιλιά Όθωνα η οποία προσπάθησε σε όλους τους τομείς του δημόσιου βίου να ακολουθήσει τους ρυθμούς και τους τυπικούς κανονισμούς των κρατών της τότε δυτικής Ευρώπης. Ακολούθως το ίδιο έπραξε και ο ίδιος ο Όθωνας μετά την ενθρόνιση του. Σε αυτήν την κυβερνητική πολιτική εντάσσεται και η οργάνωση του κράτους σε διοικητικό και υγειονομικό έλεγχο. Ανατίθεται σε επιστημονικό προσωπικό της εποχής η σύνταξη εκθέσεων με στατιστικά μεγέθη που αφορούν την υγεία, την διατροφή, τα οικονομικά ακόμα και την ένδυση του πληθυσμού της εποχής ανά δήμο προκειμένου να έχουν μια αναλυτική εικόνα της ποιότητας ζωής των υπηκόων του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Τα στατιστικά αυτά μεγέθη, που περισσότερο μοιάζουν με ανάλυση των συνθηκών της καθημερινότητας και της οικιακής τους οικονομίας, είχαν ως στόχο να προλάβουν εκδηλώσεις σοβαρών ασθενειών που μάστιζαν την ύπαιθρο αλλά και τα αστικά κέντρα της εποχής. Παρακάτω ακολουθούν τμήματα αυτών των εκθέσεων που συνετάχθησαν την πενταετία (1838 – 1842) από την Διοίκηση Λακωνικής  στην οποία υπαγόταν τότε η Μάνη. Στο βιβλίο της Δήμητρας Σταθοπούλου – Καπετανάκη παρουσιάζονται αναλυτικά οι εκθέσεις αυτές.

Διοίκηση Λακωνικής – Δήμος Ιππολών

«έχει έκταση τριών περίπου μυριομέτρων περιφέρειαν και σύνορα προς βοράν την μονήν των Ταξιαρχών προς δυσμάς τον Μεσσηνιακόν κόλπον προς ανατολάς την άλυσον του Ταυγέτου προς μεσημβρίαν την /Κίτταν. Ο δήμος όλος είναι εις υψηλήν γην και τινά χωρία εις τας υπωρείας του Ταυγέτου, είναι όλος δευτερόγονος υγιής και ηδύνατο να καλλιεργηθή πολύ περισσότερο αφ όσον είναι. Τα κυριότερα προϊόντα είναι δημητριακοί καρποί, έλαιον, μετάξη, πρινοκόκκι και βαμβάκι.

Οι 1577 κάτοικοι δυνατοί, εύρωστοι και αιματηράς ως επί το πολύ έξεως είναι κτηματίαι, οι δε γυναίκαι γεωργοί. Τα νοσήματα είναι τόσα λίγα ώστε δεν είναι καν άξια μνείας. Οι κάτοικοι αντιδρούν στους εμβολιασμούς και μολονότι ο Ηλίας Αραπάκος και δια τον δήμον τούτον δημοτικός εμβολιαστής, ο εμβολιασμός δεν ενεργήθι εισέτι. Νεκροταφείο δεν υπάρχει και οι άνθρωποι θάπτονται εντός των χωρίων ή τουλάχιστον πολύ πλησίον των χωρίων εις παρεκκλήσιον. Υπάρχει μία μονή η της Πεντάδας καλούμενη με τρεις μοναχούς.

Δρυάλος: έδρα του Δήμου κείται εις τας κλιτύας του Ταϋγέτου, έχον δε ελεύθερον αέρα από όλα τα μέρη εκτός από ανατολάς χαίρει υγείαν. Τα πόσιμα ύδατα είναι δεξαμένια οποίαν δια την κακήν κατασκευήν και χειροτέρους υδραγωγούς είναι κακά και επιβλαβή. Οι άνεμοι είναι βορειοδυτικοί. Τα κυριότερα προϊόντα δημητριακοί καρποί, έλαιον, έλαιον, πρινοκόκκι και μέλι.

Τσόπακας, Παληόχωρα, Βάμβακα, Βρίκι, Καφιώνα, Καλούμι, Έρημος, Λάκκος, Άγιος Γεώργιος, Κότσιφας, Μίνα και Καρύνια: εις υψηλήν γην ως άνω. Προϊόντα ως άνω.

Κουτρέλα:ως άνω χωρίς μετάξη».

Σχόλια

Στο παραπάνω κείμενο που συντάχθηκε από τον γιατρό Σταμάτη Γαλάτη γίνεται μια προσπάθεια αναλυτικής καταγραφής των ασχολιών των κατοίκων με γνώμονα την υγειονομική τους κατάσταση. Παράλληλα καταγράφεται η παράγωγη των τοπικών προϊόντων καθώς η διατροφή θεωρείται βασικός παράγοντας για την καλή υγεία.

Στον συγκεκριμένο Δήμο της μέσα Μάνης κρίνοντας από τα στατιστικά δεδομένα που εκτέθηκαν βλέπουμε ότι οι κάτοικοι έχαιραν καλής υγείας παρόλο που ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας αλλά και κακουχίας. Παράλληλα βλέπουμε το παλαιό έθιμο των Μανιατών της απαξίας εργασίας στα χωράφια (ως υποτιμητικό), της χρήσης γυναικών ως εργάτριες και γενικότερα τον πολεμικό χαρακτήρα των κατοίκων.

Περιγράφονται οι στέρνες ως συλλέκτες για πόσιμο νερό μη ιδανικές. Περιγράφεται το οικογενειακό νεκροταφείο πλησίον του χωριού μη ιδανικό ως προς τους κανόνες υγείας. Επίσης βλέπουμε την αναφορά σε εμβόλια που έπρεπε να γίνουν ωστόσο ο πληθυσμός από άγνοια και καχυποψία αρνιόταν.

Ο δημοτικός εμβολιαστής Ηλίας Αραπάκης δεν είναι τυχαίο πρόσωπο. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους εμπειρικούς γιατρούς της εποχής από την Χαριά του Οιτύλου με μεγάλη προσφορά στην επανάσταση του 1821.

η μονή της Φανερομένης στην οποία αναφέρεται η έκθεση

συγγραφή – επιμέλεια

Γιάννης Μιχαλακάκος

εκπαιδευτικός

Πηγές

  1. https://www.greekencyclopedia.com/arapakis-ilias-p14036.html
  2. https://www.lifo.gr/articles/archaeology_articles/275171/apo-tin-epidimia-panolis-epi-kapodistria-to-1828-ston-koronoio-toy-2020
  3. https://www.ethnos.gr/istoria/96132_epanastasi-1821-oi-astheneies-kai-oi-molynseis-skotosan-perissoteroys-ellines-apo-oti
  4. https://www.protothema.gr/stories/article/984543/oi-epidimies-stin-ellada-tou-19ou-aiona-poia-metra-eihan-lifthei-tote/
  5. http://www.religiousgreece.gr/peloponnese/-/asset_publisher/J4zsS00HlAz5/content/mone-phaneromenes-dryalos
  6. https://argolikivivliothiki.gr
  7. Ronald Eccles, επιμ. (2009). Common cold (Online-Ausg. έκδοση). Basel: Birkhäuser.σελ. 210. ISBN 978-3-7643-9894-1.
  8. Δήμητρα Σταθοπούλου – Καπετανάκη (2008) Ιατροστατιστικά στοιχεία των διοικήσεων Λακωνίας και Λακεδαίμονος 1838 – 1842, εκδόσεις Αδούλωτη Μάνη, Αρεόπολη.
  9. Ε. Τσιλιπήρα και Ε. Τσίμπρου (2009). Οι επιδημίες στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα και τρόποι αντιμετώπισης τους, Αλεξάνδρειο ΤΕΙ, Θεσσαλονίκη.

O Πετρόμπεης μιλάει για την προσφορά της Μάνης στην επανάσταση του 1821

                                                                                Αποτέλεσμα εικόνας για Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης

F. Aichholzer, Προσωπογραφία του Πετρόμπεη Mαυρομιχάλη. (Μουσείο Μπενάκη)    

Εν Άργει  11 : Οκτωβρίου 1829

Είναι γεγονός ότι οι Μανιάτες αγωνιστές του 1821 δεν άφησαν απομνημονεύματα, ικανά να φωτίσουν ακόμη περισσότερο τη συμβολή της Μάνης στον απελευθερωτικό αγώνα της Πατρίδας κατά του Οθωμανικού ζυγού. Αυτό έχει συχνά ως αποτέλεσμα ορισμένοι, είτε από άγνοια είτε από σκοπιμότητα, να παραποιούν την ιστορία και μεθοδικά να υποβαθμίζουν (ή ακόμη και να αποσιωπούν) την προσφορά και τις θυσίες των Μανιατών.

          Από αυτήν την άποψη, οι όποιες σωζόμενες μαρτυρίες των πρωταγωνιστών του Αγώνα, αποκτούν ιδιαίτερη ιστορική σημασία και βαρύτητα. Πολύ περισσότερο σήμερα, με αφορμή την ιστορική επέτειο της 17ης Μαρτίου 1821, αλλά και ενόψει της επικείμενης συμπλήρωσης των 200 χρόνων από εκείνη την εποχή και των συναφών εκδηλώσεων.

Μία τέτοια περίπτωση, σωζόμενης στα αρχεία αλλά σχεδόν άγνωστης μαρτυρίας, αποτελεί η τρισέλιδη επιστολή του Πετρόμπεη προς τον Καποδίστρια, μέρος της οποίας παρακάτω δημοσιεύουμε (από 11 Οκτωβρίου 1829, βλ. Γ.Α.Κ. Αρχείο Γενικής Γραμματείας, περιόδου Ι. Καποδίστρια. Φ. 222).

Εδώ ο Μαυρομιχάλης, που είχε δίπλα του τα ηρωικά μέλη της οικογένειας του και άλλους άξιους οπλαρχηγούς, περιγράφει τις ενέργειές του για την οργάνωση και την εξάπλωση του απελευθερωτικού αγώνα των Μανιατών στα 1821, από την ελεύθερη Μάνη στην απελευθέρωση της Καλαμάτας και σχεδόν ολόκληρης της Πελοποννήσου και της ανατολικής Στερεάς, με τον εξής μοναδικό τρόπο :

«..Ο καιρός Σ. Κυβερνήτα μας είναι προσδιορισμένος απ’ όλον το Ελληνικό Έθνος, αφ’ ου έστειλον τον υιόν μου και δούλον σας Αναστάσιον εις Τριπολιτζάν θυσιάσας αυτόν δια την πατρίδα εκουσίως, όπου και των Τούρκων τα όμματα εσφαλίσθησαν με κατράμι και δεν εφοδιάσθησαν.

          Κατά τους 1821 Φεβρουαρίου : 10. Και πάλιν αμέσως έστειλον επίτηδες έναν μου ανηψιόν εις Κωνσταντινούπολιν, δίδοντας την είδησιν  του υιού μας και δούλου Σας Γεωργάκη, και με μεγάλον κίνδυνον της ζωής του εδραπέτευσεν, καθότι ο ερχομός του Γεωργάκη επροξένησεν την επανάστασιν εις την Ελλάδα. Και έπειτα κατά διαφόρους πολέμους, και αρίστευσε και εκινδύνευσε εις τέλειον θάνατον, αφ’ού έπεσεν εις χείρας του Ιμβραήμη, αλλά η θεία Πρόνοια με ελυπήθη και τον ελευθέρωσεν.

          Έπειτα εις το αυτό έτος 23 : Μαρτίου όπου εδιώρισα εις δύο κολόνας τα εμπειροπόλεμα όπλα της Σπάρτης, από το μέρος της δυνατής θέσεως Μπαρδούνιας και Μυστρός, αρχηγούς διορίζοντας τους αυτάδελφούς μου Κυριακούλη και Κωνσταντίνον, κυριεύοντας διά της παντοδυναμίας του Υψίστου, εκείνα τα απόρθητα μέρη αναιμωτί, όπου βέβαιον ήθελον πολεμούν ακόμη, με το να είναι δύσβατοι τόποι και πύργοι φοβεροί. Και εις την ίδια στιγμή αμέσως επροχώρησαν έως το Καλογεροβούνι, έξω της Τριπολιτζάς.

          Εγώ δε μετά των λοιπών εκυριεύσαμεν την Μεσσηνίαν, σχεδόν όλην την Πελοπόννησον, επολιορκήσαμε τα φρούρια και του Λάλα ενδυναμώσαμεν και τα έξω Μεγάλα Δερβένια της Ρούμελης αφ’ ου έγινε η φοβερή και λαμπρά μπατάγια του Βαλτετζίου, ήτις επισφράγισε δια της θείας προνοίας την τύχην της Ελλάδος.

          Ο δε Κυριακούλης και Ηλίας έπειτα από την νίκην του Βαλτετζίου, εβεβαιώθημεν ότι κατεβαίνει ο Βερβεργιόνης και διάφοροι άλλοι πασάδες με αρκετά στρατεύματα να έμβουν εις τον Μωρέα, όπου  βέβαιον και επροχωρούσαν, αμέσως τους εδιώρισα και επήγαν και τους  αντίκρουσαν εξι μήνας με απείρους και φοβερούς πολέμους, κρατώντας εκείνα τα μέρη, όπου ήτον η Σωτηρία της Ελλάδος, έως ότου εκυριεύσαμεν την Τριπολιτζάν και Κόρινθον, όπου ήμουν και ο ίδιος ιν τέστα (δηλ. επικεφαλής). Τα δε λοιπά μύρια τοιαύτα, μέχρι την σήμερον σιωπώ..».

             Ας είναι το παρόν μας, μία ιστορική συμβολή, ένας ελάχιστος φόρος τιμής και μνήμης προς τον ίδιο τον Μαυρομιχάλη και όλους τους προγόνους μας Μανιάτες αγωνιστές, χάρη στους οποίους εμείς σήμερα υπάρχουμε και ζούμε ελεύθεροι !!

Το «παλάτι» του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη στο Λιμένι – έδρα της οικογένειας 

                                                                       13 Μαρτίου 2020

                                                                   Δημήτριος Π. Μαριόλης

                                                                             Δικηγόρος – Ιστορικός

Πηγές

  1. ΓΑΚ
  2. https://oimaniateseinaipantou.blogspot.com/p/blog-page_176.html
  3.   https://www.benaki.org/index.php?option=com_collectionitems&view=collectionitem&id=108759&Itemid=&lang=el
  4. https://maniatika.wordpress.com/

Η ΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΗ ΜΑΝΗ (17 ΜΑΡΤΙΟΥ 1821)

Αποτέλεσμα εικόνας για 1821 σημαία

Η 17η Μάρτη αποτελεί ημερομηνία ορόσημο για την Μάνη. Η προφορική παράδοση, που επιβεβαιώνεται από τα γεγονότα της εποχής χρονικά την θέλει ως ημέρα έναρξης του ξεσηκωμού στην περιοχή εναντίον των Οθωμανών. Τιμώντας αυτή την ημέρα αναδημοσιεύουμε σήμερα άρθρο της ιστορικού Πηγής Καλογεράκου που δημοσιεύτηκε από την ΔΙΣ.

ΔΡ ΠΗΓΗ Π. ΚΑΛΟΓΕΡΑΚΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ-ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΡΑΤΟΥ

Η περιοχή της Μάνης, σε όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας, παρέμεινε στην πραγματικότητα απόρθητη, παρά τις επανειλημμένες απόπειρες των Τούρκων για την υποδούλωση της. Μάλιστα, από το 1776, μετά τα Ορλωφικά,  ανακηρύχθηκε σε ημιανεξάρτητη, φόρου υποτελή ηγεμονία, υπό την άμεση δικαιοδοσία του καπουδάν πασά. Τη διοίκησή της αναλάμβανε ένας από τους καπεταναίους της περιοχής, που διοριζόταν μπέης και ήταν υπεύθυνος για την τήρηση της τάξης.

Η Μάνη είχε γίνει «το μεγαλύτερον φόβητρον των Τούρκων και το καταφύγιον των Ελλήνων», καθώς λόγω του ιδιότυπου αυτού καθεστώτος, στην επικράτειά της υπήρχαν μόνιμες ανεξέλεγκτες δυνάμεις ενόπλων ανδρών, που αποτελούσαν και τους μοναδικούς έμπειρους πολεμιστές στην Πελοπόννησο. Η φήμη των κατοίκων, σε συνδυασμό με τη  σχετική αυτοτέλεια  της  περιοχής και το κατάλληλο έδαφος της χερσονήσου, που μπορούσε να λειτουργήσει ως ορμητήριο και παράλληλα ως καταφύγιο, είχαν καταστήσει τη Μάνη στη συνείδηση τόσο των Ελλήνων όσο και των ξένων, ως την πιο κατάλληλη περιοχή για την έναρξη του μεγάλου αγώνα.

Πράγματι, παρά τις αντιπαλότητες και τις διαμάχες μεταξύ των μεγάλων οικογενειών της περιοχής, κατά τις τελευταίες δεκαετίες της Τουρκοκρατίας σημειώθηκαν αρκετά επαναστατικά κινήματα και οργανώθηκε η καθολική συμμετοχή των Μανιατών στη μεγάλη επανάσταση.

Τον Οκτώβριο του 1819, οι αρχηγοί συγκεντρώθηκαν στις Κιτριές, στο σπίτι του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, του τελευταίου μπέη της Μάνης, και υπέγραψαν συμφωνία για συνεννόηση και κοινή προετοιμασία. Επί πλέον, πολλοί Μανιάτες, καπεταναίοι, και ο ίδιος ο Πετρόμπεης, έσπευσαν να μυηθούν στη Φιλική Εταιρεία, ενισχύοντας την πεποίθηση ότι οποιαδήποτε καθολική εξέγερση των Ελλήνων έπρεπε να στηριχθεί στη Μάνη. Μάλιστα, το αρχικό σχέδιο του Υψηλάντη ήταν να μεταβεί ο ίδιος εκεί για την κήρυξη της επανάστασης, κάτι που τελικά δεν πραγματοποιήθηκε λόγω των κινδύνων που υπέκρυπτε η μετακίνησή του στο  ευρωπαϊκό έδαφος.

Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης. Μπέης της Μάνης. Πρόεδρος του Εκτελεστικού της Προσωρινής Διοίκησης της Ελλάδας το 1822. Επιζωγραφισμένη λιθογραφία, Adam Friedel, Λονδίνο – Παρίσι, 1830.

Η ματαίωση του σχεδίου αυτού, αντί να απογοητεύσει τους Μανιάτες, μάλλον ενέτεινε το επαναστατικό τους φρόνημα. Ήδη από τις αρχές του 1821 επικρατούσε πολεμικός αναβρασμός στην περιοχή, όπως και στην υπόλοιπη Πελοπόννησο. Ακολουθώντας τις εντολές της Φιλικής Εταιρείας, είχαν έλθει στη Μάνη ο Παπαφλέσσας και σπουδαίοι οπλαρχηγοί, όπως ο Αναγνωσταράς και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, οι οποίοι περιφέρονταν στα χωριά και στρατολογούσαν τους κατοίκους.

Οι  προετοιμασίες  διεξάγονταν εντελώς απροκάλυπτα στην Ανατολική Μάνη, όπου η παρουσία της εξουσίας ήταν, ουσιαστικά, ανύπαρκτη, και πιο ήπια στη Δυτική, όπου βρισκόταν η έδρα του μπέη. Ο Πετρόμπεης είχε με επιτυχία κατορθώσει να καλύψει την παρουσία και τη δράση των οπλαρχηγών, αλλά και να αποφύγει τη μετάβασή του στην Τρίπολη, στα τέλη Φεβρουαρίου, όταν ο Τούρκος διοικητής της Πελοποννήσου, προκειμένου να αποδυναμώσει το ενδεχόμενο της εξέγερσης στην επικράτειά του, κάλεσε όλους τους  αρχιερείς και τους προκρίτους της Πελοποννήσου, με το πρόσχημα της σύσκεψης, στην πραγματικότητα, όμως, για να τους κρατήσει εκεί. Προφασιζόμενος ασθένεια, ο Πετρόμπεης έστειλε το γιο του Αναστάσιο, καθησυχάζοντας έτσι την τουρκική ηγεσία και εξασφαλίζοντας την απρόσκοπτη δράση των καπεταναίων.

Από τις αρχές Μαρτίου, σε όλη τη Μάνη επικρατούσε εμφανής πολεμικός συναγερμός. Οι κάτοικοι είχαν εγκαταλείψει τις εργασίες τους, συναθροίζονταν στις πλατείες των χωριών ετοιμάζοντας «μπαρουτόβολα» και συγκεντρώνοντας τρόφιμα για τους πολεμιστές, ενώ οι οπλαρχηγοί κατέβαλαν αγωνιώδεις προσπάθειες να εξασφαλίσουν μολύβι και μπαρούτι, να συγκεντρώσουν πολεμιστές και να συγκροτήσουν σώματα.

Αυτή η ζωηρή και απροκάλυπτη προετοιμασία, σε συνδυασμό με τις υπάρχουσες διαμάχες μεταξύ των ισχυρών οικογενειών της Μάνης, είχαν σοβαρά ανησυχήσει τον Πετρόμπεη, ο οποίος φοβόταν ότι μια πρόωρη εξέγερση θα μπορούσε να οδηγήσει σε εσωτερικές συγκρούσεις αλλά και στην αντίδραση των Τούρκων με τη λήψη σκληρών μέτρων κατά της Μάνης.

Χαρακτηριστική είναι η επιστολή του στους Γρηγοράκηδες, αρχηγούς της Ανατολικής Μάνης, την 11η Μαρτίου 1821, με την οποία τους συνιστά να αποφεύγουν τις βεβιασμένες κινήσεις που μπορεί να βλάψουν την υπόθεση του αγώνα και τις συνεννοήσεις «δια το κοινόν όφελος».

Όπως φαίνεται από έγγραφα που σώζονται σε αρχεία επιφανών οικογενειών της Μάνης, στις αρχές Μαρτίου, όλοι οι καπεταναίοι επικοινωνούσαν μεταξύ τους και με τον Πετρόμπεη είτε με κρυπτογραφημένες επιστολές ή με προσωπικές επαφές, με σκοπό τη συνεννόηση για την προετοιμασία και τον κοινό τρόπο δράσης. Γύρω στα μέσα Μαρτίου, οι τελικές αποφάσεις φαίνεται ότι είχαν ήδη ληφθεί καθώς οι συναντήσεις και οι ανταλλαγές επιστολών διακόπηκαν εντελώς. Οι αρχηγοί είχαν πια αφοσιωθεί αποκλειστικά στην προετοιμασία των δυνάμεών τους.

Από τις γραπτές πηγές παραδίδεται, ότι τις παραμονές της επανάστασης, οι αρχιερείς και πρόκριτοι της Αχαΐας, που επίσης είχαν αποφύγει την κράτησή τους στην Τριπολιτσά, ζήτησαν από τον Πετρόμπεη να αρχίσει πρώτη η Μάνη τον αγώνα. Έτσι, ακολούθησε η συγκέντρωση όλων των Μανιατών οπλαρχηγών, ύστερα από πρόσκληση του Πετρόμπεη, την 17η Μαρτίου 1821, στην Τσίμοβα, τη σημερινή Αρεόπολη, που ήταν η πρωτεύουσα των Μαυρομιχαλαίων.

Εκεί «συνεννοήθησαν να λάβωσι τα όπλα κατά των Τούρκων», όπως μαρτυρεί ο Ιωάννης Κολοκοτρώνης, και ο παριστάμενος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ανέλαβε να διαβιβάσει την απόφαση αυτή στους οπλαρχηγούς της Μεσσηνίας, της Αρκαδίας και της Αχαΐας. Στην τοπική παράδοση, το γεγονός διασώθηκε σαν θρύλος, σύμφωνα με τον οποίο όλοι οι οπλαρχηγοί συγκεντρώθηκαν στην πλατεία της πόλης, μπροστά στο ναό των Ταξιαρχών, και στη θέση «Κοτρώνι» ύψωσαν την πρώτη επαναστατική σημαία, πρόχειρα κατασκευασμένη από λευκό ύφασμα, με γαλάζιο σταυρό στο κέντρο.

Ο Πετρόμπεης
Μαυρομιχάλης επαναστατεί τη
Μεσσηνία. Παρίσι, Εθνική Βιβλιοθήκη
(1821, Η Ελληνική Επανάσταση. Peter
Von Hess,

Στην επάνω πλευρά έγραφε «Νίκη ή Θάνατος» (και όχι «ελευθερία», γιατί η Μάνη θεωρείτο ελεύθερη), και στην κάτω «ταν ή επί τας». Η σημαία ευλογήθηκε από τους ιερείς και όλοι οι αρχηγοί, μαζί με τον Πετρόμπεη, ορκίσθηκαν ότι ενωμένοι θα αγωνιστούν για την ελευθερία του έθνους.

Το νέο της κήρυξης της επανάστασης διαδόθηκε από τη Μάνη στην υπόλοιπη Πελοπόννησο. Ακολούθησαν λίγες ημέρες για τη συγκέντρωση των πολεμιστών και την οργάνωση των σωμάτων και αμέσως σημειώθηκαν δύο εξορμήσεις των Μανιατών.

Η πρώτη, από τους αρχηγούς της Ανατολικής Μάνης υπό τους Γρηγοράκηδες, προς τη Μονεμβασιά και το Μυστρά, το απόγευμα του Σαββάτου 19 Μαρτίου, όπως πιστοποιείται από επιστολή του Πρωτοσύγκελλου Γεράσιμου προς τον Παναγιώτη Κοσονάκο, όπου γνωστοποιείται η έναρξη του πολέμου και μεταφέρεται η προτροπή για τη διάδοση της είδησης. Οι αρχηγοί της Δυτικής Μάνης, υπό τον Πετρόμπεη, κινήθηκαν προς την Καλαμάτα. Πρώτος μπήκε στην πόλη, την 20ή Μαρτίου, ο γιος του Πετρόμπεη, Ηλίας, ηγούμενος σώματος Μανιατών, με την πρόφαση ότι θα ενίσχυε την τοπική τουρκική φρουρά.

Αναπαράσταση της δοξολογίας της 23ης Μαρτίου στην Καλαμάτα από το ζωγράφο Ευάγγελο Δράκο (Καλαμάτα, Μπενάκειο Μουσείο)

Την επόμενη ημέρα ακολούθησαν όλοι οι οπλαρχηγοί, και την 23η Μαρτίου κατέλαβαν αναίμακτα την πόλη και παρακολούθησαν την πρώτη επίσημη δοξολογία. Στη συνέχεια, συνέταξαν την προκήρυξη, που υπέγραφε ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης φέροντας τον τιμητικό τίτλο του «Αρχιστρατήγου των σπαρτιατικών δυνάμεων», με την οποία γνωστοποιούσαν στις ευρωπαϊκές δυνάμεις την απόφαση του ελληνικού έθνους να αποτινάξει τον τουρκικό ζυγό και ζητούσαν τη συνδρομή τους.

πηγές 

  1. Πηγή Π. Καλογεράκου «Η κήρυξη της επανάστασης στην Μάνη 17 Μαρτίου 1821», Διεύθυνση ιστορίας Στρατού, 2018.
  2. https://argolikivivliothiki.gr/2010/11/08/petros-mavromichalis/
  3. https://www.sansimera.gr/articles/234

Ο Πύργος της οικογένειας Πικουλάκη στην Αρεόπολη

Αποτέλεσμα εικόνας για μουσείο πικουλάκη

ο πύργος μουσείο της οικογένειας Πικουλάκη

Η Μάνη αποτελεί ένα μεγάλο ανοικτό μουσείο λαϊκής τέχνης. Αποτελεί μια από τις πιο παραδοσιακές κοινωνίες της σύγχρονης Ελλάδας. Χαρακτηριστικό πολιτιστικό της στοιχείο οι πύργοι της που στολίζουν την χερσόνησο από την μία άκρη της ως την άλλη. Οι πύργοι αυτοί αποτελούν σημεία αναφοράς στην ανυπότακτη κουλτούρα των κατοίκων της περιοχής. Είναι δείγμα της συνεχούς μάχης εναντίον των επίδοξων κατακτητών αλλά και της συνεχούς διαμάχης μεταξύ των κατοίκων για τους λίγους πλουτοπαραγωγικούς πόρους της περιοχής. Αξίζει να σημειωθεί πως πύργο δεν μπορούσαν να έχουν όλες οι οικογένειες. Μόνο οι ισχυρότερες στρατιωτικά και οικονομικά μπορούσαν να «ορθώσουν» ανάστημα απέναντι στις άλλες και να τους επιβληθούν. Έτσι τα αρχιτεκτονικά αυτά δημιουργήματα, οι πύργοι, αποτελούν συνάμα και δείγμα αίγλης και υπόληψης της εκάστοτε οικογενείας. Όσο παλαιότεροι τόσο σπανιότεροι και πιο ιστορικοί. Ένας από τους πιο ιστορικούς πύργους της Μάνης είναι αυτός της οικογένειας Πικουλάκη.

           Η οικογένεια Πικουλάκη αποτελούσε κατά τα προ επαναστατικά χρόνια προκριτική οικογένεια της Αρεόπολης. Το συγκρότημα ανήκε σε μια από τις πιο γνωστές οικογένειες της προεπαναστατικής περιόδου στη Μάνη, που διακρίθηκε για την ιδιαίτερη αγωνιστική της δράση κατά των Τούρκων. Ο Ιωάννης Πικουλάκης ο οποίος πέθανε το 1952 το δώρισε στο ελληνικό Δημόσιο. Βρίσκεται νότια του ναού των Ταξιαρχών και της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη.

        Αρχιτεκτονικά πρόκειται για τυπικό δείγμα οχυρής κατοικίας ισχυρού προκρίτου της περιοχής. Αποτελείται από έναν τριώροφο πύργο με λιακό, ο οποίος αποτελεί και τον παλαιότερο πυρήνα του οικιστικού συνόλου, πυργόσπιτο με δύο στάθμες καθώς και ένα μικρότερο δίπατο μονόχωρο βοηθητικό οίκημα. Παράλληλα η ένωση όλων των παραπάνω χώρων γίνεται με εσωτερικούς προαύλιους χώρους. Τα αρχιτεκτονικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά του πύργου μας ενημερώνουν ότι πρόκειται για κτίσμα πριν την ελληνική επανάσταση ενώ σε εγχάρακτη επιγραφή στο πυργόσπιτο υπάρχει η ημερομηνία 1850. Να σημειωθεί ότι το αρχιτεκτονικό σύνολο που βλέπουμε σήμερα δεν είναι πλήρες καθώς τμήμα του κατεδαφίστηκε επί Όθωνος. Οι πύργοι θεωρούνταν επικίνδυνοι και ως ένδειξη συμμόρφωσης και υποταγής στην εξουσία έπρεπε να κατεδαφίσουν ολόκληρο ή μέρος του πύργου.

         Σε όλο τον πύργο ενδιαφέροντα στοιχεία αποτελούν οι πολεμίστρες ή πολεμότρυπες, σχισμές – θυρίδες στα τοιχώματα του πύργου για να ρίχνουν εσωτερικά οι υπερασπιστές του στους πολιορκητές καθώς και στέρνες για την αυτονομία των κατοίκων σε νερό.

            Σήμερα ο πύργος της οικογένειας Πικουλάκη λειτουργεί στα πλαίσια του δικτύου μουσείων Μάνης ως μουσείο θρησκευτικής πίστης. Το συγκρότημα ανήκει στο Υπουργείο Πολιτισμού, στην 5η εφορία Βυζαντινών αρχαιοτήτων και έχει έκθεση όψεις και εκφράσεις της θρησκευτικής ζωής των Μανιατών. Το συγκεκριμένο θέμα αποτελεί κάτι το πολύ ιδιαίτερο καθώς η περιοχή της Μάνης δεν ασπάστηκε την Χριστιανική θρησκεία άμεσα αλλά διαδοχικά μέχρι τον 9ο μ.Χ αιώνα σε αντίθεση με την επίσημη αυτοκρατορία που θεώρησε επίσημο δόγμα τον Χριστιανισμό ήδη από τον 4ο μ.Χ αιώνα. Στο μουσείο παρουσιάζονται πλήθος ιερών σκευών, αντικειμένων λατρείας, σταυροί, τάματα καθώς και ιερές εικόνες που έχουν βρεθεί στην περιοχή της Μάνης.

Αποτέλεσμα εικόνας για μουσείο πικουλάκη

εσωτερικό της έκθεσης 

Το παρόν μουσείο θα μπορούσε να αποτελέσει εξαιρετικό δείγμα για εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Τούτο διότι αποτελεί κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου σε πολλά επίπεδα. Από την μια είναι μέρος της ιστορικής δράσης των κατοίκων της περιοχής και υπέροχο δείγμα αρχιτεκτονικής. Από την άλλη συνδέει την κουλτούρα – νοοτροπία των κατοίκων σε θρησκευτικό και λαογραφικό επίπεδο. Οι τομείς ενδιαφέροντος και μελέτης είναι αρκετοί ώστε κάποιο σχολείο ή σχολή να μπορεί να επιλέξει αντικείμενο μελέτης μετά από επίσκεψη της.

Κλείσιμο Παραθύρου

ο πύργος το παλαιότερο τμήμα  

Ενδεικτικά αναφέρουμε πεδία εκπαίδευσης:

  1. Εργασίες σε σχέση με την παραδοσιακή οικιακή οικονομία του τόπου
  2. Εργασίες σε σχέση με την θρησκεία και την λατρεία των κατοίκων
  3. Εργασίες σε σχέση με την κοινωνιολογία, λαογραφία και εκπαίδευση των κατοίκων
  4. Εργασίες σε σχέση με την τοπική ιστορία γύρω από την επανάσταση του 1821.

Πληροφορίες σε σχέση με την λειτουργία του μουσείου στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού παρακάτω.

 

Πηγές

  1. Κατσικάρος Θ. (1933) Η βεντέτα εν Μάνη, Αθήνα
  2. Δρανδάκης Ν., (2002) Βυζαντινά γλυπτά της Μάνης, Αθήναι
  3. https://www.anatolikimani.gov.gr/sightseeing/castles-all/pikoulaki.html
  4. http://collections.culture.gr/ItemPage.aspx?ObjectID=2770&LocationID=26&MainKindID=0&KindID=0&periodstring=0
  5. http://manisbyzantinemuseum.blogspot.com/
  6. https://www.culture.gr/el/service/SitePages/view.aspx?iID=2060
  7. http://odysseus.culture.gr/h/1/gh155.jsp?obj_id=18381
  8. https://www.archaiologia.gr/blog/2013/12/09/%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%BE%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%87%CE%B5%CE%AF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B7-
  9. https://www.tripadvisor.com.gr/LocationPhotoDirectLink-g910437-d12502239-i261134376-Byzantine_Museum_Manis-Areopoli_Laconia_Region_Peloponnese.html
  10. https://maniatika.wordpress.com/

Ο ΑΓΩΝΙΣΤΗΣ ΤΟΥ 1821 ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ ΤΑΓΑΡΟΥΛΙΑΣ

Πρώτος Δήμαρχος στο δήμο Θυρίδων (Κατωπάγγι) 

Théodore Leblanc (1800-1837) Capitaine spartiate Magne

Théodore Leblanc (1800-1837) Capitaine spartiate Magne

Η οικογένεια Ταγαρούλια από τον Κούνο συγκαταλέγεται στις πλέον διακεκριμένες, που πρόσφεραν αγώνες και θυσίες κατά τον αγώνα του 1821 αλλά και αργότερα. Παλαιότερο και επιφανέστερο μέλος της οικογένειας την περίοδο της επανάστασης υπήρξε ο Μιχαήλ Ταγαρούλιας, ισχυρός δημογέροντας στην περιοχή και μετέπειτα Ανθυπολοχαγός πρεσβύτης στη Λακωνική Φάλαγγα, στο τιμητικό αυτό σώμα που απαρτίστηκε από παλαιούς οπλαρχηγούς. Το όνομά του περιλαμβάνεται σε σπάνια έγγραφα της εποχής εκείνης, όπως πχ σε επιστολή (από 10 Απριλίου 1828) που έστειλαν εκπρόσωποι διάφορων  οικογενειών από χωριά της Μάνης  προς τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, όπου για τον Κούνο υπέγραφαν οι παρακάτω :

“Χωριό Κούνος 

 Γενεά Τζουλιάνοι

μιχάλης ταγαρούλιας

παναγιώτης γληγοράκος

 Γενεά παθριάνοι

αναγνώστης καπεράκος

 Γενεά Κουκουριάνοι

θοδωρής κουκουράκος

 Γενεά Μαυροδιάνοι

γιάννης φακομούρης

 Γενεά Γερακαριάνοι

δημητράκης παυλάκος”

υπογραφές Κούνου 1828

υπογραφές των πατριών – γενιών του Κούνου προς τον Καποδίστρια το 1828

Άξιος συνεχιστής της δράσης και φήμης του Μιχαήλ Ταγαρούλια, υπήρξε ο γιος και συμπολεμιστής του στην επανάσταση Λογοθέτης, ο οποίος  τιμήθηκε με το αργυρό αριστείο του Αγώνα και ονομάστηκε και αυτός (όπως και ο πατέρας του) Ανθυπολοχαγός της Φάλαγγας. Μάλιστα κατά την πρώτη διοικητική διαίρεση, που έγινε επί βασιλιά Όθωνα στη Λακωνία, είχε την τιμή να διατελέσει και Δήμαρχος Θυρίδων στη Μέσα Μάνη (1836 – 1837). Κατά την μακρά σταδιοδρομία του ο αγωνιστής υπηρέτησε με επιτυχία σε αρκετά δημόσια αξιώματα, με αποτέλεσμα η φήμη του να διατηρηθεί έντονα στην περιοχή της Μέσα Μάνης ακόμη και μετά το θάνατό του, καθ’ όλο τον 19ο αιώνα. Η έρευνα στα Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ), έχει αναδείξει αρκετά σωζόμενα ιδιόχειρα έγγραφα του Λογοθέτη Ταγαρούλια, ένα από τα οποία δημοσιεύουμε αμέσως παρακάτω μαζί με την υπογραφή του :

14 Ιανουαρίου 1846                                 

Μεγαλειότατε

 Εις εκ των κατά τον Ιερόν Αγώνα αγωνιστών των διαπρεψάντων εις πολλάς κατά των εχθρών μάχας είμαι και ο υποφαινόμενος, εις τας οποίας πάντοτε παρευρεθείς ηρίστευσα και έχων υπό την οδηγίαν μου όχι   ολιγώτερους των πεντήκοντα συγγενών τε και φίλων μου. Αλλ’ η κατά το 1837 συστηθείσα εις λακωνίαν εξεταστική επιτροπή των εκδουλεύσεων δια να εξετάσει τας θυσίας και αγώνας ημών των λακώνων με ηδίκησεν καθώς και πολλούς άλλους πατριώτας μου. Τα δε απειράριθμα παράπονα των εδιευθύνθησαν εις την ΥΜ τα οποία επιβεβαιούν τον λόγον μου.

Μεγαλειότατε ηδικήθην λέγω απέναντι των θυσιών μου τας οποίας επρόσφερον εις την πατρίδα επί του Ιερού Αγώνος και εναντίον ακόμη των προσδοκιών των γνωριζόντων με εκ του πλησίον και εβαθμολογήθην ανθυπολοχαγός, ενώ έπρεπε να έχω ανώτερον βαθμόν, μολαταύτα δεν ηδυνήθη η πραχθείσα  εις εμέ αδικία αυτή να ηλαττώση τον ζήλον μου τον οποίον είχον να υπηρετώ τον υψηλόν θρόνο σας και αποδεικνύεται τούτο από τας διαφόρους αναρχικάς παριστάσεις κατά τας οποίας ενίσχυσα όσον ηδυνάμην τας εκεί Βασιλ. Αρχάς και ιδίως εσυνήργησα και συνέτρεξα τας αρχάς εις την κατάπαυσιν και διάλυσιν της αρτίως εκραγείσης στάσεως εις λακωνίαν περί τον μήναν Σεπτέμβριον του 1845 και περί τούτου ας εξετασθώσιν αι Β. Αρχαι ως καθώς και ο έκτακτος απεσταλμένος κύριος Δεληγιώργης εάν οι λόγοι μου είναι έχοντες αληθείαν ή μη.

Διο παρακαλώ την ΑΜ να ευαρεστηθεί να προβιβάσει και εμέ τον πολυαδικηθέντα ως και άλλους προεβίβασεν.

 Λογοθέτης Μ. Ταγαρούλιας” 

 

Ενδεικτικό ακόμη του κύρους και του σεβασμού που ενέπνεε το πρόσωπό του, αλλά και η οικογένειά του γενικότερα, είναι το ότι σε αρκετές περιπτώσεις, κατά τη δεκαετία του 1830 και αργότερα, οριζόταν ως διαιτητής επίλυσης περιουσιακών διαφορών συμπατριωτών του (συμμετείχε δηλαδή στον θεσμό της “Γεροντικής”), με κοινή γραπτή συμφωνία των αντιμαχόμενων πλευρών. Χαρακτηριστικό γραπτό δείγμα διορισμού του σε αυτόν τον ρόλο, είναι και το παρακάτω απόσπασμα από έγγραφο (με ημερομηνία 24 Φεβρουαρίου 1839), που είχε συντάξει ο τότε Ειρηνοδίκης Οιτύλου Γεώργιος Τσιγκουράκος. Στο έγγραφο αυτό βλέπουμε ότι ως έτερος διαιτητής είχε διοριστεί ο Μιχαήλ Μαριόλης από την Κέρια, τότε διδάσκαλος και μετέπειτα δημοτικός εισπράκτορας Μέσσης/Οιτύλου, δηλαδή  ένα επίσης σημαντικό πρόσωπο από ισχυρή οικογένεια :

Εμφανισθέντες οι κύριοι Γεωργατζάς Νικολάου Ταγαρούλιας, γεωργός κάτοικος εις Κούνον, πληρεξούσιος της πεθεράς του Κυριακής Πέτρου Μορφιρίτζας και Πασχαλιά Πέτρου Μορφιρίτζα άνευ επαγγέλματος κάτοικος εις Κοίταν ….. ότι έχοντες διαφοράν περί διανομής της πατρικής των περιουσίας κείμενης εις Κοίταν … εσυμφώνησαν και διορίζουσιν διαιτητάς τους κυρίους Λογοθέτην Ταγαρούλιαν κάτοικον εις Κούνον στρατιωτικόν και Μιχαήλ Μαριολάκον κάτοικον εις Κέριαν διδάσκαλον, οίτινες συνελθόντες δυνάμει του παρόντος … να αποφασίσωσιν ανεκκλήτως περί της προκειμένης υποθέσεως εντός της νομίμου προθεσμίας όπως το δίκαιον και η συνείδησις των τους υπαγορεύει ..”.

Για τον αγωνιστή, γνωρίζουμε ότι κατά την δεκαετία του 1850-1860 υπηρέτησε σε διάφορες θέσεις, πράγμα ενδεικτικό των διοικητικών του ικανοτήτων, αλλά και της μόρφωσής του, όπως : Υγειονομικός Σταθμάρχης Αστακού (1853-1854), Δασονόμος Λεονταρίου (1858), Δασονόμος Καρυστίας (1859). Σε εφημερίδα της εποχής (“Αστήρ της Ανατολής”, φύλλο 63, της 28-3-1859) διαβάζουμε τα εξής τιμητικά και χαρακτηριστικά για τον ίδιο :

Ευχαρίστως είδομεν τον διορισμόν του ανθυπολοχαγού κ. Λογοθέτου Ταγαρούλια ως Δασονόμου Καρυστίας. Η πράξις αυτή του κ. Υπουργού Οικονομικών ήτο δικαία και δεν ηδυνάμεθα ειμή να επαινέσωμεν αυτήν ελπίζοντες ότι ως πάντοτε ούτω και ήδη ο κ. Ταγαρούλιας θέλει δικαιώσει τας προσδοκίας της Κυβερνήσεως και τας ευχάς των φίλων του”.

Μέλη της ίδιας ιστορικής οικογένειας, εκτός του Λογοθέτη, όπως ο Μακεδονομάχος Μιχαήλ, ο πεσών των Βαλκανικών πολέμων Περικλής, ο διανοούμενος και αγωνιστής του Μεσοπολέμου και της Εθνικής Αντίστασης Ηλίας και αρκετοί άλλοι, είναι παραδείγματα που οφείλουμε να θυμόμαστε και να τιμούμε.

υπογραφή Λογοθέτη Ταγαρούλια

υπογραφή του Λογοθέτη Ταγαρούλια

Πηγές :

-Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ)

-Αρχείο εφημερίδας “Αστήρ της Ανατολής

-Διάφορα ΦΕΚ της εποχής (1848, 1853 κ.ά)

                    Αύγουστος 2019

Δημήτρης Π. Μαριόλης

                                                                Δικηγόρος – Ιστορικός

ΕΤΣΙ ΞΑΝΑΓΡΑΦΟΥΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΑΝΙΑΤΩΝ

Αποτέλεσμα εικόνας για Μάνη Ανεμογεννήτριες

Όπως έχει ήδη γίνει γνωστό, στις 23-1-2019 εκδικάστηκε στο πρωτοδικείο Γυθείου αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, ιδιοκτητών εκτάσεων σε περιοχή της Μέσα Μάνης κατά εταιρείων αιολικών πάρκων. Στη δίκη αυτή εμφανίστηκε υπέρ των εταιρειών το Ελληνικό Δημόσιο, ισχυριζόμενο ότι αυτό είναι ο πραγματικός κύριος των επίμαχων εκτάσεων – ως διάδοχος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας – και άρα ότι νομίμως αυτές έχουν παραχωρηθεί σήμερα προς τις εταιρείες για την εγκατάσταση των ανεμογεννητριών.

Πρόσφατα (15-2-1019) εκδόθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου, που πιθανολογεί οτι οι εκτάσεις αυτές δεν είναι αγροτεμάχια αλλά είναι Δημόσιες και Δασικές, δεχόμενο έτσι τις απόψεις του Δημοσίου απορρίπτοντας την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων. Σχετικά δημοσιεύματα με το θέμα έχουν ήδη αναρτηθεί στον τύπο (βλ. ενδεικτικά σε «Λακωνικό Τύπο» άρθρο με τίτλο «Δημόσιες οι εκτάσεις για τα Αιολικά Πάρκα στη Μάνη»).

Στόχος μετά από αυτά του παρόντος άρθρου, δεν συνιστά βεβαίως ο αναλυτικός σχολιασμός ή η κριτική, περί της ορθότητας ή μη, της πρόσφατης δικαστικής απόφασης, που ούτως ή άλλως έκρινε προσωρινά σε επίπεδο ασφαλιστικών μέτρων – τη στιγμή μάλιστα που η κύρια υπόθεση, δηλαδή η αγωγή των ενδιαφερόμενων επί του ιδιοκτησιακού, εκκρεμεί ακόμη για εκδίκαση και δεν υπάρχει οριστικό δεδικασμένο.

Στόχος, και αυτό καθαρά στα πλαίσια της επιστημονικής ιδιότητας και της ευθύνης του γράφοντος ως Δικηγόρου αλλά και ως Ιστορικού, είναι η ενημέρωση των Μανιατών και των φίλων της Μάνης, αναφορικά με τη θέση του Ελληνικού Δημοσίου στη δίκη, σχετικά με τον χαρακτηρισμό των εκτάσεων ως δημόσιων δασικών και την νομιμότητα της παραχώρησής τους από αυτό για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών.

Ισχυρίστηκε λοιπόν στη δίκη το Δημόσιο, για την ευρύτερη περιοχή της Μέσα Μάνης (για να επανέλθουμε και να θυμηθούμε τον κύριο τίτλο του παρόντος), μεταξύ άλλων ότι : «…Η επίδικη έκταση αποτελεί τμήμα μεγαλύτερης έκτασης της κατηγορίας αραζί εμιριγιέ που ανήκε σε Οθωμανούς και την καταλάβαμε (δηλαδή την κατέλαβε το δημόσιο) κατά τη διάρκεια του αγώνα της ανεξαρτησίας και τη δημεύσαμε, αλλιώς κατά το χρόνο της υπογραφής των παραπάνω πρωτοκόλλων είχε εγκαταλειφθεί από τους τέως κυρίους της Οθωμανούς και δεν καταλήφθηκε από άλλους, …αλλιώς ανήκε στο Τούρκικο Δημόσιο και τη δημεύσαμε, περιελθούσα στο Ελληνικό Δημόσιο από τη σύσταση του Ελληνικού Κράτους λόγω διαδοχής του Τουρκικού Δημοσίου», δίνοντας έτσι προς το Δικαστήριο τη δική του ιστορική και νομική εκδοχή για την Μάνη και τους Μανιάτες, που δήθεν ήρθε και απελευθέρωσε σαν Δημόσιο κατά την Επανάσταση του 1821 από τους έως τότε Οθωμανούς και

Τούρκους κυρίους τους. Πράγματα ωστόσο που ακόμα και ο ίδιος ο νομοθέτης έχει δεχτεί οτι ιστορικά δεν ισχύουν, αφού ενέταξε και τη Μάνη στο άρθρο 62 του νόμου 998/1979, το οποίο την εξαιρεί από το τεκμήριο κυριότητας του δημοσίου στις δασικές εκτάσεις, ως περιοχή ουδέποτε κατακτηθείσα από τους Τούρκους.

Παραθέτουμε και ένα ιστορικό τεκμήριο, τμήμα από επιστολή του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, στο οποίο περιγράφεται ξεκάθαρα ο ρόλος της Μάνης, όχι ως μιας υπόδουλης περιοχής (όπως διατείνεται το δημόσιο) αλλά ως της δύναμης που ξεκίνησε και απελευθέρωσε άλλες περιοχές της πατρίδας μας:

 

«……. Έπειτα εις το αυτό (1821) έτος 23 Μαρτίου οπού εδιώρισα εις δύο κολόνας τα εμπειροπόλεμα όπλα της Σπάρτης, από το μέρος της δυνατής θέσεως Μπαρδούνιας και Μυστρός, αρχηγούς διορίζοντας τους αυτάδελφούς μου Κυριακούλην και Κωνσταντίνον, κυριεύοντας δια της παντοδυναμίας του Υψίστου εκείνα τα απόρθητα μέρη ……….

….. Εγώ δε μετά των λοιπών εκυριεύσαμεν την Μεσσηνίαν, σχεδόν όλην την Πελοπόννησον, επολιορκήσαμεν τα φρούρια ………»

Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, 11 Οκτωβρίου 1829,

Απόσπασμα ανέκδοτης επιστολής του προς τον Ι. Καποδίστρια (ΓΑΚ, Αρχείο Γενικής Γραμματείας, Φ. 222, προσωπικό αρχείο του γράφοντος)

επιστολή

Η γνωστοποίηση της παραπάνω εκδοχής του Δημοσίου, ενέχει (ας μας επιτραπεί να πιστεύουμε) στοιχεία επικαιρότητας και οφείλει να αποτελέσει τροφή ευρύτερου προβληματισμού για όλους μας, όχι μόνο εξ αφορμής της διαδικασίας δηλώσεων στο Κτηματολόγιο (που ήδη «τρέχει» και για τη Μάνη), αλλά και εξ αφορμής  – και κυρίως – λόγω της επικείμενης επετείου στις 17 Μαρτίου, για την έναρξη του Αγώνα των ελεύθερων Μανιατών υπέρ Πίστεως και Πατρίδος.

                                                                                                24-2-2019­

Δημήτριος Μαριόλης

Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω

 Ιστορικός, απόφοιτος Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ

Βεντέτα με φόντο τις ελιές στην Πετρίνα του 1833

Η Πετρίνα Λακωνίας πνιγμένη στα ελαιόδενδρα

Είναι ιδιαίτερα γνωστό πως στην περιοχή της Μάνης η ελιά αποτελεί ιστορικά βασική πηγή εισοδήματος. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα το πλήθος παλαιών οικιακών ελαιοτριβείων που μπορεί κάποιος εύκολα να βρει σε όλη την περιοχή.  Στο χωριό της Πετρίνας μάλιστα αποτελεί ξεχωριστό προϊόν. Το δέντρο της ελιάς ήταν και συνεχίζει να είναι πολύ σημαντικό αν σκεφτεί κανείς ότι ουσιαστικά πρόκειται για μονοκαλλιέργεια. Αυτός είναι και ο λόγος όπου κατά την διάρκεια του «λιομαζώματος» ακόμα και έχθρητες σταματούσαν με την λεγόμενη «τρέβα» (ανακωχή).

Ωστόσο η βαρύτητα και η σημασία της ελιάς έφερε και πολλές αντεκδικήσεις, ανταγωνισμούς και εν τέλει ακόμα και θάνατο μεταξύ των κατοίκων της Μάνης. Δεν ήταν λίγες οι φορές που για την διεκδίκηση μιας ελιάς υπήρχε θανατηφόρα απάντηση. Δεν είναι τυχαία η μεθοδική καταστροφή των ελαιοδέντρων κατά την διάρκεια της ελληνικής επανάστασης από τον Ιμπραήμ για να λιμοκτονήσει ο πληθυσμός.

Παρακάτω αναδημοσιεύουμε μια τέτοια αντεκδίκηση μεταξύ κατοίκων της Μάνης στο χωριό Πετρίνα. Συγκεκριμένα κάτοικοι του χωριού αναφέρουν πως ο Δημήτρης Κακοκέφαλος λόγω διαφορών του με τον Πούλο Αγγελάκο, του έκαψε εικοσιτέσσερις ρίζες ελιές. Τούτο όχι απλώς το λένε αλλά και το υπογράφουν σε συμβολαιογράφο της εποχής Γ. Χαρτουλάρη. Γίνεται αντιληπτό πως για τα δεδομένα της εποχής (1833) αυτή η πράξη ήταν μεγάλη προσβολή καθώς από τις ελιές κρινόταν και η επιβίωση της οικογένειας. Ακολουθεί το έγγραφο:

«Σήμερον ημέραν Δευτέραν μετά την μεσημβρίαν την εικοστή εβδόμην Νοεμβρίου του χιλιοστού οκτακοσιοστού τριακοστού τρίτου έτους, παρουσιασθέντες προς την Μνημονείαν ταύτην εν τώδε τω κατά την αγορά της Σπάρτης Γραφείω μου οι εκ του χωρίου Πετρίνα της επαρχίας ταύτης κύριοι Κωνσταντής Σκαλκάκος, Στράτης Ψωμογεράκος και Ιωάννης Βασιλάκος, κάτοικοι του αυτού χωρίου και ευρεθέντες προς ώραν εδώ, μοι εμφάνισαν το ακόλουθον Μαρτυρικόν έγγραφον τους και με εβεβαίωσαν ότι τα εν αυτώ ενδιαλαμβανόμενα έχουσι αλήθειαν. Όθεν εκδίδεται δια της παρούσης πράξεως εις αντίγραφον επίσημον επικυρωμένον με την Μνημονική Σφραγίδα, μένον το πρωτότυπων εις τα εισερχόμενα της Μνημονείας υπ. αριθ. 82.

Μαρτυρούμενοι οι υπογεγραμμένοι εις την μεταξύ Πούλου Αγγελάκου και Δημήτρη Κακοκεφαλακου υπόθεσιν ως εφεξής. Ο μεν Κωνσταντής Σκαλκάκος ότι είπεν του Κακοκέφαλάκου ότι έκαψε τας είκοσι τέσσαρας ελαίας του Αγγελάκου και ήκουσεν αυτό και από το στόμα του ίδιου του Κακοκεφαλάκου ενώπιον Δημόσιου μέρους, ο δε Στράτης Ψωμογεράκος ότι είπε και αυτός και ήκουσε από τον Κακοκεφαλάκο ταύτα όσα ο Σκαλκάκος ωμολόγησεν και ο Γιάννης Βασιλάκος επανέλαβε τα αυτά με τον Σκαλκάκον και τον Ψωμογεράκον. Ταύτα πάντες ωμολογούντες του δημόσιου μνήμονος Λακεδαίμονος δια την απουσίαν του ειρηνοδίκου παρά του οποίου ήμεν προσκεκλημένοι εις τούτο υποφαινόμεθα βάσιν έχοντας εις τας ομολογίας μας τον κατά τύπους όρκον και την αλήθεια.

ακολούθως οι υπογραφές των παραπάνω »

thumbnail_2018_11_23_10_35_270001

το έγγραφο μαρτυρία των κατοίκων της Πετρίνας 

 

Δεν μας είναι γνωστοί οι λόγοι της διένεξης μεταξύ της οικογένειας Κακοκέφαλου και της οικογένειας Αγγελάκου, ωστόσο μας είναι γνωστά μερικές λεπτομέρειες που χρήζουν ιδιαίτερης μνείας.

Πρώτα από όλα και οι δύο οικογένειες συμμετείχαν ενεργά στην επανάσταση του 1821. Ο Δημήτρης Κακοκέφαλος (το όνομα του σημαίνει στα μανιάτικα υποχόνδριος, ισχυρογνώμων), είχε λάβει το χάλκινο αριστείο ως μπουλουξής, ενώ ο Πούλος Αγγελάκος ήταν διακεκριμένος καπετάνιος στην επανάσταση καθώς έφερε επισήμως τον βαθμό του Ταξιάρχου το 1825 (οπλαρχηγός 7ης τάξης αργότερα). Μάλιστα στο χωριό τον φώναζαν «καπετάν Πούλο». Είχε συμμετάσχει σε πολλές μάχες και κάθε άλλο παρά τυχαίος αντίπαλος δεν μπορούσε να θεωρηθεί.

Δεύτερον οι κάτοικοι που υπογράφουν το παραπάνω έγγραφο – μαρτυρούν επισήμως εναντίον του Κακόκεφαλου, εν block. Όλοι τους κατάγονται από την Πετρίνα και υπερασπίζονται τον συγχωριανό τους Αγγελάκο.

Τρίτον πρέπει να σημειωθεί πως ενώ ο Αγγελάκος καταγόταν από την Πετρίνα ο Κακοκέφαλος καταγόταν από τα Κόκκινα Λουριά. Αυτό σημαίνει πως ίσως τα αίτια της διαμάχης δεν ήταν αμιγώς τοπικά αλλά ίσως είχαν να κάνουν με ευρύτερες πολιτικές – κοινωνικές διαμάχες.

Ζερβός Νίκος-Καμένες ελιές, 1970

 

Πηγές

  1. Γαβαλά Πέπη «Συμβολαιογραφικές Πράξεις του μνήμονος  Λακεδαίμονος κύριου Γεωργίου Χαρτουλάρη, 1833 – 1835». ΥΠΕΘ, ΓΑΚ Λακωνίας, Σπάρτη 2016.
  2. Κώστα Μ. Πίτσιου «Λακωνικές Σελίδες», εκδόσεις Καρυάτιδες, Αθήνα 1971
  3. Άρη Γ. Πουλημενάκου «Η Πετρίνα από τον 17ο αιώνα», Αθήνα 1989
  4. Σταύρου Γ Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές» Αδούλωτη Μάνη, Αρεόπολη 2008
  5. https://paletaart.wordpress.com/2017/12/27/%CE%B6%CE%B5%CF%81%CE%B2%CF%8C%CF%82-%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CF%82-nikos-zervos-1901-1988/%CE%B6%CE%B5%CF%81%CE%B2%CF%8C%CF%82-%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%AD%CF%82-1970/
  6. http://www.petriniotis.gr/

Ευχαριστώ πολύ τους εργαζόμενους στα ΓΑΚ Λακωνίας για την παροχή του εγγράφου μαρτυρίας.

Λίγο πριν την άλωση της Τριπολιτσάς

ο αγωνιστής του 1821 Αναστάσης Μαυρομιχάλης

Στις 23 Σεπτεμβρίου του 1821 η πόλη της Τρίπολης πέφτει μετά από εξάμηνη πολιορκία και αιώνες ξένης κυριαρχίας σε ελληνικά χέρια. Η πόλη είχε καταστεί διοικητικό κέντρο της Πελοποννήσου και η κατάληψή της είχε τεράστια στρατηγική σημασία. Ωστόσο ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν κάποια παραλειπόμενα γεγονότα τα οποία δεν είναι ιδιαίτερα γνωστά.

Ήδη από τις αρχές του 1821 οι Τούρκοι είχαν πληροφορίες ότι σχεδιάζεται από τους «Ρωμιούς» πιθανό  κίνημα εναντίον τους. Για να αποφευχθεί κάτι τέτοιο και να τρομοκρατηθεί ο πληθυσμός οι Τούρκοι καλούν τους σημαντικότερους προεστούς και αρχιερείς στην Τρίπολη, με πρόφαση να υποβάλουν τα σέβη τους στον Πασά. Σε περίπτωση εξέγερσης φυσικά οι «σημαντικοί πρόκριτοι» θα βρίσκονταν στα χέρια των Τούρκων. Από την Μάνη προσκλήθηκε ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης. Αποφασίστηκε να μην πάει προφασιζόμενος ασθένεια. Έτσι θα μπορούσε να τεθεί επικεφαλής του δυναμικού της περιοχής και θα έπαιζε καταλυτικό ρόλο στα τεκταινόμενα. Παράλληλα όμως για να μην κινήσει υποψίες αλλά και σύμφωνα με τα Οθωμανικά ήθη έπρεπε να στείλει κάποιον δικό του ως αντιπρόσωπο. Αυτός που  αποφασίστηκε να πάει ήταν ο τρίτος γιος του Αναστάσης Μαυρομιχάλης και ο ανιψιός του Πανάγος Πικουλάκης από την Αρεόπολη. Οι ζωές τους, εν γνώσει τους, θα διέτρεχε μεγάλο κίνδυνο καθώς με την έκρηξη της επανάστασης οι Τούρκοι θα ξέσπαγαν σε αυτούς είτε με βασανιστήρια είτε με εκτελέσεις.

Οι πραγματικές προθέσεις των Τούρκων φάνηκαν αμέσως μόλις πέρασαν η αντιπροσωπεία της Μάνης τα τείχη της πόλης. Πρώτο μέλημα των Τούρκων ήταν ο αφοπλισμός των τεσσάρων πάνοπλων σωματοφυλάκων του Αναστάση Μαυρομιχάλη. Παρότι αρχικώς αντιστάθηκαν πείσθηκαν να παραδώσουν οπλισμό και ύστερα ρίχτηκαν στην φυλακή. Με το ξέσπασμα της επανάστασης εκτελέσθηκαν επί τόπου και μπροστά στα μάτια των προκρίτων οι φρουροί. Για έναν από αυτούς, τον Νικόλαο Βασιλάκο από το Σκουτάρι, έχουμε περισσότερες πληροφορίες από σειρά εγγράφων στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος.

«Πιστοποιούμεν οι υποφαινόμενοι, ότι πριν η Ιερά Σάλπιγξ είχεν ηχήσει εις τον Ελληνικόν ορίζοντα, και προπαρασκευαί αυτής εγίνοντο παρά της Ορθοδόξου Εταιρείας τω χιλιοστώ οκτακοσιοστώ εικοστώ πρώτω έτος, λαβών (sic) υπονοίας η οθωμανική κυβέρνησις, έβαλε χείρας εις αποτομήν πολλών αθώων χριστιανών εις όλα τα μέρη του κράτους όπου Χριστιανοί υπάρχωσι, δόσας προς τούτοις διαταγήν και εις τον εν Τριπόλει Διοικητήν ίνα λάβη και αυτός το ξίφος εις χείρας και φονεύει χωρίς διάκρισιν όπου ευρίσκει Χριστιανόν. Τούτο πληροφορηθέντες οι Διοικηταί της Πελοποννήσου (Μωραγιάνηδες) απέστειλον παρακλητικάς επιστολάς εις τον εν Λακωνία Πετρόμπεην Μαυρομιχάλην ίνα δια της εγγυήσεώς του σώση από τον Οθωμανικόν πέλεκυν τους Χριστιανούς και στείλει ενέχυρον προς βεβαίωσιν, ότι η Πελοπόννησος δεν εστοχάσθη ποτέ, ούτε θέλει στοχασθή μυστικήν τινά εταιρείαν κατά της Υψηλής Πόρτας, έδωσε λοιπόν ενέχυρον εις τον εν Τριπόλει Διοικητήν (ότι τοιούτος σκοπός δεν υπάρχει) τον υιόν του Αναστάσιον Μαυρομιχάλην, ζητήσας προς τούτοις και εκ μιάς των διασήμων οικογενειών της Λακωνίας των Βασιλιάνων, τον Νικόλαον Βασιλιάνον. Αλλά κατά την 25 Μαρτίου του αυτού έτους ήχησεν εις τον Ελληνικόν ορίζοντα η Ιερά σάλπιγξ της Ελληνικής Ελευθερίας, έλαβον τα όπλα οι Έλληνες έτρεξαν πολιορκούντες τα φρούρια καταδιώκουν και φονεύουν όπου αιμοβόρον Οθωμανόν εύρισκον. Τότε ο εν Τριπόλει Διοικητής έβαλεν ξίφος εις τα παρά της Πελοποννήσου δοθέντα ενέχυρα. Εφόνευσε και τον Νικόλαον Βασιλάκον, γίνας ούτος θύμα της Ελληνικής Μυστικής Ορθοδόξου ημών Εταιρείας. Τούτο θεωρήσας (sic) οι αδελφοί του αειμνήστου Ν. Βασιλάκου, Πιέρος και Τζανέτος Βασιλιάνοι και πνέοντες εκδίκησιν δια το αίμα του αδελφού τους, είχον προς τούτοις και τον υπέρ πατρίδος ζήλον, έλαβον και αυτοί τα όπλα εις χείρας επί κεφαλής πολλών Στρατιωτών εφοδιάζωσι αυτούς από ίδιά τους έξοδα, έτρεξαν εις πολλάς κατά των εχθρών μάχας, αλλά και ούτοι έπεσον ενδόξως εις το πεδίον της μάχης εις τον παρά της εν Τριπόλει πολιορκίας. Τούτο πληροφορηθείσα η οικογένειά των, η μεν μητέρα των εκ της λύπης απέθανεν το αυτό έτος, η δε αδελφή τους ασθενήσασα εκ της λύπης μέχρι το 1827 απέθανεν και αύτη. Μείνας (sic) δε εκ της οικογενείας ταύτης των Βασιλιάνων δύο ανήλικοι αδελφοί των αειμνήστων, Δημήτριος και Βασίλειος και μη έχων ουδένα προστάτην έγιναν ελεηνόν θύμα της πείνης, και έκτοτε η πολυάριθμος οικογένεια αύτη δεν εβραβεύθη ουδόλως δια τας πολλάς αυτής θυσίας, ως και αι λοιπαί οικογένειαι της Πελοποννήσου και Στερεάς Ελλάδος. Όθεν εις ένδειξιν δίδεται το παρόν μας πιστοποιητικόν έγγραφον εις την οικογένεια ταύτην δια να χρησιμεύση όπου δει.

Αθήναις τη 13 Δεκεμβρίου 1844.

Π. Μαυρομιχάλης, Α. Δεληγιάννης, Πανούτζος Νοταράς, Τζανετάκης Γρηγοράκης, Δ. Τζιγκουράκος, Κανέλλος Δεληγιάννης».

Από το παραπάνω έγγραφο προκύπτουν πολλές πληροφορίες. Πρώτα πρώτα πως η οικογένεια Βασιλάκου του Σκουταρίου ανήκε στις επιφανείς της εποχής καθώς ο συγγραφέας αναφέρετε σε αυτούς ως «διασήμων«. Επίσης γίνονται αντιληπτά πολλά από τα εθιμοτυπία της εποχής και της περιοχής όταν μιλάει για «πνοή εκδίκησης» των αδερφών για το αίμα του αδερφού τους. Στο ίδιο έγγραφο γίνεται εύκολα αντιληπτό και το ότι οι Βασιλιάνοι του Σκουταρίου είχαν και βαριές απώλειες καθώς στην Τριπολιτσά χάθηκαν τρία αδέρφια. Τέλος αξιοσημείωτο είναι πως το έγγραφο αυτό υπογράφουν ισχυρότατες προσωπικότητες της Πελοποννήσου αποδεικνύοντας την αίγλη της οικογένειας.

Αποτέλεσμα εικόνας για πολιορκία τριπολιτσάς

Η Τρίπολη επί Τουρκοκρατίας

 

Πηγές

  1. http://www.nhmuseum.gr/en/fakelos-syllogon/antikeimena/12008_en/
  2. http://www.geetha.mil.gr/media/1_istorika/25_Martioy/alosi-tripolitsas.pdf
  3. https://www.sansimera.gr/articles/310
  4. http://www.arcadia938.gr/index.php/diafora/san-simera/22290-o-ibrshim-pasha-katastrefei-tin-tripolitsa
  5. Ιωσήφ Ζαφειροπούλου, Οι αρχιερείς και οι Πρόκριτοι εντός της εν Τριπόλει φυλακής εν έτει 1821, Απομνημονεύματα, Έκδ. Εμμ. Πρωτοψάλτη, τόμ. Α’, σ. 223.
  6. http://www.etlasp.gr/
  7. Σταύρου Γ. Καπετανάκη Μανιάτες Αγωνιστές του 1821 έκδοση συλλόγου Μανιατών Καλαμάτα 2005