Καρδαμύλη

Η Καρδαμύλη είναι ένα χωριό της Έξω Μάνης το οποίο βρίσκεται στην περιοχή του Λεύκτρου. Απέχει 37 χλμ Νοτιοανατολικά της Καλαμάτας και είναι έδρα του Δήμου Δυτικής Μάνης. Το όνομά της προέρχεται από τα πολλά κάρδαμα που υπήρχαν στην περιοχή. Κατά το παρελθόν συναντάται και με το όνομα Σκαρδαμούλα. Η Καρδαμύλη, πόλη της αρχαίας Λακωνίας, θεωρείται ότι υφίσταται από την προϊστορική εποχή. Αναφέρεται από τον Όμηρο ως μία από τις επτά πόλεις που ο Αγαμέμνων υποσχέθηκε να παραχωρηθεί στον Αχιλλέα για να τον εξευμενίσει για την απόσπαση της Βρισηίδας, κατά την εκστρατεία στην Τροία, ώστε να πειστεί να επιστρέψει στη μάχη. Συγκεκριμένα: «Επτά, δε ού δώσω ευναιόμενα πτολίεθρα Καρδαμύλην, Ενύπην τε και Ιρήν πιήσεον, Φηράς τε λαθέας ήδι Ανθειον βαθύλεμον καλήν τι Αίππειαν και Πήδασον Αμπελόεσσειν»

Ομήρου Ιλιάδα Ι στίχ. 149 – 151

(Με επτά καλοκατοίκητες θα τον προικίσω χώρες, με την πολύχλοη Ιρή, Ενύπην, Καρδαμύλην, με τις θεοφοβούμενες Φαρές, την Ανθείαν με πλούσια λιβάδια και την καλή την Αίπεια, την ΙΙήδασο με τα πολλά αμπέλια)

Μόνον η Καρδαμύλη και η Κυπαρισσία  από τις πόλεις του Μυκηναϊκού Βασιλείου του Νέστωρος έχουν κρατήσει το ίδιο όνομα στο πέρασμα των χιλιετιών.

Αναφορά γίνεται και από τον Παυσανία:

«…Καρδαμύλη δε, ής και Ομηρος μνήμην εποιήσατο εν Αγαμέμνονος υποσχέσεσι δώρων, Λακεδαιμονίων εστί υπήκοος των εν Σπάρτη, βασιλέως Αυγούστου της Μεσσηνίας αποτεμομένου. Απέχει δε Καρδαμύλη θαλάσσης μεν οκτώ σταδίους Λεύκτρων δε και εξήκοντα. Ενταύθα ου πόρω του αιγιαλού τέμενος ιερόν των Νηρέως θυγατέρων εστί ες γαρ τούτο αναβήναι το χωρίον φασίν εκ της θαλάσσης αυτάς Πύρρον οψομένας τον Αχιλλέως, ότε ες Σπάρτην επί τον Ερμιόνης απήει γάμον. Εν’ δε τω πολίσματι Αθηνάς τε ιερόν και Απόλλων εστί Κάρνειος, καθά Δωριεύσιν επιχώριον. . .»

Παυσανίου Ελλάδος περιήγησις Λακωνικά Κεφ. 26 Εδάφ. 7

(Η Καρδαμύλη, που την αναφέρει ο Όμηρος εκεί που ο Αγαμέμνονας τάζει δώρα στον Αχιλλέα, είναι υπήκοος των Λακεδαιμονίων. Την έχει αποσπάσει από τους Μεσσηνίους ο αυτοκράτορας των Ρωμαίων Αύγουστος. Απέχει από τη θάλασσα, οκτώ στάδια και εξηνταοκτώ από το Λεύκτρο. Εκεί κοντά στην ακρογιαλιά υπάρχει τέμενος των θυγατέρων του Νηρέα γιατί, καθώς λένε, σ’ αυτό το μέρος βγήκαν για να καμαρώσουν τον ΙΙύρρο, γιο του Αχιλλέα, όταν εκείνος πέρασε από εκεί, πηγαίνοντας στη Σπάρτη, για να παντρευτεί την Ερμιόνη. Στην πολίχνη αυτή, υπάρχει ακόμη ιερό της Αθηνάς και άγαλμα, του Καρνείου Απόλλωνα, όπως τον φαντάζονταν οι Δωριείς….»)

Η πόλη, αρχικά, δεν αποτέλεσε μέλος του Κοινού των Λακεδαιμονίων (μετονομάστηκε σε Κοινό των Ελευθερολακώνων μετά το 22 π.Χ.) γιατί μετά τη μάχη των Λεύκτρων (371 π.Χ.) η περιοχή δεν ελέγχεται από τη Σπάρτη, αλλά από τους Μεσσήνιους, κατά τις αποφάσεις του Θηβαίου Επαμεινώνδα. Στο Κοινό η πόλη συμμετέχει από το 146 π.Χ. Όμως, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αύγουστος επειδή το Γύθειο και οι άλλες παραλιακές πόλεις είχαν αποχωρισθεί από τη Σπάρτη, παραχώρησε την Καρδαμύλη στους Σπαρτιάτες για να την χρησιμοποιήσουν ως επίνειο. Συνδεόταν με τη Σπάρτη μέσω της Βασιλικής Οδού, τμήματα της οποίας σώζονται μέχρι σήμερα.

Πάνω από τον νεώτερο οικισμό, στην είσοδο του χωριού, πάνω σλειβάδια βρίσκεται η Παλιά Kαρδαμύλη (Πάνω Καρδαμύλη) και το συγκρότημα Τρουπάκηδων – Μούρτζινων. Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα κτιρίων των οικογενειών Μούρτζινου, Πετρέα, Μπουκουβάλα και Μπαχλέμπα. Μέσα στο συγκρότημα συναντάμε τον περίφημο ναό του Αγίου Σπυρίδωνα, ο οποίος είναι η οικογενειακή εκκλησία του γένους των Μούρτζινων. Η ανέγερση των πρώτων κτιρίων του συγκροτήματος τοποθετείται στα τέλη του 17ου αιώνα, όταν εμφανίζεται στην περιοχή ο γενάρχης των Μούρτζινων, Μιχαήλ Παλαιολόγος.

Πάνω από το συγκρότημα βρίσκεται η βάρδια της οικογένειας Πετρέα.

Αντίκρυ από το συγκρότημα βρίσκεται η περιοχή της Κάτω Κάρδαμυλης. Αποτελείται απο τις γειτονιές των κλάδων της οικογένειας Τρουπάκη: Δημητρέα, Πατριαρχέα, Θεοδωρέα και Τρουπάκη.

Παλιά Kαρδαμύλη – Συγκρότημα Τρουπάκηδων – Μούρτζινων

Κατά την περίοδο της κυριαρχίας των Τρουπιάνων (18°-19° αι.) στην Καρδαμύλη αναπτύσσεται έντονη πειρατική δραστηριότητα. Ακόμα και στην καποδιστριακή περίοδο αποτελούσε καταφύγιο ξένων πειρατών.

Στις 06/01/1821 ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης καταφθάνει από την Ζάκυνθο και φιλοξενείται στον πύργο του Παναγιώτη Τρουπάκη (Μούρτζινου) για τους επόμενους μήνες, με σκοπό την οργάνωση του απελευθερωτικού αγώνα.

Ο Άγιος Σπυρίδωνας-Οικογενειακή εκκλησία των Τρουπιάνων

Ακολουθώντας το μονοπάτι από την Παλιά Καρδαμύλη προς την περιοχή της Αγίας Σοφίας, συναντάμε δύο ορθογώνιες κοιλότητες η μία δίπλα στην άλλη, λαξευμένες σ’ ένα κάθετο βράχο. Βάση της παράδοσης πρόκειται για τον τάφο των Διόσκουρων (Κάστορας και Πολυδεύκης), των μυθικών παιδιών της βασίλισσας της Σπάρτης Λήδας και του Δία. Κατά μια άλλη παράδοση ο τάφος αυτός ανήκει στους ήρωες Νικόμαχο και Γόργασο, γιούς του θεραπευτή Μαχάονα που συμμετείχε στον Τρωικό πόλεμο.

Ο Τάφος Των Διόσκουρων

Η Καρδαμύλη αποτελεί προσφιλή τουριστικό προορισμό. Στο παραλιακό μέτωπο και πάνω στον κεντρικό δρόμο του χωριού υπάρχουν πολλά μαγαζιά τα οποία γεμίζουν από τουρίστες, ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες.

Δυτικά του οικισμού βρίσκεται η  βοτσαλωτή παραλία Ριτσά, ενώ λίγο έξω από το χωριό, σε κοντινή απόσταση, βρίσκονται οι παραλίες Δελφίνια και η παραλία του Φονέα.

Στο λιμάνι βρίσκεται ένα κτίριο το οποίο προεπαναστατικά ήταν αποθήκη-τελωνείο της οικογένειας Τρουπάκη. Δίπλα ακριβώς είναι το εκκλησάκι του Αγ. Γιάννη ενώ στο διπλανό βράχο υψώνεται ο πύργος-βάρδια της οικογένειας Δημητρέα (Κλάδος των Τρουπιάνων).

400 μ. από το λιμάνι του Άι Γιάννη, βρίσκεται ένα  μικρό καταπράσινο νησάκι. Πρόκειται για τη νήσο Μερόπη. Η έκταση του είναι 35 στρέμματα ενώ βρίσκονται ερείπια κτισμάτων και τειχών της μεταβυζαντινής περιόδου καθώς επίσης και ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου που χρονολογείται γύρω στο 1779Στη Μερόπη υπήρχαν ενετοί μέχρι το 1818 περίπου, ενώ ο εορτασμός της εκκλησίας σταμάτησε από το φόβο ατυχημάτων, λόγω της απόκρημνης ακτής.

Το λιμάνι του Άι Γιάννη και στο βάθος το νησί Μερόπη

Το Νησί Μερόπη

Πολύ κοντά στο λιμάνι υπάρχει και το παλιό εργοστάσιο της Καρδαμύλης το οποίο λειτούργησε ως ελαιουργείο, σαπωνοποιείο και πυρηνοελαιουργείο κατά το παρελθόν. Σκαρδαμούλα: 1844: 227 κατ. , 1853: 210 κατ. , 1861: 263 κατ., 1879: 348 κατ. , 1889: 393 κατ. , 1896: 442 κατ. , 1907: 434 κατ. , 1920: 563 κατ. , 1928: 611 κατ. , 1940: 645 κατ. , 1951: 494 κατ. , 1961: 495 κατ. , 1971: 397 κατ. , 1981: 277 κατ.

 

ΠΗΓΕΣ:

  • beneas13.blogspot.com
  • mani.org
  • Κώστα Κόμη: Πληθυσμός & Οικισμοί Της Μάνης 15ος -19ος αι.
  • Γιάννη Σαΐτα: Μάνη-Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική

Advertisements

Κιτριές

Οι Κιτριές είναι ένα γραφικό, παραθαλάσσιο χωριό της Έξω Μάνης. Βρίσκεται στην περιοχή της Αβίας και απέχει 14 χλμ. απο την Καλαμάτα.

Το όνομα του το έχει πάρει από τα πολλά Κίτρα (φυτό:Citrus medica/Κιτρέα η μηδική)που υπάρχουν στην περιοχή.

Κατά το παρελθόν αποτέλεσε το επίνειο της Ζαρνάτας και για την περίοδο 1771-1780υπήρξε το σημαντικότερο ναυτιλιακό και εμπορικό κέντρο της νότιας Πελοποννήσου. Αν και σαν όνομα απαντάται ήδη σε σε πηγές του 16ου αι. (porto Chitries-Chitries,Chitres) οργανωμένη οίκηση παρουσιάζει από το δεύτερο μισό του 18ου αι. και μετά.

Ιδρυτής του οικισμού υπήρξε ο μπέης της Μάνης Τζανέτος (Τζανετμπέης) Κουτήφαρης, ο οποίος έχτισε πύργο στο ύψωμα πάνω από το λιμάνι των Κιτριών. Ο πύργος υπήρξε έδρα και για τους επόμενους Μπέηδες της Μάνης, μέχρι να χτίσει ο Μπέης Τζανέτος Γρηγοράκης τον πύργο του στο Μαραθονήσι. Από τότε οι Μπέηδες χρησιμοποιούσαν τον πύργο ως σταθμό-κέντρο για τις διοικητικές και εμπορικές υποθέσεις τους. Ο πύργος δυστυχώς γκρεμίστηκε με το σεισμό του 1944.

Η είσοδος του πύργου των Μπέηδων στις Κιτριές

Αν και μεγάλης σημασίας λιμάνι για την εποχή του, το μέγεθος του οικισμού παρέμεινε πάντοτε μικρό. Σε γαλλικό υπόμνημα του 1786, αν και γίνεται ιδιαίτερη μνεία στο λιμάνι που χαρακτηρίζεται ως ένα από τα καλύτερα του κόλπου της Κορώνης,δεν αναφέρεται τίποτα για τον οικισμό.

Ο περιηγητής Leake που επισκέφθηκε τη Μάνη το 1805, αναφέρει ότι τα μόνα κτίσματα στις Κιτριές είναι ο πύργος του Μπέη και 5-6 αποθήκες δίπλα στη θάλασσα. Χαρακτηρίζει την περιοχή ως την πιο εύφορη στη Μάνη και οι λόφοι γύρω από τις Κιτριές γεμάτους σιτάρι.

Ο πύργος των μπέηδων στις Κιτριές σε χαλκογραφία του 19ου αιώνα

Στις Κιτριές εμφανίστηκε ο Χασάν-Μπαμπά έπειτα από εντολή του Αχμέτ Κιουπρουλή ζητώντας την υποταγή των Μανιατών( Το 1667 στα πλαίσια τουΕνετικοτουρκικού πολέμου,ένας αριθμός Μανιατών έφθασε στό τουρκικό στρατόπεδο του μεγάλου βεζίρη, πού πολιορκούσε τό Χάνδακα καί προσπάθησαν να καταστρέψουν τα εχθρικά κανόνια και να πυρπολήσουν τουρκικές γαλέρες).

Η πρόταση του Χασάν-Μπαμπά εξόργισε τους Μανιάτες οι οποίοι επιτέθηκαν στον στόλο και τους έτρεψαν σε άτακτη φυγή.

Το 1819 έπειτα από ενέργειες του Φιλικού Χριστόφορου Περραιβού ο οποίος διέμενε στους Δολούς, υπογράφεται στον πύργο των Κιτριών από τις 3  δυνατές οικογένειες της Μάνης, τους Μαυρομιχάληδες τους Γρηγοράκηδες και τους Τρουπάκηδες, γενική ‘Τρέβα’ (ανακωχή) μεταξύ τους, για να οργανωθεί ο πόλεμος για την Ανεξαρτησία.

Από τις Κιτριές στις 23 Μαρτίου (ήδη απο το απόγευμα της 22 Μαρτίου) ξεκίνησε η διαδικασία απελευθέρωσης της Καλαμάτας από τον Οθωμανικό ζυγό.

Στις 20 Ιουνίου του 1826 ο Ιμπραήμ βομβάρδισε τις Κιτρίες τον Άγιο Δημήτριο και την Τραχήλα στα πλαίσια του αντιπερισπασμού που προσπάθησε να δημιουργήσει, για να εμποδίσει την συγκέντρωση των Μανιατών στη Βέργα του Αρμυρού.

Ένα χρόνο αργότερα στις 26 Ιουλίου 1827, ο Ιμπραήμ θα βομβαρδίσει ξανά τις Κιτριές ρίχνοντας πάνω από 1700 κανονιοβολισμούς.

Στην είσοδο των Κιτριών, δίπλα από τον πύργο των Μπέηδων υπάρχει η εκκλησία των Αγίου Κων/νου και Ελένης. Κατασκευάστηκε το 1730 και αποτελεί το παλαιότερο κτίσμα των ΚιτριώνΣε αυτή την εκκλησία έγινε, κατά το 1825, η χειροτονία των τεσσάρων αντικανονικών επισκόπων της Μάνης από τον Μητροπολίτη ΖαρνάταςΓαβριήλ Φραγκούλη για τις χηρεύουσες επισκοπές, τον Άνθιμο για την επισκοπή Πλάτσας, τον Ιωαννίκιο για την επισκοπή Μηλέας και Καστάνιας, τον Ιωσήφ για την επισκοπή Μαΐνης και τον Προκόπιο για την επισκοπή Ανδρούβιστας.

Η εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στις Κιτριές

Κάθε χρόνο στις 23 Μαρτίου τελείται δοξολογία στον ναό, σε ανάμνηση των Μανιατών, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν στις Κιτριές, την παραμονή της απελευθέρωσης της Καλαμάτας στις 23 Μαρτίου 1821 και κίνησαν για να την ελευθερώσουν από τα τουρκικά στρατεύματα.

Παραδίπλα από τον όρμο των Κιτριών, στο ακραίο τμήμα του ΄βουνού κεφάλι (κεφαλοβούνι), βρίσκεται ο φάρος των Κιτριών. Κατασκευασμένος το 1892 αποτελεί τον έναν από τους τρεις πέτρινους φάρους που υπάρχουν στη Μάνη( Οι άλλοι δύο είναι του Γυθείου και του Ταινάρου).

Ο Φάρος των Κιτριών

Οι Κιτριές διαθέτουν δύο παραλίες, τον Αϊ Γιάννη και το Πλυμονάρι. Η πρώτη βρίσκεται στα αριστερά του οικισμού προς τη μεριά του φάρου, ενώ η δεύτερη είναι στην είσοδο του οικισμού, κάτω από τον πύργο των Κιτριών.

Απογραφές:

Κιτριαί-Καλλιανέικα: 1853: 61 κατ. , 1861: 61 κατ., 1879: 50 κατ. , 1889: 20 κατ. , 1896:28 κατ. , 1907: 39 κατ. , 1920: 47 κατ. , 1928: 53 κατ. , 1940: 86 κατ. , 1951: 159 κατ. , 1961: 57 κατ. , 1971: 29 κατ. , 1981: 65 κατ.

ΠΗΓΕΣ

  • Σοφίας Καπετανάκη, «Ο Καστρόπυργος του Τζανέτμπεη Κουτήφαρη στίς Κιτριές», Ιθώμη 28
  • Γιάννη Σαΐτα, «οι τρεις πέτρινοι Φάροι» Εφημ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
  • Δικαίου Βαγιακάκου, « Ο Ιμπαραήμ εναντίον της Μάνης»
  • Α.Γ. Κουτσιλιέρη «Ιστορία της Μάνης»
  • mani.org
  • Κώστα Κόμη, «Πληθυσμός και οικισμοί της Μάνης, 15ος – 19ος αιώνας»

Όρμος Γνώσπη

Επιφάνεια Παραλίας: Όρμος/Βραχώδης

Χρώμα Νερού: Γαλάζιο/Πράσινο
Βάθος Θάλασσας: Βαθειά
Επιφάνεια Βυθού: Άμμος
Πρόσβαση: Αυτοκίνητο
Οργάνωση: Μικρή

Δίπλα στο χωριό Άγιος Νικόλαος στην Έξω Μάνη βρίσκεται ένας υπέροχος όρμος επάνω στα βράχια με πανέμορφα γαλαζοπράσινα νερά. Η πρόσβαση γίνεται από το χωριό του Αγίου Νικολάου.

Φτάνοντας συναντούμε μια πλατφόρμα ανάμεσα στα βράχια, στην άκρη της οποίας υπάρχει ένα σημείο με σκαλοπάτια κατάλληλο για βουτιές στα νερά του όρμου. Η επιστροφή στην πλακόστρωτη πλατφόρμα γίνεται με τη βοήθεια δύο σκαλών.

Αν και δεν αποτελεί προορισμό για ένα »συμβατικό» μπάνιο όπως θα λέγαμε ωστόσο είναι το ιδανικό μέρος για ηλιοθεραπεία, βουτιές και παιχνίδια. Γι’αυτό και συγκεντρώνει αρκετό κόσμο κατά την θερινή περίοδο, ο οποίος απολαμβάνει τον ήλιο και τα παιχνίδια στη θάλασσα μέσα σε ένα μαγευτικό τοπίο.

Το Λάδι Στη Μανιάτικη Παράδοση

Είναι γνωστό πως η περιοχή της Μάνης φημίζεται για το ελαιόλαδό της τόσο στην  ποσότητα που παράγει όσο και στην ποιότητα του. Η εκμετάλλευση του, η εμπορικότητα του και η επωνυμία του δεν είναι κάτι πρόσφατο. Σε ιστορικό βενετικό χειρόγραφο του 1704 καταγράφονται οι παραγωγοί ελαιολάδου στην περιοχή της Ζαρνάτας και η παραγωγή τους.

Το έγγραφο αυτό ήταν πολύ σημαντικό διότι από αυτό εξαρτιόταν η φορολογία των κατοίκων. Επίσης το έγγραφο αυτό είναι και σήμερα σημαντικό διότι καταγράφονται τα επίθετα στην αρχική τους μορφή. Εντυπωσιακό είναι ότι η κατάληξη –έας που σήμερα στην περιοχή είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη  δεν υπάρχει, ενώ της θέση της έχει η κατάληξη –άκης καταρρίπτοντας τον μύθο περί κρητικής κατάληξης.

Το έγγραφο έχει ως εξής (διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου)

  «δίνομε είδηση του ειψηλοτάτου μας αφέντος πρεβεδόρου της Ζαρνάτας εμής ει κάτηκή της μαντήνηας πόσολαδι έκαμε καθένας χόρας μηκρής

 Κοσταντής Φρανκούλης κρο. 30

                                Γιαννάκης Φρακούλης κρο. 75                                  

Αναγνώστης λαλημάλης κρο. 53

Παναγιηότης γηοργάκης κρο 55

Διμητρακης γιατρακης κρο. 80

Θεοδωρακης κληβινας κρο. 45

Νηκολακαινα λαμπαδάρενα κρο. 45

Διμητρακης φρακουλης κρο. 60

Αλεβίζος φρακούλης κρο. 65

Αναγνοστης κουρουμαλος κρο. 90

Αναστασης πανογηανης κρο. 25

Γηανης κοσταντηνάκης κρο. 50

Νηκολακης φρακούλης κρο. 65

Γηανης διμακης κρο. 45

Ταβουλαρις φρακούλης κρο. 66

Αναγνοστης κληβινας κρο. 43

Γηοργακης κληβινας κρο. 43

Δικαιος φρακούλης κρο. 43

Χριστόδουλος φρακούλης κρο. 43

Παναγηοτης χαριτακης κρο. 50

Γηανης χαριτακης κρο. 42

Παπαδιμακης κρο. 53

Παναγηοτης γουρατος κρο. 55

Γηανης κουρουμαλος κρο. 90

Αναγνοστης Βίχλης κρο. 60

Παπα βίχλης κρο. 65

Γηοργακης βίχλης κρο. 35

Παναγηοτης ατζαλης κρο. 30

Πετρος ατζαλης κρο. 25»

 Όπως παρατηρούμε το έγγραφο αφορά παραγωγή λαδιού της Μικρής Μαντίνειας. Κυριότερη οικογένεια εκείνη την εποχή η οικογένεια Φραγκούλη.

ΠΗΓΗ: Κ. Κόμη «Βενετικά κατάστιχα Μάνης Μπαρδούνιας»

Κελεπουριάνοι (Άγιος Νικόλαος ή Σελίνιτσα)

old_book_bindings

Οικογένεια Κελεπούρη ή Κελεπουρέα

(Άγιος Νικόλαος ή Σελίνιτσα)

Η Μάνη καθ όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας αποτέλεσε καταφύγιο και οχυρό κάθε διωκόμενου από τις αρχές που αναζητούσε την ελευθερία. Ιδίως κατά την δεύτερη περίοδο της Τουρκοκρατίας, όπου αναγνωρίσθηκε και επίσημα πια η περιοχή ως αυτόνομη, κόσμος από κάθε γωνιά της Ελλαδικού χώρου μπορούσε να πάει να εγκατασταθεί ανεμπόδιστα. Κάτι τέτοιο πρέπει να συνέβη με την οικογένεια Κελεπουρέα ή Κελεπούρη του Αγίου Νικολάου της έξω Μάνης.

Πληροφορητές της οικογένειας αναφέρουν πως ο πρώτος πρόγονος τους που εγκαταστάθηκε στην Σελίνιτσα (Άγιο Νικόλαο) προερχόταν από την Κρήτη. Λεγόταν Κελεπουράκης. Μάλιστα φορούσε κρητική βράκα τα λεγόμενα ρασοβράκια. Παραμένει άγνωστο πότε έγινε αυτή η μετοίκηση. Το πιο πιθανό είναι μεταξύ 1770 – 1780. Αυτό διότι δεν έχουμε προηγούμενη καταγραφή τους σε καταλόγους της Ενετοκρατίας (φορολογικά κατάστιχα, οικονομικά κατάστιχα εμπορίας λαδιού ή βελανιδιού κ.ά.). Η παράδοση αυτή δεν είναι διόλου απίθανη. Η Κρήτη ήταν τόπος κοντινός και  πολλές φορές γίνονταν μετοικήσεις λόγω εξεγέρσεων ή περιόδων ταραχών.

Η Σελίνιτσα γύρω στα 1935

Ο παλαιότερος Κελεπούρης επισήμως, από την μελέτη των δημοτολογίων που έχουμε στην διάθεσή μας είναι ο Κωνσταντίνος Κελεπούρης. Γνωρίζουμε ότι ο γιος του Νικόλαος γεννήθηκε στα 1789. Είναι λοιπόν πιθανό να γεννήθηκε γύρω στα 1762. Διόλου απίθανο να είναι και αυτός που ήρθε από την Κρήτη στην Μάνη.

Το 1821 βρίσκει την οικογένεια Κελεπούρη ή Κελεπουρέα όπως καταγράφονταν στις επάλξεις. Συμμετείχαν ενεργά στις μάχες του απελευθερωτικού αγώνα. Έξι (6) μέλη της οικογένειας έλαβαν αριστείο από το ελληνικό κράτος για τις υπηρεσίες τους. Μάλιστα ένας από αυτούς ο Χρυσομάλλης Κελεπούρης έλαβε τιμητικά το αργυρούν αριστείο ως αξιωματικός. (το όνομα Χρυσομάλλης είναι βαπτιστικό και συνηθιζόταν στην περιοχή).  Να αναφέρουμε εδώ την εξής ιδιαιτερότητα. Αν και κάτοικοι της Μεσσηνιακής Μάνης για τα αριστεία τους πιστοποιήσεις δεν έδωσε κάποιος τοπικός οπλαρχηγός αλλά ο Νικόλαος Πιεράκος- Μαυρομιχάλης. Είναι πιθανό να εκστράτευαν με τους Μαυρομιχαλαίους και όχι με τους τοπικούς αρχηγούς. (π.χ. Χρηστέα). Δεν φαίνεται να είχαν κάποιο βαθμό κατά την επανάσταση.

Το 1847  καταγράφονται δώδεκα (12) αρσενικά μέλη στα δημοτολόγια της περιοχής. Το ιδιαίτερο για τα δεδομένα της Μάνης είναι ότι βρίσκονται διασκορπισμένα σε διάφορα χωριά του Λεύκτρου (Σελίνιτσα, Καστάνια, Πύργος, Πλάτσα, Νιοχώρι). Ο παράγοντας αυτός δεν έδινε την δύναμη στην οικογένεια να παίξει καθοριστικές δράσεις στον χώρο, δεδομένου ότι και ο αριθμός των ανδρών της δεν ήταν πάρα πολύ μεγάλος. Μάλιστα προφορική παράδοση της οικογένειας λέει πως όταν γινόταν γεροντική (συμβούλιο των ανδρών) για να συγκεντρωθούν όλοι οι άνδρες της οικογένειας ύψωναν ένα κόκκινο πανί στο σπίτι του γεροντότερου Κελεπούρη στην Σελίνιτσα ώστε να το βλέπουν από τα γύρω χωριά τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας.

Ο γεωγραφικός χώρος εξάπλωσης της οικογένειας

Το 1850 η οικογένεια εκδηλώνει την ισχύ της με τον διορισμό του Τζανέτου Κελεπούρη από το Νομιτσί γεννημένο το 1791 ως ενόρκου. Εδώ να αναφέρουμε πως ο ένορκος τότε ήταν έμμισθη και ιδιαίτερα τιμητική υπηρεσία και δεν αναλάμβανε ο καθένας τυχαία αυτό το πόστο. Μάλιστα έλαβε τελικώς και αυτός το αργυρό αριστείο.

Το 1871 καταγράφονται τέσσερεις (4) στο Νομιτσί δώδεκα (12) στον Πύργο δύο (2) στην Πλάτσα. Οι κοινότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι διαφοροποιημένες. Συνολικά δεκαοκτώ (18) μέλη αποτελούν έναν ικανό αριθμό ανδρών.

Από όσα ξέρουμε η οικογένεια Κελεπουρέα δεν διαχωρίστηκε σε περισσότερους κλάδους. Άλλωστε στην έξω Μάνη δεν συνηθιζόταν ο μεγάλος διακλαδισμός των γενεών.  Η οικογενειακή τους εκκλησία είναι ο Άγιος Παντελεήμονας που βρίσκεται λίγο έξω από την Σελίνιτσα ή Άγιο Νικόλαο. Είναι χτισμένη σε έναν καμπίσκο και αποτελεί νεότερη κατασκευή.

Κατά την διάρκεια της εθνικής αντίστασης η οικογένεια Κελεπουρέα είχε τα δικά της θύματα. Σε πέτρινη πλάκα (αναφοράς νεκρών) στο χωριό Σαιδόνα γράφει:

Κελεπούρη Ισμήνη του Ευαγγέλου

ΠΗΓΕΣ

–          Ε. Αλεξάκη «Τα γένη και οι οικογένειες στην παραδοσιακή κοινωνία της Μάνης»

–          Στ. Καπετανάκη « Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές »

–          Κ. Κάσση « Άνθη της Πέτρας »

Αβία Και Μάνη

Pouqueville Travels in the Morea and Albania

Υπάρχουν πάρα πολλά αποσπάσματα ξένων περιηγητών που θα μπορούσαμε να παραθέσουμε. Ωστόσο λόγω των τελευταίων εξελίξεων στην τοπική αυτοδιοίκηση του δήμου Δυτικής Μάνης θεωρείται πολύ επίκαιρο το απόσπασμα του Πουκεβίλ που ήρθε στην Μάνη (1810 περίπου) και αποτέλεσε τον πρώτο επίσημο πρόξενο της Γαλλίας στην ελεύθερη πλέον Ελλάδα. Παρακάτω μεταφράζουμε….

Η Μικρομάνη και ο Ασλάναγας (Άρης) βρίσκονται στον δρόμο για την Βαλλιάδα, και μια λεύγα βορειοδυτικά κείται η Μπάστα. Η Δλιάτα μισή λεύγα μακρύτερα ολοκληρώνει τον δρόμο αυτού του τεταρτημορίου. Πήδημα ….. ολοκληρώνουν τον κατάλογο των οικισμών που ανήκουν στην Καλαμάτα. Όλο το ανατολικό τμήμα είναι ελεύθερο και ανήκει στην ομοσπονδία της Μάνης. Σε αυτήν την κατεύθυνση κείτονται οι Πόρτες οι οποίες οδηγούν από την Μεσσηνία στην Λακωνία. Είναι μία και μισή λεύγα ανατολικά της Καλαμάτας περνώντας τα Γιαννιτσιάνικα. Η τελευταία αυτή πόλη αποτελείται από διακόσια σπίτια και υπάγεται στην επισκοπή Ζαρνάτας.

Μεγάλη Μαντίνεια

Η Μεγάλη Μαντίνεια είναι ένα χωριό της Έξω Μάνης στην περιοχή της Αβίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 196 μ. και απέχει 16 χλμ απο την Καλαμάτα.

Το χωριό πιθανότατα ιδρύθηκε απο φυγάδες κατοίκους της ομώνυμης πόλης της Αρκαδίας, μετά απο την καταστροφή της απο Σλάβους.

Η πρώτη γραπτή αναφορά του χωριού εντοπίζεται το 1453, στο χρονικό της άλωσης της Κωνσταντινούπολης, του Γεωργίου Φραντζή.

Αναφορά της Μαντίνειας στο χρονικό της άλωσης της Κωνσταντινούπολης

Το 1470 ο Ενετός τοποτηρητής την κατέστησε έδρα του. Το 1479 οι Ενετοί παρέδωσαν τη πόλη στους Τούρκους και το 1480 απελευθερώθηκε από τον Κλαδά. Το 17ο αιώνα γνώρισε μεγάλες καταστροφές από τους Τούρκους και η περιοχή προσωρινά ερήμωσε.

Το 1618 εμφανίζεται για πρώτη φορά ώς διαιρεμένη σε δύο τμήματα, τη Μεγάλη και τη Μικρή Μαντίνεια.

Νοτιανατολικά της Μεγάλης Μαντίνειας, στη δύσβατη χαράδρα της Σάντοβας βρίσκεται το σπήλαιο Καταφύγι  στου οποίου την είσοδο είναι χτισμένο μεταβυζαντινό προστατευτικό τείχος και αποτελούσε καταφύγιο σε περιπτώσεις κινδύνου. Το 1770 σε επιδρομή των Οθωμανών, ο καπετάν Φάνας  φυγάδεψε τους κατοίκους του χωριού εκεί. Όμως, οι επιδρομείς τούς ανακάλυψαν και «εσκλάβωσαν τους Μαντινέους που ήσαν στο Καταφύγι«.

Απογραφές:

Μεγάλη Μαντίνεια: 1844: 436 κατ. , 1853: 413 κατ. , 1861: 411 κατ., 1879: 469 κατ. , 1889: 423 κατ. , 1896: 421 κατ. , 1907: 424 κατ. , 1920: 302 κατ. , 1928: 153 κατ. , 1940: 175 κατ. , 1951: 223 κατ. , 1961: 210 κατ. , 1971: 172 κατ. , 1981: 136 κατ.

Δημητριάνοι (Σωτηριάνικα)

Οικογένεια Δημητρέα (Σωτηριάνικα)

ΓΕΝΟΣ: Μενουνιάνοι  ΠΑΤΡΙΑ: Σωτηριάνοι  ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Δημητριάνοι

Το επώνυμο Δημητρέας απαντάται σε όλη την Μεσσηνιακή Μάνη. Ως πατρωνυμικό όνομα σημαίνει το παιδί του Δημήτρη. Δεν πρέπει λοιπόν να συγχέουμε τις διάφορες οικογένειες που φέρουν το ίδιο όνομα. Στον παρόν άρθρο θα αναφερθούμε στην οικογένεια Δημητρέα από τα Σωτηριάνικα της Αβίας.

Η παράδοση λέει πως  κάποιος Σωτήρης Μενούνος ή Μενούτης από τα Ανώγεια της Σπάρτης γύρω στα 1750 διωκόμενος, έφτιαξε καλύβι στον χώρο. Από αυτόν και τους απογόνους του δημιουργήθηκε το χωριό Σωτηριάνικα.

Ο γέρο Σωτήρης άφησε 4 γιούς. Αυτοί και οι οικογένειές τους αποτελούσαν την πατριά των Σωτηριάνων. Ένας από τους γιους του Σωτήρη ήταν και ο Δημήτρης. Από αυτόν προήλθαν τα μέλη της οικογένειας Δημητρέα των Σωτηριάνικων.

Σπίτι στα Σωτηριάνικα ( από τα μεθυσμένα χρώματα )

Στην αρχή η οικογένεια δεν έπαιζε κάποιο ιδιαίτερο ρόλο στην περιοχή αλλά φωλιασμένη στα 350 μ υψόμετρο με πλάτη τον Ταΰγετο και θέα στην θάλασσα επιβίωσε.

Οι Σωτηριάνοι εκφράζουν απόλυτα αυτό που έγραφε στα 1760 περίπου ο Νηφάκης για τους Μανιάτες….

Σε αυτά τα όρη έφυγαν

Οι παλαιοί σπαρτιάτες

Και είναι αυτοί που λέγονται

Την σήμερον Μανιάτες

Κατά την επανάσταση του 1821 έχουμε έντονη παρουσία της οικογένειας Δημητρέα κατά των Οθωμανών. Έξι (6) μέλη της συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα. Ο Ηλίας Δημητρέας μάλιστα ( που ήταν και ο μεγαλύτερος ηλικιακά ) με πρόταση του Νικόλα Πιεράκου Μαυρομιχάλη το 1841 παρασημοφορήθηκε με τιμές αξιωματικού. Κατά την διάρκεια του αγώνα οι περισσότεροι ακολουθούσαν ως καπετάνιους τους Καπετανάκηδες.

Το 1844 καταγράφονται (3) με το όνομα Δημητρέας στους εκλογικούς καταλόγους του χωριού οι οποίοι μάλλον κρίνονται αναξιόπιστοι. Το 1871 στους εκλογικούς καταλόγους της περιοχής καταγράφονται ( 11 ) μέλη – άνδρες της οικογένειας στο χωριό σε σύνολο 62 καταγεγραμμένων. Το 1/6 περίπου των κατοίκων ήταν Δημητρέας.

Μετά το 1900 πολλοί μετοίκησαν Καλαμάτα όπου ζουν ως σήμερα.

Παραλία του Φονέα


Λίγο έξω απο την Καρδαμύλη στο δρόμο προς Αρεόπολη, συναντάμε την παραλία του Φονέα. Ανέγκιχτη απο τον υπερβολικό τουρισμό,  θεωρείται απο τις πιο »γνωστές» – άγνωστες παραλίες της περιοχής. Εκεί καταλήγει και το ομώνυμο φαράγγι.

Βρίσκετε πάνω σε μια απότομη στροφή, όπου υπάρχει μια γέφυρα με κίτρινα κάγκελα.Η πρόσβαση στην παραλία γίνεται μέσω ενός μικρού χωμάτινου δρόμου ανάμεσα σε δέντρα και ενός ασφαλτοστρωμένου που οδηγεί σε έναν χώρο στάθμευσης.


Η παραλία έχει λευκό βότσαλο, γαλαζοπράσινα βαθιά νερά ενώ ο μεγάλος βράχος που δεσπόζει στη μέση της παραλίας δημιουργεί φυσική σκιά και είναι ιδανικός για σκαρφάλωμα και βουτιές στο νερό.


Τους καλοκαιρινούς μήνες σταθμεύει πάνω από την παραλία μία καντίνα που διαθέτει και τραπεζάκια στη σκιά μιας ωραίας καλαμωτής.

Ναός Αγίων Θεοδώρων Κάμπου

Χωριό: Κάμπος Δυτικής Μάνης

Ναός: Άγιοι Θεόδωροι

Χρονολογία κατασκευής: 12 μ.Χ. αιώνας

Μέσα στο χωριό του Κάμπου, πάνω στον κεντρικό δρόμο, στέκει ο θαυμάσιος βυζαντινός ναός των Αγίων Θεοδώρων, που διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Στο ναό των Αγίων Θεοδώρων υπάρχει αρχαία επιγραφή του 5ου π.Χ. αιώνα και άλλα μεταγενέστερα λείψανα. Είναι κτίσμα του 12ου μ.Χ. αιώνα και της ίδιας τέχνης και εποχής με το βυζαντινό ναό των Αγίων Αποστόλων Καλαμάτας. Έχει ωραιότατες αγιογραφίες, και αναστηλώθηκε το 1968. Στην περιοχή του κάστρου της Γαρμπελιάς σωζόταν ως το 1893 μικρός βυζαντινός ναός των Αγίων Αποστόλων, σύγχρονος του ναού των Αγίων Θεοδώρων και χτισμένος από πωρόλιθους πελεκημένους κατά ισοδομικό τρόπο. Ο Κουγέας αναφερόμενος στους δύο αυτούς ναούς, των Αγίων Θεοδώρων και των Αγίων Αποστόλων γράφει:

 «Αλλά και η μνήμη των Αγίων, εις ους είναι αφιερωμένοι οι δύο ούτοι ναοί του Κάμπου, και η κτίσης αυτών, δεν δύναται να είναι νομίζω τυχαία και άσχετος προς τους δύο δεσπότας του Μωρέως, τους φέροντας τα ονόματα των τιμηθέντων δια των ναών Αγίων, προς τον Θεόδωρον δηλαδή Β´ Παλαιολόγον ο ναός των Αγίων Θεοδώρων και προς τον θωμάν Παλαιολόγον ο ναός των Αγίων Αποστόλων. Τας σχέσεις των δύο τούτων δεσποτών προς τα μέρη ταύτα της λακωνικής προσεπιμαρτυρούσι και άλλαι πολλαί ειδήσεις».

Τοιχογραφίες στο εσωτερικό του Ναού

Η εκκλησία είναι πασίγνωστη για το πλήθος αλλά και την ιδιαιτερότητα των τοιχογραφιών της που όμως είμαι πολύ μεταγενέστερες από την κατασκευή της. Οι περισσότερες τοιχογραφίες ανάγονται μετά το 1760 με θεματολογία κυρίως βασανηστήρια αμαρτωλών και αισχατολογικά θέματα. Παρουσιάζουν ομοιότητες με άλλα μανιάτικα εκκλησάκια εκείνης της περιόδου.

Πηγή: http://www.messinia-guide.gr/

http://www.maniguide.info/