Ο ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΕΙΟΣ ΠΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΛΑΚΩΝΙΚΗΣ ΠΕΤΡΙΝΑΣ

Αναδημοσίευση άρθρου Ιορδάνη Δημακόπουλου (διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου)

%cf%83%cf%87%ce%b5%ce%b4%ce%b9%ce%b1%ce%b3%cf%81%ce%bc%ce%bc%ce%b1

Σχεδιάγραμμα του χωριού Πετρίνα

Ή Κώμης «Εκφρασις τοϋ συνδεομένου προς τους Παλαιολόγους «νομοφύλακος ‘Ιωάννου
διακόνου τοϋ Ευγενικού» έχει συνταχθεί, ίσως στό β’τέταρ. τοϋ 15ου αι.,
μετά άπό επιτόπια επίσκεψη και μέ αφορμή τήν ανάληψη θέσεως ή καί παροχή δικαιωμάτων
άμεσα ή έμμεσα σχετιζομένων μέ τή Λακωνική Πέτρινα, τή «χρηστή κώ-
μη’Ότήν όποια καί αναφέρεται.Παρά τή σημασία τοϋ κειμένου γιά τήν ανασύνθεση
της είκόνας ‘ενός υστεροβυζαντινού χωριού ή τήν ιστορική γεωγραφία καί μνημειακή
τοπογραφία της περιοχής του, ή «Εκφρασις δέν είχε απασχολήσει τήν έρευνα.
Σ’αυτήν περιέχεται πάντως καί ή αρχαιότερη μνεία ενός κοινοτικού πύργου,
πoύ βρισκόταν επάνω σέ λόφο, στό μέσον τού χωριού, καί είχε κτισθεί άπό
τους κατοίκους,οι όποιοι μάλιστα τόν είχαν ήδη χρησιμοποιήσει γιά τήν άντί-
μετώπυη επιδρομέων άπό γειτονική περιοχή.

Στά 1554, ή Πέτρινα εμφανίζεται στό χάρτη τού Agnese (Petina), ένώ ό Άμβρ.
Φραντζής καταχωρεί τρείς πύργους στον προεπαναστατικό οικισμό, στον κατάλογο
των πύργων των Τουρκαλβανών της Μπαρδούνιας, πού είχαν εγκατασταθεί εκεί άπό
τό 1715 γιά νά τήν εγκαταλείψουν πανικόβλητοι στις πρώτες ημέρες τού ‘Αγώνα.
Στά 1892,0 Κ. Νεστορίδης,στήν πρώτη έκδοση της ‘Εκφράσεως, σημειώνει, μέ τήν
ίδια όμως ανακρίβεια,τήν ύπαρξη θεμελίων, δήθεν, τοϋ πύργου μέσα στό χωριό.

%cf%80%ce%b5%cf%84%cf%81%ce%af%ce%bd%ce%b1-2

ο πύργος της βυζαντινής περιόδου από τo Google Earth – street view

«Ομως, στή σημερινή Πέτρινα, δ μοναδικός πύργος πού εξακολουθεί νά υφίσταται,
καί μάλιστα άθικτος σχεδόν καί ακέραιος, είναι ακριβώς ό Παλαιολόγειος πύργος
της. ‘Υψώνεται επιβλητικότατος μέσα σέ μεγάλη αυλή,πάνω στην δδ. Θαλή Κουτού-
πη (βλ. τοπογρ., άρ. 1), προς Ν της κεντρικής πλατείας (άρ. 8). Ή θέση του
πάνω σ’έναν άπό τους λόφους της Πετρίνας, σέ συνδυασμό προς τήν Παναγίτσα,τήν
παλιότερη εκκλησία τού χωριού, πολύ χαμηλότερα (άρ. 2), ένα δρομικό κτίσμα στεγασμένο
μέ οξυκόρυφη καμάρα ενισχυμένη μέ σφενδόνιο,πού πρέπει νά ταυτισθεί μέ
μιά άπό τις τρείς εκκλησίες πού μνημονεύει δ Ευγενικός, προσδιορίζει τή θέση
καί τή σημαντική έκταση πού κάλυπτε ή υστεροβυζαντινή Πέτρινα.

παραδοσιακό σπίτι στην Πετρίνα (http://www.exploring-greece.gr)

Τό κτήριο, μοναδικό είδος πύργου της εποχής, παρουσιάζει συγκεκριμένες όμοιότητες προς τά αρχοντικά καί σπίτια τοϋ Μυστρά, καθώς όμως και προς έναν τύπο πύργων
τοϋ τουρκοκρατούμενου Μοριά,ή ύπαρξη και. διάδοση των όποιων μαρτυρεΐται άπό
τό 1671. Πρόκειται γιά άνωγοκάτωγο,πλατυμέτωπο κτίσμα, τοϋ τύπου Β πού διακρίνει
δ ‘Ορλάνδος στο Μυστρά, έξ. διαστ. 6 Χ 14 μ.καί ύψους 10 μ., περίπου,μέ κα-
μαροσκέπαστο Ισόγειο, μέ δύο τοξωτά ανοίγματα στή βόρεια πλευρά, καί μεγάλη αίθουσα
(τρίκλινος) στον όροφο,μέ δυό άντικρυστά θυρώματα εισόδου καί επτά συνολικά
παράθυρα. Σέ επαφή προς τή νότια πλευρά του, υφίσταται καί δεύτερο όρθογώ-
νικδ κτίσμα, λίγο στενότερο, μέ καμαροσκέπαστο ισόγειο καί αρχικό όροφο, τό όποιο
όμως φαίνεται μάλλον νά αποτελεί, μαζί μέ τήν έξ.σκάλα του καί ένα ημικυκλικό
«κλουβί», μεταγενέστερη προσθήκη. Οι τοίχοι είναι κτισμένοι μέ αργούς λίθους
καί πήλινα όστρακα καί μόνον στις γωνίες υπάρχουν λαξευτοί γωνιόλιθοι. «Ολα
τά ανοίγματα είναι τοξωτά,μέ όρθογωνικά όμως πλαίσια,πάνω άπό τό άνώφλι των
όποιων εκτείνεται ανακουφιστικό ημικυκλικό τόξο, άπό εναλλάξ αψιδόλιθους καί
πλίνθους, τριγυρισμένο άπό λεπτή ταινία τούβλων. Στά στηθαία των παραθύρων, καθώς
καί στην όρθογωνική καταχύστρα,πάνω καί πλάγια στό θύρωμα της βόρειας πλευράς,
προεξέχουν ζεύγη μεγάλων πέτρινων φουρουσιών,ειδικού προορισμού. Ή προσπε’-
λαση, κατευθείαν στον όροφο,γινόταν μέ αιρετή σκάλα ή μέ συνδυασμό κτιστής σκάλας,
σέ απόσταση, καί αιρετού σανιδώματος. ‘Εκατέρωθεν των παραστάδων της εισόδου
στον δροφο, εκεί ακριβώς όπου σέ κτήρια του Μυστρά υπήρχαν πλίνθινοι σταυροί
μέσα σέ πλαίσιο άπό τούβλα, εδώ έχουν έντοιχισθεϊ άποτμήματα επιτύμβιων μάλλον
στ»|^ών, μέσα σέ πλαίσιο,μέ παραστάσεις ανδρικής καί γυναικείας μορφής,αντίστοιχα,
πού πρέπει νά προέρχονται άπό τό κοντινό Γύθειο,τήν παράκτια εκείνηπεριοχή γιά τήν όποια ό Ευγενικόςαναφέρει «τείχους ίχνη καί πύργων καί θεάτρου καί οικημάτων αρχαιοτάτων καί αγαλμάτων λείψανα» .

Παρατηρήσεις

Η Πετρίνα σήμερα υπάγεται στον δήμο Ανατολικής Μάνης. Ωστόσο επί Τουρκοκρατίας υπαγόταν στα Βαρδουνοχώρια τα οποία τα κατείχαν οι Τούρκοι. Ο Αμβρόσιος Φραντζής αναφέρει τρεις πύργους στους οποίους διέμεναν Τούρκοι και Αλβανοί αγάδες. Σήμερα δεν σώζονται άλλοι πλην του αναφερόμενου. Το ύψος του 10μ, θεωρείται αρκετά ψηλό μιας και την εποχή που χτίστηκε τα περισσότερα σπίτια της περιοχής δεν ξεπερνούσαν τα 5μ.

ΠΗΓΕΣ

  1. Ιορδάνη Δημακόπουλου «ο Παλαιολόγειος Πύργος της λακωνικής Πετρίνας» 5ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και τέχνης, Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία, Αθήνα 1985.
  2. Google Earth – street view
Advertisements

Το Ναυάγιο Στο Λιμένι

«Το Νοέμβριο του 1977, το ΙΕΝΑΕ πραγματοποίησε μια αναγνωριστική έρευνα
στο ναυάγιο της πρώιμης Ρωμαϊκής εποχής, στο Λιμένι της Μάνης. Τη διεύθυνση
της έρευνας είχε ο αρχαιολόγος Λάζαρος Κολώνας.

Σκοπός της έρευνας αυτής ήταν να αξιολογηθεί η κατάσταση του ναυαγίου και να
αποτυπωθεί σχεδιαστικά και φωτογραφικά.

Η έκταση του ναυαγίου ήταν περίπου 150 τ.μ. Το φορτίο του ναυαγίου
αποτελείτο κυρίως από αμφορείς.

Το ναυάγιο είχε ήδη συληθεί.

Μέρος του φορτίου του εξακολουθεί να παραμένει στο βυθό μέχρι σήμερα.»

Το ΙΕΝΑΕ (ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΑΛΙΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ) έχει ιδρυθεί το 1973, το
1974 με βοήθεια αλλοδαπών αρχαιολόγων εξερευνά το πολύ σημαντικό από αρχαιολογική
άποψη ναυάγιο της νήσου Δοκού, το 1975 και 1976 παρακολουθεί από κοντά τις έρευνες
ναυαγίων στην Ελλάδα του φημισμένου Ζακ Υβ Κουστώ (ναυάγιο Αντικυθήρων) και μήνες
μετά με την εποπτεία του ιδίου αρχαιολόγου ξεκινά, πιθανά την πρώτη εξ’ ολοκλήρου
ελληνική υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα, από τη Μάνη. Το ναυάγιο είναι της ιδίας
περιόδου και του ιδίου μεγέθους πλοίου με το αντίστοιχο των Αντικυθήρων.

Όχι τόσο άγνωστο όσο λησμονημένο, το ναυάγιο μας παραμένει όπως αποφάσισε η ζωή και
η φύση. Με μικρό αρχαιολογικό ενδιαφέρον, χωρίς κανένα ατόφιο αμφορέα, παρά μόνο
στο πολύ βαθύ του τμήμα, με όλο το φορτίο των θραυσμάτων μικρών και μεγάλων να έχει
πλέον γίνει στην κυριολεξία ένα σώμα ώστε να μην μπορεί να αποσπασθεί τίποτα χωρίς να
σπάσει πιο πολύ και να καταστραφεί εντελώς. Το μνημείο πια «αυτοπροστατεύεται» και
κατά μία περίεργη και ευτυχή συγκυρία δεν φέρει απομεινάρια από αλιευτικά εργαλεία
(δίκτυα και παραγάδια), αισθητική πληγή που τόσο συχνά συναντάμε σε άλλα ναυάγια.

Ένα υποβρύχιο έκθεμα «διαμάντι» πραγματικό, μοναδικό όσον αφορά το μικρό βάθος
και την ευκολία προσέγγισης σε όλο τον Ελλαδικό χώρο και πιθανά και εκτός Ελλάδος
περιμένει την ανάδειξη του. Η δύναμη προσέλκυσης του μνημείου είναι από μόνη της
τεράστια, τα οφέλη για την περιοχή ευκολονόητα. Με μόνο εξοπλισμό μια μάσκα και ένα
αναπνευστήρα όλοι θα μπορούν να δουν στο φυσικό του χώρο κάτι σχεδόν μυθικό. Ένα
αρχαίο ναυάγιο. Το κόστος κατάδειξης για ένα επίσημο φορέα (π.χ. το Δήμο Οιτύλου) είναι
ελάχιστο. Μια απλή οριοθέτηση με 2-3 σημαδούρες στη θάλασσα και μια πληροφοριακή
πινακίδα στη στεριά είναι αρκετά. Τα υπόλοιπα θα γίνουν μόνα τους.

Ανδρέας Δ. Κυριακουλέας DM IANTD