Πεταλίδι- Η Αποικία Των Μανιατών (Α’ Μέρος)

Ο Καποδίστριας είχε αποφασίσει να παραχωρήσει εκτάσεις γης και ακίνητα πρώην Τουρκικής ιδιοκτησίας σε αγωνιστές της επανάστασης του 1821 ώστε να ανταμειφθούν από την πολιτεία για τις εκδουλεύσεις τους αλλά και για να κλείσει τελικά το ζήτημα των «εθνικών γαιών» που είχε δημιουργηθεί. Το σχέδιο αυτό πάγωσε μετά την δολοφονία του. Η έλευση του Όθωνα στην Ελλάδα εξασφάλισε πολιτική σταθερότητα και τελικώς με βασιλικό διάταγμα που δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ 25 του 1834 ξεκίνησε η παραχώρηση «εθνικών γαιών» στους δικαιούχους.

Ο αρχηγός της αποικίας Νικόλαος Πιεράκος 

Την ευκαιρία άδραξε ο Νικόλαος Πιεράκος Μαυρομιχάλης ο οποίος θέλοντας να ξεφύγει από τους επιθετικούς συγγενείς του στην Μάνη ανέλαβε την δημιουργία αποικίας, όπως ονομάστηκε, στην Μεσσηνία και συγκεκριμένα στο έρημο τότε Πεταλίδι. Αν και στην αρχή υπήρχαν αντιδράσεις από την δημογεροντία Κορώνης η οποία δεν ήθελε κοντά της ξένους αποίκους, τελικώς οι αντιδράσεις κάμφθηκαν και ο εποικισμός ξεκίνησε ήδη από το 1834. Το σχέδιο του οικισμού χαράχθηκε από τους Βαυαρούς Γ. Κόλμαν και Χ. Στράουβ. Η συνολική έκταση που αποδόθηκε στον Νικόλαο Πιεράκο ήταν 200 στρέμματα.

Το Βαυαρικό αρχιτεκτονικό σχέδιο του Πεταλιδίου

Από τα αποκόμματα των εφημερίδων της εποχής μπορούμε να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της αποικίας, η οποία ήταν γρήγορη και επιτυχής. Ήδη το 1836 έχουν εγκατασταθεί πάνω από 200 οικογένειες στο Πεταλίδι και πάνω από 120 οικίες έχουν ανεγερθεί. Ένα χρόνο μετά, το 1837 το Πεταλίδι ήταν μια κωμόπολη με πολλές έτοιμες οικίες και άλλες να θεμελιώνονται. Έχει ήδη χτιστεί η εκκλησία. Η πρώτη εκκλησία του Πεταλιδίου ήταν η Ζωοδόχος Πηγή. Η οικοδόμησή της άρχισε αμέσως με την ίδρυση της κωμόπολης από τους Μαυρομιχαλαίους, οι οποίοι όταν ήρθαν στο Πεταλίδι αρχικά στρατοπέδευσαν σε εκείνη την περιοχή.

Ο Ιερός Ναός Της Ζωοδόχου Πηγής

Χαρακτηριστικό στοιχείο των Μανιατών του Πεταλιδίου ήταν και η μεταξύ τους ομόνοια απέναντι στους ξένους, αλλά και οι μεταξύ τους βεντέτες. Όπως θυμούνται οι παλαιότεροι κάτοικοι του Πεταλιδίου είτε και μέσα από τις αφηγήσεις των προγόνων τους, το Πεταλίδι έγινε συχνά τόπος αντιπαράθεσης μεταξύ των μανιάτικων οικογενειών. Συγκεκριμένα αναφέρουν ότι η κεντρική πλατεία του Πεταλιδίου έγινε συχνά πεδίο σύγκρουσης των Μανιατών και απόδειξη αυτού ήταν οι τρύπες από τις σφαίρες που υπήρχαν στις μουριές της πλατείας από τα πυρά που αντάλλασσαν οι οικογένειες μεταξύ τους.

Πολλοί κάτοικοι θυμούνται ακόμα Βεντέτες οικογενειών που είχαν αφήσει εποχή, τις οποίες για ευνόητους λόγους δεν μπορούμε να αναφέρουμε στην εργασία μας, καθώς οι μνήμες είναι ακόμα νωπές . Οι βεντέτες μεταξύ των οικογενειών άρχισαν να φθίνουν γύρω στο 1920, όταν άρχισαν να αναμειγνύονται με τους κατοίκους των γύρω χωριών, να κάνουν μεικτούς γάμους και να ξεφεύγουν από το αυστηρό εθιμικό δίκαιο που κουβαλούσαν από τη Μάνη.

Παρακάτω δημοσιεύουμε μερικά από τα μανιάτικα επώνυμα και το χωριό καταγωγής που μπορεί να βρει κάποιος στο Πεταλίδι.

1834 Παναγιωτούνης Οίτυλον

1836 Μαρτάκος Δρύαλον

1840 Σπυράκος, Δαιμονάκος Γέρμα

1844 Ξαρχάκος Σταυρί

1845 Αυγουλέας Τροχάλακας, Καραβίτης

1846 Καραμοϋζης Χαριά Κούνος

1847 Γρουσοΰζης (Γρουσουζάκος) Αρεόπολις, Ξαρχάκος Σταυρί

1848 Οικονομάκης Αρεόπολις

1850 Πικουλάκης Αρεόπολις, Μολώνης Πλάτσα

1851 Στραβόλαιμος Αρεόπολις

1852 Μαρκίδης (Μαρκέας) Κάμπος, Σταυρακόπουλος Βαχός,  Σουκαράς Σταυρί, Ψυλλάκος Σταυρί

1853 Δαμήλος Δολοί

1854 Γριβέας Οίτυλον, Μαριόλης Δρυ

1856 Καψάκος Σταυρί, Λουγκάνης Δρύαλον, Λεουτσάκος Κηπούλα

1858 Διπλαράκος Οίτυλον, Μωκάκος Σταυρί, Τσακάκος Κηπούλα

1859 Κουλιζάκος Παχιάνικα, Σκλαβόλιας Μπουλαριοί

1860 Μπαζίνας Οίτυλον

1862 Αλεμάγκος Ξεχώρι, Κορωναίος Αρεόπολις, Στεφανάκος Πύργος, Χιουτάκακος Κουσκούνι

1863 Αλαφρής Κοίτα, Μονέδας Παχιάνικα, Μιχαλαράκος Αρεόπολις

1864 Γιαννακάκος Κούνος, Σιφίλιας – Κουμεντάκος Μίνα, Τσακάκος Κηπούλα, Χορταρέας Πλάτσα, Κουράκος Κούνος

1866 Αλέπης Αρεόπολις, Γιδάκος Οχιά, Δικαιουλάκος Πύργος, Κατσιμαντής Κούνος, Λαδάς Πύργος

1866 Μαυρομιχάλης-Ροδίτης Αρεόπολις, Σάσσαρης Μέζαπον

1867 Ιατρόπουλος Οίτυλον, Μπραΐμης Έρημος, Μαλιαρίτης (Μαλιαράκος) Οχιά, Ξιφαράς Αρεόπολις, Πενταρβάνης Κηπούλα

1868 Καβαλλιώτης – Πετράκος Κάββαλος

1869 Γουρουνάς Πηγάδι – Πλάτσα, Παπαδάκος – Πιρούνιας Καφιόνα, Σκαφιδάς Κούνος, Γεωργίκος Πηγάδια

1870 Παρασκευάκος Σταυρί, Τρουπάκης Καρδαμύλη

1872 Λαγούδης Μπρίκι

1873 Κατσαράς Κηπούλα, Λαγιάκος Κοίτα, Μπαρελάκος Αρεόπολις

1874 Βλαστός Πανάγος, Παπαδόγγονας Κούνος

1875 Δαζέας Κάμπος, Καλογεράκος Κελεφά

1876 Βορεάκης Πύργος, Κουσουλάκος Αρεόπολις, Σασσανάκος Χαριά, Τσικρικάς Βάθεια

1877 Κουμεντάκος Αρεόπολις, Πασαρέας Κεχριάνικα, Τσιλιβαράκος Κουλούμι

1881 Τσιρίβας Δρυ

1882 Κουρεντζής Κυπάρισσος, Μπουκουβάλας Κάβαλλος, Μωράκος Αρεόπολις

1884 Κορκολιάκος-Δημάκος Κηπούλα

1886 Βαρδαλάς Κατωπάγκι, Καριζώνης Χαριά, Κατσιγιάννης Μηλιά, Στραβάκος Πύργος, Σπυριδάκος Κατωπάγκι

1887 Γαρδελάκος Κηπούλα, Γεωργουλάκος Σταυρί

1891 Αλμυράντες Κοίτα, Αγραπίδης Κοίτα

1896 Παχής  Παχιάνικα

1897 Πουλάκος Χαριά

1899 Πέτρουλας Οίτυλον

1901 Κοττέας Κεχριάνικα

1904 Δουράκης Καστάνια

1909 Λιέας Πραστίον

1917 Τσιτομενέας Ξεχώρι

Να σημειωθεί:

  • Ότι οι περισσότεροι άποικοι στο Πεταλίδι προέρχονταν από την Μέσα δυτική Μάνη όπως ακριβώς και ο Νικόλαος Πιεράκος Μαυρομιχάλης. Είναι δε ελάχιστοι οι Μανιάτες από την ανατολική Μάνη όπως ο Παχής και ο Μονέδας. Το πιο πιθανόν είναι να ήταν φίλοι και σύμμαχοι του οπλαρχηγού κατά την επανάσταση.
  • Ο Βλαστός παραδίδεται ότι ήταν ο πρώτος έποικος και ότι ήταν βοσκός.
  • Τα Στραβολεμαίικα που βρίσκονται δίπλα στο Πεταλίδι δεν αποκλείεται να προέρχονται από μέλη της οικογένειας Στραβόλαιμου της Αρεόπολης.

Πηγές

  1. 1.      http://lyk-petal.mes.sch.gr
  2. 2.      ΛΑΚΩΝΙΚΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙ ΤΟΜΟΣ 19ος Δικαίου Βαγιακάκου «Το αρχείο του Νικόλαου Πιεράκου  Μαυρομιχάλη»
  3. 3.      www.mani-org.gr
Advertisements

Μανιάτες Στην Βλαχοεπανάσταση Του 1834

Μανιάτες και Βαυαροί επιτίθενται στον Ασλάναγα

Η Αντιβασιλεία του Όθωνα, Βαυαροί στην καταγωγή εφήρμοσαν ιδιαίτερα σκληρά μέτρα κατά την διάρκεια της κυβέρνησής τους. Αποκορύφωμα αυτής της σκληρότητας ήταν η σκηνοθετημένη δίκη των Πλαπούτα και Κολοκοτρώνη.

Οι αγωνιστές θα ρίχνονταν στην φυλακή. Είχαν προηγηθεί πλήθος αντιλαϊκών μέτρων καθώς επίσης κίνημα στην Μάνη και στην Ύδρα για δυσβάσταχτη φορολόγηση. Στην Μάνη μάλιστα έγιναν ομηρικές μάχες μεταξύ Βαυαρών και Μανιατών ( κάποιος τους πούλησαν οι Μανιάτες σαν ζώα στο παζάρι ) αναγκάζοντας την Αντιβασιλεία να πάρει πίσω το μέτρο του γκρεμίσματος των πύργων και του αφοπλισμού. Ωστόσο υπήρχε παντού γενικευμένος αναβρασμός.

Στις 27 Ιουλίου 1834 ξέσπασε επανάσταση κοινωνική στην Μεσσηνία. Σκοποί της επανάστασης ήταν
«να φτηνήνη ο βίος, να διώξουν εν γένει τους Φαναριώτας, να δίδουν 10% στους δημητριακούς καρπούς, να καταργήσουν το φόρο των ποιμνίων όλων, να δίδουν εις μέν τας ιδιόκτητους αμπέλους 40 λεπτά το στρέμμα, εις δε τας εθνικάς 120 λεπτα, να τους δοθώσιν οι στρατιωτικοί βαθμοί, να αποδοθώσιν εις τους στρατιωτικούς όσα έχουν λαμβάνειν από εκδουλεύσεις, να μείνη ελεύθερος η υλοτομία εις έκαστον ανεμποδίστως, να θρονισθή ο βασιλιάς, να ελευθερωθούν οι στρατηγοί, να φύγουν οι Βαυαροί.».

Στην εξέγερση αυτή συμμετείχαν κυρίως οι Ντρέδες (αρβανίτες ορεινής Μεσσηνίας) οι οποίοι είχαν παίξει σπουδαίο ρόλο στις πολεμικές συγκρούσεις κατά την διάρκεια της ελληνικής επανάστασης καθώς και πλήθος πρώην οπλαρχηγών οι οποίοι είχαν παραγκωνιστεί. Συγκεκριμένα συμμετείχαν οι Γιάννης Γκρίτζαλης, Μήτρος Πέτροβας, Μήτρος Αναστασόπουλος, Μήτρος Πλαπούτας, Νικολός Μποσινάκης, Δημάκος Τζαβέλης, Ασημάκη Σεργιόπουλο κ.ά.

Γιάννης Γκρίτζαλης

Επίσημη Έκθεσις

Προς την επί των Στρατιωτικών Β. Γραμματείαν

 
Η συνωμοσία εσχηματίσθη κατά τον φεβρουάριον, καθόσον εξάγεται ήδη από τα λεγόμενα παρά διαφόρων συνωμοτών. Από τις 27 του μηνός τούτου ο αποστάτης Κόλιας Πλαπούτας εσύναζε στρατιώτας εις του Μπέλεση. Στις 28 εξεκίνησε ο Μήτρος, αδελφός του για του Τζάχα, χωρίον της Ολυμπίας, με ολίγους.

Την 29 του ιδίου μηνός το εσπέρας εκινήθη ο Μήτρο Πέτροβας με τους Γαρατζαίους και τινάς άλλους των πέριξ χωρίων, άπαντας προς Ανδρούσαν. 

Οι λαοί της Μεσσηνίας και της Μεγαλοπόλεως υπό τους αρχηγούς των Μήτρον Πέτροβαν, Μήτρον Αναστασόπουλον, Γκρίντζαλην, Κόλιαν Πλαπούτα και τον Αναστάσιον Κουλόχεραν, ευρίσκονται ήδη κατά Μεσσηνίαν, Ανδρίτζαιναν και Λεοντάρι και φοβερίζουν να εισβάλουν και ενταύθα. 

Θεωρώ αναγκαίον να με εφοδιάση η Κυβέρνησις με ισχυροτέρας, πλέον εντεταμένας διαταγάς και οδηγίας, δια να δυνηθώ να ενεργώ αμέσως και χωρίς βραδύτητα τα χρέη μου και να εμψυχώσω επομένως τους ιδικούς μου και πιστούς εις τον θρόνον, διότι τοιαύτης φύσεως διαταγαί συμβάλλουν εις παρομοίας περιπτώσεις ως μία ένοπλος δύναμις. 
Τρίπολις 4 Αυγούστου 1834

Ο Συνταγματάρχης Νομοεπιθεωρητής των Β. Στρατευμάτων
Κανέλλος Δεληγιάννης

Η επανάσταση δεν άργησε να εξαπλωθεί σε Ηλεία και Μεσσηνία. Ο Γιάννης Γκρίτζαλης κατέλαβε την Κυπαρισσία ( Αρκαδιά ) πρωτεύουσα του Νομού τότε και την πυρπόλησε. Στις 4 Αυγούστου κατέλαβε αμαχητί τη Μεγαλόπολη. Την ίδια περίοδο κατέλαβε ο Μητροπέτροβας τον Άρη ( Ασλάναγα ) και ο Νικήτας Ζερμπίνης την Ανδρίτσαινα.

Η αντιβασιλεία θορυβήθηκε και εφήρμοσε τακτική διαίρει και βασίλευε. Αφού μοίρασε αξιώματα στις μεγάλες μανιάτικες πατριές για να τις προσεταιρίσει ο Βαυαρός συνταγματάρχης Σμάλτς στις 7 Αυγούστου του 1834 επικεφαλής 2000 ανδρών συνεπικουρούμενος από τους Κατσάκο ( Μαυρομιχάλης ), Τζαννετάκη (Γρηγοράκης) και Γιατράκο από την Μάνη μετά από σειρά μαχών κατέστειλαν την εξέγερση και συνέλαβαν όλους τους πρωταγωνιστές της. ( καθοριστική η μάχη στον Ασλάναγα ). Ταυτόχρονα οι Αρκάδες Δεληγιάννης, Λόντος και ο Σισίνης από Ηλεία οχύρωσαν την Τρίπολη.

Ο Γκρίτζαλης καταδικάστηκε σε θάνατο ενώ ο Μητροπέτροβας λόγω γήρατος σε ισόβια. Τα τελευταία λόγια του Γκρίτζαλη ήταν άδικα πεθαίνω αδέρφια πολέμησα για την Ελλάδα. Στην περιοχή των Σουλιμοχωρίων υμνήθηκε η θυσία του όσο κανενός άλλου.

Στο παρακάτω βίντεο, στο σημείο 6.18,  ένας άντρας τραγουδάει για τον Γιάννη Γκρίτζαλη

τραγούδι για τον Γιάννη Γκρίτζαλη:

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΓΚΡΙΤΖΑΛΗ

»Γκρίτζαλη τι είσαι κίτρινος γιατί είσαι μαραμένος ?
Μην είσαι από την φυλακή μην είσαι από την χάψη ?
Δεν είμαι από την φυλακή δεν είμαι από την χάψη
Απόψε είδα στον ύπνο μου στην υπνοφαντασιά μου
Είδα πως μας επιάσανε Μανιάτες Σταυροφόροι
Στην Αρκαδιά μας πήγανε στην φυλακή μας βάνουν
Και την Δευτέρα το πρωί πιάνουν και μας ξετάζουν
Τα πούθε παίρναμε ψωμί που παίρναμε φουσέκια