Κοντογιαννιάνοι (Άλικα)

Man_oik

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ  (Άλικα)

ΠΑΤΡΙΑ: Νικολεγιαννιάνοι   ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Κοντογιαννιάνοι

Οικογένεια παλιά με διαχρονική παρουσία στον χώρο του χωριού Άλικα της Μέσα Μάνης, είναι η οικογένεια Κοντόγιαννη. Αποτελεί κλάδο της πατριάς των Νικολεγιάννων¹, η οποία λέγεται ότι προέρχεται από κάποιον πειρατή Νικολέα. Η πατριά αυτή θεωρείται από τις παλαιότερες του χωριού, ενώ κατά την δεύτερη Τουρκοκρατία ήταν η ισχυρότερη των Αλίκων όπως προκύπτει και από έγγραφα της εποχής². Στην πατριά αυτή υπάγονται και άλλες οικογένειες του χωριού. Μάλιστα η ισχύς της στον ορεινό χώρο του Σαγγιά μαρτυρείται και από τοπωνύμια, που φέρουν το όνομα τους σε παλαιότατους χρόνους (Βυζαντινούς?), όπως τα Νικολεγιάννικα καλύβια πάνω από το χωριό Νύφι που χρησίμευαν για κτηνοτροφικούς σκοπούς.

Επίσης η πατριά αυτή υπογράφει πρώτη σε υποσχετικό³ προς τον Αντωνμπεη Γρηγοράκη στις 15 Αυγούστου 1805, «Αλικάτες, Νικολεγιάννοι, Γαυριλιάνοι, και Μαρτιάνοι, όλοι κοινώς υποσχόμεθα τα άνωθεν»

Όσον αφορά το όνομα Κοντόγιαννης προφανώς προέρχεται από την σύνθεση του κοντός + Γιάννης, που σημαίνει ότι ο γενάρχης της οικογένειας ήταν κοντός και ονομαζόταν Γιάννης.

Η παλαιότερη επίσημη αναφορά της οικογένειας Κοντόγιαννη, γίνεται στην απονομή αριστείων αγωνιστών του 1821. Εκεί καταγράφεται αγωνιστής με όνομα Γιάννης Κοντογιαννάκος ή Κυριακάκος, ο οποίος γεννήθηκε το 1794. Από το αριστείο αυτό μπορούμε να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα. Το παρωνύμιο «Κυριακάκος» προφανώς αναφέρεται στον πατέρα του, ο οποίος πιθανότατα, μιας και δεν έχουμε ακριβή στοιχεία, γεννήθηκε γύρω στα 1765. Με λίγα λόγια ο Κυριάκος Κοντόγιαννης είναι το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε. Στον ίδιο κατάλογο καταγράφεται και ένας άλλος Γιάννης Κοντόγιαννης, ωστόσο δεν ξέρουμε αν πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο ή αν πρόκειται για πρώτα ξαδέρφια.

Η υπογραφή του Ιωάννη Κυριακάκου – Κοντογιαννάκου

Στις πρώτες επίσημες εκλογές του 1843, εμφανίζεται πάλι ο Γιάννης Κοντόγιαννης να υπογράφει έγγραφη επιστολή, μαζί με άλλους επιφανείς πολίτες του δήμου Μέσσης, στην οποία αναφέρει αυθαιρεσίες που συνέβησαν κατά την διάρκεια της εκλογικής διαδικασίας.

Μετά την επανάσταση του 1821 κλάδος της οικογένειας Κοντόγιαννη όπως και πολλές άλλες οικογένειες από την Μάνη, μετακινήθηκαν στην Ανατολική Λακωνία, (οι Κοντογιαννιάνοι στον Βλαχιώτη) είτε λόγω πολεμικών αποζημιώσεων είτε λόγω οικονομικών συνθηκών. Μάλιστα σε επιστολή προς την επιτροπή οικονομίας στέλνεται στις 17/11/1829 καταγράφονται τα εξής …..

«Προς τον Κυβερνήτη.

Στο Βλαχιώτη δύο αδελφοί Κοντογιανναίοι τους ήρπασεν ο θάνατος κατά την επιδρομήν του Ιμπραήμ και δεν έχουν κανένα κληρονόμον κατά συγγένειαν. Μόνη δε χήρα του ενός επιμένουσα εις την τιμήν του ανδρός της δεν ηθέλησε να δευτεροπαντρευθή μέχρι τούδε. Τα είδη της κληρονομίας ταύτης, καθ’ όσον εδυνήθη να εξακριβώση η Επιτροπεία δι’ επίτηδες απεσταλμένου της, διαλαμβάνεται εις την καταγραφήν υπογρεμμένην παρά των προκρίτων του χωρίου εκείνου, αντίγραφον της οποίας εγκλείεται. Επειδή η κληρονομία αύτη ανήκει νομίμως εις το Έθνος… η επιτροπεία περιμένει διαταγάς».

Άλικα την δεκαετία του 1960

Στον εκλογικό κατάλογο του 1871 οι Κοντογιαννιάνοι, που καταγράφονται είναι μόλις (2). Ωστόσο δεν είναι σίγουρο αν καταγράφονται όλα τα μέλη της με το επίθετο αυτό καθώς άλλοι συνήθιζαν να καταγράφονται με το μικρό όνομα των γονιών τους. Μάλιστα με το επώνυμο Κυριακάκος, καταγράφονται άλλα (6) άτομα.

Από προφορική παράδοση γνωρίζουμε πως το 1890, ο τότε δήμαρχος της περιοχής, Περιμένης, προκειμένου να έχει περισσότερες ψήφους, ενσωμάτωσε με το δικό του επώνυμο άλλες μικρότερες οικογένειες. Η οικογένεια Κοντόγιαννη αρνήθηκε πεισματικά κάτι τέτοιο.

Στο μητρώο Αρρένων της Κοινότητας των Αλίκων έχουμε τους εξής… (υπ όψιν συνήθως δεν καταγράφονταν όλα τα μέλη κυρίως από αμέλεια).

Κοντόγιαννης              Νικόλαος         του Κυριάκου               1849

Κοντόγιαννης              Βασίλης           του Ιωάννη                  1877

Κοντόγιαννης              Κυριάκος         του Βασίλη                   1878

Κοντόγιαννης              Κυριάκος         του Νικολάου               1881

Κοντόγιαννης              Ιωάννης           του Νικολάου               1887

Κοντόγιαννης              Κυριάκος         του Νικολάου               1897

Κοντόγιαννης              Βασίλης           του Κυριάκου               1911

Στους παραπάνω πρέπει να προστεθεί και Νικόλαος Ζ. Κοντόγιαννης ο οποίος γεννήθηκε το 1898 και το 1910 ήταν μαθητής μέσης εκπαίδευσης στο «Ελληνικό» σχολείο Κοίτας.

  1. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας, οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Ιχώρ Αθήνα 1990
  2. Σ. Καπετανάκη «Η Μάνη στην δεύτερη Τουρκοκρατία (1715-1821)» αδούλωτη Μάνη 2011
  3. Ό.π
  4. Σ. Καπετανάκη «αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές» αδούλωτη Μάνη 2008
  5. Ι. Π. Λεκκάκου «Μάνη, Ερανίσματα ιστορίας και Λαογραφίας» Μάνη 2004, σ. 73
  6. Δικαίου Βαγιακάκου «Τα Άλικα και η περιβάλλουσα περιοχή» Λακωνικαί Σπαυδαί τ. 20
  7. Πέπης Γαβαλά «τα σχολεία και οι μαθητές της Επαρχίας Οιτύλου»
Advertisements

Τσουλιάνοι (Πηγάδια)

Man_oik

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΣΟΥΛΑΚΟΥ (Πηγάδια Αβίας)

Η οικογένεια Τσουλάκου ή Τζουλάκου κατοικεί στο χωριό Πηγάδια. Άγνωστο αν συγγενεύει με άλλες οικογένειες με παρόμοιο επώνυμο ή άλλο στην ευρύτερη περιοχή της Αβίας, όπως Τσουλέας, Τζουλέας, Τζούλος κ.ά. Στην ευρύτερη περιοχή του Κάμπου το επώνυμο Τζούλος αναφέρεται ήδη από το 1704. Η ετυμολογική ερμηνεία του επωνύμου είναι βλάχικη čiul «πρόβατο με μικρά αυτιά». Μάλιστα ως σήμερα στην Μέσα Μάνη ο έχων μικρά αυτιά καλείται τσουλαυτίλης.

Το παλιότερο μέλος της οικογένειας Τσουλάκου ή Τζουλάκου που συναντάμε ψάχνοντας το παρελθόν της οικογένειας είναι ο Ιωάννης Τζουλάκος. Καταλήγουμε στο συμπέρασμα αυτό μιας και δεν αναφέρεται σε εκλογικούς καταλόγους του 1844 αλλά υπογράφει σε έγγραφο κατοίκων του δήμου Αβίας που καταδικάζει τα στασιαστικά κινήματα των Μαυρομιχαλαίων τον Ιούνιο του 1831. Παρακάτω παρατίθεται η υπογραφή του. Αν υποθέσουμε πως την εποχή εκείνη υπέγραφαν τα «κεφαλάρια» οι επικεφαλείς της γενιάς θα ήταν περίπου 40 ετών, άρα γεννημένος περί το 1790.

Κατά την διάρκεια της επανάστασης του 1821 η οικογένεια Τζουλάκου από τα Πηγάδια Αβίας συμμετείχε με τον Δημήτρη Τζουλάκο. Κάτωθι η καταγραφή του στα μητρώα αριστείων (1843-1844). Μάλιστα ενώ αρχικώς του είχε απονεμηθεί το σιδερένιο με μεσολάβηση του Ν. Πιεράκου Μαυρομιχάλη ο οποίος ήταν αντίθετος με τους άλλους Μαυρομιχαλιάνους του απενεμήθη του αργυρό, ως αξιωματικός. Ο ίδιος μάλιστα εκλέχτηκε το 1843, 2ος στην τάξη μαζί με τον ισχυρό Θεόδωρο Νίκα ως εκλέκτορας του χωριού Πηγάδια για να ψηφίσει τον πληρεξούσιο της επαρχίας τους που θα τους εκπροσωπούσε στην Εθνοσυνέλευση του κράτους. Η θέση αυτή δήλωνε ιδιαίτερης και ευρύτερης αποδοχής πρόσωπα. Η εκλογή τους έγινε στον Ι.Ν των Ταξιαρχών στα Πηγάδια.

Στους εκλογικούς καταλόγους της περιόδου 1850 – 1856 καταγράφονται στο χωριό Πηγάδια (6) άνδρες; της οικογένειας Τζουλάκου, από τους 220 περίπου άντρες του χωριού. Η οικογένεια δηλαδή αποτελούσε το 3% του ανθρώπινου δυναμικού του χωριού κατατάσσοντάς την έτσι στις λιγότερο δυνατές οικογένειες του χώρου. Αυτό επιβεβαιώνεται το 1871 όπου καταγράφονται μόλις (3) άνδρες της οικογένειας σε σύνολο (209) ανδρών του χωριού. Ποσοστό 1,5% περίπου.

Μετά το 1900 μεγάλο μέρος του πληθυσμού του χωριού ασχολήθηκε με την κτηνοτροφία ενώ οι υπόλοιποι κατέβηκαν σε χαμηλότερα χωριά του δήμου Αβίας.

Σπίτι και οι Ταξιάρχες στα Πηγάδια

ΠΗΓΕΣ

  • http://chameleontas09.blogspot.gr/2010/04/742010.html * http://greek-lastnames.blogspot.gr/
  • Σ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές» εκδόσεις Αδούλωτη Μάνη 2008
  • Κ. Κόμη «Βενετικά κατάστιχα Μάνης Μπαρδούνιας» εκδόσεις ελληνικά Γράμματα Αθήνα 1998
  • Γενική Εφημερίδα Ελλάδος, αριθ. φ. 48, της 27 Ιουνίου 1831.

Αναπλιωτιάνοι (Βάμβακα)

Man_oikΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΑΝΑΠΛΙΩΤΗ  (Βάμβακα)

ΠΑΤΡΙΑ: Αναπλιωτιάνοι   ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Αναπλιωτιάνοι

Παλαιή πατριά της Μέσα Μάνης με την δική της πορεία στην περιοχή αποτελεί η οικογένεια Αναπλιώτη. Το επώνυμο όπως είναι προφανές προκύπτει από τοπωνύμιο Ανάπλι που σημαίνει Ναύπλιο. Είναι λοιπόν λογικό να υποθέσουμε πως σε κάποια στιγμή της πορείας της η οικογένεια έφυγε για κάποιον λόγο και εγκαταστάθηκε στην Μάνη. Η περίοδος εγκατάστασης της οικογένειας δεν έχει ακόμη εξακριβωθεί, ωστόσο λέγεται ότι έφτασε τον 10ο αιώνα περίπου μΧ. Τούτο δεν αποκλείεται να είναι αληθές καθώς μια οικία της οικογένειας Αναπλιώτη στο χωριό Βάμβακα όπου και η βασική εστία της πατριά, είναι μεγαλιθικού τύπου.

Μεγαλιθικού τύπου κατοικία της οικογένειας Αναπλιώτη

Το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε είναι ο πειρατής Αναπλιώτης. Γύρω στα 1668 στο Οίτυλο ήταν δύο διαβόητοι πειρατές, ο Αναπλιώτης και ο Θεόδωρος. Ήταν φίλοι και συνεργαζόντουσαν, αλλά κάποτε φιλονίκησαν στη διανομή λείας και ο ένας αιχμαλώτισε τη γυναίκα του άλλου. Κατόπιν τις πούλησαν και οι δύο στον ίδιο πειρατή από τη Μάλτα. Αλλά όταν κατάλαβαν τι είχαν κάνει, συμφιλιώθηκαν και πήγαν μαζί και ελευθέρωσαν τις γυναίκες τους.

Επόμενο ιστορικό μέλος της οικογένειας είναι ο Κυριακούλης Αναπλιώτης από Βάμβακα ο οποίος εμφανίζεται στο χειρόγραφο του γιατρού Παπαδάκη να συμμετέχει με όλη του την οικογένεια στις τοπικές έριδες. Χαρακτηριστικά αναφέρεται το 1720 περίπου:

«Ο κηριακουλης αναπληοτης ο γιος του στο κεφάλη του κουφου τη νηφη πετρηα στο κεφάλη κε τη θηγατέρα του μπαλοτήα στο μερί καζκαλήνα τουφεκιά στο χέρι»

Επίσης μέλος της οικογένειας θηλυκό εμφανίζεται να βαπτίζει το 1721 σύμφωνα με έγγραφα της Επισκοπής Οιτύλου να βαπτίζει παιδί …

Βλέπουμε με λίγα λόγια μαζικότητα συμμετοχής στους τοπικούς πολέμους. Να πούμε εδώ βέβαια πως η οικογένεια Αναπλιώτη συγκρούστηκε επανειλημμένα με άλλες πατριές του χώρου όπως τους Ντουβιάνους οι οποίοι αποτελούσαν τους ισχυρούς σοϊλήδες της περιοχής. Δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός ότι όταν πέρασε ο Leake από την Βάμβακα προεπαναστατικά φιλοξενήθηκε στον πύργο των Πουλικιάνων που ανήκουν στην πατριά των Ντουβιάνων.

Κατά την διάρκεια της ελληνικής επανάστασης του 1821 η οικογένεια Αναπλιώτη έκανε αισθητή την παρουσία της. Από τον κατάλογο αριστείων του 1821 βρίσκουμε τρεις αγωνιστές της οικογένειας. Ο Σαμπάτης, ο Πέτρος και ο Ηλίας ή Λιακουτζάκος.

Το πιστοποιητικό του Λιακουτζάκου το οποίο υπογράφουν οι οπλαρχηγοί Π. Μπουκουβάλας, Ν. Πιεράκος (Μαυρομιχάλης), Δ. Πουλικάκος καθώς και ο πρώτος δήμαρχος Καλαμών ο Παναγιώτης Μπενάκης.

Ο παραπάνω αγωνιστής βεβαιώνεται ότι συμμετείχε σε πολλές μάχες όπως εκείνες στο Μανιάκι, στην πολιορκία του Ναυπλίου και της Καλαμάτας. Αναφέρεται μάλιστα στο πιστοποιητικό του ότι κατά την εισβολή του Δράμαλη στο Άργος σε συμπλοκή τραυματίστηκε στο κεφάλι από ιππέα. Εδώ βέβαια πρέπει να πούμε πως πολλοί αγωνιστές που ήταν αντιπολιτευόμενοι ή σκοτώθηκαν δεν πήραν ποτέ τους αριστείο Αγώνος.

Ο Θεόδωρος Αναπλιώτης ο οποίος ζούσε εκείνη την εποχή και αποτελούσε μάλιστα τον αρχηγό της οικογένειας (μιας και αυτός υπογράφει σχετικές επίσημες αναφορές), ήταν σφόδρα αντιπολιτευόμενος των Μαυρομιχαλαίων και των συμμάχων τους στην Βάμβακα. Μάλιστα υπογράφει το 1831 έγγραφο που καταδικάζει τα στασιαστικά κινήματα των Μαυρομιχαλαίων και εδώ παρουσιάζουμε για πρώτη φορά την υπογραφή του.

Θοδοράκης αναπλιοτις (τότε ορθογραφία)

Το 1856 στους εκλογικούς καταλόγους «ψηφίσαντες κατά χωριό» ο Θεόδωρος Αναπλιώτης είναι το μόνο μέλος της οικογένειας που συμμετέχει στην εκλογική διαδικασία. Βέβαια οι κατάλογοι αυτοί είναι σχετικά πρόχειροι. Στους αλφαβητικούς καταλόγους του ίδιου έτους έχουμε άλλα δύο μέλη της πατριάς που συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία, τον Μιχάλη και τον Σαμπάτη δηλώνοντας μάλιστα ως τόπο καταγωγής το Κουλούμι και όχι την Βάμαβακα. Τούτο κατά πάσα πιθανότητα έγινε διότι η οικογένεια είχε κτήματα σε εκείνη την περιοχή που προφανώς ήθελε να διασφαλίσει.

Στους εκλογικούς καταλόγους του 1871 η οικογένεια εμφανίζεται μεγαλύτερη μιας και οι κατάλογοι αυτοί είναι πιο επίσημοι παρά τα λάθη που έχουν. Πέντε μέλη της οικογένειας με μεγαλύτερο τον Γρηγόρη Αναπλιώτη καταγράφονται ότι συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία. Από τον Γρηγόρη αυτόν ο οποίος γεννήθηκε γύρω στα 1814 κατάγονται ο κλάδος των Ληγοριάνων οι οποίοι δεν άλλαξαν το επώνυμο τους ωστόσο με αυτό το παρωνύμιο ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα μέλη της πατριάς.

Μετά το 1880 κυρίως λόγω του άσχημου οικονομικού αλλά και κοινωνικού κλίματος στην περιοχή, (μην ξεχνάμε τις αντιδικίες με άλλες οικογένειες), πολλά μέλη της οικογένειας Αναπλιώτη μετανάστευσαν σε άλλα μέρη για εργασία αλλά και βίο. Ο Παναγιώτης Αναπλιώτης του Δρακούλη γεννημένος το 1873, εγκαταστάθηκε στην Αρεόπολη, όπου μέχρι σήμερα υπάρχουν εκεί απόγονοί του. Ο Δημήτρης και ο Παναγιώτης Αναπλιώτης (Γιωργιάνοι) γύρω στα 1900 εγκαταστάθηκαν στην Καλαμάτα όπου υπάρχουν ως σήμερα απόγονοί τους. Ο Κυριακούλης Αναπλιώτης την ίδια περίοδο εγκαταστάθηκε στο Έλος της Λακωνίας όπου πολλοί Μανιάτες πήγαιναν για συγκομιδή ρυζιού. Σήμερα υπάρχουν απόγονοι του στην ευρύτερη περιοχή. Η διασπορά της οικογένειας συνεχίστηκε και στον αιώνα μας ερχόμενοι στην Αττική για καλύτερη ποιότητα ζωής.

Από το 1890 και έπειτα έχουμε καταγραφή μελών της οικογένειας από τα μαθητολόγια της περιόδου και της περιοχής.

Ο Δρακούλης Θεοδ. Αναπλιώτης (1890) από τη Βάμβακα, στο ελληνικό σχολείο Αρεόπολης, την περίοδο 1900-1901.

Ο Ηλίας Ν. Αναπλιώτης (1894) από τη Βάμβακα, στο ελληνικό σχολείο Κίττας, το 1910.

Ο Παναγιώτης Δημ. Αναπλιώτης (1895) από τη Βάμβακα, στα ελληνικά σχολείο Κίττας και Β΄ Γυθείου, την περίοδο 1908 -1912.

Το Ληγοριάνικο πυργόσπιτο στην Βάμβακα

Το 1909 γεννήθηκε και ένας από τους σημαντικότερους πνευματικούς ανθρώπους της Μάνης ο Γιάννης Αναπλιώτης του Παναγιώτη: (1909-1976) Δημοσιογράφος, ιστοριοδίφης, λογοτέχνης. Αρχικά στράφηκε στη λογοτεχνία, αργότερα όμως αφοσιώθηκε στη δημοσιογραφία και την ιστορική έρευνα.

Τέλος ιστορικό μέλος της οικογένειας είναι ο Νικόλαος Αναπλιώτης του Παναγιώτη ο οποίος γεννήθηκε στην Αρεόπολη. Συμμετείχε με την σύζυγο του στην Εθνική Αντίσταση 1941-1944 στη Λακωνία.

Εν κατακλείδι η οικογένεια – πατριά Αναπλιώτη αποτελεί μια από τις παλαιότερες πατριές της Μάνης η οποία δεν διασπάστηκε σε πολλούς κλάδους. Λέγεται πως μόνο με την οικογένεια Μαλέυρη στο Αγγειαδάκι συγγενεύει εξ αίματος αλλά δεν είναι εξακριβωμένο καθώς μπορεί να ήταν απλώς σύμμαχοι.

ΠΗΓΕΣ

  • Κ. Κάσση «Άνθη της πέτρας οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Ιχώρ Αθήνα 1991
  • Προσωπικό αρχείο Δημήτριου Μαριόλη
  • Προσωπικό αρχείο Δημήτριου Αναπλιώτη
  • Γ.Α.Κ φάκελοι Αριστεία
  • Σ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές»
  • Π. Γαβαλά «Η Μέση εκπαίδευση στην Επαρχία Οιτύλου τα σχολεία και οι Μαθητές»
  • ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΑΚΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
  • http://www.mani-ekdoseis.gr/mag.asp?magid=23&catid=4
  • Α.Κραντονέλλη, Ιστορία της Πειρατείας, τ. 2,Κώδικας χειρόγραφος Γιατρού Παπαδάκη

*Θερμές ευχαριστίες στον ιστορικό, ερευνητή και νομικό Δημήτρη Μαριόλη για την ευγενή παραχώρηση του πιστοποιητικού

Μαυρουτσιάνοι (Πιόντες)

Man_oik

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΑΥΡΟΥΤΣΟΥ (Πιόντες)

Είναι συχνό φαινόμενο στην Μάνη η παρουσία μιας οικογένειας να περιορίζεται σε συγκεκριμένο οικιστικό χώρο ή σε μια ευρύτερη κοντινή περιοχή προκειμένου να δημιουργούνται οι συνθήκες εκείνες που να εμπνέουν την ασφάλεια και την βιωσιμότητα της. Μια τέτοια οικογένεια, η οποία δεν συναντάται ιστορικά σε άλλο χωριό της Μάνης είναι και η οικογένεια Μαυρούτσου από τους Πιόντες.

Η οικογένεια Μαυρούτσου αποτελεί ανεξάρτητη οικογένεια – πατριά σε σχέση με άλλες οικογένειες της περιοχής. Παραδίδεται μάλιστα πως αποτελούσε παλαιότερα αρχοντική οικογένεια του τόπου, αλλά κατά την δεύτερη Τουρκοκρατία (1715 και έπειτα) εξέπεσε λόγω των συνεχών πολέμων στην περιοχή τόσο μεταξύ των Ελλήνων με τους Τούρκους όσο και μεταξύ των Μανιατών. Σε αυτό συνηγορεί και το επίθετο της οικογένειας το οποίο δεν είναι πατρωνυμικό όπως τα νεότερα, αλλά δηλωτικό κάποιου χαρακτηριστικού. (μαυρούτσος εκ του μαυριδερός).

Το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε είναι ο Δήμος (Δημήτρης) που έζησε στα 1716 και τραυματίστηκε σε τοπική έριδα μεταξύ των οικογενειών. Λέει χαρακτηριστικά στο χειρόγραφο του ο γιατρός Παπαδάκης στα 1716.

Έγηανε ο διμος ο μαυρούτζος στο κεφάλι πετριά

Επόμενο γνωστό μέλος της οικογένειας ήταν ο Κωσταντίνος Μαυρούτζος ο οποίος έκανε γαμπρό τον οπλαρχηγό Γιάννο Βουγιουκλάκη από την Λάγεια. Η γυναίκα του (Μαυρούτσου) έζησε ως το 1856.

Πυργόσπιτα της οικογένειας Μαυρούτσου

Η συμμετοχή της οικογένειας στον αγώνα του Έθνους για ανεξαρτησία δεν είναι εξακριβωμένη καθώς τόσο στα αρχεία αγωνιστών όσο και στο αρχείο αριστείων αγώνος δεν καταγράφονται μέλη με το όνομα «Μαυρούτζος» ή κάτι ανάλογο. Ωστόσο καταγράφονται από το χωριό Πιόντες πολλοί με πατρωνυμικά επώνυμα π.χ Παναγιωτάκος, τα οποία μπορεί να αποκρύπτουν μέλη της προαναφερθείσας οικογένειας.

Στον εκλογικό κατάλογο του 1871 η οικογένεια καταγράφει (7) επτά αρσενικά μέλη (μην ξεχνάμε ότι παλαιότερα ψήφιζαν μόνον οι άνδρες), χωρίς να αποκλείεται πως υπήρχαν και άλλα μέλη της οικογένειας που καταγράφηκαν γραφόμενοι με τα πατρωνυμικά τους ονόματα.

Ο Κωνσταντίνος Θ. Μαυρούτσος (γεννηθείς το 1891) από τους Πιόντες, πήγε στο ελληνικό σχολείο Λάγειας, το 1904. Κλείνοντας τα ιστορικά πρόσωπα της οικογένειας.

Με το πέρασμα του χρόνου η οικογένεια μεγάλωνε και προκειμένου να τελεί και μυστήρια σε προσωπικό χώρο έφτιαξε και δικές τις εκκλησίες, όπως ο Άγιος Ισίδωρος και ο Άγιος Δημήτριος ΝΑ του χωριού.

Πηγές

  • Κ. Κάσση «Μοιρολόγια της Μέσα Μάνης» 1979
  • Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» 1990
  • Δ. Δημητράκου «οι Νυκλιάνοι»
  • Γ.Α.Κ Αρχείο Βλαχογιάννη
  • Σελίδα Facebook Πιοντες Ανατολικής Μάνης
  • Γ.Α.Κ Πέπη Γαβαλά Οι μαθητές της Επαρχίας Γυθείου

Μουσουριάνοι (Πάλιρος)

old_book_bindings

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥ ή ΜΟΥΣΟΥΡΑΚΟΥ

(Πάλιρος)

ΓΕΝΟΣ: Κοσμάδες ΠΑΤΡΙΑ: Γεραντωνιάνοι ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Μουσουριάνοι

Η οικογένεια Μουσουράκου ή Μουσούρου (μετά το 1970) αποτελεί κλάδο της οικογένειας Κάσση του Παλίρου στο ακρωτήριο Ταίναρο. Ανήκει μαζί με τις οικογένειες Κεραμίδα, Γιαννουκάκου και Φιδοπιάστη στη πατριά των Γεραντωνιάνων της Μάνης. Αυτή η πατριά με την σειρά της ανήκει στο βυζαντινό γένος των Κοσμάδων το οποίο κατά την περίοδο της πρώτης Τουρκοκρατίας δέσποζε ηγεμονικά στην περιοχή.

Το παρατσούκλι Μουσούρος το πήρε ο Παναγιώτης Κάσσης διότι στους ξένους περιηγητές που πήγαιναν στην περιοχή έκανε τον δραγουμάνο, (διερμηνέα) όπως ο Κρητικός εύπορος Δραγουμάνος Μουσούρος από την Κρήτη. Έτσι από τοπικό παρωνύμιο κατέληξε επίθετο.

Η πρώτη φορά που εμφανίζεται το όνομα Μουσουράκος ως επίθετο είναι στους εκλογικούς καταλόγους του 1871. Εκεί εμφανίζεται ο Αντώνης Μουσουράκος ετών 25, γιος του Παναγιώτη. Ο Κ. Κάσσης μας πληροφορεί ότι ήταν ο δεύτερος γιος του Παναγιώτη, ο πρώτος λεγόταν Νίκος. Πράγματι στο κατάλογο υπάρχει ο Νίκος Παναγιωτάκος ετών 31, ο οποίος όλα συνηγορούν ότι είναι Μουσουράκος. Από τον πρώτο γιο τον Νικόλα προέρχονται οι Νικομουσουριάνοι από τον δεύτερο οι Αντωνομουσουριάνοι. (παρακάτω διάγραμμα με τα έτη γέννησης).

Στα 1920 η οικογένεια είχε αποκτήσει οικονομική δύναμη διότι εμπορευόταν και είχαν μαγαζί ιδιαίτερα μεγάλο για την εποχή. Μάλιστα σε μοιρολόγια της εποχής καταγράφεται η επιχειρηματική δράση της οικογένειας.

ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΜΟΥΣΟΥΡΑΚΟ

(ΤΣΑΤΙΡΑ)

Ο Κώστας Μουσουράκος παντρεύτηκε το 1943, δεν γλίτωσε από την καυστική πέννα του σατιρολόγου θείου του Αντώνη Κάσση. Του λέει μεταξύ άλλων για την παντρειά του ….

Του δωκαν του Καρκατσίλη

Την κοπέλα να είναι φίλοι

Κοριτσάκι όπως πρέπει

«γεια σου μάγκα μου Τζελέπη»

Πλυσταριό με την κουζίνα

Νοικοκύρης στη Αθήνα

Όλα πλίθινα χτισμένα

Παραθύρι είχαν ένα

μηχανή με το τραπέζι

τα κορίτσια να αναμπαίζει

κι αν θυμώσει ρε Κωστάκη

θα ζου βγάλει το μουστάκι

και θα μείνεις σπανός μπίτι

μες το πλίθινο το σπίτι

και η θεια σου η Σουφίνα

χρόνια μάγκας στην Αθήνα

Του Αντώνη Κάσση – Μουσουράκου

(ΜΟΙΡΟΛΟΙ)

Το 1920 πέθανε ο Αντώνης Κάσσης Μουσουράκος (προσωπικό παρατσούκλι Σμυρνιός). Άφησε την γυναίκα του έγκυο. Είχαν μόλις ένα χρόνο παντρευτεί. Το μοιρολόι το είπε η Πηνιώ Μπουρδάκου. Η Πηνιώ ήταν και αυτή πρόσφατα χήρα και για να παρηγορήσει την νέα χήρα (Μαργαρίτα) της είπε …..

Αμπού είσαι Μαργαρίτα μου

Αμπώς θα σκιουνοκρεμαστείς?

Με δίχως άντρα στην ζωή

Μα αν γεννηθεί καλό παιδί

Θα σαι νοικοκυρά καλή

Μέσα στο σπίτι να κλειστείς

Κανένανε να μην δεχτείς

Αν είναι να χεις σερνικό

Θε να χει ο λόγος σου σταυρό

Θα σαι καλή νοικοκυρά

επά στα Μουσουριάνικα

αν τύχει κάμεις φηλυκό

να το πατήσεις στο λαιμό

ρώτα εμένα να ζου πω

δεν έχει ο λόγος μου σταυρό

δεν έχει ο λόγος μου ισχύ

γιατί έχω φηλυκό παιδί

εσύ να κάμεις σερνικό

για να κρατήσει σπιτικό

θα σαι μαγαζατόρισσα

θα σαι κοτζάμ εμπόρισσα

Οι Μουσουριάνοι ήταν οι πλουσιότεροι Κάσσηδες την περίοδο του μεσοπολέμου έχοντας κατάστημα εμπορικό στο ακροταίναρο. Το παιδί της γεννήθηκε καλώς. Η Μαργαρίτα όμως 40 ημέρες μετά την γέννησή του πέθανε από αρρώστια. Το «σκιουνοκρεμαστείς» αφορά τον τρόπο με το οποίο γεννούσαν τότε οι γυναίκες. (όρθιες κρατώντας σχοινιά από το ταβάνι κρεμασμένα).

Πηγές:

1. Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια», τόμος Β, σελ. 375

2. Κ. Κάσση «Τσάτιρες της Μάνης» σελ 118

3. Γ.Α. Κ. (γενικά αρχεία του Κράτους) εκλογικά Βλαχογιάννη 4. www.mani.org.gr

Χαραμής-Ψαράκος- Μπεκάκος

old_book_bindings

Σε συνέντευξη το 2010 στον Δικαίο Βαγιακάκο ο Μιχάλης Ψαράκος αναφέρει παραδόσεις για την οικογένεια του και τις σχέσεις της με την οικογένεια Χαραμή.

«Λέγομαι Μιχάλης Ψαράκος, 91 ετών, είμαι κι εγώ από την γενιά των Χαραμιάνων, είμαι Χαραμιάνος όπως και ο Μπεκάκος που μένει εδώ. Και θυμάμαι όταν ήμουνα νέος ο Θοδωρής Ψαράκος που ήταν από εδώ και δάσκαλος στο δημοτικό σχολείο του γειτονικού χωριού Κούνος, και πέθανε γύρω στα 1962, μας έλεγε ότι είμαστε Χαραμιάνοι και εμείς και ο Μπεκάκος. Να! Αυτός απέναντι είναι ο Χαραμιάνικος πύργος και τα Χαραμιάνικα σπίτια, και στον πύργο απάνω ψηλά, στο αριστερό μέρος όπως τον βλέπουμε σε ένα αγκωνάρι είναι σκαλισμένη μια χρονολογία 1805.

Έχομε επά παρακάτου και μια μικρή παλαιά εκκλησία στο όνομα της Αγίας Πελαγίας που γιορτάζει στις 4 Μαΐου και την γιορτάσαμε οφέτου πρώτη φορά. Ο δάσκαλος ο Ψαράκος μας έλεγε ότι οι Χαραμιάνοι, όπως και άλλες οικογένειες, ανήκαν στην γενιά των Καουριάνων. Οι Καουριάνοι τους κακομεταχειρίζονταν και τους έδιωξαν από την Κοίτα και αυτοί ήρθαν εδώ στον Κωλόπυργο.

Εδώ στον πύργο κατοικούσε μια γυναίκα με τα δύο παιδιά της. Το ένα ήταν πάντα στην κορυφή του πύργου οπλισμένο με ντουφέκι, ήτανε ο φύλακας του πύργου, το άλλο οπλισμένο και αυτό είχε πάει έξω στα χτήματα. Ήρθασι οι Χαραμιάνοι με ντουφέκια, επολιόρκησαν τον πύργο και ανάγκασαν το παιδί να κατέβει χωρίς να το πειράξουν, το πήραν το όπλο και το κράτησαν στον πύργο.

Άλλοι Χαραμιάνοι οπλισμένοι εκάμασι χωσιά και περιμένασι το άλλο παιδί που θα γύριζε από τα χωράφια. Όταν αυτό εγύριζε το έπιασαν του πήραν το ντουφέκι και χωρίς να το πειράξουν επήγαν στον πύργο. Τότε είπαν στην γυναίκα και τα παιδιά της να φύγουν γιατί θα μείνουν αυτοί στον Πύργο. Η γυναίκα τους ρώτησε, γιατί μας διώχνετε ? και αυτοί είπαν ¨από την Κοίτα μας έδιωξαν τώρα εμείς διώχνουμε εσάς. Επήραν τα ντουφέκια τους τα παιδιά και με την μάνα τους έφυγαν κατά τον Κούνο, χωρίς να τους  ενοχλήσουν καθόλου. Αυτά θυμούμαι που μας έλεγε ο δάσκαλος».

Παρόμοια παράδοση έχουμε από τον επίσης απόγονο Χαραμιάνο, Βασίλη Μπεκάκο. Στο βιβλίο του Δ.Π Χαραμή, Χαραμής η διαδρομή ενός επωνύμου.

« το 1840- 1850 οι Χαραμιάνοι εγκαταστάθηκαν στο Δρυ στην θέση Κωλόπυργος, όπου υπάρχει ένας πύργος σε στρατηγική θέση με μεγάλες δυνατότητες αντίστασης αφού είχε μόνο μία πρόσβαση. Η κατάληψη του πύργου έγινε από δύο του σογιού (ο ένας ήταν ο Βασίλης Μπεκάκος πατέρας του Μιχάλη Μπεκάκου, «Κακιωνάκος»), που κρύφτηκαν την νύχτα στον φούρνο του φουρνόσπιτου και το πρωί αφού έφυγε και ο μοναδικός κάτοικος του πύργου για τις δουλειές του έσπασαν την πόρτα και κατέλαβαν τον πύργο. Στον πύργο ήταν ένα μικρό παιδί το οποίο δεν το πείραξαν. Ο ιδιοκτήτης του πύργου αναγκάστηκε να δεχτεί το τετελεσμένο γεγονός να πάρει το παιδί του και να φύγει. Επώνυμα των οικογενειών του σογιού είναι Μπεκάκος, Ψαράκος, Ξωξάκος, Καρκατζάκος». 

Κοίτα – Κωλόπυργος (4 Km  )

Παρατηρούμε ότι και στις δύο παραδόσεις υπάρχουν βασικά κοινά σημεία. Το ένα είναι ότι οι Χαραμιάνοι εκδιώχθηκαν από την αρχική κοιτίδα τους, την Κοίτα και το δεύτερο είναι ότι κατέλαβαν ομαλά και χωρίς αντίσταση την θέση Κωλόπυργος η οποία φυλασσόταν από μια μικρή οικογένεια.

Ωστόσο κατά την άποψη μας τα γεγονότα που αναφέρονται στις παραδόσεις αυτές είναι ακόμα παλαιότερα από το έτος 1840 που λέει ο κ. Μπεκάκος. Ήδη από το 1803 υπάρχουν Χαραμιάνοι στον Κωλόπυργο όπως δείχνουν τα αριστεία του Δήμου Μέσσης. Αν ληφθεί υπ όψην ότι είχαν διαμάχες με γείτονες τους στην Κοίτα ήδη από το 1767, τα πράγματα λαμβάνουν άλλη τροπή.

Σήμερα κανείς δεν γράφεται στην Μάνη με το όνομα «Χαραμής». Ωστόσο πάρα πολλοί γράφονται με το όνομα αυτό στην Ανατολική Λακωνία. Στην περιοχή της Μονεμβασιάς όπου μέλη της οικογένειας κατέφυγαν κατά την διάρκεια της ιστορίας της. Για αυτούς ο Πέτρος Χαραμής αναφέρει μαρτυρία του παππού του

«όταν τον ρωτούσα τι γνωρίζει για τους προγόνους μας και από πού έχει ξεκινήσει η οικογένεια, έλεγε πως ο παππούς του είχε πολεμήσει στην επανάσταση του 1821 με τα μανιάτικα τμήματα που είχαν έρθει στην περιοχή από την Μάνη. Τα Βελανίδια άρχισαν να κτίζονται από το 1750. Πριν είχε μόνο στάνες, σκηνές, καλύβες και μαντριά. Οι κάτοικοι οι περισσότεροι είχαν έρθει από την Μάνη».

Τα Χαραμιάνικα σπίτια στον Κωλόπυργο

Επίσης ο Παντελής Ιωάννου Χαραμής αναφέρει την εξής μαρτυρία

«έχω ακούσει ότι οι Χαραμιάνοι ήρθανε από την Μάνη, έτσι μας έλεγαν οι παππούδες μας. Τότε κατοικήσανε πρώτα στο Φαρακλό και έπειτα στο Παραδείσι. Δεν γνωρίζω πόσο αληθεύει ότι κάποιο έγκλημα είχε κάνει ένας Χαραμής και ήρθε εδώ. Δημιουργήσανε το χωριό γιατί ο τόπος είχε άφθονο νερό, αφού υπήρχαν 30 νερόμυλοι στο Παραδείσι. Οι κάτοικοι ήταν τσοπάνηδες μεγαλοστανήτες και είχαν ανάγκη από νερό για τα ζώα τους». 

ΠΗΓΕΣ

  1. ΛΑΚΩΝΙΚΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙ τόμος 19ος Δικαίου Βαγιακάκου Βιβλιοκρισία.
  2. Δ. Χαραμή «Χαραμής η διαδρομή ενός επωνύμου». Τόμος Α
  3. http://maniatonpoliteia.ning.com

Φιδοπιαστιάνοι (Καστρί)

old_book_bindings

Οικογένεια Φιδοπιάστη

(Καστρί)

ΓΕΝΟΣ: Κοσμάδες ΠΑΤΡΙΑ: Γεραντωνιάνοι ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Φιδοπιαστιάνοι

Παλιά οικογένεια της Μάνης με μεγάλη διασπορά πλέον στην Ελλάδα και το εξωτερικό είναι η οικογένεια Φιδοπιάστη. Ιστορικά η οικογένεια αυτή υπάγεται στην βυζαντινή οικογένεια των Κοσμάδων του Ταινάρου.

Η βυζαντινή αυτή οικογένεια κυριάρχησε στην περιοχή κατά την πρώτη τουρκοκρατία όπως φαίνεται από έγγραφα της εποχής όπως αυτό που οι Μανιάτες πρόκριτοι ζητούν βοήθεια από τον δούκα του Νεβέρ του 1612 στο οποίο υπογράφουν Κοσμάδες.

Από τον Γεραντώνη Κοσμά, όπως τον αποκαλούσαν προέκυψε η πατριά των Γεραντωνιάνων στην οποία υπάγονταν οικογένειες από τους απογόνους του, Κάσσης, Φιδοπιάστης, Γιαννουκάκης και ο Κεραμίδας σαν σώγαμπρος τους. Η πατριά των Γεραντωνιάνων αποτελούσε ισχυρή πατριά του Ταινάρου για πολλά χρόνια. Μάλιστα υπογράφουν σε έγγραφα του 1806 ως μια εκ των ισχυρότερων οικογενειών της Βάθειας.

Κατά την πάροδο του χρόνου ανέπτυξαν εχθρικές σχέσεις με την ισχυρότατη στον χώρο πατριά των Μιχαλακιάνων. Μετά από χρόνια διαμάχη αναγκάστηκαν περί το 1810 να εγκαταλείψουν την Βάθεια και να εγκατασταθούν αλλού. Ο κλάδος του Φιδοπιάστη κατοίκησε την θέση Καστρί 2 χλμ. από την Βάθεια σε μια τοποθεσία όπου έλεγχαν την δίοδο για το Ταίναρο. Λόγω της θέσης που κατοίκησαν ονομάστηκαν Καστρίτες. Εκεί προσπάθησαν να εδραιωθούν και να αντιμετωπίσουν τους εχθρούς τους για πολλά χρόνια χτίζοντας έναν πολυώροφο πύργο με σπίτι.

Θέση Καστρί ο τόπος της οικογένειας Φιδοπιάστη

Κατά την επανάσταση του 1821 η οικογένεια Φιδοπιάστη έδωσε το παρόν με (3) μέλη της τουλάχιστον. Ο Γιώργος και ο Μιχάλης Φιδοπιάστης υπογράφουν σε κατάλογο στρατιωτών του στρατηγού Γαλάνη Κουμμουνδουράκη το 1824 βρισκόμενοι στην Κορώνη της Μεσσηνίας με αποστολή την φύλαξη της. Ωστόσο μεγαλύτερη διάκριση γνώρισε ο Δρακούλης Φιδοπιάστης ο οποίος έλαβε τιμητικά το αργυρό αριστείο του αξιωματικού για τις υπηρεσίες του στον αγώνα. Αξιοσημείωτο είναι ότι η πρόταση για την τιμητική αυτή διάκριση έγινε από τον οπλαρχηγό Δ. Πουλικάκο που το 1825 πολέμησε στο Μανιάκι.

Ο ψηλός πύργος της οικογένειας Φιδοπιάστη στην θέση Καστρί

Σε εκλογικό κατάλογο του 1856 δεν καταγράφονται μέλη της οικογένειας  Φιδοπιάστη που σημαίνει είτε ότι δεν ψήφισαν στις εκλογές είτε ότι έχουν καταγραφεί με διαφορετικό όνομα. Πολλές φορές καταγράφονταν με το πατρώνυμο. Το σίγουρο είναι πως εκείνη την εποχή έζησε ο Φιδοπιάστης με το προσωνύμιο Κοκκίνης. Το προσωνύμιο το πήρε επειδή ήταν κοκκινομάλλης.

Κανένα μέλος της οικογένειας δεν αναγράφεται στους καταλόγους ενόρκων της περιοχής μετά την επανάσταση του 1821 που σημαίνει ότι η περίοδος παρακμής είχε ξεκινήσει έχοντας χάσει την παλιά της αίγλη. Σε εκλογικό κατάλογο του 1871 καταγράφονται (4) μέλη της οικογένειας Φιδοπιάστη της Βάθειας. Ωστόσο της ίδια περίοδο φαίνεται να έζησε σύμφωνα με παράδοση της περιοχής και ο Ηλίας Φιδοπιάστης – Κοκκινάκος γιος του Γέρο Κοκκίνη.

Η έχθρα με τους Μιχαλακιάνους της Βάθειας διατηρήθηκε μέχρι το 1912 όταν τελικώς οι δύο οικογένειες έκαμαν ειρήνη κατόπιν γεροντικής. Το 1910 όμως η θέση Καστρί πολιορκήθηκε από τους Μιχαλακιάνους. Χαρακτηριστικό είναι το ακόλουθο από την εποχή εκείνη που δείχνει την βαρβαρότητα της εχθρότητας. Ο Σπασμάς είναι ο γκρεμός κάτω από το Καστρί όπου οι Μιχαλακιάνοι ήθελαν να ρίξουν τους Φιδοπιάστες…

«Ομπρός να πάμε στο Καστρί

Τι μας εξαφεντέφτησα

Κάτι γαιδουροπούλαρα

Να τους επάμε στη Σπασμά….»

Ο χαρακτηρισμός γάιδαροι συμβολίζει ότι τους θεωρούν κατώτερούς τους.  Αν και θεωρητικά λόγω της ιστορίας τους η οικογένεια Φιδοπιάστη υπαγόταν στους σοϊλήδες της περιοχής η έχθρα τους είχε φέρει σε δυσμένεια.

Το 1918 στον πόλεμο που έκαναν τα κράτη της Ευρώπης στην Κριμαία κατά της Ρωσίας (είχε μεσολαβήσει η επανάσταση των Μπολσεβίκων) συμμετείχε ο Φώτης Φιδοπιάστης. Μάλιστα επισήμως γραφόταν Φώτης Παναγιωτόπουλος από τον πατέρα του Παναγιώτη. Έπεσε μαχόμενος στις 25-4-1918. Λόγω της φήμης του και της λεβεντιάς του τον τραγούδησαν πολλές…

«Τρομάρα μου η αμαρτωλή

Εδιάη το κάλλιο μου παιδί

Που χε μεγάλη καλλονή….»

Σώμα Ελλήνων στην Κριμαία το 1918

Μετά από το 1920 από ότι φαίνεται από τα αρχεία ένα μεγάλο μέρος της οικογένειας πρέπει να μετανάστευσε στην Αμερική όπου σήμερα υπάρχουν αρκετοί με το όνομα Φιδοπιάστης. Το πιο πιθανόν να προέρχονται από την Μάνη μιας και το όνομα δεν είναι διαδεδομένο αλλού στην Ελλάδα.

  • U.S. Public Records Index, Volume 1 SCHOOLS, DIRECTORIES & CHURCH HISTORIES NAME: Mary M Fidopiastis BIRTH: 8 Jan 1894 RESIDENCE: 1993 – Glens Falls, New York
  • U.S. Public Records Index, Volume 2 SCHOOLS, DIRECTORIES & CHURCH HISTORIES NAME: Cali Fidopiastis BIRTH: 20 Oct 1966 RESIDENCE: 1935-1993 – Tarpon Spgs, Florida
  • U.S. Public Records Index, Volume 2 SCHOOLS, DIRECTORIES & CHURCH HISTORIES NAME: Michael P Fidopiastis RESIDENCE: 1935-1993 – Glens Falls, NY
  • U.S. Public Records Index, Volume 2 SCHOOLS, DIRECTORIES & CHURCH HISTORIES NAME: Petros M Fidopiastis BIRTH: 26 Apr 1968 RESIDENCE: 1935-1993 – Glens Falls, New York

Αξιοσημείωτο είναι το όνομα Καλή το οποίο ως σήμερα χρησιμοποιείται στην Μάνη. Παλαιότερα ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο.

Κατά την πάροδο του χρόνου μέλη της οικογένειας Φιδοπιάστη γράφονταν με διαφορετικά παρωνύμια όπως Κορακάκος, Κοκκινάκος, Παναγιωτόπουλος, Αντωνάκος, Βασιλάκος, Καστρίτης. Ωστόσο οι περισσότεροι γράφονται Φιδοπιάστης ή και Φειδοπιάστης. Τιμητικά να αναφέρουμε τον Αντώνη Φιδοπιάστη που υπηρέτησε 8ος φαροφύλακας στον ιστορικό φάρο των Κιτριών που χτίστηκε το 1892.

ΠΗΓΕΣ

  1. Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια Α τόμος»
  2. Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια Β τόμος»
  3. Σ. Καπετανάκη «Μανιάτες Αγωνιστές του 1821»
  4. Σ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές»
  5. «Ιστορικαί Αλήθειαι συμβάντων τινών της Μάνης από το 1769 και εντεύθεν»
  6.  Περιοδικό «Ιθώμη» τεύχος 45 Αύγουστος 2001
  7. Θερμές ευχαριστίες στην κ. Κωστάκου για την βοήθεια της στην ολοκλήρωση του άρθρου.

Κελεπουριάνοι (Άγιος Νικόλαος ή Σελίνιτσα)

old_book_bindings

Οικογένεια Κελεπούρη ή Κελεπουρέα

(Άγιος Νικόλαος ή Σελίνιτσα)

Η Μάνη καθ όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας αποτέλεσε καταφύγιο και οχυρό κάθε διωκόμενου από τις αρχές που αναζητούσε την ελευθερία. Ιδίως κατά την δεύτερη περίοδο της Τουρκοκρατίας, όπου αναγνωρίσθηκε και επίσημα πια η περιοχή ως αυτόνομη, κόσμος από κάθε γωνιά της Ελλαδικού χώρου μπορούσε να πάει να εγκατασταθεί ανεμπόδιστα. Κάτι τέτοιο πρέπει να συνέβη με την οικογένεια Κελεπουρέα ή Κελεπούρη του Αγίου Νικολάου της έξω Μάνης.

Πληροφορητές της οικογένειας αναφέρουν πως ο πρώτος πρόγονος τους που εγκαταστάθηκε στην Σελίνιτσα (Άγιο Νικόλαο) προερχόταν από την Κρήτη. Λεγόταν Κελεπουράκης. Μάλιστα φορούσε κρητική βράκα τα λεγόμενα ρασοβράκια. Παραμένει άγνωστο πότε έγινε αυτή η μετοίκηση. Το πιο πιθανό είναι μεταξύ 1770 – 1780. Αυτό διότι δεν έχουμε προηγούμενη καταγραφή τους σε καταλόγους της Ενετοκρατίας (φορολογικά κατάστιχα, οικονομικά κατάστιχα εμπορίας λαδιού ή βελανιδιού κ.ά.). Η παράδοση αυτή δεν είναι διόλου απίθανη. Η Κρήτη ήταν τόπος κοντινός και  πολλές φορές γίνονταν μετοικήσεις λόγω εξεγέρσεων ή περιόδων ταραχών.

Η Σελίνιτσα γύρω στα 1935

Ο παλαιότερος Κελεπούρης επισήμως, από την μελέτη των δημοτολογίων που έχουμε στην διάθεσή μας είναι ο Κωνσταντίνος Κελεπούρης. Γνωρίζουμε ότι ο γιος του Νικόλαος γεννήθηκε στα 1789. Είναι λοιπόν πιθανό να γεννήθηκε γύρω στα 1762. Διόλου απίθανο να είναι και αυτός που ήρθε από την Κρήτη στην Μάνη.

Το 1821 βρίσκει την οικογένεια Κελεπούρη ή Κελεπουρέα όπως καταγράφονταν στις επάλξεις. Συμμετείχαν ενεργά στις μάχες του απελευθερωτικού αγώνα. Έξι (6) μέλη της οικογένειας έλαβαν αριστείο από το ελληνικό κράτος για τις υπηρεσίες τους. Μάλιστα ένας από αυτούς ο Χρυσομάλλης Κελεπούρης έλαβε τιμητικά το αργυρούν αριστείο ως αξιωματικός. (το όνομα Χρυσομάλλης είναι βαπτιστικό και συνηθιζόταν στην περιοχή).  Να αναφέρουμε εδώ την εξής ιδιαιτερότητα. Αν και κάτοικοι της Μεσσηνιακής Μάνης για τα αριστεία τους πιστοποιήσεις δεν έδωσε κάποιος τοπικός οπλαρχηγός αλλά ο Νικόλαος Πιεράκος- Μαυρομιχάλης. Είναι πιθανό να εκστράτευαν με τους Μαυρομιχαλαίους και όχι με τους τοπικούς αρχηγούς. (π.χ. Χρηστέα). Δεν φαίνεται να είχαν κάποιο βαθμό κατά την επανάσταση.

Το 1847  καταγράφονται δώδεκα (12) αρσενικά μέλη στα δημοτολόγια της περιοχής. Το ιδιαίτερο για τα δεδομένα της Μάνης είναι ότι βρίσκονται διασκορπισμένα σε διάφορα χωριά του Λεύκτρου (Σελίνιτσα, Καστάνια, Πύργος, Πλάτσα, Νιοχώρι). Ο παράγοντας αυτός δεν έδινε την δύναμη στην οικογένεια να παίξει καθοριστικές δράσεις στον χώρο, δεδομένου ότι και ο αριθμός των ανδρών της δεν ήταν πάρα πολύ μεγάλος. Μάλιστα προφορική παράδοση της οικογένειας λέει πως όταν γινόταν γεροντική (συμβούλιο των ανδρών) για να συγκεντρωθούν όλοι οι άνδρες της οικογένειας ύψωναν ένα κόκκινο πανί στο σπίτι του γεροντότερου Κελεπούρη στην Σελίνιτσα ώστε να το βλέπουν από τα γύρω χωριά τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας.

Ο γεωγραφικός χώρος εξάπλωσης της οικογένειας

Το 1850 η οικογένεια εκδηλώνει την ισχύ της με τον διορισμό του Τζανέτου Κελεπούρη από το Νομιτσί γεννημένο το 1791 ως ενόρκου. Εδώ να αναφέρουμε πως ο ένορκος τότε ήταν έμμισθη και ιδιαίτερα τιμητική υπηρεσία και δεν αναλάμβανε ο καθένας τυχαία αυτό το πόστο. Μάλιστα έλαβε τελικώς και αυτός το αργυρό αριστείο.

Το 1871 καταγράφονται τέσσερεις (4) στο Νομιτσί δώδεκα (12) στον Πύργο δύο (2) στην Πλάτσα. Οι κοινότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι διαφοροποιημένες. Συνολικά δεκαοκτώ (18) μέλη αποτελούν έναν ικανό αριθμό ανδρών.

Από όσα ξέρουμε η οικογένεια Κελεπουρέα δεν διαχωρίστηκε σε περισσότερους κλάδους. Άλλωστε στην έξω Μάνη δεν συνηθιζόταν ο μεγάλος διακλαδισμός των γενεών.  Η οικογενειακή τους εκκλησία είναι ο Άγιος Παντελεήμονας που βρίσκεται λίγο έξω από την Σελίνιτσα ή Άγιο Νικόλαο. Είναι χτισμένη σε έναν καμπίσκο και αποτελεί νεότερη κατασκευή.

Κατά την διάρκεια της εθνικής αντίστασης η οικογένεια Κελεπουρέα είχε τα δικά της θύματα. Σε πέτρινη πλάκα (αναφοράς νεκρών) στο χωριό Σαιδόνα γράφει:

Κελεπούρη Ισμήνη του Ευαγγέλου

ΠΗΓΕΣ

–          Ε. Αλεξάκη «Τα γένη και οι οικογένειες στην παραδοσιακή κοινωνία της Μάνης»

–          Στ. Καπετανάκη « Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές »

–          Κ. Κάσση « Άνθη της Πέτρας »

Κουτρουμανιάνοι (Πύρριχος)

old_book_bindings

Οικογένεια Κουτρουμάνου (Πύρριχος)

Το χωριό Πύρριχος της ανατολικής Μάνης κατοικείται ακατάπαυστα από τα αρχαία χρόνια ως τις μέρες μας. Το όνομα του δεν διαφοροποιήθηκε με το πέρασμα του χρόνου και αυτό μας δείχνει και την ιστορική του συνέχεια. Σε αυτόν τον οικιστικό χώρο αναπτύχθηκε η πατριά των Κουτρουμανιάνων.

Μετά την αποτυχημένη εξέγερση του Κροκόδειλου Κλαδά και τον θάνατό του το 1490 η Μάνη πέρασε σε ένα καθεστώς αναρχίας που διατηρήθηκε σχεδόν καθ όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Η ισχύς των όπλων κάθε οικογένειας ήταν ο νόμος στην κάθε περιοχή. Στο χωριό Πύρριχος το πιο παλιό και στρατηγικό κομμάτι του οικισμού ήταν η εστία της οικογένειας Κουτρουμάνου. Λέγεται μάλιστα πως εκεί ήταν το πρώτο νεκροταφείο του χωριού. Στην τοποθεσία αυτή που φέρει το όνομα Κουτρουμανιάνικα βρίσκουμε και ίχνη παλαιομανιάτικων οικιών.

Από όλα τα παραπάνω συμπεραίνουμε πως η οικογένεια αυτή όχι μόνο είναι από τις παλαιότερες στον χώρο του Καβάλου αλλά και για να έχει και στα υψηλά σημεία του οικισμού σπίτια εκφράζει και κάποια ισχύ. Το ψηλότερο σημείο του χωριού όπου υπάρχουν και νεότερα κτίσματα λεγόταν από τους ντόπιους ο Θρόνος του Κουτρουμάνου.

 Δεν αποκλείεται η λέξη θρόνος να μην έχει μόνο γεωλογική σημασία (ψηλό επίπεδο) αλλά και κυριολεκτική. Ο Κροκόδειλος Κλαδάς είχε έντονες σχέσεις σύμφωνα με τοπική παράδοση με τον Πύρριχο. Είναι πιθανό η οικογένεια Κουτρουμάνου να είχε συμμαχικές σχέσεις με την οικογένεια Κλαδά η οποία αποτελούσε την τελευταία Βυζαντινή αριστοκρατία της Μάνης. Άλλωστε το στενό του Καβάλου όπως ονομάζεται το φαράγγι που είναι κτισμένος ο Πύρριχος είναι στρατηγικής σημασίας και ο έλεγχος του ζωτικός. Η διέλευση από το ένα τμήμα της Μάνης στο άλλο κρινόταν από το πέρασμα αυτό. Η οικογένεια Κουτρουμάνου για αρκετά χρόνια έλεγχε τον στρατηγικό αυτό χώρο. Το επώνυμο Κουτρουμάνος σημαίνει  καραφλός, πιθανόν από το παρουσιαστικό του γενάρχη της οικογένειας.

Οι πρώτες καταγεγραμμένες αναφορές της οικογένειας έρχονται από τον παχτονάρη γιατρό Παπαδάκη ο οποίος πέρασε από τα χωριά αυτά για να γιατρέψει κόσμο που είχε τραυματιστεί από οικογενειακούς πολέμους. Συγκεκριμένα αναφέρει… (διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου).

1727 Χορίο καΒαλος μάη 21
Εσιβάστικα εμής η καΒαλιώτες μετογιατρο το λαγιάτη ναντον
 
εχομε γιατρό μας ης τον γγερό της ζοής του και ζοή μας: να μας
 
γηατρέΒη ήσε στη λαΒοματηά μας τηχι οξο αποαρόστια και πο-
νεματα και να ήνε ομπλιγος να Ερχετε μία φορά να πέρνη αϊμα
 
του καθενός ώπου να θελη και να έχομε ναντου δονομε το καθε
 
σπίτι μία καΒάθα στάρι και μία λητρα πανπάκη και να κρεντηρι
 
κρασί και οπηαλαΒομα πλεροθή να εινε τα τρίτα δηκα του
μετά τουτο μπενουμε και αξιοπηστι μαρτιρε
. 

Εγώ μηχαλης κλεζος μαρτηρο το ανοθε 
εγο νηκολος μπουστρος μαρτηρο το ανοθε
 
εγο λικοτριχις μαρτηρο τανοθε
 
εγο κολομπατζος μαρτηρο τανοθε
 
εγο πετρος αμοραζακης μαρτηρο
 
ετερι 30 απο ολη τη χορα το άνοθε
Μηχαλης μανολάκης μηχάλης Βλασταράκης
Κοσταντεϊς μανολάκις δίμος κοντομηχαλάκης
μανόλης κοσταντάκης γιανης κοντομηχαλάκης
πέτρος αμορατάκης κουκουλομάτης κοντομηχαλάκης
πηερος Ζερβάκης μηχάλης Βλαχάκης
Βασαράκης διμιτράκις
 
λοιγορις καλαμουτακοις, [ ; ] πηεριανι
σαμπάτης ματζιαράκης Νηκολός μπούστρος
δημητρος καργας αδελφός του γιόργος
πητολοΐς ληγορις τζικνακης
αντρέας ταουτάκης Μηχάλεις γρυβάκης
ατζηγκανόγιανης γιάνης γριβάκης
Νικόλας αληφεράκης ληγόρις κακονυκτάτης
μηχαλοις αληφεράκις κολομπάτζος
πηερένα αληφερόνηφι θοδοράκης Φινογιανάκης
δημήτρις πηεροκανάκης [ ; ] πατζουρος
τάταρις Μειληόρης
Βασίλης τζουλάκης λείας καραμπατάκης
καραμπάς τζουλάκης Βικιά γιάνης διμητρόπουλος
κηριακούλης τζουλακεις ρδος Τζελέντες
Βασίλεις καραμπατάκης

 λιγορακκακη
καραγιάνης [ ; ] μουνκάκης
 
λευκοτριχεις γιούργιας ψουροκολάκης
[ ; ] σαμπατιάνη αθανάσιος πουλημενακάκης
Νικόλας κουζουνάκης γιάνος πουλημενακάκεις
δυμήτρις.κουζουνάκης γκηλες πουλημενακάκης
μαυροδίς κουζουνάκις

κουτρουμάνη
Κλενζος. ληγόρις τζανετάκης,
γιοργάκης θοδορακάκης ληγόρις γηοργακακης
τζανετος θοδορακάκης κομηνος μηχαλοπουλος
αποστόλης Βαφεακης γιοργακης μηχαλοπουλος
διμος Βαφεακης γιάνης πατρικακης
ληουκα τζημπερόνηφι λαγουδης
πηερος φράγγος ληγόρις γερακαράκης
τζανέτος γιανουκάκης δικέος γερακαράκης
στρατηγος γιανουκάκης γιοργούληας τζηγκουνάκης
δίμος μπαζάκης

Από τα παραπάνω παρατηρούμε πως η πατριά των Κουτρουμανιάνων υπογράφει ξεχωριστά από τα υπόλοιπα μέλη του χωριού στο τέλος της επιστολής ακολουθούμενη από πλήθος ονομάτων. Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε πως όχι μόνον εκείνο τον καιρό ήταν ισχυρή οικογένεια αλλά και ιδιαίτερα συγκροτημένη στην λήψη των αποφάσεων της. Η μαζική υπογραφή των μελών της ενισχύει τον ισχυρισμό αυτό.

Πύρριχος ή Κάβαλος

Ο καθηγητής Α. Κουτσιλιέρης αναφέρει χαρακτηριστικά στο βιβλίο του Μανιάτικα Μελετήματα ….

Οι ισχυρές πατριές των Γρηγοράκηδων,  Καλκαντήδων, Πετροπουλάκηδων, Μαυρομιχαλιάνων, Λεκκιάνων, Φελουριάνων, Γιαννιάνων, Μιχαλιάνων, Κουτρουμανιάνων, Δεμεστιχιάνων κλπ., καθώς και στις περιοχές των δήμων Λαγίας και Μέσσης, οι πατριές των Ρικιάνων Μιχελιάνων, Πηλοκωκιάνων, Καντηριάνων, Καουριάνων κλπ., δεν ανήκουν ούτε στους Νικλιάνους ούτε στους φαμέγιους. Είναι ισχυρές πατριές που με τα όπλα τους ελέγχουν κάποια περιοχή.

Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε πως η πατριά των Κουτρουμανιάνων  στις αρχές του 18ου αιώνα αποτελούσε μια από τις ισχυρότερες πατριές της Μέσα Μάνης. Σε αυτό συνετέλεσε ο χώρος που ήλεγχαν και η στρατηγική σημασία του.

Σε επιστολή (υποσχετικό) προς τον Μπέη της Μάνης Αντώνη Γρηγοράκη στις 15 Αυγούστου του1806 υπογράφουν ως μια από τις ισχυρές οικογένειες του Πύρριχου ή Καβάλου.

Μετά το 1815 ωστόσο παρατηρείται μια κάμψη της δύναμης της πατριάς των Κουτρουμανιάνων. Κατά την διάρκεια της επανάστασης του 1821 και έπειτα οι πιο ισχυρές οικογένειες του Καβάλου με μακροχρόνιο μεταξύ τους πόλεμο ήταν οι Γιαννιάνοι και οι Μιχαλιάνοι. Στην επανάσταση του 1821 δεν εμφανίζεται κάποιος με το όνομα Κουτρουμάνος. Ωστόσο συμμετείχαν με άλλα επώνυμα. Το 1856 η οικογένεια κάνει αισθητή ακόμα την παρουσία της στον Κάβαλο. Την περίοδο εκείνη κάποια μέλη της για οικονομικούς λόγους θα μεταναστεύσουν προς τα μέρη του Γυθείου. Το 1871 καταγράφονται στον Πύρριχο (1) με το όνομα Κουτρουμάνος ενώ (8) στο Γύθειο. (Αριστεία Μανιατών Καπετανάκη).

Μετά την παρακμή της πατριάς και κυρίως μετά την αποχώρηση των Κουτρουμανιάνων από το χωριό οι κοινωνικές τάξεις διαταράχτηκαν. Η απόλυτη ηγεμονία του χώρου στρατηγικής σημασίας αποτελούσε πλέον παρελθόν. Διάφορες τοπικές πατριές διεκδικούσαν τα ηνία της περιοχής με ισάξια όμως δύναμη. Τα πολιτικά κριτήρια επίσης της κάθε οικογένειας άρχισαν να παίζουν σημαίνοντα ρόλο. Οικογένειες όπως οι Σκαλκιάνοι, οι Μαριολιάνοι, οι Μπουκουβαλιάνοι, οι Μεριάνοι, ακόμα και οι Στρατιάνοι από αλλού ήθελαν μερίδιο από την πίτα των συμφερόντων.

Στην ακρόπολη του χωριού στην τοποθεσία Κουτρουμανιάνικα βρίσκεται η εκκλησία Παναγίτσα με αγιογραφίες σε κακή κατάσταση. Εκεί βρίσκεται και ο μεγαλιθικός Πύρριχος. Το κτίσμα διατηρεί την αρχική του όψη παρά την πάροδο του χρόνου.