Το χωριό Ποταμός των Κυθήρων και οι Μανιάτες

το χωριό Ποταμός

Το χωριό Ποταμός των Κυθήρων βρίσκεται στο βόρειο μέρος του νησιού απέναντι ακριβώς από την Λακωνία. Η γεωγραφική αυτή συνάντηση δεν ήταν δυνατό με το πέρασμα του χρόνου να αφήσει ανεπηρέαστη την πολιτιστική ταυτότητα του οικισμού. Τόσο σε επίπεδο αρχιτεκτονικής, όπου υπάρχουν στοιχεία οχυρωματικού χαρακτήρα, αλλά και σε επίπεδο πληθυσμιακής σύνθεσης τα στοιχεία που προκύπτουν παραπέμπουν σε επιρροές από την Πελοπόννησο και ιδιαίτερα από την  Μάνη.

Η μετακίνηση Μανιατών στο χωριό Ποταμός μαρτυρείται από πολύ παλιά. Το 1797 σε ταξίδι Γαλλικής αντιπροσωπείας στον οικισμό ο Νικολός Στεφανόπολι, μίλησε με μια κοπέλα, την Λουκρητία. Ο διάλογος είναι χαρακτηριστικός:

  • Είσαι Ελληνίδα ?
  • Γεννήθηκα στα Κύθηρα, είμαι όμως Μανιάτισσα από την οικογένεια Κοσμά.

Η οικογένεια Κοσμά από την οποία προερχόταν η κοπέλα δεν ήταν άλλη από την πολυπληθή και ισχυρή οικογένεια των Κοσμάδων της Βάθειας. Μέλη της βυζαντινής αυτής οικογένειας απαντώνται και σήμερα στην Μάνη ( Κάσσης, Φιδοπιάστης, Αλαφάκης κ.ά.).

Μαζική ωστόσο ήταν η εγκατάσταση Μανιατών, ειδικά ισχυρών οικογενειών, την περίοδο του πολέμου της Ελληνικής επανάστασης (1821 – 1828). Ο λόγος ήταν ότι το νησί εκείνη την περίοδο όχι μόνο ήταν κοντά στην Μάνη αλλά ανήκε σε Αγγλική διοίκηση και έτσι οι Τούρκοι δεν είχαν πρόσβαση. Ο Γάλλος φιλέλληνας Frank Marcet το 1826 περνώντας από τον χωριό συνοδευόμενος από τον καπετάν Νικόλαο Μαυρομιχάλη σημειώνει :

«Ο Ποταμός είναι μια όμορφη πόλη την οποία κατοικούν κυρίως Μανιάτες και Κρήτες πρόσφυγες που κατάφεραν να γλυτώσουν από τις τουρκικές ωμότητες».

Η εγκατάσταση των Μανιατών στον Ποταμό ήταν τόσο μαζική και σχετικά πρόχειρη που οι Αγγλικές Αρχές του νησιού θορυβήθηκαν και έλαβαν έκτακτα μέτρα. Χαρακτηριστική είναι η παρακάτω επιστολή που στέλνει ο Τζαννετάκης Γρηγοράκης από το Μαραθονήσι (Γύθειο) προς τον Διονύση Μούρτζινο καπετάνιο της Καρδαμύλης για την έκρυθμη κατάσταση στο χωριό Ποταμός :

«Εξοχότατε αδελφέ καπετάν Διονύση Μουτζινάκο εις Σκαρδαμούλα

Σε λέγω λοιπόν ότι εσήμερις ήρθε ένα καΐκι Μαραθωνησιώτικο από το Τσιρίγο και ημάς λέγει και ως καθώς μου γράφουν από το σπίτι μου εβγήκε πατούλια αυθεντική και εβούλωσε όλα τα σπίτια τα Μανιάτικα του Ποταμού εκτός από το δικόν μου κατά το παρόν, και η αιτία που γίνονται οι παντιέρες από τους Μανιάτες και μήτε εγώ δεν ηξέρω τι θα τρέξει. Εγώ περιμένω να έλθει και άλλο καΐκι από το Τσιρίγο (Κύθηρα) και αν μάθω ότι την αυτή απόφαση έχει το κουβέρνο (κυβέρνηση) να μεταχειριστεί, εγώ, αδελφέ είμαι δια το Τσιρίγο και πάω να ιδώ το σπίτι μας το μαζικό, να μην μας σταθεί καμιάν δουλειά και ετότε δεν ηξεύρωμε τι να κάμωμεν

18 Νοεμβρίου 1826».

Από την παραπάνω επιστολή συμπεραίνουμε ότι υπήρχε συμπαγής λακωνική κοινότητα στο χωριό Ποταμός και μάλιστα υπήρχαν σπίτια τα οποία είχαν φτιάξει από κοινού οι Μανιάτες για προστασία, όπως η περίπτωση της οικογένειας Γρηγοράκη και Μούρτζινου.

Τα Κύθηρα και η απόσταση από τς Λακωνικές ακτές, στον χάρτη φαίνεται και το λιμάνι του Αγίου Νικολάου (1804)

Την ίδια περίοδο σε νοταριακό έγγραφο του νησιού, βλέπουμε λακωνική παρουσία ως κατοίκους πλέον του νησιού. Το ακόλουθο έγγραφο είναι χαρακτηριστικό και αφορά αγοροπωλησία πλοίου. Διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου

«Εις δόξαν του Χριστού αμήν. Τας 17 δεκαεπτά και 29 είκοσι εννέα Μάιου 1828 χίλια οκτακόσια εικοσιοκτώ Κύθηρα

Επαρρησιάσθησαν έμπροσθεν  εμού παρόντες και οι αξιόπιστοι υπογεγραμμένοι μάρτυρες ο κύριος Γεώργιος Θεοδωρακάκης ποτέ Νικολάου Ίον Κυθηραίος και ο κύριος Αναγνώστης – Παναγιώτης Βενετζιανάκος του Ηλία από Σκαρδαμούλα Σπάρτης και κάτοικος κατά τον παρόν εις το χωρίον Ποταμός ταύτης της νήσου αμφότεροι παρ εμού γνωρισμένοι, ο οποίος Θεοδωρακάκης με την δύναμην  της παρούσης Δημοσίου Πράξεως δίδει, πωλεί, ξενεύει,  και αιωνίως αλλοτριώνει προς τον ρηθέντα  Βενετζιανάκον ένα πλοίον Γολέταν, ονομαζομένην Υπεραγία Μυρτιδιότισσα Τονελάδων τριάντα αραμένην εις το παρόν εις τον λιμένα του Αγίου Νικολάου εις Αυλέμονα ………………………………………………………………………………………………………………………………………. Η παρούσα πράξη έγινε εις το Πορτεγάκι του οσπιτίου μου εις το Λιβάδι και ανεγνώσθη έμπροσθεν των παρόντων μαρτύρων κυρ Νικολάου Φατζέα ποτέ Θεοδώρου και Νικολάου Χανιότη ποτέ Γεωργίου Ιόνων Κυθηραίων και κατοίκων ταύτης περιοχής Λιβαδίου οίτινες υπογράφωσι μετά των μερών

Γεώργιος Θεοδωρακάκης έλαβα και βεβεόνο

Παναγιώτης Αναγνώστης Βενετζιανάκος βεβεόνο

Νικόλαος Φατζέας ποτέ Θεοδώρου μάρτηρας

Νικόλαος Χανιότης μάρτηρας

Παναγιώτης Μαχαιριώτης Δόκτορος Ιωάννου Δημόσιος νοτάριος της Πόλεως»

Το παραπάνω έγγραφο είναι πολύ σημαντικό διότι είναι απόδειξη ότι στο νησί πλέον όχι απλώς κατέφευγαν αλλά ασκούσαν και εμπορικές συναλλαγές καθώς επένδυαν χρήματα οι νέοι κάτοικοι. Επίσης τα ονόματα που καταγράφονται είναι πολύ σημαντικά καθώς μας δείχνουν την σύνθεση του πληθυσμού.

Η οικογένεια Θεοδωρακάκη πιθανόν να προέρχεται από την περιοχή των Μπουλαριών ενώ η οικογένεια Φατσέα λέγεται ότι κατάγονται από τα μέρη της Καρδαμύλης και λόγω αντεκδικήσεων κατέφυγαν στα Κύθηρα. Η οικογένεια Βενετζιανάκου προέρχεται από την ισχυρή οικογένεια καπεταναίων της μικρής Καστάνιας του Ταϋγέτου. Η οικογένεια Χανιώτη προέρχεται όπως λέει και το όνομα από τα Χανιά της Κρήτης.

            Από όλα τα παραπάνω έγγραφα γίνεται αντιληπτό πως κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας για κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους η Μανιάτικη παρουσία στο χωριό Ποταμός των Κυθήρων ήταν έντονη.

το λιμάνι του Αβλεμονα όπως είναι σήμερα

ΠΗΓΕΣ

  1. Δικαίου Βαγιακάκου «Κύθηρα – Λακωνία – Μάνη» Α Διεθνές Συνέδριο Κυθηραϊκών Μελετών τ. 2ος Κύθηρα 2000
  2. Απόστολου Δασκαλάκη Αρχείο Τζωρτζάκη – Γρηγοράκη Ανέκδοτα ιστορικά έγγραφα της Μάνης 1810 – 1835
  3. Αναστασία Δ. Παπακωνσταντίνου «Οι ανέκδοτοι κώδικες του νοταρίου Παναγιώτη Μαχαιριώτη (1822 – 1833) – πολιτισμική διάσταση του περιεχομένου τους τ. Α Αθήνα 2012
  4. http://www.kithera.gr
  5. https://www.visitkythera.com
  6. http://el.travelogues.gr

 

Μανιάτες Και Μαλτέζοι Πειρατές

Οι επεκτατικές διαθέσεις των Οθωμανών τόσο στην στεριά όσο και στην θάλασσα καθώς επίσης και οι βαρβαρότητες κατά των χριστιανικών πληθυσμών, οδήγησαν την περίοδο της Τουρκοκρατίας σε μεγαλύτερη συσπείρωση τους χριστιανικούς λαούς της Ευρώπης. Η συσπείρωση αυτή δεν μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστες και τις σχέσεις μεταξύ των κουρσάρων της Μεσογείου οι οποίοι άρχισαν να δρουν σύμφωνα με τα θρησκευτικά τους πιστεύω ιδίως από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα.

Η περιοχή της Μάνης λόγω του πτωχού εδάφους της σε παραγωγή, εκμεταλλεύτηκε την θάλασσά της προκειμένου να εξοικονομήσει οικονομικούς πόρους. Πάρα πολλοί Μανιάτες στράφηκαν στην πειρατεία, κυρίως κατά των Οθωμανών, οι οποίοι τους πίεζαν. Σύμμαχοι σε αυτές τις δραστηριότητές τους ήταν οι κουρσάροι της Μάλτας και της Σαρδηνίας. Το κοινό θρησκευτικό πνεύμα σε συνάρτηση με την κοινή υποστήριξη οδήγησαν στην αμοιβαία λειτουργία και σεβασμό. Δεν ήταν λίγες οι φορές μάλιστα που Μαλτέζικα πειρατικά έβρισκαν καταφύγιο στις ακτές της Μάνης και το ανάποδο.

Στην παρακάτω επιστολή του καπετάνιου Δημήτρη Γρηγοράκη από το Σκουτάρι της ανατολικής Μάνης γίνεται φανερή η στενή σχέση Μανιατών και Λατίνων κουρσάρων – καραβοκύρηδων.

Διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου¹

«1753 σεπτεμβρίου πρότη πόρτο Παγανέα

Εκλαμβρότατος καπιτανέος sg καπετάν γιανή μόσκα και sg καπετάν γερολημω και sg καπετάν παυλό μαρέσκη και sg καπετάν παυλιό και επιλίπος καπετανέοι όπου κάνετε κούρσω εις το λεβάντε δουλεικώς χαιρετώ σας ανταμώς με όλους τους φιτσιάλους², με το να αγόρασα ένα καίκη από τα σφακιά βάνω καραβοκείρη τον σείφη παπαδάκη να ταξειδέβει όθεν εύρει ταξειδι, του έδοσα και βλεισείδι δυα να πραγματεύγετε τον οπιό καίκι αρμενίζει λατείνεια δύω. Διαυτώ περικαλώ την εκλαμβρότην σας όταν καπιτάρι να μην έχει καμίαν πίραξην. Διατή και το καίει εδικώς μας και το βλεισείδι εδικό μας. Ετζι είμε βέβεος εις την καλήν σας αγάπην πως δεν θέλετε να μου λείψει και μένω και εγώ ομπλγάδος³εις ότι με γνωρήζητε μην εχονδας άλλον μένω εις ορισμούς σας

Δουλός της εκλαμβρότη σας

Δημητράκη Λιγοράκη»

Με λίγα λόγια στην παραπάνω επιστολή ο πρόκριτος Δημήτρης Γρηγοράκης στέλνει ενημερωτική επιστολή στους Λατίνους κουρσάρους, να μην πειράξουν το πλοίο που αγόρασε και θα τους είναι υπόχρεος. Η επιστολή στέλνεται από το λιμάνι της Παγανέας κοντά στο Σκουτάρι. Η περιοχή πήρε το όνομά της από το ότι ήταν πειρατικό ορμητήριο. (έβγαιναν παγανιά = Παγανέα).

1 Κραντονέλλη Αλεξάνδρας «Ελληνική πειρατεία και κούρσος τον 18ο αιώνα» σελ. 326
2 αξιωματούχους
3 Υπόχρεος (obligate)

 

ΠΗΓΕΣ:

  • Κραντονέλλη Αλεξάνδρας «Ελληνική πειρατεία και κούρσος τον 18ο αιώνα»
  •  Ι.Π. Λεκκάκου «Μάνη, κοινωνική οργάνωση και ζωή»

Η Φυγάδευση Του Κολοκοτρώνη Στα Κύθηρα

 Αυτοβιογραφία Θεοδώρου Κολοκοτρώνη 
Κείμενον Τερτσέτη 1770 – 1821

Το απόσπασμα που ακολουθεί αφορά την παρουσία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στα Κύθηρα.

Α’ 1803

Εις τρεις ημέρας επήγαμεν μαζί με την Μαρία, μάννα του Τζανετάκη, και εβαρκαρισθήκαμε ανάμεσα Μαυροβούνι και Μαραθωνήσι. Μόλις εκάμαμε πανιά και εφύσηξε ένας βοριάς όπου δεν μας άφησε να προχωρήσωμε. Ήτον ξημερώνοντας των Βαΐων. Επιάσαμε εις την Ξυλήν, εκάμαμε πάλιν πανιά και μας εμπόδισε ο ενάντιος άνεμος και αράξαμεν εις το Ελαφονήσι.

Επήγαμε τέλος πάντων εις το Τζηρίγο με μία μεγάλη φουρτούνα και αράξαμε εις ένα χωριό Ποταμό λεγόμενον, εκεί ευρήκαμεν έναν από τους Γιατρακαίους και μας είπεν ότι « δεν κάμνει να φανερωθής μέσα εις την χώραν ως Κολοκοτρώνης». Επήγαμεν εις το διοικητήν του Τζηρίγου, Αρβανιτάκην λεγόμενον, ένα παιδί μας εγνώρισε από τον Πύργο και εκαθήσαμε εκεί. Την Μεγάλην Πέμπτη εφθάσαμε. Ο πρύτανις μας εμάλωσε, διατί είμεθα αμαρτωμένοι. Επήγα εις τον κομαντάντε τον Ρώσο, του εδιηγήθηκα, με την αλήθεια, ποίοι είμεθα, πώς καταντήσαμεν, και έτζι διέταξε να μας περιποιηθούν και να μας δώσουν απ’ όλα.

Μια φορά επήγα εις το πανηγύρι της Αγίας Μόνης. Αυτό το Μοναστήρι ήταν μεγάλο και εχαλάσθη εις την πρώτην Τουρκίαν, όταν επέρασα ήτον μία μάνδρα χαλασμένη και σκεπασμένη η εκκλησιά με κλάδους δένδρων τότε έταξα ότι:

«Παναγία μου βοήθησέ μας να ελευθερώσωμεν την Πατρίδα μας από τον τύραννο και να σε φκιάσω καθώς και ήσουν πρώτα.

Με εβοήθησε. Και εις τον δεύτερον χρόνον της επαναστάσεώς μας επλήρωσα το τάμα μου και την έφκιασα. Αυτό το είδος της ζωής όπου εκάμναμε μας βοήθησε πολύ εις την επανάστασι. Διότι ηξεύραμεν τα κατατόπια τους δρόμους, τας θέσεις τους ανθρώπους, εσυνηθίσαμεν να καταφρονούμεν τους Τούρκους να υποφέρωμεν την πείναν την δίψαν την κακοπάθεια την λέρα και καθεξής.

Κατά την διάρκεια της πολυτάραχης ζωής του ο Κολοκοτρώνης βρέθηκε σε πολλούς τόπους. Στο παραπάνω απόσπασμα ο ίδιος αναφέρει το πώς βρέθηκε στα Κύθηρα, ορμώμενος από την Μάνη. Τις δυσκολίες του ταξιδιού του καθώς και ονόματα των ποιων τον βοήθησαν.

Αξίζει να σημειωθεί πως ένα χρόνο πριν το 1802 είχε βγει σουλτανικό φιρμάνι για το κεφάλι του ίδιου και του Πετμεζά. Κυνηγημένος βρέθηκε στην Μάνη όπου η οικογένεια Τζανετάκη- Γρηγοράκη τον φυγάδευσε από το Μαυροβούνι στα Κύθηρα. Επίσης ιδιαίτερη μνεία αξίζουν οι Γιατριάνοι οι οποίοι όπως και κατά την διάρκεια της επανάστασης βοήθησαν και προστάτευσαν τον Κολοκοτρώνη.

Σε επίπεδο πολιτικής βλέπουμε ότι η στάση των Ρώσων απέναντι στους εχθρούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν τουλάχιστον φιλική.

Θεσμοί Της Μάνης – Η Καπετανία

Στην έξω Μάνη ( μεσσηνιακή και ως το Γύθειο ) δεν διαμορφώθηκαν οι ίδιοι θεσμοί με την μέσα Μάνη. Οι ιστορικές και γεωγραφικές διαφορές είχαν ως αποτέλεσμα και διοικητικές διαφορές. Στην έξω Μάνη ο πληθυσμός όντως για να ξεπεράσει τις όποιες κοινωνικές δυσκολίες στράφηκε και εκεί προς την οικογένεια.

Στην έξω Μάνη όμως είχαμε δύο σημαντικά χαρακτηριστικά. Μεγάλες και γόνιμες εκτάσεις γης για τις οποίες φιλονικούσαν οι διάφορες οικογένειες και έντονη παρουσία κάποιας Εξουσίας έστω κι αν αυτή δεν επιβαλλόταν αλλά έκανε αισθητή την παρουσία της. ( Φράγκοι, Ενετοί, Τούρκοι ). Η παρουσία κάστρων σε όλη την έκταση της έξω Μάνης ( Πασσαβάς, Ζαρνάτα, Κελεφά, κ.ά. ) οδήγησε πολλούς Μανιάτες σε συνδιαλλαγές με τους ξένους όσο ήταν εκεί και υιοθέτηση κάποιων χαρακτηριστικών τους.

Η δημιουργία μιας φεουδαρχίας στην έξω Μάνη δεν πρέπει να μας κάνει εντύπωση. Η δύναμη της οικογένειας επί μεγάλων εκτάσεων γης σε συνδυασμό με τα διοικητικά πρότυπα των Βενετών οδήγησε σε αυτήν την μορφή οργάνωσης του τόπου με πλήρη επισημότητα. Στην Μάνη τα οικογενειακά αυτά φέουδα ονομάστηκαν καπετανίες και οι ηγέτες αυτών ήταν οι καπετάνιοι οι οποίοι προέρχονταν από τις πιο δυνατές οικονομικά οικογένειες.

Πύργος του Αντώνη μπέη Γρηγοράκη στον Αγερανό

Ο θεσμός της καπετανίας διέφερε τελείως από τους θεσμούς της μέσα Μάνης. Ο καπετάνιος ήταν απόλυτος άρχων του τόπου και η διαταγή του ήταν νόμος απαράβατος σε αντίθεση με την αναρχία και τον συνεχή αγώνα επιβίωσης και επιβολής συμφερόντων που επικρατούσε στα χωριά του Ταινάρου. Τα μέλη της οικογένειας δεν ήταν εξισωμένα. Νόμος ήταν ο λόγος του καπετάνιου που στο απόγειο της δόξης του μπορούσε να γίνει μπέης.

Κάθε καπετανία ακολουθούσε την εντολή του καπετάνιου. Τέτοιες εντολές αφορούσαν πολεμικές προετοιμασίες, καταβολή φόρου, συγκομιδή των ελιών, σπορά των σιτηρών κ.ά. που υποχρεώνονταν οι κάτοικοι να πράξουν. Ωστόσο υπήρχαν και καπετάνιοι ιδιαίτερα αγαπητοί από τους υπηκόους τους, όπως περιγράφει το παρακάτω τραγούδι.

Αφέντη, αφέντη Μούρτζινε
Οι Ξωχωρίτες μου πασι
Να πάρουν τα τουφέκια τους
Να κατεβούσι στο γυαλό ….

Αυτό συνέβαινε διότι πολλοί καπετάνιοι έκαναν αρκετές αγαθοεργίες. Μίσθωναν υπαλλήλους για προσωπική φρουρά, χτίστες, έφτιαχναν εκκλησίες, σχολεία, πλήρωναν γραμματικούς. Ακόμα και συσσίτιο για τους άπορους χωριανούς οργάνωναν μερικοί από αυτούς.
Οι καπετανίες δεν ήταν σταθερές. Αυτό διότι πολλοί καπετάνιοι προσπαθούσαν να επισκιάσουν άλλους ή γιατί με το πέρασμα χρόνου πολλοί νέοι Μανιάτες διεκδικούσαν μερίδιο καπετάνιου. Οι πιο γνωστές καπετανίες ήταν οι εξής ….

  • Του Κουμουνδούρου στις Κιτριές,
  • Του Καπετανάκη στην Τρικότσοβα
  • Του Μούρτζινου στην Καρδαμύλη
  • Του Δουράκη στην Καστάνια
  • Του Βενετσιανάκη στην μικρή Καστάνια
  • Του Κυβέλου στην Μηλιά
  • Του Γιατράκου στην Άρνα
  • Του Καβαλλιεράκη στην Καρυούπολη
  • Του Γρηγοράκη στο Γύθειο και Αγερανό
  • Του Χρηστέα στην Πλάτσα
  • Του Μαυρομιχάλη στην Τσίμοβα

Ωστόσο υπήρχαν και μικρότερες καπετανίες, τέτοιες ήταν:

  • Του Χατζάκου στην Πηλάλα
  • Του Πατριαρχέα στο Πραστείο
  • Του Κιτρινιάρη στην Σαιδόνα
  • Του Καλκανδή στο Σκουτάρι
  • Του Ζερβάκου ή Ζερβομπεάκου στον Καρβελά
  • Του Πετροπουλάκη στην Ράχη
  • Του Ταβουλάρη στα Κονάκια

Η εξουσία των καπετάνιων ήταν αναγνωρισμένη επίσημα και από την Βενετική και Τουρκική εξουσία. Ακόμα και διάφοροι περιηγητές που έρχονταν στην Μάνη υποχρεούνταν να φιλοξενηθούν στο σπίτι ή φρούριο μάλλον του άρχοντα της περιοχής.

Τα σημαντικότερα προνόμια τους ήταν η συλλογή φόρων, το μονοπώλιο σε εμπορικές συναλλαγές από τα λιμάνια της περιοχής τους, η αποκλειστική ηγεσία σε περίοδο πολέμου. Επίσης συχνές ήταν και οι δικαστικού τύπου αποφάσεις που έπαιρναν και επέβαλλαν. Η εκλογή δε του καπετάνιου δεν ήταν αιρετή αλλά κληρονομική.

Δημήτρης Δραγονάκος

Για τους φίλους Ι. Α. Αλεφραγκή
Και Γ . Αλεφραγκή…..

Κατά την επανάσταση του 1821 οι κάτοικοι της ανατολικής Μάνης συγκεντρώθηκαν στο Γύθειο σαν σημείο – ορμητήριο στο οποίο ύψωσαν επαναστατική σημαία με ηγέτες την πατριά των Γρηγοράκηδων. Ανάμεσά τους και οι διάφοροι κλάδοι τους.

Χάρτης της Σαντορίνης

Ο Δημήτρης Δραγονάκος – Γρηγοράκης μαζί με τα αδέλφια του επικεφαλείς μικρού σώματος αγωνιστών βρίσκονταν στο Γύθειο στις 23 Μαρτίου του 1821 και κίνησαν για Μυστρά και Μονεμβασιά όπως οι υπόλοιποι προσηλιακοί Μανιάτες. Ο Φωτάκος υπασπιστής του Κολοκοτρώνη τον αναφέρει μέσα στους καπετάνιους που χτύπησαν τον Δράμαλη στην Αργολίδα.. Προσέφερε τις υπηρεσίες του στον Αγώνα, ακόμα και μετά τον τραυματισμό του στις επιχειρήσεις του Ναυπλίου, από τον οποίο έμεινε ανάπηρος. Λόγω των εκδουλεύσεών του προς τον αγώνα και του τραυματισμού του η κεντρική Διοίκηση της Ελλάδος τον διόρισε έπαρχο των νησιών Σαντορίνης, Αστυπάλαιας και Ανάφης το 1823. Ωστόσο οι διοικητικές του δυνατότητες δεν ακολουθούσαν τις στρατιωτικές του αρετές. Στην Σαντορίνη δημιούργησε ένταση λόγω της μεροληπτικής του στάσης απέναντι σε διάφορες οικογένειες του νησιού. Για τον λόγο αυτό καθαιρέθηκε από το αξίωμα του έπαρχου. Παρασημοφορήθηκε σαν αξιωματικός.

Παρακάτω έγγραφο με αντιπροσώπους της Σαντορίνης προς τον Δ. Δραγονάκο
( οι κάτοικοι του Ημεροβιγλίου εξέλεξαν τον Μπαρμπαρήγο και Αλαφούζο για δημογέροντες του χωριού ). Ιούνιος 1823 .

Η Επιστολή Του Ναπολέοντα Βοναπάρτη Στον Τζανέτο Γρηγοράκη.

Ναπολέων Βοναπάρτης

Η παραπάνω επιστολή που είναι ευρέως γνωστή στους κύκλους των ιστορικών προέρχεται από τον ίδιο τον Ναπολέων Βοναπάρτη προς τον Τζανήμπεη Γρηγοράκη. Ο Βοναπάρτης απέστειλε το 1797 την επιστολή αυτή μέσω των αδελφών Νικολάου και Δημητρίου Στεφανόπουλου , Κορσικανοί με καταγωγή όμως από την Μάνη. Κατόπιν συνεχών επαφών το 1801 ο Βοναπάρτης αποστέλει κρυφά ένα καράβι γεμάτο πολεμοφόδια στο Μαραθωνήσι (Γύθειο).

Στην επιστολή ο Ναπολέον αναγνωρίζει το ελεύθερο πνεύμα των Μανιατών, την έννοια του έθνους, την αρχαιοελληνική καταγωγή των Μανιατών.

Φυσικά όλα τα παραπάνω ανήκουν στην σφαίρα της διπλωματίας και της εξωτερικής πολιτικής. Ο Ναπολέων μπορεί κατά καιρούς να εμφανιζόταν σαν φιλέλληνας πάντα όμως είχε στο νου του τα συμφέροντα της Γαλλίας. Η σύναψη διομολογήσεων μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας επί των ημερών του είναι απόδειξη των ισσοροπιών  που ήθελε να κρατήσει. Αντικειμενικός του σκοπός ήταν να κρατήσει τους Ρώσους μακριά από την Μεσόγειο.

Οι Μανιάτες Στην Μολδοβλαχία Τον Φλεβάρη του 1821

Η επανάσταση των Ελλήνων κατά του τουρκικού ζυγού ξεκίνησε εκτός Ελλάδος από την Μολδοβλαχία κυρίως για λόγους τακτικής. Ελευθερία κινήσεων λόγω απουσίας ισχυρών τουρκικών στρατευμάτων, η αίσθηση ότι η Ρώσοι (Μόσχοβοι) είναι κοντά και η πίστη πως θα συμπαρέσυραν στον αγώνα και άλλους λαούς της Βαλκανικής. Παρά την απόσταση λόγω της υψηλής μαχητικότητάς τους οι Μανιάτες συμμετείχαν και εκεί. Στην παρακάτω επιστολή που βρίσκεται στο αρχείο Τζαννετάκη – Γρηγοράκη οι Μανιάτες καπετάνιοι που συμμετείχαν στην μακρινή εκστρατεία δηλώνουν την απογοήτευσή τους από την άτιμη όπως χαρακτηρίζουν στάση των Ρώσων καθώς τους εγκατέλειψαν την κρίσιμη ώρα.

«Την Ευγενία σου καπετάν Γεωργάκη ασπάζομαι. Την σήμερον πήρα τό γράμμα τής αφεντιάς σου καί μέ ευχαρίστησε ή καλή σας υγεία σας. Είδα νά γράφης γιά τό πρίτζιπα καί νά μ’ εξουσιάζης νά νιτεριαστώ γιά λόγου σου μέ τήν αφεντιά του· αυτά μηνεύονται γιά τό πολυκαιρινό πού μου γράφεις, άλλέως μάθε ότι φωτιά χιούθη στή φυλή μας καί χάθημε.

Οί Μόσκοβοι πατήσανε τίς ύποσκέσες τους καί κάμασι ψυχαδερφοσύνη μέ τους απίστους. Τό λοιπόν τίς προάλλες, ό Υψηλότατος πρίντζιπάς μας θ’ άγροικηθή από τήν αφεντιά σου, σήκωσε παντιέρα καί ξέγραψε τή πόρτα από τή Βασιλεύουσα καί από τήν Ελλαδική γρεκιά. Άπό τό κάμωμα τοΰ πρίντζιπα, πολύ κακοφανισμός του Σουλτάνου καί του Όφφικιάλουνε καί λοβοφέρσιμο καί κινήσασι λεφούσια νά πιούσι γρεκικό αίμα καί νά μας έρημάξουσι. Κάνασι γραφή καί στό Μόσκοβι· τίς πρό άλλες βαρέθημε στή Βλαχία· κείνοι μερμήγκια·· μας φάγασι· τά παιδιά του ίερού όρδίου ξεκληρήθηνα·· τά πλειότερα χαντακωμένα καί ψυχομαχητό καί αγκομαχητό· πόνος καρδιάς. Ό κπ. Γεωργάκης καί κπ. Θανάσης χάθηκαν. Τόν κπ. Φαρμάκη τόν έφάγασι μέ χωσία τοΰ ποσκέθηνα λευτεριά· πίστεψε, βγήκε καί τόν έφάγασι άτιμα. Χάθηνα στό στέκο του τόπου καί ό Αναγνώστης ό Μπεηζαντάκος Παναγιωτάκης. Τρεις λαβωμιές στό κεφάλι ό δάσκαλος. Βολίμι στη γκαρδιά ό Θοδωρής Ξαρχάκος, καί λαβώθηνα ό κπ. Τζωρτζάκης Γρηγοριάνος από τό ίερό ορδί του πρίντζιπα. Λαβώθη μέ βολίμι πέρα περού στά νεφρά κατάψαχνα καί έναι στά ρούχα.

Ό Καβαλιεράκης τόν έκοψε ζαλωτά μέχρι τό σταυρί γιατήτανε άμετασάλοτος. Ό καλόγερας του ‘βαλε αλοιφή καί πάει καλλιώτερα ή λαβωμιά. Ά δεν τόν έσήκωνε ό Κωσταντής, πήγαινε μαγκουφιασμένος. Οί λυσσιάρηδες άπιστοι σκιούζανε τους λαβωμένους καί πατούσασι στά κορμιά τους. Κατάκαψέ τους Άγιε Χριστέ μέ φωτιά καί πύρι. Ό Παπαχρήστος είχενε φαγωμένους πολλούς κι ενα όφφικιάλο- λαβώθη ξόπετσα.

Ό Δημητράκης Ντερεβάκος λαβώθη. Τόν έφέραμε κουβαλητά μέ τό Γιώργη Θωμιάκο· δέ βάσταξε, ξεψύχησε όχτές· μούγκριζε από τά κοψίματα·· τόν έθάψαμε. Είχε βολίμια δύο στή κιουλιά καί τό ‘να έπιασε μπόχα. Του ‘βαλε ό καλόγερας φασκιά- μαζεύτηνα χαημός σκουλίκια, δέ σώθη, έκάηνα τά σωτικά του. Μ’ άφησε μία μπιστόλα, δύο άσημοπάτρονα κ’ ενα χατζάρι τούρκικο νάν τά δώκω στό(ρφανό) του γιά νάν τονέ δικιώση. Ό Δημητράκης Καπετανάκος βάρεσε, βαρέθη βερέμικα, έφαγε Τουρκόπαπα, βαρέθη άπό γύφτο Όβραο. Ό πρίντζιπας μέχρις τελευταία ώρμήνευε, απέ έγινε άοικος, λέει ό Καλόγερας πάει στό Μόσκοβι, ένας λαβωμένος τοΰ όρδίου λέει πάει στή Φράντζα. Οί Μόσκοβοι εναι κερατάδες, ξέκαρδοι, αντίχριστοι καί θά πληρώσουνε τές ζευγαρωτές ατιμίες τους. Αυτά αδελφέ καί άμποτες βολευτούνε οί λαβωμένοι, ερχόμαστε. Ταύτα μένω. Τή φαμελιά σας προσκυνώ. Της εύγενίας σου δούλος Τζαννέτος Κυβελάκος. Από «Αγιον Γεώργιον Ιουλίου 2, 1821». »

Σημαίες στις παραδουνάβιες περιοχές

Η επιστολή είναι στα μανιάτικα…. Τα ονόματά που καταγράφονται είναι

Καπετάν Γιωργάκης , ο Γιώργος Γρηγοράκης

Δημητράκης Ντερεβάκος, ο Δημήτρης Δριβάκος

Θωμιάκος, ο Θωμάκος

Τζαννέτος Κυβελάκος, ο Τζαννέτος Κυβέλος (καπετάνιος)