Μεγάλη Καστάνια

Kastania

Η Μεγάλη Καστάνια (ή Καστάνια ή Καστανέα) είναι ένα χωριό της Έξω Μάνης, στην περιοχή του Λέυκτρου, το οποίο βρίσκεται 50 χλμ. νότιο-ανατολικά της Καλαμάτας.

Είναι κτισμένο κάτω από την κορυφή Μαυροβούνα του Ταϋγέτου σε υψόμετρο 560 μ.

Η φυσική οχυρή του θέση ανάμεσα σε τρεις πλαγιές έδινε την δυνατότητα στους κατοίκους του χωριού, να βρίσκουν καταφύγιο στον ορεινό όγκο του Ταϋγέτου όταν απειλούνταν από επιδρομές.

Αναφέρεται για πρώτη φορά ώς οικισμός σε γραπτή μαρτυρία του 1278.

Ο Τούρκος χρονογράφος και περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή που επισκέφθηκε την Καστανέα το 1670 περίπου, αναφέρει πως το χωριό έχει 300 σπίτια με κεραμοσκεπές, χτισμένα ανάμεσα στις ελιές. Αναφέρει επίσης πώς έχει πολλές »πηγές νερού» και »γοητευτικούς ανθρώπους». Ένας άλλος μεγάλος περιηγητής ο Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ δεν επισκέφθηκε το χωριό γιατί ο τοπικός Καπετάνιος Κωνσταντίνος Δουράκης είχε έρθει σε τριβή με τον Μπέη Αντώνη Γρηγοράκη, ο οποίος είχε υπο την προστασία του τον Ληκ κατά την επίσκεψή του μέσα στη Μάνη. Αναφέρει βέβαια το χωριό ως ένα από τα μεγαλύτερα της Μάνης.

Η Καστανέα εκείνη τη εποχή αριθμούσε 400 αρματωμένους άνδρες.

Είναι το χωριό με τις περισσότερες βυζαντινές εκκλησίες στη Μάνη (δέκα στον αριθμό).

  • Άγιος Πέτρος στο Βόρειο τμήμα του χωριού,
  • Ναός του Ταξιάρχη, ΝΔ του χωριού
  • Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην κεντρική πλατεία
  • Ναός Αγίου Νικολάου στης Μαρούλαινας
  • Άγιος Προκόπιος
  • Άγιος Γεώργιος στην πλαγιά πάνω από το χωριό
  • Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος στην είσοδο του οικισμού
  • Άγιος Νικόλαος (τρικάμπανος)
  • Άγιος Στράτηγος, ανάμεσα στην Σαϊδόνα και την Καστάνια
  • Άγιος Νικόλαος (Διώροφος)

Μάλιστα υπάρχει στο χωριό και η μία από τις δύο διώροφες χριστιανικές εκκλησίες, σε ολόκληρη την Ευρώπη( Άγιος Νικόλαος) .

Στο χωριό βρίσκεται ο πύργος του Καπετάν Κωνσταντή Δουράκη (κτίσμα του 18ου αι.), στον οποίο φιλοξενήθηκε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, κατά την περίοδο του διωγμού των κλεφτών. Από εδώ επίσης διέφυγε, το Μάρτιο του 1806, προς την Ελαφόνησο και από εκεί στην Ζάκυνθο, συνοδευόμενος από το Β. Βενετσανάκη και τη μητέρα του Τζανετάκη Γρηγοράκη.

Απογραφές:

Μεγάλη Καστάνια : 1844: 348 κατ. , 1853: 450 κατ. , 1861: 435 κατ., 1879: 503 κατ. , 1889: 468 κατ. , 1896: 512 κατ. , 1907: 477 κατ. , 1920: 501 κατ. , 1928: 528 κατ. , 1940: 541 κατ. , 1951: 400 κατ. , 1961: 364 κατ. , 1971: 277 κατ. , 1981: 205 κατ.

Advertisements

Θεσμοί Της Μάνης – Η Καπετανία

Στην έξω Μάνη ( μεσσηνιακή και ως το Γύθειο ) δεν διαμορφώθηκαν οι ίδιοι θεσμοί με την μέσα Μάνη. Οι ιστορικές και γεωγραφικές διαφορές είχαν ως αποτέλεσμα και διοικητικές διαφορές. Στην έξω Μάνη ο πληθυσμός όντως για να ξεπεράσει τις όποιες κοινωνικές δυσκολίες στράφηκε και εκεί προς την οικογένεια.

Στην έξω Μάνη όμως είχαμε δύο σημαντικά χαρακτηριστικά. Μεγάλες και γόνιμες εκτάσεις γης για τις οποίες φιλονικούσαν οι διάφορες οικογένειες και έντονη παρουσία κάποιας Εξουσίας έστω κι αν αυτή δεν επιβαλλόταν αλλά έκανε αισθητή την παρουσία της. ( Φράγκοι, Ενετοί, Τούρκοι ). Η παρουσία κάστρων σε όλη την έκταση της έξω Μάνης ( Πασσαβάς, Ζαρνάτα, Κελεφά, κ.ά. ) οδήγησε πολλούς Μανιάτες σε συνδιαλλαγές με τους ξένους όσο ήταν εκεί και υιοθέτηση κάποιων χαρακτηριστικών τους.

Η δημιουργία μιας φεουδαρχίας στην έξω Μάνη δεν πρέπει να μας κάνει εντύπωση. Η δύναμη της οικογένειας επί μεγάλων εκτάσεων γης σε συνδυασμό με τα διοικητικά πρότυπα των Βενετών οδήγησε σε αυτήν την μορφή οργάνωσης του τόπου με πλήρη επισημότητα. Στην Μάνη τα οικογενειακά αυτά φέουδα ονομάστηκαν καπετανίες και οι ηγέτες αυτών ήταν οι καπετάνιοι οι οποίοι προέρχονταν από τις πιο δυνατές οικονομικά οικογένειες.

Πύργος του Αντώνη μπέη Γρηγοράκη στον Αγερανό

Ο θεσμός της καπετανίας διέφερε τελείως από τους θεσμούς της μέσα Μάνης. Ο καπετάνιος ήταν απόλυτος άρχων του τόπου και η διαταγή του ήταν νόμος απαράβατος σε αντίθεση με την αναρχία και τον συνεχή αγώνα επιβίωσης και επιβολής συμφερόντων που επικρατούσε στα χωριά του Ταινάρου. Τα μέλη της οικογένειας δεν ήταν εξισωμένα. Νόμος ήταν ο λόγος του καπετάνιου που στο απόγειο της δόξης του μπορούσε να γίνει μπέης.

Κάθε καπετανία ακολουθούσε την εντολή του καπετάνιου. Τέτοιες εντολές αφορούσαν πολεμικές προετοιμασίες, καταβολή φόρου, συγκομιδή των ελιών, σπορά των σιτηρών κ.ά. που υποχρεώνονταν οι κάτοικοι να πράξουν. Ωστόσο υπήρχαν και καπετάνιοι ιδιαίτερα αγαπητοί από τους υπηκόους τους, όπως περιγράφει το παρακάτω τραγούδι.

Αφέντη, αφέντη Μούρτζινε
Οι Ξωχωρίτες μου πασι
Να πάρουν τα τουφέκια τους
Να κατεβούσι στο γυαλό ….

Αυτό συνέβαινε διότι πολλοί καπετάνιοι έκαναν αρκετές αγαθοεργίες. Μίσθωναν υπαλλήλους για προσωπική φρουρά, χτίστες, έφτιαχναν εκκλησίες, σχολεία, πλήρωναν γραμματικούς. Ακόμα και συσσίτιο για τους άπορους χωριανούς οργάνωναν μερικοί από αυτούς.
Οι καπετανίες δεν ήταν σταθερές. Αυτό διότι πολλοί καπετάνιοι προσπαθούσαν να επισκιάσουν άλλους ή γιατί με το πέρασμα χρόνου πολλοί νέοι Μανιάτες διεκδικούσαν μερίδιο καπετάνιου. Οι πιο γνωστές καπετανίες ήταν οι εξής ….

  • Του Κουμουνδούρου στις Κιτριές,
  • Του Καπετανάκη στην Τρικότσοβα
  • Του Μούρτζινου στην Καρδαμύλη
  • Του Δουράκη στην Καστάνια
  • Του Βενετσιανάκη στην μικρή Καστάνια
  • Του Κυβέλου στην Μηλιά
  • Του Γιατράκου στην Άρνα
  • Του Καβαλλιεράκη στην Καρυούπολη
  • Του Γρηγοράκη στο Γύθειο και Αγερανό
  • Του Χρηστέα στην Πλάτσα
  • Του Μαυρομιχάλη στην Τσίμοβα

Ωστόσο υπήρχαν και μικρότερες καπετανίες, τέτοιες ήταν:

  • Του Χατζάκου στην Πηλάλα
  • Του Πατριαρχέα στο Πραστείο
  • Του Κιτρινιάρη στην Σαιδόνα
  • Του Καλκανδή στο Σκουτάρι
  • Του Ζερβάκου ή Ζερβομπεάκου στον Καρβελά
  • Του Πετροπουλάκη στην Ράχη
  • Του Ταβουλάρη στα Κονάκια

Η εξουσία των καπετάνιων ήταν αναγνωρισμένη επίσημα και από την Βενετική και Τουρκική εξουσία. Ακόμα και διάφοροι περιηγητές που έρχονταν στην Μάνη υποχρεούνταν να φιλοξενηθούν στο σπίτι ή φρούριο μάλλον του άρχοντα της περιοχής.

Τα σημαντικότερα προνόμια τους ήταν η συλλογή φόρων, το μονοπώλιο σε εμπορικές συναλλαγές από τα λιμάνια της περιοχής τους, η αποκλειστική ηγεσία σε περίοδο πολέμου. Επίσης συχνές ήταν και οι δικαστικού τύπου αποφάσεις που έπαιρναν και επέβαλλαν. Η εκλογή δε του καπετάνιου δεν ήταν αιρετή αλλά κληρονομική.