Βεντέτα με φόντο τις ελιές στην Πετρίνα του 1833

Η Πετρίνα Λακωνίας πνιγμένη στα ελαιόδενδρα

Είναι ιδιαίτερα γνωστό πως στην περιοχή της Μάνης η ελιά αποτελεί ιστορικά βασική πηγή εισοδήματος. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα το πλήθος παλαιών οικιακών ελαιοτριβείων που μπορεί κάποιος εύκολα να βρει σε όλη την περιοχή.  Στο χωριό της Πετρίνας μάλιστα αποτελεί ξεχωριστό προϊόν. Το δέντρο της ελιάς ήταν και συνεχίζει να είναι πολύ σημαντικό αν σκεφτεί κανείς ότι ουσιαστικά πρόκειται για μονοκαλλιέργεια. Αυτός είναι και ο λόγος όπου κατά την διάρκεια του «λιομαζώματος» ακόμα και έχθρητες σταματούσαν με την λεγόμενη «τρέβα» (ανακωχή).

Ωστόσο η βαρύτητα και η σημασία της ελιάς έφερε και πολλές αντεκδικήσεις, ανταγωνισμούς και εν τέλει ακόμα και θάνατο μεταξύ των κατοίκων της Μάνης. Δεν ήταν λίγες οι φορές που για την διεκδίκηση μιας ελιάς υπήρχε θανατηφόρα απάντηση. Δεν είναι τυχαία η μεθοδική καταστροφή των ελαιοδέντρων κατά την διάρκεια της ελληνικής επανάστασης από τον Ιμπραήμ για να λιμοκτονήσει ο πληθυσμός.

Παρακάτω αναδημοσιεύουμε μια τέτοια αντεκδίκηση μεταξύ κατοίκων της Μάνης στο χωριό Πετρίνα. Συγκεκριμένα κάτοικοι του χωριού αναφέρουν πως ο Δημήτρης Κακοκέφαλος λόγω διαφορών του με τον Πούλο Αγγελάκο, του έκαψε εικοσιτέσσερις ρίζες ελιές. Τούτο όχι απλώς το λένε αλλά και το υπογράφουν σε συμβολαιογράφο της εποχής Γ. Χαρτουλάρη. Γίνεται αντιληπτό πως για τα δεδομένα της εποχής (1833) αυτή η πράξη ήταν μεγάλη προσβολή καθώς από τις ελιές κρινόταν και η επιβίωση της οικογένειας. Ακολουθεί το έγγραφο:

«Σήμερον ημέραν Δευτέραν μετά την μεσημβρίαν την εικοστή εβδόμην Νοεμβρίου του χιλιοστού οκτακοσιοστού τριακοστού τρίτου έτους, παρουσιασθέντες προς την Μνημονείαν ταύτην εν τώδε τω κατά την αγορά της Σπάρτης Γραφείω μου οι εκ του χωρίου Πετρίνα της επαρχίας ταύτης κύριοι Κωνσταντής Σκαλκάκος, Στράτης Ψωμογεράκος και Ιωάννης Βασιλάκος, κάτοικοι του αυτού χωρίου και ευρεθέντες προς ώραν εδώ, μοι εμφάνισαν το ακόλουθον Μαρτυρικόν έγγραφον τους και με εβεβαίωσαν ότι τα εν αυτώ ενδιαλαμβανόμενα έχουσι αλήθειαν. Όθεν εκδίδεται δια της παρούσης πράξεως εις αντίγραφον επίσημον επικυρωμένον με την Μνημονική Σφραγίδα, μένον το πρωτότυπων εις τα εισερχόμενα της Μνημονείας υπ. αριθ. 82.

Μαρτυρούμενοι οι υπογεγραμμένοι εις την μεταξύ Πούλου Αγγελάκου και Δημήτρη Κακοκεφαλακου υπόθεσιν ως εφεξής. Ο μεν Κωνσταντής Σκαλκάκος ότι είπεν του Κακοκέφαλάκου ότι έκαψε τας είκοσι τέσσαρας ελαίας του Αγγελάκου και ήκουσεν αυτό και από το στόμα του ίδιου του Κακοκεφαλάκου ενώπιον Δημόσιου μέρους, ο δε Στράτης Ψωμογεράκος ότι είπε και αυτός και ήκουσε από τον Κακοκεφαλάκο ταύτα όσα ο Σκαλκάκος ωμολόγησεν και ο Γιάννης Βασιλάκος επανέλαβε τα αυτά με τον Σκαλκάκον και τον Ψωμογεράκον. Ταύτα πάντες ωμολογούντες του δημόσιου μνήμονος Λακεδαίμονος δια την απουσίαν του ειρηνοδίκου παρά του οποίου ήμεν προσκεκλημένοι εις τούτο υποφαινόμεθα βάσιν έχοντας εις τας ομολογίας μας τον κατά τύπους όρκον και την αλήθεια.

ακολούθως οι υπογραφές των παραπάνω »

thumbnail_2018_11_23_10_35_270001

το έγγραφο μαρτυρία των κατοίκων της Πετρίνας 

 

Δεν μας είναι γνωστοί οι λόγοι της διένεξης μεταξύ της οικογένειας Κακοκέφαλου και της οικογένειας Αγγελάκου, ωστόσο μας είναι γνωστά μερικές λεπτομέρειες που χρήζουν ιδιαίτερης μνείας.

Πρώτα από όλα και οι δύο οικογένειες συμμετείχαν ενεργά στην επανάσταση του 1821. Ο Δημήτρης Κακοκέφαλος (το όνομα του σημαίνει στα μανιάτικα υποχόνδριος, ισχυρογνώμων), είχε λάβει το χάλκινο αριστείο ως μπουλουξής, ενώ ο Πούλος Αγγελάκος ήταν διακεκριμένος καπετάνιος στην επανάσταση καθώς έφερε επισήμως τον βαθμό του Ταξιάρχου το 1825 (οπλαρχηγός 7ης τάξης αργότερα). Μάλιστα στο χωριό τον φώναζαν «καπετάν Πούλο». Είχε συμμετάσχει σε πολλές μάχες και κάθε άλλο παρά τυχαίος αντίπαλος δεν μπορούσε να θεωρηθεί.

Δεύτερον οι κάτοικοι που υπογράφουν το παραπάνω έγγραφο – μαρτυρούν επισήμως εναντίον του Κακόκεφαλου, εν block. Όλοι τους κατάγονται από την Πετρίνα και υπερασπίζονται τον συγχωριανό τους Αγγελάκο.

Τρίτον πρέπει να σημειωθεί πως ενώ ο Αγγελάκος καταγόταν από την Πετρίνα ο Κακοκέφαλος καταγόταν από τα Κόκκινα Λουριά. Αυτό σημαίνει πως ίσως τα αίτια της διαμάχης δεν ήταν αμιγώς τοπικά αλλά ίσως είχαν να κάνουν με ευρύτερες πολιτικές – κοινωνικές διαμάχες.

Ζερβός Νίκος-Καμένες ελιές, 1970

 

Πηγές

  1. Γαβαλά Πέπη «Συμβολαιογραφικές Πράξεις του μνήμονος  Λακεδαίμονος κύριου Γεωργίου Χαρτουλάρη, 1833 – 1835». ΥΠΕΘ, ΓΑΚ Λακωνίας, Σπάρτη 2016.
  2. Κώστα Μ. Πίτσιου «Λακωνικές Σελίδες», εκδόσεις Καρυάτιδες, Αθήνα 1971
  3. Άρη Γ. Πουλημενάκου «Η Πετρίνα από τον 17ο αιώνα», Αθήνα 1989
  4. Σταύρου Γ Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές» Αδούλωτη Μάνη, Αρεόπολη 2008
  5. https://paletaart.wordpress.com/2017/12/27/%CE%B6%CE%B5%CF%81%CE%B2%CF%8C%CF%82-%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CF%82-nikos-zervos-1901-1988/%CE%B6%CE%B5%CF%81%CE%B2%CF%8C%CF%82-%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%AD%CF%82-1970/
  6. http://www.petriniotis.gr/

Ευχαριστώ πολύ τους εργαζόμενους στα ΓΑΚ Λακωνίας για την παροχή του εγγράφου μαρτυρίας.

Advertisements

Οι θεραπευτικές ιδιότητες του Ελληνικού ελαιόλαδου

Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη, οι άνθρωποι είχαν εντοπίσει, εκτός των άλλων, και τις φαρμακευτικές δράσεις του ελαιόλαδου. Το λάδι κατείχε ξεχωριστή θέση στη διατροφή, αλλά και θεωρούνταν και φάρμακο από τους αρχαίους Έλληνες. Και όχι μόνο αυτό, είχαν εμβαθύνει τόσο πολύ, που γνώριζαν, ποιος τύπος λαδιού, έχει περισσότερες δραστικές φαρμακευτικές ιδιότητες στην προστασία της υγείας, και ποιος όχι. Σήμερα 2.500 χρόνια μετά, ο κόσμος ανακαλύπτει πάλι αυτές τις ιδιότητες…

Ήδη στις ΗΠΑ, το λάδι θα αρχίσει να βρίσκεται στα ράφια των φαρμακείων, καθώς οι επιστήμονες ανακαλύπτουν όλο και περισσότερο, ευεργετικές για την υγεία ιδιότητες που διαθέτει το πολύτιμο, εθνικό μας προϊόν. «Εξειδικευμένα ελαιόλαδα», βρίσκονται λοιπόν, στις προθήκες των φαρμακείων στις ΗΠΑ.

Μελέτη ελληνικής, ερευνητικής ομάδας του πανεπιστημίου της Αθήνας, που ξεκίνησε με κίνητρο τις αναφορές στις φαρμακευτικές ιδιότητες του λαδιού στην αρχαία Ελλάδα, αλλά και στις ιδιότητες που αναφέρονται στις μετέπειτα λαϊκές παροιμίες, απέδειξε ότι το ελαιόλαδο, εκτός από τις αντιοξειδωτικές, νευροσπαστικές, καρδιοπροστατευτικές και πλήθος άλλων ιδιοτήτων που διαθέτει, διαθέτει και 2 ουσίες που επιδρούν καθοριστικά υπέρ της υγείας μας. Την ουσία ελαιοκανθάλη. Μια ουσία με ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση, εφάμιλλη με εκείνες που περιέχουν τα σύγχρονα φάρμακα. Και την ελαιασίνη, που είναι η πιο ισχυρή αντιοξειδωτική ουσία  του ελαιόλαδου. Δηλαδή, το ελαιόλαδο έχει και αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση, απίστευτα ισχυρές.

Και μην σας κάνει εντύπωση, όλοι έχουμε γευτεί την… ελαιοκανθάλη. Είναι η ουσία που ευθύνεται για το κάψιμο που νιώθουμε στον λαιμό, όταν καταπίνουμε φρέσκο, «ωμό» λάδι. Οι έμπειροι ελαιοκαλλιεργητές μάλιστα, καταλαβαίνουν ότι ένα λάδι είναι καλό, από αυτό το κάψιμο.

Ο επικεφαλής της έρευνας, επίκουρος καθηγητής φαρμακογνωσίας, κ. Προκόπης Μαγιάτης και η συνεργάτιδα του κ. Ελένη Μέλλιου, πραγματοποίησαν έρευνα σε 150 δείγματα ελαιόλαδου, σχεδόν από ολόκληρη την Ελλάδα, από την Πελοπόννησο, τη Μεσσηνία, τη Λακωνία, την Ηλεία, την Κορινθία, την Αργολίδα, την Αττική, τη Βοιωτία την Εύβοια, τη Χαλκιδική, τα νησιά του Ιονίου, την Πρέβεζα τη Θάσο και τη Λέσβο. Ανέλυσαν επίσης δείγματα από ελαιόλαδο από την Καλιφόρνια των ΗΠΑ. Το συμπέρασμα ήταν, ότι η ποσότητα των αντιφλεγμονωδών ουσιών στο λάδι, της Κορωνέικης ελιάς, είναι αρκετά υψηλή. Επίσης η ποσότητα των ουσιών αυτών μέσα στο λάδι της Μεσσήνης είναι πολύ υψηλότερη από το μέσο όρο.

Η μελέτη αυτή σε καμία περίπτωση δεν αφορά τη γευστική ποιότητα του λαδιού, αλλά μόνο την προοπτική αξιοποίησης του, ως προς τον προστατευτικό, φαρμακευτικό χαρακτήρα του λαδιού. «Είναι βέβαιο ότι και άλλες περιοχές της Ελλάδας, διαθέτουν παρεμφερή χαρακτηριστικά στο λάδι τους. Μεμονωμένα δείγματα από Λακωνία, Θάσο και Κρήτη, έδειξαν τέτοια δυναμική.» τονίζει ο κ. Μαγιάτης.

Το ελαιόλαδο είναι ένα εθνικό προϊόν και πρέπει να αξιοποιηθεί περισσότερο. Ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδα, κατάληξε χαρακτηριστικά: «Όνειρο μας είναι η δημιουργία ενός πανεπιστημιακού κέντρου Ελαιόλαδου, που θα ασχολείται με τη μελέτη του Ελληνικού λαδιού και τη συνεισφορά του στην υγεία του ανθρώπου»

Εξάλλου όπως λένε, δεν είναι μακριά η ημέρα που θα δούμε επεξεργασμένα ελαιόλαδα να περνούν το κατώφλι του φαρμακείου.

Iatropedia.gr

Τα Λιτρίβια Της Μάνης

Ο χώρος και οι άνθρωποι 
Περιδιαβαίνοντας κανείς σήμερα τη Μάνη, είτε σαν επισκέπτης, είτε σαν ερευνητής, βρίσκεται αντιμέτωπος με τις γνωστές εικόνες των εγκαταλειμμένων, σιωπηλών οικισμών κατεσπαρμένων στο τραχύ τοπίο. Εδώ και δεκαετίες, το παραγωγικό δυναμικό της περιοχής, υπό την πίεση πολλαπλών προβλημάτων, οδηγήθηκε σε υποχρεωτική έξοδο και αστικοποίηση.

Σήμερα, στα χωριά της Μάνης, βρίσκονται ελάχιστοι κάτοικοι, συνήθως υπερήλικες, οι οποίοι είχαν παραμείνει εκεί ή επανέκαμψαν μετά από χρόνια απουσίας στα αστικά κέντρα της Αθήνας και του Πειραιά. Αυτοί απετέλεσαν τους βασικούς πληροφορητές της επιτόπιας έρευνας για το Μουσείο Ελιάς.

Θα εντυπωσίαζε ασφαλώς τους αμύητους το εύρος των γνώσεων και των αναμνήσεων των ανθρώπων αυτών σχετικά με τα παλαιά και νεότερα λιτριβεία της περιοχής τους. Δεν μπορεί, όμως, να φανεί περίεργο σε όσους γνωρίζουν την παραγωγική ιστορία της Μάνης και τον ρόλο της ελιάς σ’ αυτήν.

Η ένταση της σχέσης των κατοίκων της Μάνης με την καλλιέργεια και την επεξεργασία της ελιάς είναι τόσο μεγάλη ώστε μεταβιβάστηκε στους νεότερους και αποτυπώνεται με τρόπο ενυπωσιακό στις γνώσεις τους για τρόπους παραγωγής και επεξεργασίας που οι ίδιοι ουδέποτε βίωσαν προσωπικά.

Τα λιτριβεία και οι τύποι τους 
Πριν από οτιδήποτε άλλο ας υπενθυμίσουμε, πολύ συνοπτικά, τους βασικούς τύπους λιτριβείων που έως σήμερα έχουν λειτουργήσει για την παραγωγή του λαδιού στην περιοχή της Μάνης:
· Το «χάι-χουπ»: χειροκίνητος μύλος αποτελούμενος από τον «κύλιντρα» (κυλιντρικήπέτρα) και το «λιμπί» (αβαθή πέτρινη γούρνα με αυλό ροής ).
· Το χειροκίνητο και αργότερα ζωοκίνητο: «αλώνι» με ένα ή δύο λιθάρια και «πιεστήριο» (ξύλινο και αργότερα σιδερένιο) με «λιμπί» (πέτρινο ή ξύλινο).
· Το νεότερο «εργοστάσιο»: με χρήση μηχανικής και αργότερα ηλεκτρικής ενέργειας και αντίστοιχη διαφοροποίηση στον εξοπλισμό.
· Το πλέον πρόσφατο «φυγοκεντρικό».

Από το βιβλίο ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑ ΜΑΝΗΣ
ΚΥΡΙΑΚΟΥ Δ. ΚΑΣΣΗ

Το πέρασμα από τον ένα τύπο στον επόμενο, τεχνολογικά ανώτερο, είχε ως φυσικό επακόλουθο τη μείωση του αριθμού των εγκαταστάσεων: τα νέα, αποδοτικότερα λιτριβεία μπορούσαν να ικανοποιήσουν την παραγωγή με πιο «ξεκούραστο» και «καθαρό» τρόπο. Είναι εντυπωσιακή η διαφορά των αριθμών που αναφέρονται σε κάθε τύπο λιτριβείου: π.χ. στο Πραστείο (δήμος Λεύκτρου) δούλευαν 8 χειροκίνητα, τα τελευταία εκ των οποίων έως τα τέλη του 1930, τα οποία αντικαταστάθηκαν από 6 ζωοκίνητα και στη συνέχεια, περί τα τέλη του 1950, από 2 μηχανοκίνητα. Σήμερα λειτουργούν 2 φυγοκεντρικά.

Σε ελάχιστες περιπτώσεις συναντάμε μονάδες οι οποίες κατάφεραν ή έτυχε λόγω των συνθηκών να διανύσουν όλη την πορεία της τεχνολογικής εξέλιξης και άρα τα στάδια της αντίστοιχης παραγωγικής διαδικασίας. Χαρακτηριστικότερο, ίσως, παράδειγμα το λιτριβείο στο Δρυ (δήμος Οιτύλου) που λειτουργεί συνεχώς από το 1895 έως σήμερα.

Η διάνοιξη δρόμου και ο ηλεκτρισμός λειτούργησαν καταλυτικά στην οριστική εγκατάλειψη των παλαιού τύπου λιτριβείων και στην μερική αντικατάστασή τους από πιο σύγχρονα. Σε μικρούς ή απομονωμένους οικισμούς έπαυσαν να λειτουργούν οι μικρές μονάδες με αποτέλεσμα η επεξεργασία να μεταφέρεται στα μεγαλύτερα, συνήθως κεντρικότερα ή ευπροσπέλαστα χωριά, όπου ήδη είχαν αναπτυχθεί πιο εξελιγμένοι μηχανισμοί παραγωγής.

Η χωροθέτηση των εγκαταστάσεων
Τα λιτριβεία βρίσκονται συνήθως μέσα ή κοντά στον κεντρικό πυρήνα του χωριού.
Η χωροθέτηση των λιτριβείων έχει άμεση σχέση με τον τύπο τους. Συνήθως:
· οι παλαιότεροι τύποι, διάφορες παραλλαγές των χειροκίνητων και ζωοκίνητων, «φιλοξενούνταν» στο ισόγειο («καμάρα») του σπιτιού, ενώ στους ορόφους κατοικούσε ο ιδιοκτήτης.
· οι νεότεροι τύποι λειτούργησαν σε ιδιαίτερα μονόχωρα κτίσματα για τον περιορισμό των οχλήσεων από τις θορυβώδεις μηχανές και για την εξασφάλιση αποθηκευτικού χώρου λόγω της αυξημένης παραγωγής.
Με την πάροδο του χρόνου τα λιτριβεία όπου υπήρχε η σχετική δυνατότητα, μετακινήθηκαν πλησίον των κεντρικών δρόμων (ως σύγχρονες πλέον εργοστασιακές μονάδες) ώστε να εξασφαλιστεί:
– άνεση στον εσωτερικό χώρο
– καταλληλότερη διαμόρφωση του περιβάλλοντα χώρου
– διαχείριση θορύβων και αποβλήτων («κατσίγαρος»)
– αμεσότητα προσπέλασης (τρακτέρ κλπ.)

Τα κτίσματα και ο εξοπλισμός
Τα ίχνη των εγκαταλειμμένων λιτριβείων βρίσκονται σήμερα παντού, σ’ όλη την έκταση της Μάνης, αλλά η συχνότητά τους διαφοροποιείται από περιοχή σε περιοχή:
· στη Μέσα Μάνη και στα ορεινά χωριά της Εξω Μάνης τα ίχνη αυτά είναι ιδιαίτερα έντονα και αποκαλύπτονται σε κάθε βήμα, εξαιτίας της πρόωρης εγκατάλειψης, ενώ
· στην Κάτω Μάνη και στα πεδινά χωριά της Μεσσηνιακής Μάνης τα ίχνη αυτά είναι λιγότερο έντονα αφού οι αλλεπάλληλες προσπάθειες προσαρμογής και εξέλιξης επέφεραν σημαντικές αλλοιώσεις ή καταστροφές στο προγενέστερο υλικό.

Ο εξοπλισμός των λιτριβείων (μυλόπετρες, μηχανή, λιμπί, δοχεία υπολογισμού, πυθάρια κλπ.) ή μέρος του, παρέμεινε, σε κάποιο βαθμό, έως σήμερα στον αρχικό του χώρο:
· είτε επειδή ο χώρος αυτός εγκαταλείφθηκε λόγω (α) ανεπάρκειάς του ή (β) βίαιης φυγής των ιδιοκτητών (πόλεμος, εμφύλιος, βιοπορισμός, τάση αστικοποίησης κλπ.),
· είτε επειδή ο χώρος εξακολούθησε να είναι σε λειτουργία: (α) άλλοτε ως παραγωνική μονάδα που εξελισσόμενη διατηρεί προγενέστερα στοιχεία της, (β) επειδή ως κτίσμα εξυπηρετεί ανάγκες αποθηκευτικές ή άλλες (στάβλος, κοτέτσι) ή (γ) επειδή αλλάζοντας χρήση (μετατροπή σε χώρο κατοικίας) παρέμεινε σαν στοιχείο της πορείας του στον χρόνο.

Αλλά και αυτόνομα, τα υλικά στοιχεία των μονάδων χαρακτηρίζουν τον χώρο και αναζητούν δικαίωση από την ιστορία:
– Ο «κύλιντρας» στην αυλή του σπιτιού ή ενσωματωμένος στο πεζούλι της παλιάς «ρούγας», ενώ το «λιμπί» σα «σγούρνα» για τις κότες.
– Τα «λιθάρια» (μυλόπετρες) σαν υπαίθρια τραπέζια ή ζαρντινιέρες, ενσωματωμένα σε μάντρες σπιτιών, τοποθετημένα σαν εκθεσιακά κομμάτια έξω από σύγχρονα λιτριβεία ή διασκορπισμένα στα χωράφια.
– Τα πυθάρια διατήρησαν την πρακτική τους αξία μέχρι σήμερα ως αποθηκευτικά εργαλεία για το λάδι στις κουζίνες και στις αποθήκες των σπιτιών ή για να στολίζουν τις αυλές με λουλούδια.
– Οι τσαντήλες («φάκελλοι», «ντουρβάδες», στρογγυλές κλπ.) μπροστά από τις αυλόπορτες.
– Ακόμα και οι εγχάρακτες πλάκες από τα υπέρθυρα στις εισόδους των κατεδαφισμένων λιτριβείων, με σχέδια ή/και με το όνομα του ιδιοκτήτη και τη χρονολογία λειτουργίας τους, έχουν βρει τη νέα θέση τους στους μαντρότοιχους ή τα σπίτια.

Επίλογος
Τα λιτριβεία της Μάνης μπορεί να βρήκαν Μουσείο να φιλοξενήσει την ιστορία τους, όμως δεν έχουν κλείσει τον παραγωγικό κύκλο τους.
Το ελαιόλαδο, μετά από μια περίοδο αμφισβήτησης, έχει επανέλθει στην κορυφή της πυραμίδας της μεσογειακής διατροφής. Ήδη παρατηρείται αύξηση της ελαιοκαλλιέργειας σε ολόκληρη την Ελλάδα, ακόμα και σε περιοχές όπου ποτέ στο παρελθόν δεν καλλιεργούνταν ελιές, με τα γνωστά αρνητικά επακόλουθα στην τιμή του που προβληματίζει τους αγρότες και δυσχεραίνει την οικονομική τους κατάσταση.

Η απάντηση στο πρόβλημα αυτό, εκ μέρους μιας παραδοσιακής «κοινωνίας της ελιάς», όπως είναι η Μάνη, δεν μπορεί παρά να είναι η συστηματική υποστήριξη της διατροφικής βαρύτητας του τοπικού ελαιολάδου μέσω: (α) της προστασίας και περαιτέρω βελτίωσης των αρχικών φυσιογνωμικών χαρακτηριστικών του και (β) της συνολικής επανεκτίμησης του καθεστώτος καλλιέργειας και επεξεργασίας της ελιάς, με απόλυτο σεβασμό στο ανθρώπινο και στο φυσικό περιβάλλον.

Το «μειονέκτημα» του μικρού κλήρου, των ξερικών δέντρων και της δύσκολης γεωμορφολογίας μπορεί τότε να μεταβληθεί σε συγκριτικό πλεονέκτημα.
Στο πλαίσιο αντίστοιχων προβληματισμών που συνάντησα στο πεδίο της έρευνας από σύγχρονους παραγωγούς ή/και κληρονόμους παλαιότερων τύπων παραγωγικών μονάδων, η κατακλείδα των συζητήσεων αφορούσε τις σκέψεις τους για ενδεχόμενη επιστροφή σε παραδοσιακούς τρόπους παραγωγής και επεξεργασίας. Με δεδομένη τη γενικότερη προϊούσα τάση στροφής σε, κατά το δυνατόν, «καθαρές» τροφές, κάτι τέτοιο μόνο γραφικό και επιπόλαιο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί.

Γιούλη Μπαγετάκου
κοινωνική ανθρωπολόγος-ερευνήτρια
Αθήνα, Μάϊος 2002

Πηγή: Μάνη χθες, σήμερα, αύριο