Μιχαλοπουλιάνοι (Κιππούλα)

old_book_bindings

Οικογένεια Μιχαλοπούλου

(Κιππούλα)

ΠΑΤΡΙΑ: Χορβαλιάνοι¹           ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Μιχαλοπουλιάνοι

 Η Κιππούλα αποτελεί έναν από τους παλαιότερους οικισμούς της Μάνης. Το κάστρο του οικισμού είναι απόδειξη της παλαιάς αίγλης της. Στον οικισμό αυτό κατοικούσε η οικογένεια Μιχαλοπούλου. Τα επίθετα σε –όπουλος στην Μάνη είναι σπανιότατα ωστόσο υπάρχουν. Θα έλεγε κανείς ότι η κατάληξη αυτή ενώ παγιώθηκε στην υπόλοιπη Πελοπόννησο δεν πρόλαβε ή δεν κατάφερε λόγω του «κλειστού» τρόπου ζωής να εφαρμοστεί. Το επίθετο στην περίπτωση αυτή είναι πατρωνυμικό, γενάρχης κάποιος Μιχάλης.

Στην Κιππούλα η οικογένεια Μιχαλόπουλου λεγόταν και Χόρβαλη. Δεν αποκλείεται να είναι παλαιότερο επώνυμο ή παρωνύμιο της οικογένειας καθώς η παράδοση τους θέλει από τους παλαιότερους κατοίκους της περιοχής. Η κατάληξη –ής ενισχύει την άποψη αυτή καθώς τα παλαιότερα επώνυμα ήταν ακατάληκτα. Να διευκρινιστεί επίσης πως το όνομα Μιχαλόπουλος χρησιμοποιήθηκε και από άλλες οικογένειες των γύρω χωριών, ωστόσο δεν έχουν καμία συγγένεια.

Στην Κιππούλα ισχυροί, σοϊλήδες μετά το 1700, οπότε έχουμε και επίσημα δεδομένα ήταν οι Κανακιάνοι. Η οικογένεια Μιχαλόπουλου ήταν αχαμνόμερη οικογένεια της περιοχής, χωρίς όμως αυτό να τους εμποδίσει να διακριθούν όπως θα δούμε παρακάτω. Το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε επισήμως ήταν ο Δρακούλης Μιχαλόπουλος που γεννήθηκε στα 1801.

Ο Παναγιώτης Μιχαλόπουλος

Κατά την διάρκεια την ελληνικής επανάστασης συμμετείχαν ενεργά (4) μέλη της οικογένειας Μιχαλόπουλου από την Κηπούλα. Ως αποσκιεροί Μανιάτες συμμετείχαν στο στράτευμα υπό την ηγεσία των Μαυρομιχαλαίων από τους οποίους πήραν και αριστεία αγώνος. Ένας μάλιστα από αυτούς ο Παναγιώτης Μιχαλόπουλος ο οποίος γεννήθηκε στις 15 Αυγούστου του 1812 (9 ετών κατά την έναρξη της επανάστασης) συμμετείχε παρά το μικρό της ηλικίας του σε πολλές πολεμικές επιχειρήσεις. (Μεσσηνιακά Φρούρια, Βέργα, Πολυάραβο).

Ιδιόχειρη υπογραφή του Παναγιώτη Μιχαλόπουλου το 1839

Το διαβεβαιώνουν σε πιστοποιητικό του από το 1840 ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ο Νικήτας Σταματελόπουλος, (Νικηταράς), ο Χατζηχρήστος και ο Χριστόδουλος Καπετανάκης. Αρχικά χαρακτηρίστηκε ως στρατιώτης για τις υπηρεσίες του στον αγώνα. Αργότερα και αφού έκανε επαναληπτική αναφορά χαρακτηρίστηκε τελικώς ως οπλαρχηγός 7ης τάξης, δηλαδή ανθυπολοχαγός.

Η διάκριση αυτή ήταν καθαρά τιμητική. Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδος από τους Οθωμανούς υπηρέτησε για 4 χρόνια στον στρατό από το 1834 ως το 1838. Είχε σημείωμα αριστείου και από τον Βαυαρό συνταγματάρχη Φέδερ.

Στα δημοτολόγια του 1856 η οικογένεια Μιχαλόπουλου καταγράφει (4) αρσενικά μέλη της. Ο Γεωργατζάς, ο Δημήτρης, ο Γκήτας (Νικήτας) και ο Δρακούλης. Όλοι τους δηλώνουν ως επάγγελμα ναυτικοί. Η Κηπούλα απέχει ελάχιστα από την θάλασσα οπότε δεν αποκλείεται πολλές οικογένειες ειδικά οι αχαμνόμεροι να δραστηριοποιούνταν σε θαλάσσια επαγγέλματα μιας και η γη ήταν περιορισμένη.

Στα δημοτολόγια του 1871 καταγράφονται επισήμως (1) μέλος της οικογένειας Μιχαλόπουλου. Κατά πάσα πιθανότητα τα υπόλοιπα μέλη είτε έχουν καταγραφεί με τα πατρωνυμικά τους ή με παρωνύμια, πράγμα που συνηθιζόταν είτε ήταν νεότερα και δεν ψήφισαν, οπότε δεν κατεγράφησαν. Το μέλος που γράφεται τότε είναι ο Νικήτας Μιχαλόπουλος.

Το πυργόσπιτο της οικογένειας

Οι οικογένειες στην Μάνη συνήθιζαν να κατοικούν οικογενειακώς μια περιοχή για λόγους ασφαλείας. Το ίδιο συντελέστηκε και στην παρούσα οικογένεια. Μετά το 1720 όταν πια η οικογένεια Κανακάκη επικράτησε στην περιοχή επί των παλαιότερων κατοίκων, οι λοιπές οικογένειες περιορίστηκαν στο χτίσιμο σπιτιών μικρών, πέτρινων με δίριχη στέγη. Η οικογένεια Μιχαλόπουλου αν και αχαμνόμερη κατάφερε να σπάσει το μοτίβο αυτό και να χτίσει, λόγω και της δικής της ανάπτυξης, ένα πυργόσπιτο.

Το πυργόσπιτο της οικογένειας Μιχαλόπουλου στην Κιππούλα

Το «Μιχαλοπουλιάνικο πυργόσπιτο»  όπως λέγεται είναι το χαρακτηριστικό κτίσμα των οικισμών της Μάνης κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Περιλαμβάνει μια παλαιότερης κατασκευής καμάρα με δίριχη στέγη η οποία σκεπαζόταν με μάρμαρο και πέτρα για να μην τα παίρνει ο αέρας. Δίπλα της πιθανότατα γύρω στα 1860 ανεγέρθη πύργος που στην αρχική του κατάσταση πρέπει να ήταν γύρω στα 7 -8 μέτρα ύψος. Για λόγους ασφαλείας ο κάτω όροφος του πύργου είναι «τυφλός» προς την πλευρά του δρόμου. Παράθυρα ανοιχτά και περίτεχνα βρίσκονται στον πάνω όροφο του πύργου όπου δεν συνέτρεχε κίνδυνος εισβολής.

¹ Τοπική παράδοση στο Κατωπάγγι

ΠΗΓΕΣ

1. Σταύρου Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες αγωνιστές»

2. Σταύρου Καπετανάκη «Μανιάτες Αγωνιστές του 1821»

3. Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια Ά τόμος»

4. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας, παραδοσιακές εκκλησίες»

5. Τοπική παράδοση του Κατωπαγγιού

6. http://www.mani-org.gr

Advertisements

Κιππούλα

Η Κιππούλα είναι ένα χωριό της Μέσα Μάνης το οποίο, απέχει 26 χλμ απο την Αρεόπολη και 56 χλμ απο το Γύθειο. Λανθασμένα αναφέρεται ώς Κηπούλα. Το όνομα πιθανώς προέρχεται απο την παράφραση του ονόματος της Αρχαίας Ιππόλας (Ιππόλα-Χιππούλα-Κιππούλα), η οποία βρισκόταν στην Άνω Πούλα και ήταν αφιερωμένη στην προστατιδά της, την Ιππολαΐτιδα Αθηνά (εξ’ού και το όνομα της).

Στην περιοχή τοποθετείται και το κάστρο της Μακρυνάς ή Κάστρο της Άνω Πούλας το οποίο αποτέλεσε την ακρόπολη της Ιππόλας.

Η Ιππόλα ήταν μία εκ των πόλεων του κοινού των Ελευθερολακώνων, αλλά δεν αναφέρεται απο τον Παυσανία πιθανότατα διότι τα χρόνια της περιηγησής του (το τρίτο τέταρτο του 2ου αιώνα μχ.) η πόλη είχε καταστραφεί.

Η επιγραφή όμως την οποία βρήκε ο Φόρστερ (Forster) στο Λεύκτρο της Μεσσηνιακής Μάνης το 1904 δείχνει ότι η Ιππόλα (Δυτικά της Κηπούλας-στην Άνω Πούλα) υπήρχε στα Ρωμαϊκά χρόνια και ήταν μία από τις πόλεις που ανήκαν στο Κοινό των Ελευθερολακώνων. Το απόσπασμα της επιγραφής είναι το ακόλουθο:

«…Επειδή παραγενόμενοι. δικασταί…τάς πόλιος των Ιππολαίων…Γράψαι δε και αντίγραφον τας προξενίας και αποστείλαι γράμματα ποτί ταν πόλιν των Ιππολαίων και τους εφόρους όπως αναγραφήι εις το …Ποσιδάνος…»

Αρχαία επιγραφή που αναφέρεται στους κάτοικους της Ιππόλας

Κατά την Φραγκική εποχή έγιναν κάποιες προσθήκες απο τους Φράγκους στην προυπάρουσα τείχιση του Βράχου και χρησιμοποιήθηκε απο αυτούς, ώς κέντρο ελέγχου της περιοχής.

Μεταγενέστερα το κάστρο πέρασε στα χέρια της πατριάς των Νικλιάνων, όπου έγινε προσωπικό τους ορμητήριο.

Κατά την Καποδιστριακή περίοδο πειρατές απο την Κιππούλα είχαν πλούσια δράση στην περιοχή του Cavo Grosso.

Τοίχος του κάστρου της Άνω Πούλας

Στην περιοχή της Άνω Πούλας έχουν ανακαλυφθεί υπολειμματα πιθαριού, τα οποία ανάγονται στα μεσοελλαδικά χρόνια (2000-1600 π.Χ.).

Αξιόλογες είναι οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής (10ου – 12ου αι.) η οποία είναι κτισμένη στο εσωτερικό του μεταγενέστερου ναού του Αγίου Δημητρίου και έχει πολλά εντοιχισμένα ανάγλυφα στο εσωτερικό της, τα οποία έχουν μεταφερθεί από το κάστρο της Άνω Πούλας.

Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου και στο εσωτερικό του η Αγία Παρασκευή

ΒΑ του χωριού βρίσκεται η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων, η οποία κατασκευάστηκε το 1265 μχ. ενώ λίγο έξω απο το χωριό συναντάμε τον Άγιο Νικήτα, ο οποίος έχει θαυμάσιες αγιογραφίες στο εσωτερικό του.

Οι Άγιοι Ανάργυροι (c.1265 μχ.)

ΑΠΟΓΡΑΦΕΣ

ΚΙΠΠΟΥΛΑ: 1844: 199 κατ. , 1853: 194 κατ. , 1861: 225 κατ., 1879: 191 κατ. , 1889: 232 κατ. , 1896: 206 κατ. , 1907: 258 κατ. , 1920: 234  κατ. , 1928: 99 κατ. , 1940: 142 κατ. , 1951: 84 κατ. , 1961: 44 κατ. , 1971: 21 κατ. , 1981: 23 κατ.