Δ ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΛΑΚΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 10/11 έως 12/11

Νομικό Πρόσωπο Πολιτισμού και Περιβάλλοντος του Δήμου Σπάρτης

Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Σπάρτης

Εταιρεία Λακωνικών Σπουδών

Laconia Studies logo

10-12 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Πρόγραμμα

Πέμπτη 10 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Εναρκτήρια συνεδρία (17.30-19.30)

Προεδρείο: Παναγιώτης Κομνηνός

17.30-18.00: Υποδοχή συνέδρων

18.00-18.30: Κήρυξη των εργασιών του συνεδρίου

Χαιρετισμοί

18.30-18.45: Σταύρος Καπετανάκης, Μάνη και Ιμπραήμ

18.45-19.00: Θεόδωρος Κατσουλάκος, Νέα στοιχεία για την καταγωγή του Πέτρου Πελοποννησίου

19.00-19.30: Συζήτηση

Παρασκευή 11 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Α πρωινή συνεδρία (9.00-10.30)

Προεδρείο: Αθανάσιος Φωτόπουλος

9.30-9.45: Ευαγγελία Δρογκάρη – Μπέτα, Κωνσταντίνος Δρογκάρης, Ο φάρος του Γυθείου στο νησάκι Κρανάη.

9.45-10.00: Ελευθέριος Αλεξάκης, Οι πύργοι της γενιάς. Στρατιωτική οργάνωση και κοινωνικο-οικονομική μεταβολή στη Λακωνία. Η περίπτωση της Συκιάς Μονεμβάσιας (1700-1900)

10.00-10.15: Δημήτρης Κατσουλάκος, Η εικόνα του Χάρου στα μοιρολόγια της Λακεδαίμονος

10.15-10.30: Γεωργία Κακούρου – Χρόνη, Η διαλεκτική της ποίησης του Νικηφόρου Βρεττάκου με το έργο των προγόνων

10.30-11.00: Συζήτηση

11.00-11.30: Διάλειμμα

Β πρωινή συνεδρία (11.00-12.30)

Προεδρείο: Ευαγγελία Γεωργιτσογιάννη

11.30-11.45: Αντώνης Τάντουλος, Νομισματοκοπεία λακωνικών πόλεων την περίοδο των Σεβήρων

11.45-12.00: Αθανάσιος Φωτόπουλος, Ειδήσεις περί της Μάνης από σπάνιο φυλλάδιο του 19ου αι.

12.00-12.15: Μιχαήλ Κορδώσης, Ο δεσπότης Ιωάννης Χαμάρετος και η επιβολή της φραγκικής κυριαρχίας στη Μάνη

12.15-12.30: Μαρία Τσούλη, Ανασκαφικές έρευνες στο πλαίσιο του Έργου: Βελτίωση της οδού Γύθειο-Αρεόπολη-Γερολιμένας κατά τμήματα. Τα νέα αρχαιολογικά δεδομένα.

12.30-13.00: Συζήτηση

Παρασκευή 11 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Α απογευματινή συνεδρία (17.30-18.45)

Προεδρείο: Μιχαήλ Κορδώσης

17.30-17.45: Δημήτριος Βαχαβιώλος, «…κατὰ τοὺς μεμαθηκότας…σχεδιάζειν συγγένειαν ἀνυπόστατον». Μία μικρή ιστορία οικογενειακού δικαίου από τη Μεγάλη Βρύση των αρχών του 18ου αιώνα.

17.45-18.00: Κυριάκος Κάσσης, Πρόσθετες πληροφορίες για τις πρώτες ημέρες της Επανάστασης μέσα από επιστολή του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη

18.00-18.15: Νικόλαος Καλοσπύρος, Το «Παρθένειον» του Αλκμάνος: νέα κριτική έκδοση, νεοελληνική μετάφραση και ειδολογικός υπομνηματισμός.

18.15-18.45: Συζήτηση

18.45-19.15: Διάλειμμα

Β απογευματινή συνεδρία (19.15-20.30)

Προεδρείο: Ελευθέριος Αλεξάκης

19.15-19.30: Ευαγγελία Γεωργιτσογιάννη, Λάκωνες και Τσάκωνες στη Ρουμανία: πρώτη προσέγγιση με βάση ιστορικές και μνημειακές μαρτυρίες

19.30-19.45: Παναγιώτης Κομνηνός, Η διαχρονική παρουσία της οικογένειας Κομνηνού στην περιοχή Κουμουστάς – Ξηροκαμπίου

19.45-20.00: Κυριακή Μοσχοβάκου, Δημήτριος Α. Πετρακάκος (1871-1949)

20.00-20.30: Συζήτηση

LEAR 65

– τοπίο της Σπάρτης – το ζωγράφισε στις 23 Μαρτίου του 1849 ο Edward Lear

https://eurotas.wordpress.com

Σάββατο 12 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Α πρωινή συνεδρία (9.00-10.30)

Προεδρείο: Δήμητρα Σταθοπούλου

9.30-9.45: Ιουλία Παπαγεωργίου, Δανάη Χαραλάμπους, Ο γραπτός διάκοσμος του νάρθηκα του ναού του Αγίου Δημητρίου στα Χρύσαφα Λακωνίας

9.45-10.00: Παναγιώτα Σκάγκου, Το αρχαιολογικό έργο στην Άνω Πόλη Μονεμβασίας

10.00-10.15: Γιάννα Κατσουγκράκη, Μνημείο – Μουσείο – Σχολείο: διαμορφώνοντας τους πολίτες του μέλλοντος, μέσα σε τόπους ενεργής βιωματικής μάθησης

10.15-10.30: Παναγιώτης Περδικούλιας, Το σιγίλλιο του Πατριάρχη Φιλόθεου Κόκκινου ἑπί τῇ σεβασμίᾳ μονῇ τοῦ Βροντοχίου. Τοπογραφικές παρατηρήσεις.

10.30-11.00: Συζήτηση

11.00-11.30: Διάλειμμα

Β πρωινή συνεδρία (11.00-12.30)

Προεδρείο: Θεόδωρος Κατσουλάκος

11.30-11.45: Δήμητρα Σταθοπούλου, Η κοινωνική πρόνοια στη Λακωνία κατά την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής: η περίπτωση του Ε.Ο.Χ.Α. Σπάρτης

11.45-12.00: Παναγιώτης Ξηντάρας, Οι χρονογραφικές καντρίλιες από τις «κόκκινες πινελιές» του Κώστα Παρορίτη

12.00-12.15: Μανώλης Στεργιούλης, Η Συνέλευση των Λακεδαιμονίων προ του Πελοποννησιακού πολέμου και οι παραδοξότητές της

12.15-12.30: Χαρά Γιαννακάκη, Αφροδίτη Βλάχου, Γουλιέλμος Ορεστίδης, Το έργο ανάδειξης και αποκατάστασης του Κυκλοτερούς Οικοδομήματος στην Ακρόπολη της αρχαίας Σπάρτης. Νέα αρχαιολογικά και αρχιτεκτονικά δεδομένα.

12.30-13.00: Συζήτηση

Σάββατο 12 Νοεμβρίου 2016

Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Σπάρτης

(Κτίριο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Σπάρτης)

Α απογευματινή συνεδρία (17.30-18.45)

Προεδρείο: Γεωργία Κακούρου – Χρόνη

17.30-17.45: Αιμιλία Μπάνου, Η Λακωνία υπό το φως των εξελίξεων της μυκηναϊκής αρχαιολογίας: Ερευνητικές υποθέσεις και προοπτικές.

17.45-18.00: Σοφία Μενενάκου, Συμβολή στη μελέτη απόδοσης των μορφών και του χώρου σε ναούς του 18ου αι. στη Μάνη

18.00-18.15: Ευαγγελία Ελευθερίου, Νέα στοιχεία για το Γεράκι Λακωνίας κατά τους βυζαντινούς χρόνους

18.15-18.45: Συζήτηση

18.45-19.15: Διάλειμμα

Β απογευματινή συνεδρία (19.15-20.45)

Προεδρείο: Αιμιλία Μπάνου

19.15-19.30: Άννη Λιναρδάκη, «Λακωνία, Λακωνικά και Περιήγησις και Βιογραφία του Ιατροφιλόσοφου Αρχιμανδρίτη Διονυσίου Πύρρου του Θετταλού (1777-1853)

19.30-19.45: Νεκτάριος Σκάγκος, Αρχαιότητες στην περιοχή της Επιδαύρου Λιμηράς

19.45-20.00: Λεωνίδας Σουχλέρης, «Ἡ Βελμινᾶτις χώρα» στην βόρεια Λακεδαίμονα

20.00-20.15: Γεώργιος Καλκάνης, Μια απάντηση (και) από την Ι.Μ. Γόλας στο ερώτημα «Θρησκεία ή/και Επιστήμη»;

20.15-20.45: Συζήτηση

Λήξη των εργασιών του συνεδρίου

ΣΥΝΕΔΡΟΙ

1. Αλεξάκης Ελευθέριος, Δρ Εθνολόγος, τ. διευθυντής Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών

2. Βαχαβιώλος Δημήτριος, Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας

3. Βλάχου Αφροδίτη, MSc Αρχαιολόγος

4. Γεωργιτσογιάννη Ευαγγελία, Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης και του Πολιτισμού, Κοσμήτορας Σχολής Περιβάλλοντος, Γεωγραφίας και Εφαρμοσμένων Οικονομικών του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

5. Γιαννακάκη Χαρά, MSc Aρχαιολόγος, Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας

6. Δρογκάρη – Μπέτα Ευαγγελία, Φιλόλογος

7. Δρογκάρης Κωνσταντίνος, Ιατρός – Ερευνητής

8. Ελευθερίου Ευαγγελία, Δρ. Αρχαιολόγος, Επιμελήτρια Αρχαιοτήτων Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας

9. Κακούρου – Χρόνη Γεωργία, Δρ. Μουσειολόγος-Ιστορικός Τέχνης

10. Καλκάνης Γεώργιος, Καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών

11. Καλοσπύρος Νικόλαος, Επισκέπτης Καθηγητής της Ιστορίας και της Ερμηνευτικής της Κλασικής Φιλολογίας, Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε., ΕΚΠΑ

12. Καπετανάκης Σταύρος, Ιατρός, πρώην Υφηγητής Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών,

13. Κάσσης Κυριάκος, Συγγραφέας

14. Κατσουγκράκη Γιάννα, Αρχαιολόγος, ΜΑ Λαογραφίας, υπεύθυνη εκπαιδευτικών δράσεων ΕΦΑΛΑΚ

15. Κατσουλάκος Δημήτρης, δ. Φ.

16. Κατσουλάκος Θεόδωρος, δ. Φ.

17. Κομνηνός Παναγιώτης, Δικηγόρος, Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Σπάρτης

18. Κορδώσης Μιχαήλ, τ. Καθηγητής Βυζαντινής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

19. Λιναρδάκη Άννη, Δρ. Ιστορίας – Αρχαιολογίας, Παρίσι X,

20. Μενενάκου Σοφία, Δρ. Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης

21. Μοσχοβάκου Κυριακή Ι., Πολιτικός επιστήμων

22. Μπάνου Αιμιλία, Επίκουρη Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

23. Ξηντάρας Παναγιώτης, δ. Φ., Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

24. Ορεστίδης Γουλιέλμος, MSc Aρχιτέκτονας μηχανικός

25. Παπαγεωργίου Ιουλία, Δρ. Αρχαιολόγος, Προϊσταμένη Τμήματος Εποπτείας Ελληνικών και Αλλοδαπών Επιστημονικών Ιδρυμάτων και Συντονισμού Θεμάτων Διεθνών Συνεργασιών και Οργανισμών ΔΒΜΑ , ΥΠΠΟΑ.

26. Περδικούλιας Παναγιώτης, Αρχαιολόγος, Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας,

27. Σκάγκος Νεκτάριος, ΜΑ Αρχαιολόγος

28. Σκάγκου Παναγιώτα, MSc Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας, Μεταπτυχικό δίπλωμα ΕΜΠ «Συντήρηση και Αποκατάσταση Ιστορικών Κτιρίων και Συνόλων»

29. Σουχλέρης Λεωνίδας, Αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας

30. Σταθοπούλου Δήμητρα, Δρ. Φιλολογίας, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Μεσσηνίας

31. Στεργιούλης Μανώλης, δ.Φ., Σχολικός Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

32. Τάντουλος Αντώνης, Ιατρός

33. Τσούλη Μαρία, Δρ. Αρχαιολόγος, Προϊσταμένη Τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιολογικών Χώρων, Μνημείων, Αρχαιογνωστικής έρευνας και Μουσείων, Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας

34. Φωτόπουλος Αθανάσιος, πρ. Καθηγητής Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πατρών

35. Χαραλάμπους Δανάη, Δρ. Αρχαιολόγος, Προϊσταμένη Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιολογικών Χώρων, Μνημείων, Αρχαιογνωστικής έρευνας και Μουσείων ΕΦ.Α.ΛΑΚ

Advertisements

Το Μανι(α)τοχώρι Των Κυθήρων

Τα Κύθηρα αποτελούν συνέχεια του Λακωνικού χώρου. Απέχουν μόλις 12,5 μίλια από τον κάβο Μαλέα. Κατά την αρχαιότητα ανήκαν στο κράτος της Σπάρτης με τον τοπικό διοικητή να λέγεται Κυθηροδίκης¹. Μέχρι σήμερα η τακτική επικοινωνία με την ηπειρωτική Ελλάδα γίνεται μέσω της Νεάπολης Λακωνίας.

Με την πάροδο των ετών το νησί άλλαξε χέρια πολλές φορές Βυζαντινοί, Βενετοί, Τούρκοι (1540, 1715-1718), Ρώσοι (1798), Γάλλοι (1797, 1807), Άγγλοι (1809). Η γεωπολιτική θέση του νησιού, μιας και βρισκόταν μεταξύ Ανατολής και Δύσης στο κέντρο της Μεσογείου, σε συνδυασμό με το κομβικό σημείο που βρισκόταν πάνω σε μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές ναυτικές οδούς της αρχαιότητας, οδήγησε να γίνει μήλο της έριδος. Ένα φυλάκιο από το οποίο οι μεγάλες Δυνάμεις της εποχής θα μπορούσαν να εποπτεύουν καλύτερα τα εμπορικά τους συμφέροντα.

Οι γενικότερες κοινωνικές και πολιτικές καταστάσεις που επικράτησαν με το πέρασμα του χρόνου τόσο στην ηπειρωτική Ελλάδα (πόλεμοι, βεντέτες, ασθένειες, διωγμοί) αλλά και στο νησί οδήγησαν μαζικές εγκαταστάσεις προσφύγων κυρίως από την Λακωνία και την Κρήτη. Τούτο εξηγείται από το ότι τα Κύθηρα μπορούσαν να προσφέρουν ασφαλές καταφύγιο σύγχρονου κράτους μιας και ανήκαν συνήθως σε Δυτικούς. Οι πληθυσμιακές αυτές ροές μάλιστα δεν σταμάτησαν καθ όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας² και πολλές φορές ήταν αμφίδρομες μιας και το νησί δοκιμαζόταν από τις βαρβαρικές επιθέσεις πειρατών και Τούρκων.

Ένας από τους χαρακτηριστικούς οικισμούς προσφύγων ή εποίκων στο νησί είναι το Μανιτοχώρι. Η πρώτη αναφορά³ του γίνεται επί της εποχής των Βενιέρων (Λατίνων αρχόντων του νησιού), το 1316 από Μανιάτες οικιστές. Βρίσκεται πολύ κοντά στο κάστρο του νησιού (Χώρα), πράγμα που σημαίνει ότι η εγκατάστασή τους στο νησί δεν έγινε με μεγάλη δυσκολία. Αποτελούσε μικρό οικισμό στα προάστια του κάστρου. Άγνωστος ακόμα ο λόγος εγκατάστασης Μανιατών από τόσο νωρίς χρονολογικά στην εν λόγω θέση του νησιού. Την εποχή εκείνη οι Τούρκοι δεν υπήρχαν στην Πελοπόννησο, ενώ η πειρατεία δεν ήταν στην ακμή της.

Είναι πολύ πιθανό οι Βενιέροι προκειμένου να αυξήσουν τα φορολογικά τους έσοδα να έφεραν ξένους κατοίκους από την γειτονική Μάνη έτσι ώστε να αυξήσουν τον πολύ μικρό πληθυσμό του νησιού. Γενικά το νησί των Κυθήρων ερημώθηκε επανειλημμένως από πειρατικές επιδρομές (Μπαρμπαρόσα 1543 και Αλγερινούς 1757) για αυτό ο πληθυσμός του δεν ήταν ιδιαίτερα μεγάλος, ενώ πολλοί κατέφευγαν στην γειτονική Λακωνία και Κρήτη.

Φυσικό ήταν κάτω από αυτές τις συνθήκες να δοθεί βάρος στην προστασία του οικισμού παρά στην εύμορφη εμφάνισή του. Οι συχνές επιδρομές και η φτώχεια των κατοίκων οδήγησαν σε απλές κατασκευές με επίκεντρο την οχυρωματική αρχιτεκτονική.

Πύργος στο κάστρο Κυθήρων, κάπως έτσι έδειχναν και τα οικήματα των γυρω χωριών

Χαρακτηριστικό δείγμα εκείνης της ταραγμένης εποχής ο πύργος των Βενιέρων στο Μανιτοχώρι. Οι περίτεχνες πολεμικές κατασκευές του απέτρεπαν τους εισβολείς. Τα σπίτια του οικισμού ήταν χτισμένα με ντόπιο πηλό για να μην ξεχωρίζουν από μακριά και να παραμένουν αθέατα από τους επιδρομείς. Τόσο τα σπίτια των εύπορων όσο και των φτωχών έδιναν βάση στην προστασία.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η Τουρκική απογραφή των Κυθήρων₄ (1715) στην οποία γίνεται αναφορά στο Μανιτοχώρι. Φυσικά λόγω των αιώνων που έχουν μεσολαβήσει (1316 – 1715) δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν οι κάτοικοι του εν λόγω οικισμού είναι απόγονοι των πρώτων εκείνων Μανιατών που εγκαταστάθηκαν και δημιούργησαν τον οικισμό. Ωστόσο μιας και η προφορική παράδοση και ιστορία διασώζει τον εποικισμό ως σήμερα αξίζει να ανιχνεύσουμε τυχόν κοινά στοιχεία.

Η παρούσα απογραφή μας δίνει κάποια ενδιαφέροντα δεδομένα προς μελέτη. Πρώτα από όλα δεν αναγράφουν κάποιο συγκεκριμένο επίθετο αλλά το όνομα πατρός του άνδρα που φορολογείται. Οι άνδρες ως αρχηγοί οικογενειών φορολογούνται. Καταγράφονται 16 άνδρες (10 εκ των οποίων αρχηγοί εστιών). Προφανώς ο οικισμός δεν ξεπερνούσε συνολικά τους 50 κατοίκους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το όνομα Βρετός (Νο 3 στην λίστα, παπά Νικόλας του Βρετού) το οποίο ως γνωστόν συναντάται ιδιαιτέρως στην Μάνη.

Επίσης το όνομα Liyo κατά πάσα πιθανότητα είναι το όνομα Λεωνίδας. Στην πρώτη Βενετική απογραφή του νησιού το 1721 ταυτίζεται με το όνομα Leo. Επίσης στην ίδια απογραφή γίνεται ταύτιση των επωνύμων ή παρώνυμων που καταγράφονται στην απογραφή των Οθωμανών το 1715. Αυτή την φορά όμως οι Βενετοί ως πιο τυπικοί καταγράφουν επώνυμα όπως Caro, Past και Calochern. Οι περισσότεροι κάτοικοι του οικισμού φέρουν το επώνυμο Caro (Μαύρος ?). Στην ίδια απογραφή του 1715, παρουσιάζονται στην ευρύτερη περιοχή και άλλα ονόματα που παραπέμπουν σε επιρροές από την Μάνη. Ονόματα όπως Γερακάρης (Yerakari), Κονόμος (Konomo), Κουράκος (Kurako) κ.ά είναι χαρακτηριστικά μανιάτικα επώνυμα που ως σήμερα απαντώνται στην Μάνη.

Αποτελεί αντικείμενο έρευνας αν οι οικογένειες που αναγράφονται στις προηγούμενες απογραφές (1715 κ΄1721) είχαν συγγενικές σχέσεις με την Μάνη και κατά πόσον αυτές διατηρήθηκαν με το πέρασμα του χρόνου μιας και υπήρξε συνεχής αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ των τόπων αυτών.

  1. Δικαίου Βαγιακάκου ¨κοινά γλωσσικά Μάνης – Ζακύνθου –Κυθήρων¨ Λακωνικάι Σπουδαί τ. 9ος σ. 179
  2. Ε. Καλλίγερου ¨Εδώ γεννήθηκε η Αφροδίτη… Συνοπτική ιστορία Κυθήρων¨ σ. 98
  3. Ι. Κασιμάτη ¨Από την παλιά και σύγχρονη Κυθηραική ζωή, μέρος πρώτο¨ Αθήνα 1978 σ. 308
  4. Ε. Μπαλτά ¨η Οθωμανική απογραφή των Κυθήρων 1715¨ Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών Αθήνα 2009 σ. 80 και σ. 188

ΠΗΓΕΣ

Πεταλίδι- Η Αποικία Των Μανιατών (Β’ Μέρος)

Μοιρολόι για τον Ηλία Αλαφρή από την Κοίτα της Μέσα Μάνης ο οποίος έζησε και πέθανε στο Πεταλίδι της Μεσσηνίας.

Έ Λία άσπρε και κόκκινε

Αμ πώς το καταδέχτηκες

Και πως το αποφάσισες

Σε ξένο τόπο να θαφτείς

Στα βλάχικα να κηδευτείς

Να μπεις σε χούμα αγοραστό

Και με παπά πλερωτικό

Ν ακούεις γλώσσα βλάχικη

Και γλώσσα Μοραΐτικη

Που σαι απ΄τα Νικλιάνικα

Από τα Καουριάνικα

Κι από τα άγια χούματα

Στον άνεμο και στην οργή

Να πάει η γλώσσα η βλάχικη

Κι η γλώσσα η Μοραΐτικη

Και όσοι αναμπαίζουσι

Την γλώσσα την Μανιάτικη

Όπου είναι η γλώσσα του Θεού

Κι εγώ θε να ξεμορφωθού

Και μοιρολόι θε να πού

Να μάθει όλος ο Μοριάς

Ότι είσαι από αντριανή γενιά

Ότι είσαι από τα Νικλιάνικα

Το παραπάνω μοιρολόι ειπώθηκε γύρω στα 1880. Ο Ηλίας Αλαφρής πήγε στο Πεταλίδι από την Κοίτα το 1863 όπως πληροφορούμαστε από το μητρώο της κοινότητας. Το μοιρολόι αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Από την μια δείχνει την έντονη σχέση – δεσμό μεταξύ των αποίκων και της Μάνης, σε γλώσσα, ήθη και έθιμα καθώς και την υπερηφάνεια της καταγωγής. Από την άλλη μας δίνει σημαντικές πληροφορίες για τον θανόντα αλλά και για το πνεύμα που επικρατούσε την εποχή εκείνη.

Πρωτίστως μας πληροφορεί για την πατριά της οικογένειας Αλαφρή. Η οικογένεια ανήκει στην πατριά των Καουριάνων της Κοίτας. Ο γεωγραφικός χώρος γύρω από την Κοίτα ονομάζεται Νικλιάνικο, διότι εκεί αναπτύχθηκε το γένος των Νικλιάνων. Αναφέρεται μέσω του μοιρολογιού, η πικρία της γυναίκας που αποχωρίζεται τον συγγενή της εκτός των γενέθλιων τόπων του, την Μάνη.

Άλλο έθιμο που διατηρήθηκε από τους κατοίκους του Πεταλιδίου ερχόμενοι από την Μάνη ήταν η αυτοδικία. Σε εφημερίδες της εποχής καταγράφηκαν διάφορα περιστατικά.

Εφημερίδα «Νέα Εφημερίς» 23/9/1888 φύλλο 267 αναφέρει στην σελίδα 5

«εν Πεταλιδίω λυσσωδώς δύο ισχυραί οικογένειαι αμοιβαίως και μολονότι υπήρχεν η τοιαύτη έχθρα χάριν της πανηγύρεως ελησμόνησαν αμφότεραι οι οικογένειαι ταύτην και περιπάτουν εν τη αγορά ως εάν ουδέν μεταξύ τους είχε συμβή άοπλοι και με την μεγαλυτέραν ευταξίαν. Έκαμαν την λεγόμενην παρά των Λακώνων τρέβα.»

Το παραπάνω απόσπασμα μας ενημερώνει πως κατά την διάρκεια θρησκευτικών ή άλλων εορτών γινόταν ανακωχή η λεγόμενη τρέβα, κατά τα έθιμα της Μάνης.

Αλλού το 1897 αναφέρεται σε έγγραφη μαρτυρία

«οι κάτοικοι του Πεταλιδίου είναι όλοι Μανιάται, οι δε Μεσσήνιοι είναι ολίγιστοι. Οι Πεταλιδαίοι διατήρησαν αμείωτον τον μανιάτικο χαρακτήρα των και την αρχαϊκήν προφορά της ανδρικής γλώσσης της πατρίδος των, μεθ όλην την μετά των Μεσσήνιων επικοινωνία και την προς αυτούς δια επιγαμιών επιμειξίαν. Το Πεταλίδι είναι παράρτημα της Μάνης επί Μεσσηνιακού εδάφους. Ως εν Μάνη ούτω και εις το Πεταλίδι εκδικούνται και φιλοξενούν και χαίρουσι υπερμέτρως επί τη γεννήσει άρρενος εκδηλούντες την χαράν των δια πυροβολισμών και έχουσιν οικογενειακάς έχθρας και εν γένει διέπονται υπό πάντων των εθίμων της μητροπόλεως.»

Το παραπάνω απόσπασμα αποτελεί απόδειξη όχι μόνο για το πόσο στενές ήταν οι πολιτιστικές σχέσεις μεταξύ Μάνης και Πεταλιδίου αλλά και ότι οι κάτοικοι διατηρούσαν ως πρόσφατα την εθιμοτυπία.

ΠΗΓΕΣ:

1. Εφημερίδα «Νέα εφημερίς» φύλλο 267

2. Περιοδικό Λακωνικαί Σπουδαί τόμος 19ος , Αρχείο Ν. Πιεράκου

Πεταλίδι- Η Αποικία Των Μανιατών (Α’ Μέρος)

Ο Καποδίστριας είχε αποφασίσει να παραχωρήσει εκτάσεις γης και ακίνητα πρώην Τουρκικής ιδιοκτησίας σε αγωνιστές της επανάστασης του 1821 ώστε να ανταμειφθούν από την πολιτεία για τις εκδουλεύσεις τους αλλά και για να κλείσει τελικά το ζήτημα των «εθνικών γαιών» που είχε δημιουργηθεί. Το σχέδιο αυτό πάγωσε μετά την δολοφονία του. Η έλευση του Όθωνα στην Ελλάδα εξασφάλισε πολιτική σταθερότητα και τελικώς με βασιλικό διάταγμα που δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ 25 του 1834 ξεκίνησε η παραχώρηση «εθνικών γαιών» στους δικαιούχους.

Ο αρχηγός της αποικίας Νικόλαος Πιεράκος 

Την ευκαιρία άδραξε ο Νικόλαος Πιεράκος Μαυρομιχάλης ο οποίος θέλοντας να ξεφύγει από τους επιθετικούς συγγενείς του στην Μάνη ανέλαβε την δημιουργία αποικίας, όπως ονομάστηκε, στην Μεσσηνία και συγκεκριμένα στο έρημο τότε Πεταλίδι. Αν και στην αρχή υπήρχαν αντιδράσεις από την δημογεροντία Κορώνης η οποία δεν ήθελε κοντά της ξένους αποίκους, τελικώς οι αντιδράσεις κάμφθηκαν και ο εποικισμός ξεκίνησε ήδη από το 1834. Το σχέδιο του οικισμού χαράχθηκε από τους Βαυαρούς Γ. Κόλμαν και Χ. Στράουβ. Η συνολική έκταση που αποδόθηκε στον Νικόλαο Πιεράκο ήταν 200 στρέμματα.

Το Βαυαρικό αρχιτεκτονικό σχέδιο του Πεταλιδίου

Από τα αποκόμματα των εφημερίδων της εποχής μπορούμε να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της αποικίας, η οποία ήταν γρήγορη και επιτυχής. Ήδη το 1836 έχουν εγκατασταθεί πάνω από 200 οικογένειες στο Πεταλίδι και πάνω από 120 οικίες έχουν ανεγερθεί. Ένα χρόνο μετά, το 1837 το Πεταλίδι ήταν μια κωμόπολη με πολλές έτοιμες οικίες και άλλες να θεμελιώνονται. Έχει ήδη χτιστεί η εκκλησία. Η πρώτη εκκλησία του Πεταλιδίου ήταν η Ζωοδόχος Πηγή. Η οικοδόμησή της άρχισε αμέσως με την ίδρυση της κωμόπολης από τους Μαυρομιχαλαίους, οι οποίοι όταν ήρθαν στο Πεταλίδι αρχικά στρατοπέδευσαν σε εκείνη την περιοχή.

Ο Ιερός Ναός Της Ζωοδόχου Πηγής

Χαρακτηριστικό στοιχείο των Μανιατών του Πεταλιδίου ήταν και η μεταξύ τους ομόνοια απέναντι στους ξένους, αλλά και οι μεταξύ τους βεντέτες. Όπως θυμούνται οι παλαιότεροι κάτοικοι του Πεταλιδίου είτε και μέσα από τις αφηγήσεις των προγόνων τους, το Πεταλίδι έγινε συχνά τόπος αντιπαράθεσης μεταξύ των μανιάτικων οικογενειών. Συγκεκριμένα αναφέρουν ότι η κεντρική πλατεία του Πεταλιδίου έγινε συχνά πεδίο σύγκρουσης των Μανιατών και απόδειξη αυτού ήταν οι τρύπες από τις σφαίρες που υπήρχαν στις μουριές της πλατείας από τα πυρά που αντάλλασσαν οι οικογένειες μεταξύ τους.

Πολλοί κάτοικοι θυμούνται ακόμα Βεντέτες οικογενειών που είχαν αφήσει εποχή, τις οποίες για ευνόητους λόγους δεν μπορούμε να αναφέρουμε στην εργασία μας, καθώς οι μνήμες είναι ακόμα νωπές . Οι βεντέτες μεταξύ των οικογενειών άρχισαν να φθίνουν γύρω στο 1920, όταν άρχισαν να αναμειγνύονται με τους κατοίκους των γύρω χωριών, να κάνουν μεικτούς γάμους και να ξεφεύγουν από το αυστηρό εθιμικό δίκαιο που κουβαλούσαν από τη Μάνη.

Παρακάτω δημοσιεύουμε μερικά από τα μανιάτικα επώνυμα και το χωριό καταγωγής που μπορεί να βρει κάποιος στο Πεταλίδι.

1834 Παναγιωτούνης Οίτυλον

1836 Μαρτάκος Δρύαλον

1840 Σπυράκος, Δαιμονάκος Γέρμα

1844 Ξαρχάκος Σταυρί

1845 Αυγουλέας Τροχάλακας, Καραβίτης

1846 Καραμοϋζης Χαριά Κούνος

1847 Γρουσοΰζης (Γρουσουζάκος) Αρεόπολις, Ξαρχάκος Σταυρί

1848 Οικονομάκης Αρεόπολις

1850 Πικουλάκης Αρεόπολις, Μολώνης Πλάτσα

1851 Στραβόλαιμος Αρεόπολις

1852 Μαρκίδης (Μαρκέας) Κάμπος, Σταυρακόπουλος Βαχός,  Σουκαράς Σταυρί, Ψυλλάκος Σταυρί

1853 Δαμήλος Δολοί

1854 Γριβέας Οίτυλον, Μαριόλης Δρυ

1856 Καψάκος Σταυρί, Λουγκάνης Δρύαλον, Λεουτσάκος Κηπούλα

1858 Διπλαράκος Οίτυλον, Μωκάκος Σταυρί, Τσακάκος Κηπούλα

1859 Κουλιζάκος Παχιάνικα, Σκλαβόλιας Μπουλαριοί

1860 Μπαζίνας Οίτυλον

1862 Αλεμάγκος Ξεχώρι, Κορωναίος Αρεόπολις, Στεφανάκος Πύργος, Χιουτάκακος Κουσκούνι

1863 Αλαφρής Κοίτα, Μονέδας Παχιάνικα, Μιχαλαράκος Αρεόπολις

1864 Γιαννακάκος Κούνος, Σιφίλιας – Κουμεντάκος Μίνα, Τσακάκος Κηπούλα, Χορταρέας Πλάτσα, Κουράκος Κούνος

1866 Αλέπης Αρεόπολις, Γιδάκος Οχιά, Δικαιουλάκος Πύργος, Κατσιμαντής Κούνος, Λαδάς Πύργος

1866 Μαυρομιχάλης-Ροδίτης Αρεόπολις, Σάσσαρης Μέζαπον

1867 Ιατρόπουλος Οίτυλον, Μπραΐμης Έρημος, Μαλιαρίτης (Μαλιαράκος) Οχιά, Ξιφαράς Αρεόπολις, Πενταρβάνης Κηπούλα

1868 Καβαλλιώτης – Πετράκος Κάββαλος

1869 Γουρουνάς Πηγάδι – Πλάτσα, Παπαδάκος – Πιρούνιας Καφιόνα, Σκαφιδάς Κούνος, Γεωργίκος Πηγάδια

1870 Παρασκευάκος Σταυρί, Τρουπάκης Καρδαμύλη

1872 Λαγούδης Μπρίκι

1873 Κατσαράς Κηπούλα, Λαγιάκος Κοίτα, Μπαρελάκος Αρεόπολις

1874 Βλαστός Πανάγος, Παπαδόγγονας Κούνος

1875 Δαζέας Κάμπος, Καλογεράκος Κελεφά

1876 Βορεάκης Πύργος, Κουσουλάκος Αρεόπολις, Σασσανάκος Χαριά, Τσικρικάς Βάθεια

1877 Κουμεντάκος Αρεόπολις, Πασαρέας Κεχριάνικα, Τσιλιβαράκος Κουλούμι

1881 Τσιρίβας Δρυ

1882 Κουρεντζής Κυπάρισσος, Μπουκουβάλας Κάβαλλος, Μωράκος Αρεόπολις

1884 Κορκολιάκος-Δημάκος Κηπούλα

1886 Βαρδαλάς Κατωπάγκι, Καριζώνης Χαριά, Κατσιγιάννης Μηλιά, Στραβάκος Πύργος, Σπυριδάκος Κατωπάγκι

1887 Γαρδελάκος Κηπούλα, Γεωργουλάκος Σταυρί

1891 Αλμυράντες Κοίτα, Αγραπίδης Κοίτα

1896 Παχής  Παχιάνικα

1897 Πουλάκος Χαριά

1899 Πέτρουλας Οίτυλον

1901 Κοττέας Κεχριάνικα

1904 Δουράκης Καστάνια

1909 Λιέας Πραστίον

1917 Τσιτομενέας Ξεχώρι

Να σημειωθεί:

  • Ότι οι περισσότεροι άποικοι στο Πεταλίδι προέρχονταν από την Μέσα δυτική Μάνη όπως ακριβώς και ο Νικόλαος Πιεράκος Μαυρομιχάλης. Είναι δε ελάχιστοι οι Μανιάτες από την ανατολική Μάνη όπως ο Παχής και ο Μονέδας. Το πιο πιθανόν είναι να ήταν φίλοι και σύμμαχοι του οπλαρχηγού κατά την επανάσταση.
  • Ο Βλαστός παραδίδεται ότι ήταν ο πρώτος έποικος και ότι ήταν βοσκός.
  • Τα Στραβολεμαίικα που βρίσκονται δίπλα στο Πεταλίδι δεν αποκλείεται να προέρχονται από μέλη της οικογένειας Στραβόλαιμου της Αρεόπολης.

Πηγές

  1. 1.      http://lyk-petal.mes.sch.gr
  2. 2.      ΛΑΚΩΝΙΚΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙ ΤΟΜΟΣ 19ος Δικαίου Βαγιακάκου «Το αρχείο του Νικόλαου Πιεράκου  Μαυρομιχάλη»
  3. 3.      www.mani-org.gr

Οι θεραπευτικές ιδιότητες του Ελληνικού ελαιόλαδου

Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη, οι άνθρωποι είχαν εντοπίσει, εκτός των άλλων, και τις φαρμακευτικές δράσεις του ελαιόλαδου. Το λάδι κατείχε ξεχωριστή θέση στη διατροφή, αλλά και θεωρούνταν και φάρμακο από τους αρχαίους Έλληνες. Και όχι μόνο αυτό, είχαν εμβαθύνει τόσο πολύ, που γνώριζαν, ποιος τύπος λαδιού, έχει περισσότερες δραστικές φαρμακευτικές ιδιότητες στην προστασία της υγείας, και ποιος όχι. Σήμερα 2.500 χρόνια μετά, ο κόσμος ανακαλύπτει πάλι αυτές τις ιδιότητες…

Ήδη στις ΗΠΑ, το λάδι θα αρχίσει να βρίσκεται στα ράφια των φαρμακείων, καθώς οι επιστήμονες ανακαλύπτουν όλο και περισσότερο, ευεργετικές για την υγεία ιδιότητες που διαθέτει το πολύτιμο, εθνικό μας προϊόν. «Εξειδικευμένα ελαιόλαδα», βρίσκονται λοιπόν, στις προθήκες των φαρμακείων στις ΗΠΑ.

Μελέτη ελληνικής, ερευνητικής ομάδας του πανεπιστημίου της Αθήνας, που ξεκίνησε με κίνητρο τις αναφορές στις φαρμακευτικές ιδιότητες του λαδιού στην αρχαία Ελλάδα, αλλά και στις ιδιότητες που αναφέρονται στις μετέπειτα λαϊκές παροιμίες, απέδειξε ότι το ελαιόλαδο, εκτός από τις αντιοξειδωτικές, νευροσπαστικές, καρδιοπροστατευτικές και πλήθος άλλων ιδιοτήτων που διαθέτει, διαθέτει και 2 ουσίες που επιδρούν καθοριστικά υπέρ της υγείας μας. Την ουσία ελαιοκανθάλη. Μια ουσία με ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση, εφάμιλλη με εκείνες που περιέχουν τα σύγχρονα φάρμακα. Και την ελαιασίνη, που είναι η πιο ισχυρή αντιοξειδωτική ουσία  του ελαιόλαδου. Δηλαδή, το ελαιόλαδο έχει και αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση, απίστευτα ισχυρές.

Και μην σας κάνει εντύπωση, όλοι έχουμε γευτεί την… ελαιοκανθάλη. Είναι η ουσία που ευθύνεται για το κάψιμο που νιώθουμε στον λαιμό, όταν καταπίνουμε φρέσκο, «ωμό» λάδι. Οι έμπειροι ελαιοκαλλιεργητές μάλιστα, καταλαβαίνουν ότι ένα λάδι είναι καλό, από αυτό το κάψιμο.

Ο επικεφαλής της έρευνας, επίκουρος καθηγητής φαρμακογνωσίας, κ. Προκόπης Μαγιάτης και η συνεργάτιδα του κ. Ελένη Μέλλιου, πραγματοποίησαν έρευνα σε 150 δείγματα ελαιόλαδου, σχεδόν από ολόκληρη την Ελλάδα, από την Πελοπόννησο, τη Μεσσηνία, τη Λακωνία, την Ηλεία, την Κορινθία, την Αργολίδα, την Αττική, τη Βοιωτία την Εύβοια, τη Χαλκιδική, τα νησιά του Ιονίου, την Πρέβεζα τη Θάσο και τη Λέσβο. Ανέλυσαν επίσης δείγματα από ελαιόλαδο από την Καλιφόρνια των ΗΠΑ. Το συμπέρασμα ήταν, ότι η ποσότητα των αντιφλεγμονωδών ουσιών στο λάδι, της Κορωνέικης ελιάς, είναι αρκετά υψηλή. Επίσης η ποσότητα των ουσιών αυτών μέσα στο λάδι της Μεσσήνης είναι πολύ υψηλότερη από το μέσο όρο.

Η μελέτη αυτή σε καμία περίπτωση δεν αφορά τη γευστική ποιότητα του λαδιού, αλλά μόνο την προοπτική αξιοποίησης του, ως προς τον προστατευτικό, φαρμακευτικό χαρακτήρα του λαδιού. «Είναι βέβαιο ότι και άλλες περιοχές της Ελλάδας, διαθέτουν παρεμφερή χαρακτηριστικά στο λάδι τους. Μεμονωμένα δείγματα από Λακωνία, Θάσο και Κρήτη, έδειξαν τέτοια δυναμική.» τονίζει ο κ. Μαγιάτης.

Το ελαιόλαδο είναι ένα εθνικό προϊόν και πρέπει να αξιοποιηθεί περισσότερο. Ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδα, κατάληξε χαρακτηριστικά: «Όνειρο μας είναι η δημιουργία ενός πανεπιστημιακού κέντρου Ελαιόλαδου, που θα ασχολείται με τη μελέτη του Ελληνικού λαδιού και τη συνεισφορά του στην υγεία του ανθρώπου»

Εξάλλου όπως λένε, δεν είναι μακριά η ημέρα που θα δούμε επεξεργασμένα ελαιόλαδα να περνούν το κατώφλι του φαρμακείου.

Iatropedia.gr

Λιαντινιωτιάνοι (Καρβελάς)

old_book_bindings

Οικογένεια Λιαντινιώτη (Καρβελάς)

Στο παρόν άρθρο θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε την πορεία της οικογένειας Λιαντινιώτη από την περιοχή του Μαλευρίου της κάτω Μάνης. Όπως προκύπτει από την τοπική παράδοση αλλά και από το ίδιο το όνομα της οικογένειας, τα μέλη της έλκουν καταγωγή από το χωριό Λιαντίνα της ορεινής Λακεδαίμονας. Το παλαιότερο μέλος της οικογένειας Λιαντινιώτη είναι ο Θωμάς Λιαντινιώτης ο οποίος γεννήθηκε πιθανότατα μεταξύ του (1775- 1780). Μάλιστα η επανάσταση του 1821 το πρόλαβε ιερέα- οικονόμο κάποιας εκκλησίας στον Καρβελά. Η παραπάνω ημερομηνία γέννησης είναι πιθανή καθότι ο γιος του Γεώργιος Παπαδάκος ή Λιαντινιώτης γεννήθηκε στα 1804.

Απόσταση Λιαντίνας – Καρβελά

Από το μέγεθος της οικογένειας το 1821, (δεν πρέπει να ξεπερνούσαν συνολικά τα 10 μέλη) και τις παραπάνω ημερομηνίες γέννησης οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως η οικογένεια κατέβηκε στην Μάνη την περίοδο 1760-1780. Οι λόγοι της μετακίνησης παραμένουν άγνωστοι. Η απόσταση των δύο οικισμών είναι πολύ μεγάλη για την εποχή.(20 χιλ.). Οικονομικοί λόγοι λίγο δύσκολο καθότι ο τόπος φτωχότερος. Λόγοι ασφάλειας πιθανότεροι καθότι μεσολάβησαν τα Ορλοφικά. Τέλος θα μπορούσε να είναι και άλλοι λόγοι όπως κουμπαριά μέσω γάμου. (γαμπρός στον Καρβελά ο Λιαντινιώτης).

Κατά την επανάσταση του 1821 η οικογένεια Λιαντινιώτη αν και μικρή σε στρατιωτική και πολιτική ισχύ στην περιοχή της συμμετείχε ενεργά. Τέσσερα (4) μέλη της έδρασαν επισήμως στον αγώνα εκ των οποίων ο παπά- Θωμάς οικονόμος Λιαντινιώτης έλαβε τιμητικά το αργυρό αριστείο του αξιωματικού. Μάλιστα στα Γ.Α.Κ φακ.283 έγγραφο 32 σε λίστα αγωνιστών της Μάνης ο διοικητής Λακωνίας γράφει δίπλα από το όνομα του σαν σημείωση «ούτος ως ιερεύς δια τον αγώνα είναι καλό να λάβη το αργυρούν αριστείο». Το έλαβε μάλιστα από τον Ζερβομπεάκο που ήταν ο ισχυρότερος οπλαρχηγός του Δήμου Μαλευρίου. Είναι αλήθεια πως στους ιερείς της εποχής δίνονταν τιμητικά τίτλοι αξιωματικού σεβαστικά ως προς το ιερατικό τους σχήμα. Υπογράφει μάλιστα ως κάτοικος κοινότητας Μαραθέας. Στην αίτηση που ο ίδιος έκανε για το αριστείο πολέμου αναφέρει πως συμμετείχε σε διάφορες μάχες όπως στην Μονεμβασιά, Τρίκορφα, Άργος, πολιορκία Μεσσηνιακών φρουρίων.

Έγγραφο του Διοικητή Λακωνίας το 1841, στο νούμερο 12 ο παπά Λιαντινιώτης 

Στους εκλογικούς καταλόγους του 1847 στον Καρβελά Μαλευρίου καταγράφονται (4) αρσενικά μέλη της οικογένειας αλλά είναι πιθανό να μην είναι όλοι καταγεγραμμένοι καθότι οι εκλογικοί κατάλογοι της εποχής χαρακτηρίζονται από υψηλή αναξιοπιστία. Το 1871 ωστόσο καταγράφονται στα δημοτολόγια της εποχής (8) αρσενικά μέλη της οικογένειας με το όνομα Λιαντινιώτης ενώ (2) καταγράφονται με το όνομα Παπαδολιαντινιώτης ως απόγονοι του παπά Θωμά και του γιου του.

Κατά την νεότερη ιστορία βρίσκουμε τον Μιχαήλ Π. Λιαντινιώτη (1884), στο Α΄ ελληνικό σχολείο Γυθείου, την περίοδο 1895-1897.

Πηγές

  1. Γ.Α.Κ φακ. 283 έγγραφο 32
  2. Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές, Σταύρου Καπετανάκη
  3. Άνθη της πέτρας, Κ. Κάσση
  4. Η Μέση εκπαίδευση στο Γύθειο, Πέπη Γαβαλά

Κιππούλα

Η Κιππούλα είναι ένα χωριό της Μέσα Μάνης το οποίο, απέχει 26 χλμ απο την Αρεόπολη και 56 χλμ απο το Γύθειο. Λανθασμένα αναφέρεται ώς Κηπούλα. Το όνομα πιθανώς προέρχεται απο την παράφραση του ονόματος της Αρχαίας Ιππόλας (Ιππόλα-Χιππούλα-Κιππούλα), η οποία βρισκόταν στην Άνω Πούλα και ήταν αφιερωμένη στην προστατιδά της, την Ιππολαΐτιδα Αθηνά (εξ’ού και το όνομα της).

Στην περιοχή τοποθετείται και το κάστρο της Μακρυνάς ή Κάστρο της Άνω Πούλας το οποίο αποτέλεσε την ακρόπολη της Ιππόλας.

Η Ιππόλα ήταν μία εκ των πόλεων του κοινού των Ελευθερολακώνων, αλλά δεν αναφέρεται απο τον Παυσανία πιθανότατα διότι τα χρόνια της περιηγησής του (το τρίτο τέταρτο του 2ου αιώνα μχ.) η πόλη είχε καταστραφεί.

Η επιγραφή όμως την οποία βρήκε ο Φόρστερ (Forster) στο Λεύκτρο της Μεσσηνιακής Μάνης το 1904 δείχνει ότι η Ιππόλα (Δυτικά της Κηπούλας-στην Άνω Πούλα) υπήρχε στα Ρωμαϊκά χρόνια και ήταν μία από τις πόλεις που ανήκαν στο Κοινό των Ελευθερολακώνων. Το απόσπασμα της επιγραφής είναι το ακόλουθο:

«…Επειδή παραγενόμενοι. δικασταί…τάς πόλιος των Ιππολαίων…Γράψαι δε και αντίγραφον τας προξενίας και αποστείλαι γράμματα ποτί ταν πόλιν των Ιππολαίων και τους εφόρους όπως αναγραφήι εις το …Ποσιδάνος…»

Αρχαία επιγραφή που αναφέρεται στους κάτοικους της Ιππόλας

Κατά την Φραγκική εποχή έγιναν κάποιες προσθήκες απο τους Φράγκους στην προυπάρουσα τείχιση του Βράχου και χρησιμοποιήθηκε απο αυτούς, ώς κέντρο ελέγχου της περιοχής.

Μεταγενέστερα το κάστρο πέρασε στα χέρια της πατριάς των Νικλιάνων, όπου έγινε προσωπικό τους ορμητήριο.

Κατά την Καποδιστριακή περίοδο πειρατές απο την Κιππούλα είχαν πλούσια δράση στην περιοχή του Cavo Grosso.

Τοίχος του κάστρου της Άνω Πούλας

Στην περιοχή της Άνω Πούλας έχουν ανακαλυφθεί υπολειμματα πιθαριού, τα οποία ανάγονται στα μεσοελλαδικά χρόνια (2000-1600 π.Χ.).

Αξιόλογες είναι οι εκκλησίες της Αγίας Παρασκευής (10ου – 12ου αι.) η οποία είναι κτισμένη στο εσωτερικό του μεταγενέστερου ναού του Αγίου Δημητρίου και έχει πολλά εντοιχισμένα ανάγλυφα στο εσωτερικό της, τα οποία έχουν μεταφερθεί από το κάστρο της Άνω Πούλας.

Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου και στο εσωτερικό του η Αγία Παρασκευή

ΒΑ του χωριού βρίσκεται η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων, η οποία κατασκευάστηκε το 1265 μχ. ενώ λίγο έξω απο το χωριό συναντάμε τον Άγιο Νικήτα, ο οποίος έχει θαυμάσιες αγιογραφίες στο εσωτερικό του.

Οι Άγιοι Ανάργυροι (c.1265 μχ.)

ΑΠΟΓΡΑΦΕΣ

ΚΙΠΠΟΥΛΑ: 1844: 199 κατ. , 1853: 194 κατ. , 1861: 225 κατ., 1879: 191 κατ. , 1889: 232 κατ. , 1896: 206 κατ. , 1907: 258 κατ. , 1920: 234  κατ. , 1928: 99 κατ. , 1940: 142 κατ. , 1951: 84 κατ. , 1961: 44 κατ. , 1971: 21 κατ. , 1981: 23 κατ.

Οι Κλέφτες Στη Μάνη

Λίγο πριν το 1821

Τότε ελυμαίνοντο οι κλέφτες οι Κολοκοτρωναίοι Θεόδωρος και Ιωάννης αδελφοί, ο Γιώργης από τον Αετό της Τριφυλίας και ελήστευον τους ομόφυλούς τους χριστιανούς και είχον άσυλο τα Πηγάδια και την Μάνη. Εκεί είχον το άσυλόν τους και ηνάγκαζον δια της ληστείας τους προεστούς δια να τους βάνουν αρματολούς και ότι δήθεν ούτοι να εμποδίζουν την τε ληστείαν και την ζωοκλοπή από τν τόπο και κατά καιρόν τους έβγαναν και μπιουγιουρντί του πασιά ως τοιούτους διοριζόμενοι. Αλλά όταν τους έκοβαν τα χάρτζια ταύτα ήτοι τους λουφέδες των εθύμωναν και ήρχιζαν την παλαιάν τους τέχνη με περισσότερη επίτασην.

Το φαράγγι του Ριντόμου στα Πηγάδια ( λημέρι κλεφτών )

Στο παραπάνω απόσπασμα οφείλουμε να παραθέσουμε μερικές διευκρινήσεις …..

1. Ο Γιώργης που αναφέρει στο κείμενο είναι ο Γιώργος Μπέλκος από τον Αετό Μεσσηνίας γνωστός για την προεπαναστατική του δράση στην περιοχή.

2. Ο Παπατσώνης μη γνωρίζοντας καλά την περιοχή της Μάνης αναφέρει ξεχωριστά το χωριό Πηγάδια. Στην πραγματικότητα το χωριό ανήκε πάντα στα χωριά της Μάνης. Μάλιστα το επέλεγαν οι κλέφτες σαν καταφύγιο γιατί ήταν στα σύνορα της Μάνης

3. Ο Παπατσώνης μιλά με περιφρονητικά λόγια για την προεπαναστατική δράση των αναφερθέντων ανδρών διότι ως πρόκριτος είχε έρθει πολλές φορές σε ρήξη με τους κλέφτες. Οι πρόκριτοι της Πελοποννήσου είχαν αποκτήσει δύναμη είτε λόγω εμπορίου είτε λόγω μεγάλων γεωργικών εκμεταλλεύσεων με την ανοχή των Τούρκων που εξασφαλιζόταν με το ανάλογο ποσό.