Μανιάτες Και Μαλτέζοι Πειρατές

Οι επεκτατικές διαθέσεις των Οθωμανών τόσο στην στεριά όσο και στην θάλασσα καθώς επίσης και οι βαρβαρότητες κατά των χριστιανικών πληθυσμών, οδήγησαν την περίοδο της Τουρκοκρατίας σε μεγαλύτερη συσπείρωση τους χριστιανικούς λαούς της Ευρώπης. Η συσπείρωση αυτή δεν μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστες και τις σχέσεις μεταξύ των κουρσάρων της Μεσογείου οι οποίοι άρχισαν να δρουν σύμφωνα με τα θρησκευτικά τους πιστεύω ιδίως από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα.

Η περιοχή της Μάνης λόγω του πτωχού εδάφους της σε παραγωγή, εκμεταλλεύτηκε την θάλασσά της προκειμένου να εξοικονομήσει οικονομικούς πόρους. Πάρα πολλοί Μανιάτες στράφηκαν στην πειρατεία, κυρίως κατά των Οθωμανών, οι οποίοι τους πίεζαν. Σύμμαχοι σε αυτές τις δραστηριότητές τους ήταν οι κουρσάροι της Μάλτας και της Σαρδηνίας. Το κοινό θρησκευτικό πνεύμα σε συνάρτηση με την κοινή υποστήριξη οδήγησαν στην αμοιβαία λειτουργία και σεβασμό. Δεν ήταν λίγες οι φορές μάλιστα που Μαλτέζικα πειρατικά έβρισκαν καταφύγιο στις ακτές της Μάνης και το ανάποδο.

Στην παρακάτω επιστολή του καπετάνιου Δημήτρη Γρηγοράκη από το Σκουτάρι της ανατολικής Μάνης γίνεται φανερή η στενή σχέση Μανιατών και Λατίνων κουρσάρων – καραβοκύρηδων.

Διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου¹

«1753 σεπτεμβρίου πρότη πόρτο Παγανέα

Εκλαμβρότατος καπιτανέος sg καπετάν γιανή μόσκα και sg καπετάν γερολημω και sg καπετάν παυλό μαρέσκη και sg καπετάν παυλιό και επιλίπος καπετανέοι όπου κάνετε κούρσω εις το λεβάντε δουλεικώς χαιρετώ σας ανταμώς με όλους τους φιτσιάλους², με το να αγόρασα ένα καίκη από τα σφακιά βάνω καραβοκείρη τον σείφη παπαδάκη να ταξειδέβει όθεν εύρει ταξειδι, του έδοσα και βλεισείδι δυα να πραγματεύγετε τον οπιό καίκι αρμενίζει λατείνεια δύω. Διαυτώ περικαλώ την εκλαμβρότην σας όταν καπιτάρι να μην έχει καμίαν πίραξην. Διατή και το καίει εδικώς μας και το βλεισείδι εδικό μας. Ετζι είμε βέβεος εις την καλήν σας αγάπην πως δεν θέλετε να μου λείψει και μένω και εγώ ομπλγάδος³εις ότι με γνωρήζητε μην εχονδας άλλον μένω εις ορισμούς σας

Δουλός της εκλαμβρότη σας

Δημητράκη Λιγοράκη»

Με λίγα λόγια στην παραπάνω επιστολή ο πρόκριτος Δημήτρης Γρηγοράκης στέλνει ενημερωτική επιστολή στους Λατίνους κουρσάρους, να μην πειράξουν το πλοίο που αγόρασε και θα τους είναι υπόχρεος. Η επιστολή στέλνεται από το λιμάνι της Παγανέας κοντά στο Σκουτάρι. Η περιοχή πήρε το όνομά της από το ότι ήταν πειρατικό ορμητήριο. (έβγαιναν παγανιά = Παγανέα).

1 Κραντονέλλη Αλεξάνδρας «Ελληνική πειρατεία και κούρσος τον 18ο αιώνα» σελ. 326
2 αξιωματούχους
3 Υπόχρεος (obligate)

 

ΠΗΓΕΣ:

  • Κραντονέλλη Αλεξάνδρας «Ελληνική πειρατεία και κούρσος τον 18ο αιώνα»
  •  Ι.Π. Λεκκάκου «Μάνη, κοινωνική οργάνωση και ζωή»
Advertisements

Πειρατικές Ιστορίες – «Η καρδιά του Ιησού»

Είναι γνωστό ότι κατά την διάρκεια του 17ου και 18ου αιώνα στα παράλια της Μάνης, η πειρατεία, λόγω ανέχειας από τον υπερπληθυσμό της περιοχής, είχε γίνει βασική ασχολία των κατοίκων. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες βοηθούσαν στις επιδρομές και στη μεταφορά των λαφύρων. Δεν ήταν μάλιστα σπάνιες οι φορές όπου οι γυναίκες είχαν και μάχιμη συμμετοχή. Ιδιαίτερα έντονα ανέπτυξε πειρατεία η Μέσα Μάνη όπου ήταν και φτωχότερη.  Τα μικρά λιμανάκια της αποτελούσαν φονικά ορμητήρια. Χαρακτηριστικό της κατάστασης αυτής είναι το παρακάτω απόσπασμα …..

«Το 1786, το γαλλικό εμπορικό πλοίο ¨η Καρδιά του Ιησού¨ με κυβερνήτη τον πλοίαρχο P. Madaile, έχοντας ναυαγήσει στον Γερολιμένα κοντά στο Κάβο Γκρόσο, οδηγήθηκε μαζί με το πλήρωμα του στους Μπουλαριούς, ένα χωριό σε απόσταση τριών μιλίων, ιδιοκτησίας του Ηλία Μαντούβαλου. Το καράβι, τα παλαμάρια, η εξάρτυση του πλοίου καθώς και τα τόπια με τα υφάσματα τεμαχίστηκαν, χωρίστηκαν σε ίσα μερίδια και φορτώθηκαν στην πλάτη των γυναικών, που μετέφεραν ως και τα βαρέλια στα λημέρια τους».

Πύργος Μαντούβαλου στους Απάνω Μπουλαρίους

Το παραπάνω περιστατικό το οποίο περιγράφεται από τον Γάλλο Πουκεβίλ σε βιβλίο του, αποτελεί ιστορικό ντοκουμέντο. Πρώτον επιβεβαιώνει την παράδοση ότι το λιμανάκι του Γερολιμένα χρησιμοποιούταν ως πειρατικό ορμητήριο της οικογένειας Μαντούβαλου και άλλων οικογενειών της Μέσα Μάνης. Δεύτερον πιστοποιεί την ύπαρξη του επίθετου Μαντούβαλου ήδη από το 1780. Μάλιστα αναφέρεται ως ιδιοκτησία της  παραπάνω οικογένειας.

Έχουμε δηλαδή ένα μικρό είδος ντόπιου φεουδάρχη ανάλογο με εκείνους της έξω Μάνης χωρίς όμως κάποια αναγνώριση και επισημότητα. Ο λόγος για τον οποίο οι ντόπιοι απογύμνωσαν εντελώς το ναυαγισμένο πλοίο ήταν η ανέχεια. Η απομόνωση της περιοχής, η έλλειψη αναπτυγμένου εμπορίου, οι συχνοί πόλεμοι καθώς και η έλλειψη ρευστού έκανε πολλά είδη όπως τα υφάσματα δυσεύρετα.

Χένελλας (πειρατικό τραγούδι)

(ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΠΑΛΑΙΟΜΑΝΙΑΤΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ)

Χη σάλασ’ αντουρεύζεταϊ / Χένελλα, Χένελλας

Κάι παλεύεϊ με του βράχους /Χούσιουτα, Χούσιουτας

Έτσ’ αντουρεύγουμαϊ τσάι `γου /Χένελλα, Χένελλας

Κάι παλεύου με του Βλάχους / Χούσιουτα, Χούσιουτας

Κάι τα βουνά αντουρεύγοντάϊ /Χένελλα, Χένελλας

Κάι παλεύου με τα ισόινια / Χούσιουτα, Χούσιουτας

Έτσα τσάι `γου με τους εχτρούς / Χένελλα, Χένελλας

Σ’ αντουρεύγουμάϊ αϊούϊνα / Χούσιουτα, Χούσιουτας

Κάι η Τουϊρτσά έμ’ πάτηζε /Χένελλα, Χένελλας

Σ’ ούλη τη Μάνης τα χουϊρά /Χούσιουτα, Χούσιουτας

Τι άλλο καλό ε μάσαμε /Χένελλα, Χένελλας

Πεϊό κάλ’ απ’ τη λευτεϊρά /Χούσιουτα, Χούσιουτας.

(ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΚΥΡΙΑΚΟ ΚΑΣΣΗ)

Η θάλασσα αντρειεύεται

κι όλο παλεύει με τους βράχους

έτσ’ αντρειεύομαι κι εγώ

κι όλο παλεύω με τους Βλάχους

και τα βουνά αντρειεύονται

κι όλο παλεύουν με τα χιόνια

ετσά κι εγώ με τους οχτρούς

θα αντρειεύομαι αιώνια

και η Τουρκιά δεν πάτησε

σ’ ούλη της Μάνης τα χωριά

τί άλλο καλό δε μάθαμε

πιο κάλιο από την λευτεριά.

 

Όπως είναι γνωστό η πειρατεία αποτελούσε επάγγελμα τα χρόνια της τουρκοκρατίας και η περιοχή της Μάνης ήταν λόγω της γεωγραφικής της θέσης αλλά και λόγω του ελεύθερου πνεύματος των κατοίκων της κατάλληλη στο να ευδοκιμήσουν τέτοιες πρακτικές. Το παραπάνω τραγούδι είναι πειρατικό- ναυτικό τραγούδι της Μάνης κα περιγράφει με μεγάλη ένταση και ζωντάνια την περηφάνια που διακατείχε τους ανθρώπους αυτούς για την «Ελευθερία» που είχαν κερδίσει με τα όπλα τους και την αναγωγή της σε απόλυτο μάθημα ζωής.

  • Χένελλας σημαίνει Ελλάς
  • Χούσιουτας σημαίνει τιμή μας
  • Βλάχοι σημαίνει οι ξένοι. Οι εκτός μανιάτικης νοοτροπίας. (οι Βλάχοι ήταν κυρίως κτηνοτροφικός πληθυσμός, νομαδικού τύπου. Τελείως αντίθετος με τον πολεμικό πολιτισμό των Μανιατών).

οι Ολλανδοί περιηγητές Van Egmont και John Heyman αναφέρουν

« […] οι Μανιάτες αρνούνται να πληρώσουν φόρο στο Σουλτάνο. Πολλές φορές έστειλαν ο Τούρκοι δυνάμεις να τους υποτάξουν. Έτσι είναι οι μόνοι Έλληνες που μπόρεσαν να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους. Οι Έλληνες των γειτονικών περιοχών αποκαλούν τη Μάνη «Μεγάλο Αλγέρι». Είναι όλοι πειρατές εξ επαγγέλματος. Ακόμη και οι παπάδες τους ακολουθούν στις επιδρομές κι παίρνουν το ένα δέκατο από τις λείες ως δικαίωμα της εκκλησίας».