Ο Ξεβγάρτης Στην Μανιάτικη Παράδοση

Ένα απο τα γνωστότερα έθιμα της Μανιάτικης παράδοσης είναι ο Γδικιωμός. Όταν δύο οικογένειες αποφάσιζαν να ανοίξουν ”όχτρητα”(έχθρα), λίγα πράγματα μπορούσαν να εμποδίσουν ή να αναβάλλουν τις συγκρούσεις.

Ένα απο αυτά ήταν το Ξέβγαρμα. Όταν κάποιος ήθελε να κυκλοφορήσει δημόσια, χωρίς τον κίνδυνο να τον σκοτώσει κάποιος απο την αντίπαλη οικογένεια, τότε έπρεπε να συνοδεύεται απο τον Ξεβγάρτη.

Ο Ξεβγάρτης ήταν ένα άτομο απο ισχυρή οικογένεια, ουδέτερη ως προς τον πόλεμο. Οι εχθροί δεν τολμούσαν να χτυπήσουν τον Ξεβγάρτη ή τον προστατευόμενό του, γιατί τότε η οικογενειά του θα συμμαχούσε με αυτή του προστατευόμενου και θα γινόντουσαν πιο ισχυροί. Για να είναι σεβαστός ο Ξεβγάρτης έπρεπε να είναι απο αξιόλογο γένος και όχι απο αχαμνόμερη οικογένεια αλλιώς διέτρεχαν και ο ίδιος και ο προστατευομενός του.

«του μπάρμπα του Μπουγιουκλή εξέβγαινε και το ραβδί»

Παλιό Λαγιάτικο δίστιχο που αναφέρεται στο ισχυρό γένος των Μιχαλακιάνων. (Βουγιουκλάκηδων)

Ο Ξεβγάρτης δεν γινόταν να συνοδεύει κάθε μέρα το ίδιο πρόσωπο, αλλιώς θεωρούταν η πράξη του κοροϊδία πρός τους εχθρούς και δεν δεχόντουσαν το Ξέβγαρμα.

Πολλές φορές αν το σόι του Ξεβγάρτη ήταν ιδιαιτέρως ισχυρό, το ρόλο μπορούσε να αναλάβει όχι μόνο ενήλικας άντρας αλλά και γυναίκα ή παιδί. Υπήρχαν και περιπτώσεις όπου κάποιος μπορούσε να περάσει μπροστά απο τα σπίτια της αντίπαλης οικογένειας κρατώντας μόνο κάποιο προσωπικό αντικείμενο του Ξεβγάρτη ( Μαγκούρα, κομπολόι,τσιμπούκι κ.α).

φεύγει κι ο δήμος στο βουνί μα δίχως να χει ξεβγαλτή

Απο το μοιρολόι του Δήμου Τζανάκου

Ξεβγάρτης μπορούσε να θεωρηθεί και ένας ξένος, μη Μανιάτης. Οι Μανιάτες απο σεβασμό δεν χτυπιόντουσαν μπροστά σε ξένους. (…αυτοί δεν γνωρίζουν τα μανιάτικα).Τη νύχτα σπάνια γινόταν ξέβγαρμα, γιατί κάποιος μπορούσε να επιτεθεί επικαλούμενος τη δικαιολογία, ότι δεν ήταν ευδιάκριτος ο ξεβγάρτης και ο προστατευομενός του.

Στο παρακάτω μοιρολόι γίνεται άλλη μια αναφορά για τον Ξεβγάρτη και το ρόλο του.

Της Βγενικής

Ψηλοχαμπήλωσε σουκιά,

για να ξανανοίξω τα βουνά

κι’ όλα τα λειροχάλικα,

μην έρχεται ο Ληγόρης μου,

στην Καλαμάτα, πώλειπε

Μήπως και πάει από ψηλά,

και πάει στον κουμπαρώνε μας

στα Μαυρομιχαλιάνικα,

του βάλασι ψωμί έφαε,

του δώκασι κρασί έπιε,

κι απέει τον ερωτήσασι

μη θέεις κουμπάρε ξεβγαρτή,

κείνου του φάνη σα ντροπή

και σα μεγάλη προσβολή

Έδωκε μια κι’ έφυγε,

το δρόμο, ου επάαινε,

στη λούμπα¹ την αθόλωτη

συναπαντήθησα οι γιοχτροί²

σα φίλοι εχωρίσασι,

Μα με τον πιζωκολισμό,

εκείνοι ήτα εξ’οκτώ

κι’εκείνο ήτα μοναχό

Μνιά μπαταριά³ του δώκανε

και χάμου τον ξαπλώσανε

  1. Λακούβα-Λάκος
  2. Εχθροί
  3. Πυροβολισμός < λατινική λέξη  battuo (χτυπώ)

Η Οικογένεια Μαυρομιχάλη Κατά Την Α’ Τουρκοκρατία

Άλικα (φωτό Γιάννης Βουρλίτης)

Το όνομα Μαυρομιχάλης συνήθως μας φέρνει στο νου σκέψεις και συναισθήματα ανάμεικτα. Από ηρωικά κατορθώματα και επικές μάχες μέχρι πολιτικά παιχνίδια με Μεγάλες Δυνάμεις και πολιτικές δολοφονίες. Τα πράγματα ωστόσο δεν φαίνεται να ήταν πάντα έτσι. Η εξουσία και η δύναμη με την οποία έγιναν γνωστοί μέχρι και στην Ευρώπη δεν ήταν πάντα δεδομένη για την οικογένεια αυτή.

Κανείς δεν μπορεί να είναι απόλυτα σίγουρος για την ιστορική καταγωγή της οικογένειας Μαυρομιχάλη διότι δεν υπάρχουν απτές αποδείξεις ή γραπτά κείμενα ύπαρξής της κατά την βυζαντινή περίοδο. Ωστόσο υπάρχουν πλήθος παραδόσεων που επιβεβαιώνει η μία την άλλη.

Ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων στο έργο του «Μαυρομιχάλαι» μας πληροφορεί τα εξής:

 «Περί το 1340 ότε οι Τούρκοι κατέκτησαν την θρακικήν χερσόνησον, οικογένειες τινές εκ της πόλεως Καρδίας (Αδριανούπολης) κατέφυγαν εις Μάνη. Κοντά στο Ακρωτήρι Ταίναρον κείται χωρίον ονομαζόμενο Άλικα παρ’ αυτώ ελλιμενισθη ποτέ πλοίο μεταφέρον οικογενείας τινάς εκ της Ανδριανουπόλεως εις την Ευρώπην. Εκ τούτων έμειναν δύο εν τω Άλικα, άφ’ ων κστάγονται, η γενεά των Μαυρομιχαλαίων εκ της μιας και των Γρηγοράκηδων – Τζανετάκη εκ της άλλης»

Παρόμοια αναφορά κάνει στον Άγγλο περιηγητή William Leake, το 1805 περίπου, ένας Μανιάτης της οικογένειας Γρηγοράκη που ξεναγούσε τον περιηγητή στα Άλικα. Αναφέρει χαρακτηριστικά…

Μετανάστης λοιπόν από την ανατολική Θράκη ο Μιχάλης λέγεται πως ήταν το πρώτο μέλος της οικογένειας στην Μάνη. Επειδή ήταν φτωχός και έρημος (ορφανός) οι ντόπιοι τον είπαν «μαύρο». Έτσι προέκυψε το επώνυμο Μαυρομιχάλης. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση η τοποθεσία του σπιτιού της  οικογένειας Μαυρομιχάλη στα Άλικα ήταν στην περιοχή Αϊ Φιλίππηδες.

Εκεί δίπλα στην εκκλησία βρίσκεται το καλυβόσπιτο της οικογένειας Μαυρομιχάλη. Από την αρχιτεκτονική του σπιτιού και τις συνθήκες της εποχής γίνεται εύκολα αντιληπτό πως η οικογένεια για αιώνες αποτελούσε μια αχαμνόμερη (ανίσχυρη) οικογένεια της Μάνης. Σε μια περίοδο όπου οι κυρίαρχες οικογένειες του χώρου ήταν οι Κοσμάδες, οι Νίκλοι, οι Κοντόσταυλοι και άλλοι η οικογένεια Μαυρομιχάλη αποτελούσε μια αδύναμη και άσημη οικογένεια.

Καλυβόσπιτο αχαμνόμερου στα Άλικα

Ο Ιωάννης Φιλήμων συνεχίζει λέγοντας πως ο Μαυρομιχάλης και η απόγονοι του έφυγαν από τα Άλικα λόγω τοπικών ταραχών. Συγκεκριμένα αναφέρεται πως ήρθαν σε διενέξεις με την οικογένεια Ντουζέπη και από φόβο εγκαταστάθηκαν στο Λιμένι. Ας μην ξεχνάμε πως η οικογένεια Ντουζέπη ανήκε στην ισχυρότερη πατριά των Αλίκων τους Νικολεγιάννους. Η εγκατάσταση στο Λιμένι δεν πρέπει να μας παραξενεύει διότι ίσως δεν ήθελαν να προκαλέσουν με την παρουσία τους εκεί τους ισχυρούς Γιατριάνους και Στεφανοπουλιάνους του Οιτύλου.

Κατά άλλη εκδοχή, του καθηγητή Ν. Σαριπόλου, σε επικήδειο λόγο του, στον γιο του Πετρόμπεη, Αναστάσιο, (3 Μαΐου του 1870), ανέφερε ότι επί Ενετών πριν δύο αιώνες, στο χωριό Άλικα βρέθηκε ένα παιδί ορφανό που λεγόταν Μιχάλης. Κατά έθιμο δε της Μάνης τα ορφανά παιδιά ονομάζονταν «μαύρα». Τούτο προστέθηκε στο όνομα και έγινε Μαυρομιχάλης. Ο Μαυρομιχάλης αυτός, όταν μεγάλωσε, εγκαταστάθηκε στο Οίτυλο, όπου και νυμφεύθηκε και απέκτησε πολλά παιδιά, ένα από τα οποία και έγινε κληρικός και προχειρίσθηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη σε έξαρχο της Μάνης.

Όποια εκδοχή και αν ισχύει από τις δύο δεν αλλάζει το γεγονός ότι η οικογένεια Μαυρομιχάλη πριν ανέβει στο Οίτυλο από τα Άλικα όπου βρισκόταν, γύρω στα 1650 αποτελούσε μια πολύ περιορισμένης ισχύος οικογένεια και μετά από χρόνια και την ωρίμανση πολιτικών συνθηκών εξελίχθηκε στην ισχυρότερη οικογένεια της Μάνης με πρώτο γνωστό πρόσωπο τον Γεώργιο ή  Έξαρχο Μαυρομιχάλη από το Οίτυλο το 1700.

ΠΗΓΕΣ

  1. William Martin Leake “Travels in the Morea” volume 3
  2. Συλλογικό έργο – Ιωάννη Φιλήμονα «Μαυρομιχάλαι»
  3. www.mani.org.gr
  4. Τοπική παράδοση Αλίκων
  5. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας, παραδοσιακές εκκλησίες της Μάνης»
  6. Γ. Βουρλίτη «εικονόβιβλος της Μάνης» εκδόσεις αδούλωτη Μάνη
  7. Κωνσταντίνος Τσάτσος, Λογοδοσία μιας ζωής, Εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα 2000, τόμος Α΄
  8. Περιοδικό σύγγραμμα «Λακωνικαί Σπουδαί» τόμος 20ος  Αθήνα 2012

Μαντουβαλιάνοι(Κοίτα – Μπουλαριοί – Γερολιμένας) Β’ Μέρος

Οικογένεια Μαντούβαλου (Κοίτα – Μπουλαριοί – Γερολιμένας)

ΓΕΝΟΣ: Νικλιάνοι ΠΑΤΡΙΑ: Λιάνοι ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Μαντουβαλιάνοι

Κατά την μετεπαναστατική περίοδο η οικογένεια Μαντούβαλου ήδη είχε απλώσει σε πολλά χωριά της Μάνης με κυριότερα αυτά των πάνω Μπουλαργιών και Γερολιμένα. Η φιλοκυβερνητική της στάση οδήγησε στο να πάρουν πολλά μέλη της οικογένειας τον δρόμο του στρατιωτικού και να αναρριχηθούν σε υψηλά πόστα.

Κατά την διάρκεια πολιορκίας συγγενών τους Σκυλακιάνων στην Κοίτα από Βαυβαρούς του Φέδερ υποστήριξαν τις αρχές και όχι τους συγγενείς τους. Μάλιστα από τους πρώτους που μπήκαν στην φάλαγγα του Όθωνα ήταν ο Νίκος Μαντούβαλος με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού.  (παρακάτω ο προβιβασμός του στην εφημ. Κυβέρνησης)

Στους πρώτους ενόρκους των Οθωνικών χρόνων είναι και ο Παναγιώτης Λυράκος – Μαντούβαλος από τους Μπουλαριούς.

Με την πάροδο του χρόνου η οικογένεια αύξανε τα μέλη της και συνεπώς την δύναμή της. Μάλιστα παλιοί Μανιάτες έλεγαν όταν ήθελαν να περιγράψουν πολλούς ανθρώπους μαζί …Λαός Μαντούβαλος. Το 1862 ο Παναγιώτης Λυράκος ήταν ένας από τους ισχυρότερους Μανιάτες του δήμου Μέσσης. Το 1871 καταγράφονται στα δημοτολόγια της Μάνης (30) τριάντα Μαντουβαλιάνοι άνδρες, αριθμός τεράστιος για τα δεδομένα της εποχής. Με προσωνύμια όπως Βασιλαράκος, Μανωλάκος, Λυράκος, Μεσότριβος, Κουτήβελος, Ηλιόπουλος.

Η ιεραρχία στους Πάνω Μπουλαριούς μέσω τσάτιρας….

Οι Μαντουβαλιάνοι αντίδερο

Οι Κωστιάνοι στ απαντίδερο

Οι Κουβαριάνοι στα λεφτά

Οι Αμαγιάνοι στα σκατά 

Τέτοια ήταν η δύναμή τους που πολλές φορές μάλωναν και μεταξύ τους οι διάφοροι κλάδοι. Για δολοφονία μεταξύ τους λεγόταν

Ανήμερα του αγιασμού

Τον χιούσατε τον αγιασμό

Το αίμα σας το κρεμεζό

Εσείς το κάματε νερό

*Κρεμεζό = Κοκκινωπό

Έχθρητα είχαν ακόμα και με την ισχυρή οικογένεια των Βουγιουκλάκηδων- Μιχαλακιάνων της Λάγιας που όμως έληξε με γάμο για να μην λήξει με αιματοχυσία.

Βροντερό παρόν έδωσε η οικογένεια στους αγώνες της πατρίδας. Κατά την διάρκεια του μακεδονικού αγώνα διακρίθηκαν ο Νικόλαος και Θεόδωρος Μαντούβαλος. Μάλιστα είχαν δικές τους ομάδες εξού και τα καπετάν Νίκος και καπετάν Ταΰγετος. Συμμετείχαν και στους βαλκανικούς (1912 – 1913) αλλά και στην μικρασιατική εκστρατεία (1920- 1922) . Οι δύο τους πέθαναν αφού έφτασαν ψηλά στην στρατιωτική ιεραρχία.

Θεόδωρος Μαντούβαλος (Καπετάν Ταΰγετος)

Νικόλαος Μαντούβαλος (Καπετάν Νίκος)

Κατά την μικρασιατική εκστρατεία μάλιστα σκοτώθηκε ο Χρήστος Μαντούβαλος

Και του Μαντούβαλου ο γιος

Ο θρυλικός Μεσότριβος

Σκοτώθηκε στα Τουρκικά

Στου Σαγγαρίου τα βουνά

Κατά την εθνική αντίσταση η οικογένεια Μαντούβαλου θρήνησε τον Γιώργο Μαντούβαλο από την Κοίτα και τον Γιάννη Μαντούβαλο ( Μπανάκο )  από τους Μπουλαριούς. Μετά την απελευθέρωση οι πλείστοι της οικογένειας Μαντούβαλου ακολούθησαν την συντηρητική πολιτική παράταξη.

Το Σπίτι Του Αχαμνόμερου

Παραδοσιακά οι κοινωνικές τάξεις στην Μέσα Μάνη ήταν δύο. Οι ισχυροί της κάθε περιοχής λέγονταν σοϊλήδες ενώ οι ανίσχυροι λέγονταν αχαμνόμεροι. Η ισχύς δεν καθοριζόταν αναγκαστικά από την οικονομική επιφάνεια αλλά από το μέγεθος της οικογένειας. Όπως σε κάθε κοινωνία η διαφορά στις κοινωνικές τάξεις αντικατοπτριζόταν και στην κατοικία.

Το σπίτι του αχαμνόμερου δεν επιτρεπόταν να είναι επιθετικού τύπου. Αυτό συνέβαινε προκειμένου να βρίσκεται πάντοτε υπό τον έλεγχο των ισχυρών της κάθε περιοχής. Αν ο αχαμνόμερος έχτιζε ισχυρό σπίτι θα ήταν σε θέση να αμφισβητήσει την ισχύ των εκάστοτε αρχουσών  οικογενειών. Το σπίτι του λοιπόν δεν ξεπερνούσε τα 3 μέτρα ύψος ή κτιζόταν πάντοτε σε χαμηλότερο ύψος από τον σοϊλή προκειμένου να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση σε περίπτωση που είχαν έχθρητα μεταξύ τους. Πολλές φορές το σπίτι κτιζόταν κάτω από τον πύργο του ισχυρού που τους προσέφερε προστασία σε αντάλλαγμα εκδουλεύσεων. Αυτός λεγόταν ακουμπισμένος. Οι ακουμπισμένοι πολλές φορές ακολουθούσαν στις βεντέτες τους σοϊλήδες  σαν ένα σόι. Επίσης σπάνια ήταν η ύπαρξη πολεμικών κατασκευών στα σπίτια τους. Τέτοιες όπως κανόνια, ζεματίστρες, τουφεκότρυπες, πετρόμαχους. Οι στέρνες που διέθεταν στα σπίτια τους ήταν πάντα μικρές. Σημαντική δε ήταν η στέγη του σπιτιού. Σπάνια τους επέτρεπαν οι σοϊλήδες να έχουν στηθαία στα σπίτια τους. Αυτό συνέβαινε για να μειώνεται αισθητά ο βαθμός επικινδυνότητας. Χωρίς στηθαίο στην οροφή δεν μπορεί να πυροβολήσει και να καλυφθεί εύκολα. Οι μαρμάρες ( ταινάριο μάρμαρο ) αποτελούσαν την βασική πρώτη ύλη για την επικάλυψη της στέγης ενώ από κάτω ήταν ξύλινη. Σπουδαίο ρόλο έπαιζε και η θέση. Τα σπίτια των αχαμνόμερων μέχρι το 1850 που υπήρχε πειρατεία κτίζονταν παραλιακά καθότι στα ορεινά δέσποζαν οι ισχυροί μη αφήνοντας χώρο για τους υπόλοιπους.

Το σπίτι του αχαμνόμερου στην σκιά του πύργου ( τοιχογραφία )

΄Κάποτε ένας αχαμνόμερος αποσκερά βοήθησε Νικλιάνους σε μια αγοροπωλησία με ξένους. Οι Νικλιάνοι για να τον ευχαριστήσουν προσφέρθηκαν να του δώσουν κάτι. Αυτός τους ζήτησε αντί για χρήματα, να βγάλει κάποιες μαρμάρες και να σηκώσει στηθαίο. Όχι ψηλό αλλά στηθαίο. Πέσασι να τον φάσι οι Νικλιάνοι, δεν το δέχοντα με τίποτα. Άκου κουβέντες, λέασι΄. 

Ωστόσο δεν είναι λίγες οι φορές που αχαμνόμερες οικογένειες  είχαν μικρά πυργάκια ή και πύργους που κτίστηκαν αργότερα σε εποχές πιο πρόσφορες. Πολλοί μάλιστα από αυτούς κτίζονταν νύχτα για να μην τους δουν οι σοϊλήδες και τους επιτεθούν.

Η εναλλαγή ρόλων δεν εξέλειπε. Η αύξηση των αρσενικών μελών της γενιάς επέφερε και αλλαγή της οικιακής κατάστασης. Ο αχαμνόμερος μπορούσε να σηκώσει όροφο και να δημιουργήσει τετελεσμένο. Φυσικά όλα τα παραπάνω δεν είναι απόλυτα καθώς στις κοινωνικές σχέσεις μέσα στους αιώνες πολλοί παράγοντες μεσολαβούν.

Θεοδωρακιάνοι (Κάτω Μπουλαρίοι)

Οικογένεια Θεοδωρακάκη (Κάτω Μπουλαρίοι )

ΓΕΝΟΣ: Νικλιάνοι ΠΑΤΡΙΑ: Κουτρουλιάνοι ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Θεοδωρακάκης

Η οικογένεια Θεοδωρακάκη των Κ. Μπουλαριών ανήκει στην πατριά των Κουτρουλιάνων ( γενάρχης ο Κουτρούλης συγγενής ή ακόλουθος του Νίκλου) της μέσα Μάνης. Ιστορικά αποτελούσε ισχυρή οικογένεια στον χώρο του παλαιού δήμου Μέσσης με έδρα τους Κάτω Μπουλαριούς. Η παράδοση λέει πως προέρχονται από την Κοίτα.

Λέγεται ότι στους Μπουλαριούς παλιά χτήματα είχε κάποιος Γελάσης. Αυτός όμως μη έχοντας ανθρώπους πολλούς κάλεσε τον Γιώργο Θεοδωρακάκη από την Κοίτα για να μπει στην δούλεψή του. Κάποια στιγμή σε μια τοπική αψιμαχία με τους Σμαηλιάνους ο Γιώργος σκότωσε κάποιον από αυτούς. Ο Γελάσης ειδοποίησε και τους υπόλοιπους συγγενείς Κουτρουλιάνους ( Θοδωρακιάνους ) και διώξανε τους Σμαηλιάνους στην Οχιά όπου και μένουν. Έτσι εδραιώθηκαν οι Θεοδωρακιάνοι στους Μπουλαριούς.

Η οικογένεια κατοικεί στο ΝΑ τμήμα των κάτω Μπουλαριών όπου και είχε ισχυρό πύργο. Κατά την επανάσταση του 1821 συμμετείχαν 4 – 5 άνδρες της οικογένειας.

Το 1870 περίπου συγκρούστηκαν με τους συγχωριανούς τους Ρεσβανιάνους. Παρόλη την δύναμή τους ( ως Νικλιάνοι ) δεν επικράτησαν.

Ένα κανόνι επάρασι

Το κάστρο κανονάρεται

Κι ο πύργος μας μινάρεται

Θέσι να μας εδιώξουσι

Να μας εξακληρήσουσι

Με το πέρασμα του χρόνου διακλαδίστηκαν σε  άλλες οικογένειες που άλλες διατήρησαν το επίθετο και άλλες όχι, και κατοίκησαν και σε άλλες περιοχές της Μάνης όπως στον Γερολιμένα.

Χαραμιάνοι (Κοίτα)

Οικογένεια Χαραμή (Κοίτα)

Μια πολύ παλιά και εκτεταμένη οικογένεια στην περιοχή της Κοίτας είναι η πατριά των Χαραμιάνων. Το όνομα Χαραμής είναι Βυζαντινό και υπάρχουν δύο ερμηνείες για την προέλευση του. Από το Ελληνικό χάρμα ή από το Αραβικό που σημαίνει επιδρομέας. Ας μην ξεχνάμε πως οι μεσομανιάτες ασκούσαν πειρατικές επιδρομές κυρίως σε αλλόθρησκους ήδη από τους ρωμαϊκούς χρόνους. Αδελφές οικογένειες με τους Χαραμιάνους είναι ο Αυγουλέας και ο Δημαρόγκονας του Κούνου. Μάλιστα χαρακτηρίζονται ως ένα αίμα ( κοινής καταγωγής ).

Κατά τους βυζαντινούς χρόνους αποτελούσαν την ισχυρότερη οικογένεια στην Κοίτα μαζί με τους Καουριάνους απόγονους του Κάουρα που εποίκησαν στην Κοίτα γύρω στα 1460. Μετά την κάθοδο των Νικλιάνων στην περιοχή του τέως δήμου Μέσσης, οι Χαραμιάνοι εκτοπίστηκαν διατηρώντας όμως κάποια ισχύ στα γύρω χωριά του Κατωπαγγιού. Χαρακτηριστικό το δίστιχο της εποχής το οποίο τραγουδούσε Νικλιάνος:

 ‘‘Αν εφοβόμου Χαραμή και σκιάζομου Καούρη

Στον πύργο μ δεν ανέβαινα να κάμω τον γκιαούρη»

Μία από τις τελευταίες αναφορές παρουσίας των Χαραμιάνων στην Κοίτα ευρίσκεται στο Ημερολόγιο του πρακτικού γιατρού Παπαδάκη που γιάτρευε πληγές κατά την διάρκεια των εμφύλιων σπαραγμών στην Μάνη, στο φύλλο 33 «Πάνου Χόρα Κίττας» γύρω στα 1760

«Ο Κηριακούλης Χαραμής μπαλοτηά στο κεφάλι και χέρη, η νύφη του η Θοδωρού μπαλοτηά στο χέρι, ο γιόστις ο Βασίλης μπαλοτηά στο μηρί, ο αφέντης του μπαλοτηά στι μπλάτη».

Κατά την διάρκεια των Ορλοφικών πολλοί Χαραμιάνοι εγκατέλειψαν την Μάνη για διάφορους κοινωνικούς λόγους. ( Βεντέττες, οικονομικά, κτλ…). Κινήθηκαν κυρίως προς την περιοχή της Νεάπολης Λακωνίας και της Μονεμβασιάς όπου εγκαταστάθηκαν και άλλοι μετά τον απελευθερωτικό αγώνα. Η οικογένεια έλαβε μέρος στα Ορλωφικά και συμμετείχε στους αγώνες του Λάμπρου Κατσώνη. Αναφέρεται ο Παύλος Χαραμής (Παύλοβιτς), ο οποίος ακολούθησε τον Αλέξιο Ορλόφ στη Ναυμαχία του Τσεσμέ, διεκρίθη στην Αυλή της Μεγάλης Αικατερίνης και έφθασε μέχρι αντιστράτηγος του Ρωσικού Στρατού. Ο Παύλος Χαραμής εκκάλεσε στη Ρωσία τους δύο ανιψιούς του, τον Γιώργη Χαραμή και τον Δημητρό

Χαραμή, οι οποίοι μαζί με τον Πέτρο Χαραμή και τον Ιωάννη Χαραμή (όλοι από το Φαρακλό) έγιναν στη Ρωσία μέλη-πολεμιστές της Φιλικής Εταιρείας. Πριν από αυτούς έζησαν στην Οδησσό οι απόστολοι της Φιλικής Εταιρείας Παύλος Χαραμής (Παύλοβιτς) και Ιωάννης Χαραμής.

Κατά την διάρκεια της επανάστασης του 1821 η οικογένεια Χαραμή διακρίθηκε σε πολλές μάχες. (4) συμμετείχαν ενεργά ενώ ο Παναγιώτης Χαραμής έφθασε να γίνει ανθυπολοχαγός της Λακωνικής Φάλαγγας ( βαθμός ιδιαίτερα τιμητικός για την εποχή) προτεινόμενος από τον Αντώνη Πέτρου Μαυρομιχάλη. Η κατάληψη πολλών λακωνικών φρουρίων και ιδιαίτερα της Μονεμβασίας οδήγησε πολλούς Χαραμιάνους να αναζητήσουν την τύχη τους σε πιο εύφορα εδάφη.

Το 1870 μόλις ένας με το όνομα Χαραμής εγγράφεται στην Μάνη και αυτός στο χωριό Δρυ. Η πλειοψηφία της οικογένειας κατοικούσε στην επαρχία Επιδαύρου – Λιμηράς όπου διαπρέπει ως σήμερα. Κλάδοι της οικογένειας Χαραμή είναι ο Ψαράκος του Κολόπυργου και ο Μπεκάκος στο Δρυ της Μέσα Μάνης. Επίσης η οικογένεια Βατικιώτη της Νεάπολης.

Κατά τον 20ο αιώνα μεγάλη προσωπικότητα της οικογένειας Χαραμή ήταν ο Ιωάννης Χαραμής ακαδημαικός.

Μουρκιάνοι (Κοίτα-Παχιάνικα)

old_book_bindings

Οικογένεια Μουρκάκου

( Κοίτα-Παχιάνικα )

ΠΑΤΡΙΑ: Καντηριάνοι ΓΕΝΟΣ: Καντήρος ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Μουρκάκος

Μια ιδιαίτερα γνωστή οικογένεια τόσο στα αποσκερά όσο και στα προσηλιακά χωριά της μέσα Μάνης είναι η οικογένεια Μουρκάκου. Η οικογένεια αυτή ανήκει στην πατριά των Καντηριάνων συνοδών του Νίκλου κατά την κάθοδό του στην Μάνη από την Αρκαδία όπως λέει η παράδοση.

Οι Καντηριάνοι όντας ισχυροί – σοιλήδες απλώθηκαν στην γύρω περιοχή της Κοίτας ( Καλλονιοί ). Μαζί με αυτούς και η οικογένεια Μουρκάκου που ήταν από τους αρχικούς κλάδους της πατριάς. Με το πέρασμα των χρόνων επεκτάθηκαν για λόγους οικονομικούς και κοινωνικούς και σε άλλα χωριά της Μάνης. Στο χωριό Παχιάνικα ανέβηκαν γύρω στα 1700 διώχνοντας τους Μπαρμπαγιαννιάννους που ήταν εκεί στον Άγιο Νικόλα και χτίζοντας έναν πολυώροφο πύργο εδραίωσαν την δύναμή τους και στην Ανατολική Μάνη. Μάλιστα λέγεται πως μέχρι πρόσφατα ο Μουρκιάνικος πύργος είχε κανόνι αρκετά μεγάλο και πως όταν άνοιξε ο δόμος στα Πάνω Παχιάνικα κάποιος το έκλεψε. Στον ίδιο χώρο βρίσκονται και 2 οικογενειακές εκκλησίες.

Ο Μουρκιάνικος πύργος στα Πάνω Παχιάνικα

Η προσφορά και η δύναμη της οικογένειας Μουρκάκου φάνηκε και στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821, όπου τουλάχιστον 7 Μουρκιάνοι έλαβαν μέρος και τιμήθηκαν με τα ανάλογα αριστεία. Το 1870 τους συναντάμε ακόμα πιο ισχυρούς μετρώντας μόνο στα

Πάνω Παχιάνικα πάνω από 8 άνδρες και να είναι κεφαλάρια στην γενιά τους ( επικεφαλείς της πατριάς ). Μάλιστα ακόμα και σήμερα γηραιότεροι Παχιανιώτες μιλούν με δέος για την δύναμη που είχαν άλλοτε οι Μουρκιάνοι. Το 1912 – 1913 η οικογένεια συμμετείχε ενεργά και στους βαλκανικούς πολέμους μετρώντας μάλιστα και θύματα στον βωμό του καθήκοντος.

Ο Μήτσος Μουρκάκος έπεσε μαχόμενος κατά τον πρώτο βαλκανικό πόλεμο. Τον μοιρολόγησαν πολλές. Η γιαγιά του περήφανα είπε με την σειρά της….

»Γυναίκες ζας παρακαλού
Εμένα να μ ακούσετε
Γιατί είμαι μεγαλύτερη
Εγώ δεν θέου κλάματα
Άγιες ημέρες έρχουνται
Μον θέου να κάμου συμβουλή
Άντρες που χετε άρματα
Να φεύγετε στα Γιάννενα
Βοηθάτε τα παιδία μας
Τους Τούρκους να νικήσουσι»

Παλιά Μουρκιάνικα σπίτια στα Παχιάνικα

Η οικογένεια Μουρκάκου διατήρησε την δυναμική της μέχρι και το 1950 όπου και εκείνη ακλούθησε το κύμα της μετανάστευσης προς τα αστικά κέντρα και προς το εξωτερικό. Γνωστό παρατσούκλι της οικογένειας ήταν το Λιβανάκος. Εξού και ο στίχος από μοιρολόι για Μουρκάκο

Έλα κοντά μου Λιβανά…..

Σημαντικό θα ήταν να αναφέρουμε πως από αυτή την οικογένεια κατάγεται και ο Νίκος Μουρκάκος παλιός στιχουργός λαικών τραγουδιών.