Κοντογιαννιάνοι (Άλικα)

Man_oik

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ  (Άλικα)

ΠΑΤΡΙΑ: Νικολεγιαννιάνοι   ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Κοντογιαννιάνοι

Οικογένεια παλιά με διαχρονική παρουσία στον χώρο του χωριού Άλικα της Μέσα Μάνης, είναι η οικογένεια Κοντόγιαννη. Αποτελεί κλάδο της πατριάς των Νικολεγιάννων¹, η οποία λέγεται ότι προέρχεται από κάποιον πειρατή Νικολέα. Η πατριά αυτή θεωρείται από τις παλαιότερες του χωριού, ενώ κατά την δεύτερη Τουρκοκρατία ήταν η ισχυρότερη των Αλίκων όπως προκύπτει και από έγγραφα της εποχής². Στην πατριά αυτή υπάγονται και άλλες οικογένειες του χωριού. Μάλιστα η ισχύς της στον ορεινό χώρο του Σαγγιά μαρτυρείται και από τοπωνύμια, που φέρουν το όνομα τους σε παλαιότατους χρόνους (Βυζαντινούς?), όπως τα Νικολεγιάννικα καλύβια πάνω από το χωριό Νύφι που χρησίμευαν για κτηνοτροφικούς σκοπούς.

Επίσης η πατριά αυτή υπογράφει πρώτη σε υποσχετικό³ προς τον Αντωνμπεη Γρηγοράκη στις 15 Αυγούστου 1805, «Αλικάτες, Νικολεγιάννοι, Γαυριλιάνοι, και Μαρτιάνοι, όλοι κοινώς υποσχόμεθα τα άνωθεν»

Όσον αφορά το όνομα Κοντόγιαννης προφανώς προέρχεται από την σύνθεση του κοντός + Γιάννης, που σημαίνει ότι ο γενάρχης της οικογένειας ήταν κοντός και ονομαζόταν Γιάννης.

Η παλαιότερη επίσημη αναφορά της οικογένειας Κοντόγιαννη, γίνεται στην απονομή αριστείων αγωνιστών του 1821. Εκεί καταγράφεται αγωνιστής με όνομα Γιάννης Κοντογιαννάκος ή Κυριακάκος, ο οποίος γεννήθηκε το 1794. Από το αριστείο αυτό μπορούμε να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα. Το παρωνύμιο «Κυριακάκος» προφανώς αναφέρεται στον πατέρα του, ο οποίος πιθανότατα, μιας και δεν έχουμε ακριβή στοιχεία, γεννήθηκε γύρω στα 1765. Με λίγα λόγια ο Κυριάκος Κοντόγιαννης είναι το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε. Στον ίδιο κατάλογο καταγράφεται και ένας άλλος Γιάννης Κοντόγιαννης, ωστόσο δεν ξέρουμε αν πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο ή αν πρόκειται για πρώτα ξαδέρφια.

Η υπογραφή του Ιωάννη Κυριακάκου – Κοντογιαννάκου

Στις πρώτες επίσημες εκλογές του 1843, εμφανίζεται πάλι ο Γιάννης Κοντόγιαννης να υπογράφει έγγραφη επιστολή, μαζί με άλλους επιφανείς πολίτες του δήμου Μέσσης, στην οποία αναφέρει αυθαιρεσίες που συνέβησαν κατά την διάρκεια της εκλογικής διαδικασίας.

Μετά την επανάσταση του 1821 κλάδος της οικογένειας Κοντόγιαννη όπως και πολλές άλλες οικογένειες από την Μάνη, μετακινήθηκαν στην Ανατολική Λακωνία, (οι Κοντογιαννιάνοι στον Βλαχιώτη) είτε λόγω πολεμικών αποζημιώσεων είτε λόγω οικονομικών συνθηκών. Μάλιστα σε επιστολή προς την επιτροπή οικονομίας στέλνεται στις 17/11/1829 καταγράφονται τα εξής …..

«Προς τον Κυβερνήτη.

Στο Βλαχιώτη δύο αδελφοί Κοντογιανναίοι τους ήρπασεν ο θάνατος κατά την επιδρομήν του Ιμπραήμ και δεν έχουν κανένα κληρονόμον κατά συγγένειαν. Μόνη δε χήρα του ενός επιμένουσα εις την τιμήν του ανδρός της δεν ηθέλησε να δευτεροπαντρευθή μέχρι τούδε. Τα είδη της κληρονομίας ταύτης, καθ’ όσον εδυνήθη να εξακριβώση η Επιτροπεία δι’ επίτηδες απεσταλμένου της, διαλαμβάνεται εις την καταγραφήν υπογρεμμένην παρά των προκρίτων του χωρίου εκείνου, αντίγραφον της οποίας εγκλείεται. Επειδή η κληρονομία αύτη ανήκει νομίμως εις το Έθνος… η επιτροπεία περιμένει διαταγάς».

Άλικα την δεκαετία του 1960

Στον εκλογικό κατάλογο του 1871 οι Κοντογιαννιάνοι, που καταγράφονται είναι μόλις (2). Ωστόσο δεν είναι σίγουρο αν καταγράφονται όλα τα μέλη της με το επίθετο αυτό καθώς άλλοι συνήθιζαν να καταγράφονται με το μικρό όνομα των γονιών τους. Μάλιστα με το επώνυμο Κυριακάκος, καταγράφονται άλλα (6) άτομα.

Από προφορική παράδοση γνωρίζουμε πως το 1890, ο τότε δήμαρχος της περιοχής, Περιμένης, προκειμένου να έχει περισσότερες ψήφους, ενσωμάτωσε με το δικό του επώνυμο άλλες μικρότερες οικογένειες. Η οικογένεια Κοντόγιαννη αρνήθηκε πεισματικά κάτι τέτοιο.

Στο μητρώο Αρρένων της Κοινότητας των Αλίκων έχουμε τους εξής… (υπ όψιν συνήθως δεν καταγράφονταν όλα τα μέλη κυρίως από αμέλεια).

Κοντόγιαννης              Νικόλαος         του Κυριάκου               1849

Κοντόγιαννης              Βασίλης           του Ιωάννη                  1877

Κοντόγιαννης              Κυριάκος         του Βασίλη                   1878

Κοντόγιαννης              Κυριάκος         του Νικολάου               1881

Κοντόγιαννης              Ιωάννης           του Νικολάου               1887

Κοντόγιαννης              Κυριάκος         του Νικολάου               1897

Κοντόγιαννης              Βασίλης           του Κυριάκου               1911

Στους παραπάνω πρέπει να προστεθεί και Νικόλαος Ζ. Κοντόγιαννης ο οποίος γεννήθηκε το 1898 και το 1910 ήταν μαθητής μέσης εκπαίδευσης στο «Ελληνικό» σχολείο Κοίτας.

  1. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας, οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Ιχώρ Αθήνα 1990
  2. Σ. Καπετανάκη «Η Μάνη στην δεύτερη Τουρκοκρατία (1715-1821)» αδούλωτη Μάνη 2011
  3. Ό.π
  4. Σ. Καπετανάκη «αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές» αδούλωτη Μάνη 2008
  5. Ι. Π. Λεκκάκου «Μάνη, Ερανίσματα ιστορίας και Λαογραφίας» Μάνη 2004, σ. 73
  6. Δικαίου Βαγιακάκου «Τα Άλικα και η περιβάλλουσα περιοχή» Λακωνικαί Σπαυδαί τ. 20
  7. Πέπης Γαβαλά «τα σχολεία και οι μαθητές της Επαρχίας Οιτύλου»
Advertisements

Μαυρουτσιάνοι (Πιόντες)

Man_oik

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΑΥΡΟΥΤΣΟΥ (Πιόντες)

Είναι συχνό φαινόμενο στην Μάνη η παρουσία μιας οικογένειας να περιορίζεται σε συγκεκριμένο οικιστικό χώρο ή σε μια ευρύτερη κοντινή περιοχή προκειμένου να δημιουργούνται οι συνθήκες εκείνες που να εμπνέουν την ασφάλεια και την βιωσιμότητα της. Μια τέτοια οικογένεια, η οποία δεν συναντάται ιστορικά σε άλλο χωριό της Μάνης είναι και η οικογένεια Μαυρούτσου από τους Πιόντες.

Η οικογένεια Μαυρούτσου αποτελεί ανεξάρτητη οικογένεια – πατριά σε σχέση με άλλες οικογένειες της περιοχής. Παραδίδεται μάλιστα πως αποτελούσε παλαιότερα αρχοντική οικογένεια του τόπου, αλλά κατά την δεύτερη Τουρκοκρατία (1715 και έπειτα) εξέπεσε λόγω των συνεχών πολέμων στην περιοχή τόσο μεταξύ των Ελλήνων με τους Τούρκους όσο και μεταξύ των Μανιατών. Σε αυτό συνηγορεί και το επίθετο της οικογένειας το οποίο δεν είναι πατρωνυμικό όπως τα νεότερα, αλλά δηλωτικό κάποιου χαρακτηριστικού. (μαυρούτσος εκ του μαυριδερός).

Το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε είναι ο Δήμος (Δημήτρης) που έζησε στα 1716 και τραυματίστηκε σε τοπική έριδα μεταξύ των οικογενειών. Λέει χαρακτηριστικά στο χειρόγραφο του ο γιατρός Παπαδάκης στα 1716.

Έγηανε ο διμος ο μαυρούτζος στο κεφάλι πετριά

Επόμενο γνωστό μέλος της οικογένειας ήταν ο Κωσταντίνος Μαυρούτζος ο οποίος έκανε γαμπρό τον οπλαρχηγό Γιάννο Βουγιουκλάκη από την Λάγεια. Η γυναίκα του (Μαυρούτσου) έζησε ως το 1856.

Πυργόσπιτα της οικογένειας Μαυρούτσου

Η συμμετοχή της οικογένειας στον αγώνα του Έθνους για ανεξαρτησία δεν είναι εξακριβωμένη καθώς τόσο στα αρχεία αγωνιστών όσο και στο αρχείο αριστείων αγώνος δεν καταγράφονται μέλη με το όνομα «Μαυρούτζος» ή κάτι ανάλογο. Ωστόσο καταγράφονται από το χωριό Πιόντες πολλοί με πατρωνυμικά επώνυμα π.χ Παναγιωτάκος, τα οποία μπορεί να αποκρύπτουν μέλη της προαναφερθείσας οικογένειας.

Στον εκλογικό κατάλογο του 1871 η οικογένεια καταγράφει (7) επτά αρσενικά μέλη (μην ξεχνάμε ότι παλαιότερα ψήφιζαν μόνον οι άνδρες), χωρίς να αποκλείεται πως υπήρχαν και άλλα μέλη της οικογένειας που καταγράφηκαν γραφόμενοι με τα πατρωνυμικά τους ονόματα.

Ο Κωνσταντίνος Θ. Μαυρούτσος (γεννηθείς το 1891) από τους Πιόντες, πήγε στο ελληνικό σχολείο Λάγειας, το 1904. Κλείνοντας τα ιστορικά πρόσωπα της οικογένειας.

Με το πέρασμα του χρόνου η οικογένεια μεγάλωνε και προκειμένου να τελεί και μυστήρια σε προσωπικό χώρο έφτιαξε και δικές τις εκκλησίες, όπως ο Άγιος Ισίδωρος και ο Άγιος Δημήτριος ΝΑ του χωριού.

Πηγές

  • Κ. Κάσση «Μοιρολόγια της Μέσα Μάνης» 1979
  • Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» 1990
  • Δ. Δημητράκου «οι Νυκλιάνοι»
  • Γ.Α.Κ Αρχείο Βλαχογιάννη
  • Σελίδα Facebook Πιοντες Ανατολικής Μάνης
  • Γ.Α.Κ Πέπη Γαβαλά Οι μαθητές της Επαρχίας Γυθείου

Αραβούχιοι (Βάθεια)

Man oik

ΠΑΤΡΙΑ: Αραβούχιοι  ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Ξυπολιτιάνοι

Το πέρασμα των αιώνων αφήνει σημάδια και παραδόσεις στον τόπο και στην ιστορία. Πολλές φορές όμως τα σημάδια αυτά είναι ισχνά και ξεθωριάζουν. Οι μεταναστεύσεις του πληθυσμού, η έλλειψη ενδιαφέροντος οδηγούν στην λήθη. Ένα τέτοιο ξεθωριασμένο σημάδι από το πέρασμα του χρόνου στην ιστορία της Μάνης είναι και η πατριά των Αραβουχίων. Τα δεδομένα που έχουμε για αυτήν την όχι και τόσο γνωστή οικογένεια της Μάνης είναι λίγα ωστόσο αρκετά διαφωτιστικά για να μπορέσουμε να αντιληφθούμε το μέγεθος, την παρουσία της αλλά και την βαρύτητά της στον χώρο της Μάνης.

Δύο είναι βασικές ερμηνείες προέλευσης των γεναρχών αυτής της πατριάς. Η πρώτη τους θέλει να κατάγονται από Άραβες πειρατές, κυρίως λόγω του ονόματος της πατριάς. Η δεύτερη και πιο διαδεδομένη άποψη αναφέρει ότι προέρχονται από την πόλη Ράγουζα ( Ragusa ) της σημερινής Κροατίας γύρω στα 1400 όταν ο Μυστράς έγινε σημαντικότατο εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο της Ευρώπης αποτελώντας την τελευταία αναλαμπή του Βυζαντίου. Προήλθε δηλαδή η λέξη από το

Αραβούχιοι< Αραβουζαίοι< Αραγουζαίοι< Ραγουζαίοι< Ragusei

Έδρα της οικογένειας αυτής ήταν το χωριό Βάθεια της Μέσα Μάνης κοντά στο ακρωτήριο Ταίναρο. Μάλιστα πυρήνας της θεωρείται η τοποθεσία Ποράχια. Ο οικισμός αναφέρεται στους στατιστικούς καταλόγους που συνέταξαν την άνοιξη του 1618 για τη Μάνη ο κόμης Philippe de Lange Chateaureneult και ο διαπραγματευτής Πέτρος Μέδικος, Pietro Medici, εκ των προκρίτων της Μάνης, ως Porasia di Ragusei. Το παραπάνω δεδομένο είναι απτή απόδειξη της ισχύς που είχαν στην περιοχή του Ταινάρου οι Αραβούχιοι.

Το όνομα ωστόσο της οικογένειας πρωτοεμφανίζεται σε κείμενο που συνέταξαν οι Μανιάτες δημογέροντες το 1571 προς τους Βενετούς στο πλαίσιο των συμμαχικών συνομιλιών που είχαν προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους Οθωμανούς που απειλούσαν επικίνδυνα την Ευρώπη. Υπογράφουν ως δημογέροντες. Παρακάτω παρατίθεται ο ακριβής τρόπος … ( διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου ).

Εγώ ο Ιωάννης Αραβούσε έγραψα από την Βάθεια και επισφαλήσα με θέλημα των Μανηωτών ολονών όπου ήσανε μαζομένοι εις την Νόμια με μας εις την μέση της Μαίνης.

Το ότι υπογράφουν επιστολή προς τους Βενετούς είναι απτή απόδειξη της δύναμης της πατριάς αυτής κατά την πρώτη Τουρκοκρατία. Μαζί με τους Αραβουχίους υπογράφουν και άλλες μεγάλες οικογένειες της Μάνης ( Γερακαριάνοι, Φωκάδες, κ.ά. ) καθώς επίσης και πρέσβεις των Βενετών στην περιοχή σαν σύμμαχοι. Εδώ να αναφέρουμε ότι η Νόμια αποτελούσε κέντρο λήψης αποφάσεων των Μανιατών κατά την πρώτη περίοδο της Τουρκοκρατίας και η αποφάσεις της ήταν πολύ σημαντικές.

Η παρακμή της οικογένειας ήρθε σιγά- σιγά με τις πληθυσμιακές ανακατατάξεις της Μάνης κατά τον 16ο και 17ο αιώνα. Οι πληθυσμοί που ήρθαν μετά την πτώση του Μυστρά αναπτύχθηκαν με την πάροδο του χρόνου και διεκδίκησαν μεγαλύτερο κομμάτι των παραγωγικών πόρων της περιοχής. Οι Αραβούχιοι ήρθαν σε δεύτερη μοίρα. Καταλυτική στην πορεία της οικογένειας ήταν η έχθρα με την πατριά των Πηλιοκωκιάνων της Λάγιας. Στους Πηλιοκωκιάνους υπάγονται ο Μπουρδάκος, ο Γιατράκος, ο Γεωργουλόγιαννης, ο Βιτσιλόγιαννης, ο Κουβελόγιαννης, ο Κωστάκος κ.ά. Ισχυρή οικογένεια που ήθελε να θέσει υπό τον έλεγχο της το λιμάνι του Αχίλλειου που το διεκδικούσαν και οι Αραβούχιοι. Προεπαναστατικά οι Αραβούχιοι ασκούσαν εμπόριο και τα λιμάνια τους ήταν πολύ χρήσιμα. Ιδιαίτερα η Κυπάρισσος.

Η έχθρα μεταξύ των δύο ισχυρών οικογενειών έληξε αφού οι Πηλιοκωκιάνοι σχεδόν εκμηδένισαν τους Αραβουχίους μετά από επίθεσή τους την ημέρα της Λαμπρής στην εκκλησία του Αγίου Πέτρου. Σκότωσαν τους πάντες, συμπεριλαμβανομένων και μικρά παιδιά. (σαράντα νιάκες). Αυτά γύρω στα 1827 – 1831. Ελάχιστοι από αυτούς κατάφεραν να γλιτώσουν και να βρουν καταφύγιο σε άλλα χωριά μη αποτελώντας όμως υπολογίσιμη δύναμη πλέον.

Το μοιρολόι του Βιτσιλόγιαννη ( Πηλιοκωκιάνος ) μας δίνει πάρα πολλές πληροφορίες για την διαμάχη των δύο οικογενειών με δραματικό τρόπο καθώς επίσης και για τις μετακινήσεις των ελαχίστων εναπομεινάντων μελών της πατριάς των Αραβουχίων.

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΒΙΤΣΙΛΟΓΙΑΝΝΗ

Έ Γιάννη Βιτσιλόγιαννη

Πό φας τους Αραβουχιούς

Σαράντα νιάκες κόκκινες

Στον Αϊ Πέτρο στην μ πλαγιά

Και στης Βισκίνας τη μειρά

Γλύτωσε μόνο ο Αραβής

Στον Ψωμαθιά ο Νικολής

Κι εξενοκράτησε ο Πετρής

Η παράδοση λέει πως από τον Αραβή κατάγεται η οικογένεια Ξυπόλυτος της Βάθειας. ( Ξυπόλυτος σημαίνει πολύ φτωχός ). Μάλιστα ένας από αυτούς ο Δ. Ξυπόλυτος παρασημοφορήθηκε με το χάλκινο αριστείο για την προσφορά του στον αγώνα του 1821. Από τον Νικολή τον οποίο αγκάλιασε η οικογένεια Γρηγορακάκη του Παλύρου κατάγεται η σημερινή οικογένεια Πετρόλια. Ο Νικολής Πετρόλιας μάλιστα επιβεβαιώνεται σαν πρόσωπο και από τα αριστεία των Μανιατών του 1821, ο οποίος πολέμησε πολλές φορές υπό τις διαταγές του Γρηγορακάκη. Δεν αποκλείεται να γνωρίζονταν από παλιά για αυτό και βρήκε καταφύγιο εκεί. Ο Νικολής μάλιστα παντρεύτηκε Γρηγορακίτσα.(κόρη Γρηγορακάκη).

Ο Νικολός Πετρόλιας ή Πετρούλιας με έδρα το Αχίλλειο Λαγίας όπως αναφέρεται παρασημοφορήθηκε ως στρατιώτης με το σιδερένιο αριστείο για την προσφορά του στον αγώνα της Εθνεγερσίας. Κατά την διάρκεια της επανάστασης συμμετείχε στην πολιορκία του Νεόκαστρου (3 μήνες) υπό τον Κ. Γρηγορακάκη, στην πολιορκία της Τρίπολης υπό τον Σταυριανό Καπετανάκη, στην πολιορκία της Κορώνης (1 μήνα) υπό τον Κ. Γρηγορακάκη, στην Κόρινθο (2) μήνες υπό τον Ηλία Μαυρομιχάλη και στην μάχη της Βέργας υπό τον Α. Μαυρομιχάλη. Αξιοσημείωτη είναι η συμμετοχή του και σε μάχες εκτός Πελοποννήσου. Πολέμησε στην Λειβαδιά (2 μήνες) υπό τον Ηλία Μαυρομιχάλη.

Μετεπαναστατικά συμμετείχε στα στρατιωτικά τμήματα της περιοχής σαν επαγγελματίας στρατιώτης. Σε βαυαρικό κατάλογο του 1835 ο Νικόλαος Πετρόλιας υπογράφει ως μέλος της τοπικής (Ταινάρου) πολιτοφυλακής υπό τις διαταγές του Ι. Γρηγορακάκη.

Το 1837 ήταν στρατιώτης του 1ου λόχου του 3ου ελαφρού τάγματος και εγκρίθηκε για το αριστείο. Την ίδια περίοδο αναφέρεται και ο Ευστράτιος Πετρόλιας ως κάτοικος Αθηνών. Ο Πέτρος ο Αραβούχιος λέγεται πως έφυγε από την Μάνη στην κάτω Ιταλία. (ξενοκράτησε).

Με λίγα λόγια η οικογένεια από σοϊλήδες της περιοχής του Ταινάρου σύμμαχοι των Κοσμάδων της Βάθειας έγιναν ακουμπισμένοι στην οικογένεια Γρηγορακάκη. Στην μακραίωνη ιστορία της Μάνης συνηθίζονταν οι κοινωνικές ανακατατάξεις ειδικά όταν είχαμε ανάλογες πληθυσμιακές μεταβολές. Η παροιμία από τα μαύρα άλογα στα μαύρα τα γαϊδούρια περιγράφει αυτήν ακριβώς την κατάσταση.

Το 1871 καταγράφονται στα τοπικά δημοτολόγια, στον Πάλυρο οι (2) γιοι του Νικόλαου Πετρόλια ενώ στην Βάθεια (3) απόγονοι του Αραβή με το όνομα Ξυπόλυτος ή Ξυπολυτάκος άσχετος με συνεπώνυμους του στην υπόλοιπη Μάνη.

Τέλος αξίζει να σημειωθεί πως η πατριά των Αραβουχίων κατά την μακραίωνη ιστορία της στον γεωγραφικό χώρο της Μάνης σύναψε συμμαχίες αν όχι κλάδους της και σε άλλα χωριά. Η οικογένεια Ανεμοδουρά των Μπουλαργιών, της οποίας ο πύργος συναγωνίζεται μέσα στους παλαιότερους της Μάνης είχε πριν το 1800 πολύ στενές σχέσεις με τους Αραβουχίους σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην γνωρίζουμε αν ήταν και εξ αίματος συγγενείς. Μάλιστα η παράδοση λέει πως στις τοπικές έριδες είχαν κοινή αμυντική πολιτική απέναντι στους Νικλιάνους έποικους.

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Αδούλωτη Μάνη νέα Περίοδος Τεύχος 3-4 Ιούλιος – Δεκέμβριος 2012

ΠΗΓΕΣ:

  • Σταύρου Καπετανάκη Αριστεία σε Μανιάτες Αγωνιστές
  • Κ. Κάσση Μανιάτικα Μοιρολόγια Α τόμος
  • Σωκράτη Κουγέα η Μάνη στα αρχεία της Βενετίας
  • Τοπική παράδοση του Παλύρου
  • Γενικά Αρχεία του Κράτους

Μουσουριάνοι (Πάλιρος)

old_book_bindings

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥ ή ΜΟΥΣΟΥΡΑΚΟΥ

(Πάλιρος)

ΓΕΝΟΣ: Κοσμάδες ΠΑΤΡΙΑ: Γεραντωνιάνοι ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Μουσουριάνοι

Η οικογένεια Μουσουράκου ή Μουσούρου (μετά το 1970) αποτελεί κλάδο της οικογένειας Κάσση του Παλίρου στο ακρωτήριο Ταίναρο. Ανήκει μαζί με τις οικογένειες Κεραμίδα, Γιαννουκάκου και Φιδοπιάστη στη πατριά των Γεραντωνιάνων της Μάνης. Αυτή η πατριά με την σειρά της ανήκει στο βυζαντινό γένος των Κοσμάδων το οποίο κατά την περίοδο της πρώτης Τουρκοκρατίας δέσποζε ηγεμονικά στην περιοχή.

Το παρατσούκλι Μουσούρος το πήρε ο Παναγιώτης Κάσσης διότι στους ξένους περιηγητές που πήγαιναν στην περιοχή έκανε τον δραγουμάνο, (διερμηνέα) όπως ο Κρητικός εύπορος Δραγουμάνος Μουσούρος από την Κρήτη. Έτσι από τοπικό παρωνύμιο κατέληξε επίθετο.

Η πρώτη φορά που εμφανίζεται το όνομα Μουσουράκος ως επίθετο είναι στους εκλογικούς καταλόγους του 1871. Εκεί εμφανίζεται ο Αντώνης Μουσουράκος ετών 25, γιος του Παναγιώτη. Ο Κ. Κάσσης μας πληροφορεί ότι ήταν ο δεύτερος γιος του Παναγιώτη, ο πρώτος λεγόταν Νίκος. Πράγματι στο κατάλογο υπάρχει ο Νίκος Παναγιωτάκος ετών 31, ο οποίος όλα συνηγορούν ότι είναι Μουσουράκος. Από τον πρώτο γιο τον Νικόλα προέρχονται οι Νικομουσουριάνοι από τον δεύτερο οι Αντωνομουσουριάνοι. (παρακάτω διάγραμμα με τα έτη γέννησης).

Στα 1920 η οικογένεια είχε αποκτήσει οικονομική δύναμη διότι εμπορευόταν και είχαν μαγαζί ιδιαίτερα μεγάλο για την εποχή. Μάλιστα σε μοιρολόγια της εποχής καταγράφεται η επιχειρηματική δράση της οικογένειας.

ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΜΟΥΣΟΥΡΑΚΟ

(ΤΣΑΤΙΡΑ)

Ο Κώστας Μουσουράκος παντρεύτηκε το 1943, δεν γλίτωσε από την καυστική πέννα του σατιρολόγου θείου του Αντώνη Κάσση. Του λέει μεταξύ άλλων για την παντρειά του ….

Του δωκαν του Καρκατσίλη

Την κοπέλα να είναι φίλοι

Κοριτσάκι όπως πρέπει

«γεια σου μάγκα μου Τζελέπη»

Πλυσταριό με την κουζίνα

Νοικοκύρης στη Αθήνα

Όλα πλίθινα χτισμένα

Παραθύρι είχαν ένα

μηχανή με το τραπέζι

τα κορίτσια να αναμπαίζει

κι αν θυμώσει ρε Κωστάκη

θα ζου βγάλει το μουστάκι

και θα μείνεις σπανός μπίτι

μες το πλίθινο το σπίτι

και η θεια σου η Σουφίνα

χρόνια μάγκας στην Αθήνα

Του Αντώνη Κάσση – Μουσουράκου

(ΜΟΙΡΟΛΟΙ)

Το 1920 πέθανε ο Αντώνης Κάσσης Μουσουράκος (προσωπικό παρατσούκλι Σμυρνιός). Άφησε την γυναίκα του έγκυο. Είχαν μόλις ένα χρόνο παντρευτεί. Το μοιρολόι το είπε η Πηνιώ Μπουρδάκου. Η Πηνιώ ήταν και αυτή πρόσφατα χήρα και για να παρηγορήσει την νέα χήρα (Μαργαρίτα) της είπε …..

Αμπού είσαι Μαργαρίτα μου

Αμπώς θα σκιουνοκρεμαστείς?

Με δίχως άντρα στην ζωή

Μα αν γεννηθεί καλό παιδί

Θα σαι νοικοκυρά καλή

Μέσα στο σπίτι να κλειστείς

Κανένανε να μην δεχτείς

Αν είναι να χεις σερνικό

Θε να χει ο λόγος σου σταυρό

Θα σαι καλή νοικοκυρά

επά στα Μουσουριάνικα

αν τύχει κάμεις φηλυκό

να το πατήσεις στο λαιμό

ρώτα εμένα να ζου πω

δεν έχει ο λόγος μου σταυρό

δεν έχει ο λόγος μου ισχύ

γιατί έχω φηλυκό παιδί

εσύ να κάμεις σερνικό

για να κρατήσει σπιτικό

θα σαι μαγαζατόρισσα

θα σαι κοτζάμ εμπόρισσα

Οι Μουσουριάνοι ήταν οι πλουσιότεροι Κάσσηδες την περίοδο του μεσοπολέμου έχοντας κατάστημα εμπορικό στο ακροταίναρο. Το παιδί της γεννήθηκε καλώς. Η Μαργαρίτα όμως 40 ημέρες μετά την γέννησή του πέθανε από αρρώστια. Το «σκιουνοκρεμαστείς» αφορά τον τρόπο με το οποίο γεννούσαν τότε οι γυναίκες. (όρθιες κρατώντας σχοινιά από το ταβάνι κρεμασμένα).

Πηγές:

1. Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια», τόμος Β, σελ. 375

2. Κ. Κάσση «Τσάτιρες της Μάνης» σελ 118

3. Γ.Α. Κ. (γενικά αρχεία του Κράτους) εκλογικά Βλαχογιάννη 4. www.mani.org.gr

Χαραμής-Ψαράκος- Μπεκάκος

old_book_bindings

Σε συνέντευξη το 2010 στον Δικαίο Βαγιακάκο ο Μιχάλης Ψαράκος αναφέρει παραδόσεις για την οικογένεια του και τις σχέσεις της με την οικογένεια Χαραμή.

«Λέγομαι Μιχάλης Ψαράκος, 91 ετών, είμαι κι εγώ από την γενιά των Χαραμιάνων, είμαι Χαραμιάνος όπως και ο Μπεκάκος που μένει εδώ. Και θυμάμαι όταν ήμουνα νέος ο Θοδωρής Ψαράκος που ήταν από εδώ και δάσκαλος στο δημοτικό σχολείο του γειτονικού χωριού Κούνος, και πέθανε γύρω στα 1962, μας έλεγε ότι είμαστε Χαραμιάνοι και εμείς και ο Μπεκάκος. Να! Αυτός απέναντι είναι ο Χαραμιάνικος πύργος και τα Χαραμιάνικα σπίτια, και στον πύργο απάνω ψηλά, στο αριστερό μέρος όπως τον βλέπουμε σε ένα αγκωνάρι είναι σκαλισμένη μια χρονολογία 1805.

Έχομε επά παρακάτου και μια μικρή παλαιά εκκλησία στο όνομα της Αγίας Πελαγίας που γιορτάζει στις 4 Μαΐου και την γιορτάσαμε οφέτου πρώτη φορά. Ο δάσκαλος ο Ψαράκος μας έλεγε ότι οι Χαραμιάνοι, όπως και άλλες οικογένειες, ανήκαν στην γενιά των Καουριάνων. Οι Καουριάνοι τους κακομεταχειρίζονταν και τους έδιωξαν από την Κοίτα και αυτοί ήρθαν εδώ στον Κωλόπυργο.

Εδώ στον πύργο κατοικούσε μια γυναίκα με τα δύο παιδιά της. Το ένα ήταν πάντα στην κορυφή του πύργου οπλισμένο με ντουφέκι, ήτανε ο φύλακας του πύργου, το άλλο οπλισμένο και αυτό είχε πάει έξω στα χτήματα. Ήρθασι οι Χαραμιάνοι με ντουφέκια, επολιόρκησαν τον πύργο και ανάγκασαν το παιδί να κατέβει χωρίς να το πειράξουν, το πήραν το όπλο και το κράτησαν στον πύργο.

Άλλοι Χαραμιάνοι οπλισμένοι εκάμασι χωσιά και περιμένασι το άλλο παιδί που θα γύριζε από τα χωράφια. Όταν αυτό εγύριζε το έπιασαν του πήραν το ντουφέκι και χωρίς να το πειράξουν επήγαν στον πύργο. Τότε είπαν στην γυναίκα και τα παιδιά της να φύγουν γιατί θα μείνουν αυτοί στον Πύργο. Η γυναίκα τους ρώτησε, γιατί μας διώχνετε ? και αυτοί είπαν ¨από την Κοίτα μας έδιωξαν τώρα εμείς διώχνουμε εσάς. Επήραν τα ντουφέκια τους τα παιδιά και με την μάνα τους έφυγαν κατά τον Κούνο, χωρίς να τους  ενοχλήσουν καθόλου. Αυτά θυμούμαι που μας έλεγε ο δάσκαλος».

Παρόμοια παράδοση έχουμε από τον επίσης απόγονο Χαραμιάνο, Βασίλη Μπεκάκο. Στο βιβλίο του Δ.Π Χαραμή, Χαραμής η διαδρομή ενός επωνύμου.

« το 1840- 1850 οι Χαραμιάνοι εγκαταστάθηκαν στο Δρυ στην θέση Κωλόπυργος, όπου υπάρχει ένας πύργος σε στρατηγική θέση με μεγάλες δυνατότητες αντίστασης αφού είχε μόνο μία πρόσβαση. Η κατάληψη του πύργου έγινε από δύο του σογιού (ο ένας ήταν ο Βασίλης Μπεκάκος πατέρας του Μιχάλη Μπεκάκου, «Κακιωνάκος»), που κρύφτηκαν την νύχτα στον φούρνο του φουρνόσπιτου και το πρωί αφού έφυγε και ο μοναδικός κάτοικος του πύργου για τις δουλειές του έσπασαν την πόρτα και κατέλαβαν τον πύργο. Στον πύργο ήταν ένα μικρό παιδί το οποίο δεν το πείραξαν. Ο ιδιοκτήτης του πύργου αναγκάστηκε να δεχτεί το τετελεσμένο γεγονός να πάρει το παιδί του και να φύγει. Επώνυμα των οικογενειών του σογιού είναι Μπεκάκος, Ψαράκος, Ξωξάκος, Καρκατζάκος». 

Κοίτα – Κωλόπυργος (4 Km  )

Παρατηρούμε ότι και στις δύο παραδόσεις υπάρχουν βασικά κοινά σημεία. Το ένα είναι ότι οι Χαραμιάνοι εκδιώχθηκαν από την αρχική κοιτίδα τους, την Κοίτα και το δεύτερο είναι ότι κατέλαβαν ομαλά και χωρίς αντίσταση την θέση Κωλόπυργος η οποία φυλασσόταν από μια μικρή οικογένεια.

Ωστόσο κατά την άποψη μας τα γεγονότα που αναφέρονται στις παραδόσεις αυτές είναι ακόμα παλαιότερα από το έτος 1840 που λέει ο κ. Μπεκάκος. Ήδη από το 1803 υπάρχουν Χαραμιάνοι στον Κωλόπυργο όπως δείχνουν τα αριστεία του Δήμου Μέσσης. Αν ληφθεί υπ όψην ότι είχαν διαμάχες με γείτονες τους στην Κοίτα ήδη από το 1767, τα πράγματα λαμβάνουν άλλη τροπή.

Σήμερα κανείς δεν γράφεται στην Μάνη με το όνομα «Χαραμής». Ωστόσο πάρα πολλοί γράφονται με το όνομα αυτό στην Ανατολική Λακωνία. Στην περιοχή της Μονεμβασιάς όπου μέλη της οικογένειας κατέφυγαν κατά την διάρκεια της ιστορίας της. Για αυτούς ο Πέτρος Χαραμής αναφέρει μαρτυρία του παππού του

«όταν τον ρωτούσα τι γνωρίζει για τους προγόνους μας και από πού έχει ξεκινήσει η οικογένεια, έλεγε πως ο παππούς του είχε πολεμήσει στην επανάσταση του 1821 με τα μανιάτικα τμήματα που είχαν έρθει στην περιοχή από την Μάνη. Τα Βελανίδια άρχισαν να κτίζονται από το 1750. Πριν είχε μόνο στάνες, σκηνές, καλύβες και μαντριά. Οι κάτοικοι οι περισσότεροι είχαν έρθει από την Μάνη».

Τα Χαραμιάνικα σπίτια στον Κωλόπυργο

Επίσης ο Παντελής Ιωάννου Χαραμής αναφέρει την εξής μαρτυρία

«έχω ακούσει ότι οι Χαραμιάνοι ήρθανε από την Μάνη, έτσι μας έλεγαν οι παππούδες μας. Τότε κατοικήσανε πρώτα στο Φαρακλό και έπειτα στο Παραδείσι. Δεν γνωρίζω πόσο αληθεύει ότι κάποιο έγκλημα είχε κάνει ένας Χαραμής και ήρθε εδώ. Δημιουργήσανε το χωριό γιατί ο τόπος είχε άφθονο νερό, αφού υπήρχαν 30 νερόμυλοι στο Παραδείσι. Οι κάτοικοι ήταν τσοπάνηδες μεγαλοστανήτες και είχαν ανάγκη από νερό για τα ζώα τους». 

ΠΗΓΕΣ

  1. ΛΑΚΩΝΙΚΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙ τόμος 19ος Δικαίου Βαγιακάκου Βιβλιοκρισία.
  2. Δ. Χαραμή «Χαραμής η διαδρομή ενός επωνύμου». Τόμος Α
  3. http://maniatonpoliteia.ning.com

Φιδοπιαστιάνοι (Καστρί)

old_book_bindings

Οικογένεια Φιδοπιάστη

(Καστρί)

ΓΕΝΟΣ: Κοσμάδες ΠΑΤΡΙΑ: Γεραντωνιάνοι ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Φιδοπιαστιάνοι

Παλιά οικογένεια της Μάνης με μεγάλη διασπορά πλέον στην Ελλάδα και το εξωτερικό είναι η οικογένεια Φιδοπιάστη. Ιστορικά η οικογένεια αυτή υπάγεται στην βυζαντινή οικογένεια των Κοσμάδων του Ταινάρου.

Η βυζαντινή αυτή οικογένεια κυριάρχησε στην περιοχή κατά την πρώτη τουρκοκρατία όπως φαίνεται από έγγραφα της εποχής όπως αυτό που οι Μανιάτες πρόκριτοι ζητούν βοήθεια από τον δούκα του Νεβέρ του 1612 στο οποίο υπογράφουν Κοσμάδες.

Από τον Γεραντώνη Κοσμά, όπως τον αποκαλούσαν προέκυψε η πατριά των Γεραντωνιάνων στην οποία υπάγονταν οικογένειες από τους απογόνους του, Κάσσης, Φιδοπιάστης, Γιαννουκάκης και ο Κεραμίδας σαν σώγαμπρος τους. Η πατριά των Γεραντωνιάνων αποτελούσε ισχυρή πατριά του Ταινάρου για πολλά χρόνια. Μάλιστα υπογράφουν σε έγγραφα του 1806 ως μια εκ των ισχυρότερων οικογενειών της Βάθειας.

Κατά την πάροδο του χρόνου ανέπτυξαν εχθρικές σχέσεις με την ισχυρότατη στον χώρο πατριά των Μιχαλακιάνων. Μετά από χρόνια διαμάχη αναγκάστηκαν περί το 1810 να εγκαταλείψουν την Βάθεια και να εγκατασταθούν αλλού. Ο κλάδος του Φιδοπιάστη κατοίκησε την θέση Καστρί 2 χλμ. από την Βάθεια σε μια τοποθεσία όπου έλεγχαν την δίοδο για το Ταίναρο. Λόγω της θέσης που κατοίκησαν ονομάστηκαν Καστρίτες. Εκεί προσπάθησαν να εδραιωθούν και να αντιμετωπίσουν τους εχθρούς τους για πολλά χρόνια χτίζοντας έναν πολυώροφο πύργο με σπίτι.

Θέση Καστρί ο τόπος της οικογένειας Φιδοπιάστη

Κατά την επανάσταση του 1821 η οικογένεια Φιδοπιάστη έδωσε το παρόν με (3) μέλη της τουλάχιστον. Ο Γιώργος και ο Μιχάλης Φιδοπιάστης υπογράφουν σε κατάλογο στρατιωτών του στρατηγού Γαλάνη Κουμμουνδουράκη το 1824 βρισκόμενοι στην Κορώνη της Μεσσηνίας με αποστολή την φύλαξη της. Ωστόσο μεγαλύτερη διάκριση γνώρισε ο Δρακούλης Φιδοπιάστης ο οποίος έλαβε τιμητικά το αργυρό αριστείο του αξιωματικού για τις υπηρεσίες του στον αγώνα. Αξιοσημείωτο είναι ότι η πρόταση για την τιμητική αυτή διάκριση έγινε από τον οπλαρχηγό Δ. Πουλικάκο που το 1825 πολέμησε στο Μανιάκι.

Ο ψηλός πύργος της οικογένειας Φιδοπιάστη στην θέση Καστρί

Σε εκλογικό κατάλογο του 1856 δεν καταγράφονται μέλη της οικογένειας  Φιδοπιάστη που σημαίνει είτε ότι δεν ψήφισαν στις εκλογές είτε ότι έχουν καταγραφεί με διαφορετικό όνομα. Πολλές φορές καταγράφονταν με το πατρώνυμο. Το σίγουρο είναι πως εκείνη την εποχή έζησε ο Φιδοπιάστης με το προσωνύμιο Κοκκίνης. Το προσωνύμιο το πήρε επειδή ήταν κοκκινομάλλης.

Κανένα μέλος της οικογένειας δεν αναγράφεται στους καταλόγους ενόρκων της περιοχής μετά την επανάσταση του 1821 που σημαίνει ότι η περίοδος παρακμής είχε ξεκινήσει έχοντας χάσει την παλιά της αίγλη. Σε εκλογικό κατάλογο του 1871 καταγράφονται (4) μέλη της οικογένειας Φιδοπιάστη της Βάθειας. Ωστόσο της ίδια περίοδο φαίνεται να έζησε σύμφωνα με παράδοση της περιοχής και ο Ηλίας Φιδοπιάστης – Κοκκινάκος γιος του Γέρο Κοκκίνη.

Η έχθρα με τους Μιχαλακιάνους της Βάθειας διατηρήθηκε μέχρι το 1912 όταν τελικώς οι δύο οικογένειες έκαμαν ειρήνη κατόπιν γεροντικής. Το 1910 όμως η θέση Καστρί πολιορκήθηκε από τους Μιχαλακιάνους. Χαρακτηριστικό είναι το ακόλουθο από την εποχή εκείνη που δείχνει την βαρβαρότητα της εχθρότητας. Ο Σπασμάς είναι ο γκρεμός κάτω από το Καστρί όπου οι Μιχαλακιάνοι ήθελαν να ρίξουν τους Φιδοπιάστες…

«Ομπρός να πάμε στο Καστρί

Τι μας εξαφεντέφτησα

Κάτι γαιδουροπούλαρα

Να τους επάμε στη Σπασμά….»

Ο χαρακτηρισμός γάιδαροι συμβολίζει ότι τους θεωρούν κατώτερούς τους.  Αν και θεωρητικά λόγω της ιστορίας τους η οικογένεια Φιδοπιάστη υπαγόταν στους σοϊλήδες της περιοχής η έχθρα τους είχε φέρει σε δυσμένεια.

Το 1918 στον πόλεμο που έκαναν τα κράτη της Ευρώπης στην Κριμαία κατά της Ρωσίας (είχε μεσολαβήσει η επανάσταση των Μπολσεβίκων) συμμετείχε ο Φώτης Φιδοπιάστης. Μάλιστα επισήμως γραφόταν Φώτης Παναγιωτόπουλος από τον πατέρα του Παναγιώτη. Έπεσε μαχόμενος στις 25-4-1918. Λόγω της φήμης του και της λεβεντιάς του τον τραγούδησαν πολλές…

«Τρομάρα μου η αμαρτωλή

Εδιάη το κάλλιο μου παιδί

Που χε μεγάλη καλλονή….»

Σώμα Ελλήνων στην Κριμαία το 1918

Μετά από το 1920 από ότι φαίνεται από τα αρχεία ένα μεγάλο μέρος της οικογένειας πρέπει να μετανάστευσε στην Αμερική όπου σήμερα υπάρχουν αρκετοί με το όνομα Φιδοπιάστης. Το πιο πιθανόν να προέρχονται από την Μάνη μιας και το όνομα δεν είναι διαδεδομένο αλλού στην Ελλάδα.

  • U.S. Public Records Index, Volume 1 SCHOOLS, DIRECTORIES & CHURCH HISTORIES NAME: Mary M Fidopiastis BIRTH: 8 Jan 1894 RESIDENCE: 1993 – Glens Falls, New York
  • U.S. Public Records Index, Volume 2 SCHOOLS, DIRECTORIES & CHURCH HISTORIES NAME: Cali Fidopiastis BIRTH: 20 Oct 1966 RESIDENCE: 1935-1993 – Tarpon Spgs, Florida
  • U.S. Public Records Index, Volume 2 SCHOOLS, DIRECTORIES & CHURCH HISTORIES NAME: Michael P Fidopiastis RESIDENCE: 1935-1993 – Glens Falls, NY
  • U.S. Public Records Index, Volume 2 SCHOOLS, DIRECTORIES & CHURCH HISTORIES NAME: Petros M Fidopiastis BIRTH: 26 Apr 1968 RESIDENCE: 1935-1993 – Glens Falls, New York

Αξιοσημείωτο είναι το όνομα Καλή το οποίο ως σήμερα χρησιμοποιείται στην Μάνη. Παλαιότερα ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο.

Κατά την πάροδο του χρόνου μέλη της οικογένειας Φιδοπιάστη γράφονταν με διαφορετικά παρωνύμια όπως Κορακάκος, Κοκκινάκος, Παναγιωτόπουλος, Αντωνάκος, Βασιλάκος, Καστρίτης. Ωστόσο οι περισσότεροι γράφονται Φιδοπιάστης ή και Φειδοπιάστης. Τιμητικά να αναφέρουμε τον Αντώνη Φιδοπιάστη που υπηρέτησε 8ος φαροφύλακας στον ιστορικό φάρο των Κιτριών που χτίστηκε το 1892.

ΠΗΓΕΣ

  1. Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια Α τόμος»
  2. Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια Β τόμος»
  3. Σ. Καπετανάκη «Μανιάτες Αγωνιστές του 1821»
  4. Σ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές»
  5. «Ιστορικαί Αλήθειαι συμβάντων τινών της Μάνης από το 1769 και εντεύθεν»
  6.  Περιοδικό «Ιθώμη» τεύχος 45 Αύγουστος 2001
  7. Θερμές ευχαριστίες στην κ. Κωστάκου για την βοήθεια της στην ολοκλήρωση του άρθρου.