Οι Καταλανοί στην παράδοση της Μάνης

με πράσινο χρώμα οι πορεία των μισθοφόρων Καταλανών στον Ελλαδικό χώρο (1303 – 1388)

Κατα τον 14ο αιώνα η Βυζαντινή επικράτεια ήταν κατακερματισμένη, όπως και η υπόλοιπη Ευρώπη την εποχή εκείνη, σε μικρά βασίλεια (πριγκιπάτα, δουκάτα, βαρωνίες κ.ά.). Την ίδια στιγμή άρχισε να γίεται εντονότερη η τουρκική απειλή στην Μ. Ασία. Μέσα σε αυτήν την δύσκολη σε διαχείριση κατάσταση ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος ο Β Παλαιολόγος αναζήτησε μισθοφόρους. Ιδανικοί φάνηκαν την στιγμή αυτή οι Καταλάνοι ή Αλμογάβαροι όπως λέγονταν, φυλή που ζούσε στην ανατολική Ισπανία και εκείνη την περίοδο βρίσκονταν στην Ιταλία.

Η Καταλανική εταιρία (μισθοφορικός οργανισμός) συμφωνεί με τον αυτοκράτορα και φτάνει μέσω Κέρκυρας, Μονεμβασιάς και Τζιας στην Κωνσταντινούπολη. Συνολικά 6.000 άνδρες ρίχτηκαν στην μάχη εναντίον των Τούρκων φέρνοντας ικανοποιητικά αποτελέσματα. Ωστόσο ο αυτοκράτορας δεν μπόρεσε να τους αποπληρώσει και έτσι γρήγορα τέθηκαν εκτός ελέγχου λεηλατώντας την περιοχή της Θράκης και της Μακεδονίας. Η καταστροφική τους ικανότητα ήταν τόσο έντονη που αναφέρονται στο Χρονικό του Μορέως ως εξής:

και εδέ αμαρτίαν

την έποιμαν οι σκύλοι Κατελάνοι

κι ως ηύρε ότι είχασι

έλθει τότε οι Κατελάνοι

και όπου την υπαγαίνασιν

εκεί ως την Κατελωνίαν

Παράλληλα ο τελευταίος δούκας των Αθηνών Γκωτιέ ντε Μπριέν προσπάθησε να τους θέσει στην υπηρεσία του ωστόσο τέθηκαν πάλι εκτός ελέγχου και μετά από αποφασιστική μάχη στον Αλμυρό ή Κωπαίδα ισοπέδωσαν τους Φράγκους και έγιναν κυρίαρχοι των Αθηνών. Το Καταλανικό βασίλειο διατηρήθηκε μέχρι το 1388 όταν ο οίκος των Αντζαγιόλι τους κατέλυσε. Κατά την διάρκεια της παραμονής τους στην νότια Ελλάδα έδειξαν τραχύτητα και πνεύμα κατακτητή. Επέβαλαν μάλιστα την γλώσσα τους ως επίσημη πράγμα που κανείς ως τότε δεν είχε θεσπίσει.

Οι Καταλανοί – Αλμογάβαροι στην Κωνσταντινούπολη

 

Στην Μανιάτικη παράδοση

Οι Αλμογάβαροι μπορεί να μην εγκαταστάθηκαν ή επιτέθηκαν εναντίον της περιοχής της Μάνης ωστόσο η παρουσία τους άφησε σημάδια στην μνήμη, παράδοση, επώνυμα της περιοχής. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε πως μετά την καταστροφή του Καταλανικού κρατιδίου το 1388 κάποιοι επέστρεψαν στην Καταλονία άλλοι όμως παρέμειναν στην λεκάνη της ανατολικής μεσογείου ασκώντας το επάγγελμα του πειρατή. Μάλιστα στην ελληνική προφορά το Καταλανός προφέρεται ως Κατελάνος. (Μάνη, Ζάκυνθος, Κρήτη κ.ά.)

  • Στην περιοχή της Μάνης χρησιμποποιήθηκε ως μικρό- βαπτιστικό όνομα θέλοντας να προικονομήσει ίσως το μέλλον του ονομαζόμενου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το 1612 σε έγγραφο Μανιατών προς τον Δούκα του Νεβέρ υπογράφει από την μέσα Μάνη ο Κατελάνος Κοσμάς και ο Παντελέων Κοσμάς.
  • Παρόμοια παράδοση σε νεότερα χρόνια λέει πως όταν ο ιερέας ρώτησε τον ανάδοχο πώς θα βαπτιστεί το παιδί ο πατέρας πετάχτηκε και είπε «Κατελάνος ή Γερακάρης αλλιώς θα χαλάσει το παιδί«. Φαίνεται πως ο πατέρας θεωρούσε κάποιον πειρατή – αγωνιστή ίνδαλμα την εποχή εκείνη.
  • Το επώνυμο Κατελάνος απαντάνται ατόφιο και σε διάφορους τύπους (Κατελανάκος, Κατελανάκης, Κατελανέας) σε διάφορες εποχές σε πολλά μέρη κυρίως της δυτικής Μάνης. Χαρακτηριστικά στα Τσικαλιά (1760), Βαρούσι  (1704), Δολοί (1831), Νομιτσί (1824), Κοίτα (1840).
  • Στην τοπική παράδοση ως προσφώνηση το «Κατελάνος» σημαίνει τον πειρατή, τον ληστή και γενικά τον σκληρό άνθρωπο.

Πηγές

  1. Δικαίου Βαγιακάκου «Ιστορικό Λεξικό Ελληνικών επωνύμων» τ. 2ος εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος Αθήνα 2016
  2. http://www.etlasp.gr/
  3. https://maniatika.wordpress.com/
  4. http://www.huffingtonpost.gr
  5. https://ballandalus.wordpress.com
  6. http://byzantinemilitary.blogspot.gr
  7. http://www.ime.gr/chronos/projects/fragokratia/gr/webpages/ath_kata_gen.html
  8. http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=102685

 

Advertisements

Περιστατικά πειρατείας στην περιοχή μεταξύ Μάνης – Κυθήρων

η θαλάσσια περιοχή μεταξύ Μάνης – Κυθήρων απετέλεσε περιοχή έντονης πειρατικής δραστηριότητας

Η περιοχή μεταξύ Μάνης – Κυθήρων από τον 15ο ως τις αρχές του 19ου αιώνα αποτελούσε χώρο δράσης πολλών πειρατών και κουρσάρων των οποίων τα «κατορθώματα» πολλές φορές καταγράφηκαν και σε επίσημες αναφορές των τότε κρατικών φορέων. (Οθωμανικών, Ενετικών, κ.ά.). Η θαλάσσια οδός μεταξύ αυτών των περιοχών ήταν ιδιαίτερα πολυσύχναστη καθώς συνέδεε τα μεγάλα εμπορικά κέντρα της Δύσης με την Κωνσταντινούπολη. Καθημερινά μεγάλα εμπορικά σκάφη της εποχής διέπλεαν την Μεσόγειο φορτωμένα με εμπορεύματα. Έτσι οι φτωχοί της εποχής πολλές φορές εκμεταλλευόμενοι την κατάσταση αυτή επιδίδονταν στην πειρατεία. Παρακάτω αναδημοσιεύουμε αναφορά της εποχής (1604) από Βενετικό αρχείο του Προβλεπτή Κυθήρων για πειρατικά περιστατικά μεταξύ Μάνης – Κυθήρων.

Archivio di Stato di Venezia, Candia, rettori ed altri (1603-1604)

«Serenissimo Principe

Questi giomi passati una barca di questo locco nel venir da Vatica a qui, quando fu a mezo canale a canto l’isola de Cervi e stata asalita da doi feluche spagnole, una de sette l’altra de dodeci banchi, sopra le quali erano quatro greci et un francese, il quale fu altre volte qui con fede et patente del Papa et del Re di Spagna, per haver lingua che hebbe qui gran cortesie e certo e stato pocco grato et quelli greci pocco caritativi alia sua natione, poiche li hano svalegiati tutti havendoli tolto robbe, danari, farina, pane, oglio et sino li vestiti d’atomo et in sostanza dal far schiavi in poi il tutto operando peggio che turchi. Per comodamente svalegiar la detta barca et huomini l’hano remurchiata sopra la detta isola de Cervi et essendogli stati alcune hore nelle mani li volevano caricar de cavalli et polledri de turchi che molti se ne avanzano in quell’isola al pascolo, ma non li hano voluti per tema ch’io non li castigassi. Gli hano detto molte cose nove tra quali che doi galeote spagnuole Tuna de 14 banchi et l’altra de 16 hano preso tre barche grosse malvasiote che venivano da Millo, cariche di formento, quale vano alia Busca per questi contomi et sopra le quali barche vi erano alquanti turchi. Che l’Aga de Malvasia ha scritto al Allabei de Misitra che mandi a Maina com’ha fatto per veder di ricuperar li turchi predetti et che doi bertoni, che furono anco da noi veduti in questo canale erano maltesi et che se ne metteva in ordine altri pur di Malta, che tutte dovevano venir in questi mari. Nell’ instesso tempo anco vi era verso il Cerigoto doi altri bertoni de corso. Del resto de vaselli armati de corsari non e mai passata settimana che non si habbi sentito et veduto filuche ponentine et fuste turchesche. Ne e stata svalegiata una barca che ci portava da doicento cechini di biave et ci e venuta nova che un vasello millioto con quelli del quale io ho fatto partito per formenti et altre biave, havendo loro havuto per soventione cechini trecento a risico di questa comunita et doicento di mia raggione per l’animo ch’io tengo di giovare a questo locco, sii stato preso sopra Millo da doi fuste turchesche. Habbiamo anco come fra Modone et Corone sono all’ordine sette fuste, che con primo tempo doverano passar a questa volta per intrar in Arcipelago, ma non si sa se venirano unite o separate. Alii cinque che fu l’altro giomo la guardia di Millopotamo ci la portato nova haver vedutto venir da Caomatapan nel canale quattro galere vogando et nel medesimo tempo habbiamo dalla guardla di San Nicolo come verso l’isola de Cervi ha scoperto cinque fuste, doi grande et tre picciole. Di piu gia 15 in 16 giomi un bertone di corso shared al Cerigoto cinquanta archibugieri quali tolsero died anemali bovini et cinquanta de piccioli. Verso Millo poi tre filuche ponentine, una delle quali grande de 16 banchi abatuttesi a caso in doi fuste barbaresche hano combatutto insieme et doppo che le dette hebbero preso le fuste con morte de cinquanta turchi essendone rimasti piu di cento vivi, fermata la battaglia da ponentini con pensiero di far schiavi il resto, si posero a bottinare con gran ansieta e disordine in maniera che veduto da turchi tal bestialita feccero un sforzo prendendose armi et conttesi insieme di novo, le doi fuste con li ponentini che vi erano sopra, facendo forza et combatendo gagliardamente tagliarono piu di cento ponentini, ricuperarono le fuste et presero le filuche facendo schiavi di quelli che restomo vivi, cinquanta in circa, et sono andati a Millo carichi di molta robba si come hano referto li nostri venuti di quel locco, che hano visto dette fuste. Si la nova certissima, che ne sia laudato il signor Dio, che il berton inglese solito gia molto tempo star a Modon collegato con turchi, che ha fatto tanti danni et preso anco il vasello dell’An[drea] della Canea, nell’andar a Tunesi in Algieri e stato preso da cinque galere di Provenza sopra il quale erano molti turchi.

 Grazie.

Da Cerigo a 12 decembre 1604

Di vostra Serenita

devotissimo et obligatissimo

servitore Vicenzo Pasqualigo proveditor»

τουρκική γαλιότα

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

«Αγαπητέ Πρίγκιπα

Στις αρχές Δεκεμβρίου Κυθήρια βάρκα, πού επέστρεφε στό νησί από τα Βάτικα, κοντά στο Έλαφονήσι λεηλατήθηκε από δυο Ισπανικές φελούκες, ή μια των επτά και ή άλλη των δώδεκα πάγκων κωπηλατών. Στο πλήρωμα των τελευταίων βρίσκονταν τέσσερεις Έλληνες και ένας Γάλλος. Ό τελευταίος παλαιότερα είχε παρουσιαστεί στα Κύθηρα με συστατικά γράμματα τού Πάπα και του Ισπανού βασιλιά και είχε τύχει καλής υποδοχής. Τόσο ό Γάλλος όσο και οι Έλληνες φάνηκαν αχάριστοι, καθώς καταλήστευσαν τη βάρκα, παίρνοντας τα χρήματα, το αλεύρι, το ψωμί, το λάδι και ακόμη τα προσωπικά ενδύματα. Ή βάρκα προσάραξε στην Ελαφόνησο και οι Ισπανοί θέλησαν προς στιγμή να φορτώσουν άλογα, πού άνηκαν σε Τούρκους και έβοσκαν στο νησάκι. Φοβήθηκαν όμως την επέμβαση των Βενετών και εγκατέλειψαν την Ελαφόνησο. ’Από το πλήρωμα της βάρκας ό προβλεπτής έμαθε πολλά νέα, πού αναφέρει αναλυτικά, όπως παρακάτω

α) Δύο Ισπανικές γαλιώττες, ή μία των δεκατεσσάρων και ή άλλη των δεκαέξι πάγκων, κυρίευσαν τρεις μεγάλες μονεμβασιώτικες βάρκες, πού έρχονταν με σιτάρι από τη Μήλο και πήγαιναν στη Μπούσκα  των Κυθήρων με τουρκικό πλήρωμα. Ό αγάς της Μονεμβασίας έγραψε στον Άλημπέη τοϋ Μυστρά να φροντίσει για την ανάκτηση του πληρώματος.

β) Στο ίδιο κανάλι θεάθηκαν δυο μαλτέζικα μπερτόνια, αλλά δεν ήταν και τα μόνα μαλτέζικα.

γ) Την ίδια περίοδο προς τα Αντικύθηρα περνούσαν δυο πειρατικά μπερτόνια.

δ) Δεν περνούσε εβδομάδα, πού να μη διέρχονται δυτικές φελούκες και τουρκικές φούστες.

ε) Ληστεύτηκε βάρκα, πού μετέφερε δημητριακά αξίας διακοσίων τσεκινιών.

στ) Καράβι της Μήλου κυριεύτηκε κοντά στο ίδιο νησί από δύο τουρκικές φούστες. Είχε σταλεί από τα Κύθηρα, για να παραλάβει σιτάρι και δημητριακά. Για τον λόγο αυτό είχε λάβει τριακόσια τσεκίνια από την Κοινότητα των Κυθήρων και διακόσια τσεκίνια από τον προβλεπτή.

ζ) Μεταξύ Μεθώνης και Κορώνης έπλεαν επτά φούστες, πού ετοιμάζονταν να έλθουν στο Αιγαίο.

η) Στις 5 Δεκεμβρίου ή φρουρά τού Μυλοπόταμου ειδοποίησε ότι από τον κάβο Ματαπάν (= Ταίναρο) έρχονταν τέσσερεις γαλέρες.

θ) Ή φρουρά τού ‘Αγίου Νικολάου διαμήνυσε ότι προς την Ελαφόνησο υπήρχαν πέντε φούστες (δύο μεγάλες και τρεις μικρές).

ι) Πριν 15-16 ημέρες πειρατικό μπερτόνι αποβίβασε στα ’Αντικύθηρα πενήντα άρκιβουζιέρους, πού έκλεψαν δέκα βοοειδή και πενήντα μικρά ζώα.

ια) Κοντά στη Μήλο τρεις δυτικές φελούκες (ή μία των 16 πάγκων) επιτέθηκαν σε δυο μπαρμπαρέζικες φούστες και τις κυρίευσαν. Σκοτώθηκαν πενήντα Τούρκοι και αιχμαλωτίστηκαν πάνω από εκατό. Οι δυτικοί άρχισαν με βαναυσότητα να απογυμνώνουν τούς Τούρκους, πού τελικά εξεγέρθηκαν και σκότωσαν περισσότερους από εκατό δυτικούς. Οι Τούρκοι ξαναπήραν τις δυο φούστες καί τις τρεις φελούκες, αιχμαλώτισαν περίπου πενήντα δυτικούς καί με όλη τη λεία έφθασαν στη Μήλο.

ιβ) Έγινε γνωστό ότι το εγγλέζικο μπερτόνι, πού έπλεε κοντά στη Μεθώνη, σε συνεργασία με τούς Τούρκους, καί επέφερε σοβαρές ζημιές στην περιοχή καί είχε συλλάβει το βασέλλο τού Ανδρέα από τα Χανιά, πού πήγαινε στην Τυνησία, πιάστηκε από πέντε γαλέρες της Προβηγκίας. Στο μπερτόνι υπήρχαν πολλοί Τούρκοι.»

κάστρο Μυλοποτάμου – Κύθηρα χαρακτηριστικός ο Ενετικός λέοντας στην είσοδο

Από τα παραπάνω γίνεται εύκολα αντιληπτό το πόσο μεγάλος ήταν ο αντίκτυπος της πειρατείας στις περιοχές της Μάνης και των Κυθήρων. Αποτελέσματα αυτών των περιστατικών ήταν οι δημιουργία κρυφών – ορεινών οικισμών ενώ μην ξεχνάμε την ερήμωση ολόκληρων περιοχών ή τις πληθυσμιακές μετεγκαταστάσεις.

Πηγές

  1. Γεωργίου Σ. Πλουμίδη «Πειρατές και ναυάγια στα Κύθηρα» pdf
  2. http://www.openarchives.gr/view/2430581
  3. www.kythera.gr
  4. www.maniatika.wordpress.com/
  5. http://pampalaia.blogspot.gr

Το Πέπο και ο πειρατής Τσατσαρούνος

Eugene Louis Gabriel Isabey, Greek Pirates Attacking a Turkish Vessel, 1827

Είναι γνωστό πως οι περισσότεροι παραλιακοί οικισμοί της Μάνης δημιουργήθηκαν κατά τις αρχές του 20ου αι. Η μεγάλη επικινδυνότητα λόγω της θαλάσσιας προσβασιμότητας τους έκανε μη θελκτικούς τόπους για μόνιμη κατοίκηση. Ωστόσο χρησιμοποιούνταν πολύ συχνά ως αγκυροβόλια σκαφών των ψαράδων ή των πειρατών σε παλαιότερους χρόνους.

Ο Γερολιμένας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου οικισμού. Ξεκίνησε να οικοδομείται μετά το 1870 όταν ο Μιχάλης Κατσιμαντής έφτιαξε ένα εμπορικό κατάστημα επί των βράχων, το οποίο ολοκλήρωσε ο ανιψιός του ο Κυρίμης. Η περίοδος αυτή σηματοδοτεί το τέλος της ανασφάλειας των παράκτιων περιοχών από εξωτερικούς εχθρούς. Ωστόσο το λιμάνι αυτό κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας χρησιμοποιούταν κυρίως για τον απόπλου πολλών πειρατικών σκαφών. Άλλωστε δεν είναι τυχαία το στιχούργημα των ναυτικών της Τουρκοκρατίας

Από τον Κάβο Ματαπά
Σαράντα μίλια μακριά
Και από το κάβο Γκρόσσο
Σαράντα κι άλλο τόσο.

Πλήθος μικρών και άσημων στους περισσότερους σήμερα, πειρατών, ασκούσαν πειρατεία ορμώμενοι από τον Γερολιμένα. Ένας από αυτούς ήταν και ο Τσατσαρούνος, από το Ιταλικό ciacacchierone =φλύαρος, φωνακλάς, αγύρτης. Όπως οι περισσότεροι πειρατές της εποχής εκείνης 17ος – 19ος αι., ωθήθηκαν στην άσκηση πειρατείας λόγω της φτώχειας της περιοχής. Ο αυξανόμενος πληθυσμός σε συνδυασμό με την έλλειψη παραγωγικών πόρων έκανε την κατάσταση εκρηκτική. Η πειρατεία ήταν επάγγελμα καλό ώστε να συμπληρώνεται ένα εισόδημα.

Η παράδοση λέει πως ο πειρατής Τσατσαρούνος με έδρα τον οικισμό Πέπο, το οποίο βρίσκεται κρυμμένο μέσα στα βουνά, αθέατο από την θάλασσα, κοντά στο χωριό Μουντανίστικα, κατέβαινε την ρεματιά και κούρσευε τα καράβια που περνούσαν από το Ταίναρο. Η τακτική αυτή ήταν συνηθισμένη. Οι πειρατές της Μάνης έδρευαν σε απομονωμένα και απροσπέλαστα μέρη φυλασσόμενα από πύργους και φυσικά εμπόδια και κατέβαιναν στα πλησιέστερα λιμανάκια για τον πειρατικό απόπλου. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο οικισμός Πέπο από το ορμητήριο του Γερολιμένα απέχει 5 χλμ.πορεία, πράγμα που το κάνει δύσκολο στον εντοπισμό και την πρόσβαση.

Ο όρμος του Γερολιμένα

https://maniatika.wordpress.com/

ΠΗΓΕΣ

http://necspenecmetu.tumblr.com
http://www.ethnos.gr/default.asp
http://www.omorfimani.gr
http://greeksurnames.blogspot.gr
http://www.mythicalpeloponnese.gr
http://www.mani.org.gr/
http://www.maniguide.info/cavomap.html (σκαρίφημα χάρτη)

Αναπλιωτιάνοι (Βάμβακα)

Man_oikΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΑΝΑΠΛΙΩΤΗ  (Βάμβακα)

ΠΑΤΡΙΑ: Αναπλιωτιάνοι   ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Αναπλιωτιάνοι

Παλαιή πατριά της Μέσα Μάνης με την δική της πορεία στην περιοχή αποτελεί η οικογένεια Αναπλιώτη. Το επώνυμο όπως είναι προφανές προκύπτει από τοπωνύμιο Ανάπλι που σημαίνει Ναύπλιο. Είναι λοιπόν λογικό να υποθέσουμε πως σε κάποια στιγμή της πορείας της η οικογένεια έφυγε για κάποιον λόγο και εγκαταστάθηκε στην Μάνη. Η περίοδος εγκατάστασης της οικογένειας δεν έχει ακόμη εξακριβωθεί, ωστόσο λέγεται ότι έφτασε τον 10ο αιώνα περίπου μΧ. Τούτο δεν αποκλείεται να είναι αληθές καθώς μια οικία της οικογένειας Αναπλιώτη στο χωριό Βάμβακα όπου και η βασική εστία της πατριά, είναι μεγαλιθικού τύπου.

Μεγαλιθικού τύπου κατοικία της οικογένειας Αναπλιώτη

Το παλαιότερο μέλος της οικογένειας που γνωρίζουμε είναι ο πειρατής Αναπλιώτης. Γύρω στα 1668 στο Οίτυλο ήταν δύο διαβόητοι πειρατές, ο Αναπλιώτης και ο Θεόδωρος. Ήταν φίλοι και συνεργαζόντουσαν, αλλά κάποτε φιλονίκησαν στη διανομή λείας και ο ένας αιχμαλώτισε τη γυναίκα του άλλου. Κατόπιν τις πούλησαν και οι δύο στον ίδιο πειρατή από τη Μάλτα. Αλλά όταν κατάλαβαν τι είχαν κάνει, συμφιλιώθηκαν και πήγαν μαζί και ελευθέρωσαν τις γυναίκες τους.

Επόμενο ιστορικό μέλος της οικογένειας είναι ο Κυριακούλης Αναπλιώτης από Βάμβακα ο οποίος εμφανίζεται στο χειρόγραφο του γιατρού Παπαδάκη να συμμετέχει με όλη του την οικογένεια στις τοπικές έριδες. Χαρακτηριστικά αναφέρεται το 1720 περίπου:

«Ο κηριακουλης αναπληοτης ο γιος του στο κεφάλη του κουφου τη νηφη πετρηα στο κεφάλη κε τη θηγατέρα του μπαλοτήα στο μερί καζκαλήνα τουφεκιά στο χέρι»

Επίσης μέλος της οικογένειας θηλυκό εμφανίζεται να βαπτίζει το 1721 σύμφωνα με έγγραφα της Επισκοπής Οιτύλου να βαπτίζει παιδί …

Βλέπουμε με λίγα λόγια μαζικότητα συμμετοχής στους τοπικούς πολέμους. Να πούμε εδώ βέβαια πως η οικογένεια Αναπλιώτη συγκρούστηκε επανειλημμένα με άλλες πατριές του χώρου όπως τους Ντουβιάνους οι οποίοι αποτελούσαν τους ισχυρούς σοϊλήδες της περιοχής. Δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός ότι όταν πέρασε ο Leake από την Βάμβακα προεπαναστατικά φιλοξενήθηκε στον πύργο των Πουλικιάνων που ανήκουν στην πατριά των Ντουβιάνων.

Κατά την διάρκεια της ελληνικής επανάστασης του 1821 η οικογένεια Αναπλιώτη έκανε αισθητή την παρουσία της. Από τον κατάλογο αριστείων του 1821 βρίσκουμε τρεις αγωνιστές της οικογένειας. Ο Σαμπάτης, ο Πέτρος και ο Ηλίας ή Λιακουτζάκος.

Το πιστοποιητικό του Λιακουτζάκου το οποίο υπογράφουν οι οπλαρχηγοί Π. Μπουκουβάλας, Ν. Πιεράκος (Μαυρομιχάλης), Δ. Πουλικάκος καθώς και ο πρώτος δήμαρχος Καλαμών ο Παναγιώτης Μπενάκης.

Ο παραπάνω αγωνιστής βεβαιώνεται ότι συμμετείχε σε πολλές μάχες όπως εκείνες στο Μανιάκι, στην πολιορκία του Ναυπλίου και της Καλαμάτας. Αναφέρεται μάλιστα στο πιστοποιητικό του ότι κατά την εισβολή του Δράμαλη στο Άργος σε συμπλοκή τραυματίστηκε στο κεφάλι από ιππέα. Εδώ βέβαια πρέπει να πούμε πως πολλοί αγωνιστές που ήταν αντιπολιτευόμενοι ή σκοτώθηκαν δεν πήραν ποτέ τους αριστείο Αγώνος.

Ο Θεόδωρος Αναπλιώτης ο οποίος ζούσε εκείνη την εποχή και αποτελούσε μάλιστα τον αρχηγό της οικογένειας (μιας και αυτός υπογράφει σχετικές επίσημες αναφορές), ήταν σφόδρα αντιπολιτευόμενος των Μαυρομιχαλαίων και των συμμάχων τους στην Βάμβακα. Μάλιστα υπογράφει το 1831 έγγραφο που καταδικάζει τα στασιαστικά κινήματα των Μαυρομιχαλαίων και εδώ παρουσιάζουμε για πρώτη φορά την υπογραφή του.

Θοδοράκης αναπλιοτις (τότε ορθογραφία)

Το 1856 στους εκλογικούς καταλόγους «ψηφίσαντες κατά χωριό» ο Θεόδωρος Αναπλιώτης είναι το μόνο μέλος της οικογένειας που συμμετέχει στην εκλογική διαδικασία. Βέβαια οι κατάλογοι αυτοί είναι σχετικά πρόχειροι. Στους αλφαβητικούς καταλόγους του ίδιου έτους έχουμε άλλα δύο μέλη της πατριάς που συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία, τον Μιχάλη και τον Σαμπάτη δηλώνοντας μάλιστα ως τόπο καταγωγής το Κουλούμι και όχι την Βάμαβακα. Τούτο κατά πάσα πιθανότητα έγινε διότι η οικογένεια είχε κτήματα σε εκείνη την περιοχή που προφανώς ήθελε να διασφαλίσει.

Στους εκλογικούς καταλόγους του 1871 η οικογένεια εμφανίζεται μεγαλύτερη μιας και οι κατάλογοι αυτοί είναι πιο επίσημοι παρά τα λάθη που έχουν. Πέντε μέλη της οικογένειας με μεγαλύτερο τον Γρηγόρη Αναπλιώτη καταγράφονται ότι συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία. Από τον Γρηγόρη αυτόν ο οποίος γεννήθηκε γύρω στα 1814 κατάγονται ο κλάδος των Ληγοριάνων οι οποίοι δεν άλλαξαν το επώνυμο τους ωστόσο με αυτό το παρωνύμιο ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα μέλη της πατριάς.

Μετά το 1880 κυρίως λόγω του άσχημου οικονομικού αλλά και κοινωνικού κλίματος στην περιοχή, (μην ξεχνάμε τις αντιδικίες με άλλες οικογένειες), πολλά μέλη της οικογένειας Αναπλιώτη μετανάστευσαν σε άλλα μέρη για εργασία αλλά και βίο. Ο Παναγιώτης Αναπλιώτης του Δρακούλη γεννημένος το 1873, εγκαταστάθηκε στην Αρεόπολη, όπου μέχρι σήμερα υπάρχουν εκεί απόγονοί του. Ο Δημήτρης και ο Παναγιώτης Αναπλιώτης (Γιωργιάνοι) γύρω στα 1900 εγκαταστάθηκαν στην Καλαμάτα όπου υπάρχουν ως σήμερα απόγονοί τους. Ο Κυριακούλης Αναπλιώτης την ίδια περίοδο εγκαταστάθηκε στο Έλος της Λακωνίας όπου πολλοί Μανιάτες πήγαιναν για συγκομιδή ρυζιού. Σήμερα υπάρχουν απόγονοι του στην ευρύτερη περιοχή. Η διασπορά της οικογένειας συνεχίστηκε και στον αιώνα μας ερχόμενοι στην Αττική για καλύτερη ποιότητα ζωής.

Από το 1890 και έπειτα έχουμε καταγραφή μελών της οικογένειας από τα μαθητολόγια της περιόδου και της περιοχής.

Ο Δρακούλης Θεοδ. Αναπλιώτης (1890) από τη Βάμβακα, στο ελληνικό σχολείο Αρεόπολης, την περίοδο 1900-1901.

Ο Ηλίας Ν. Αναπλιώτης (1894) από τη Βάμβακα, στο ελληνικό σχολείο Κίττας, το 1910.

Ο Παναγιώτης Δημ. Αναπλιώτης (1895) από τη Βάμβακα, στα ελληνικά σχολείο Κίττας και Β΄ Γυθείου, την περίοδο 1908 -1912.

Το Ληγοριάνικο πυργόσπιτο στην Βάμβακα

Το 1909 γεννήθηκε και ένας από τους σημαντικότερους πνευματικούς ανθρώπους της Μάνης ο Γιάννης Αναπλιώτης του Παναγιώτη: (1909-1976) Δημοσιογράφος, ιστοριοδίφης, λογοτέχνης. Αρχικά στράφηκε στη λογοτεχνία, αργότερα όμως αφοσιώθηκε στη δημοσιογραφία και την ιστορική έρευνα.

Τέλος ιστορικό μέλος της οικογένειας είναι ο Νικόλαος Αναπλιώτης του Παναγιώτη ο οποίος γεννήθηκε στην Αρεόπολη. Συμμετείχε με την σύζυγο του στην Εθνική Αντίσταση 1941-1944 στη Λακωνία.

Εν κατακλείδι η οικογένεια – πατριά Αναπλιώτη αποτελεί μια από τις παλαιότερες πατριές της Μάνης η οποία δεν διασπάστηκε σε πολλούς κλάδους. Λέγεται πως μόνο με την οικογένεια Μαλέυρη στο Αγγειαδάκι συγγενεύει εξ αίματος αλλά δεν είναι εξακριβωμένο καθώς μπορεί να ήταν απλώς σύμμαχοι.

ΠΗΓΕΣ

  • Κ. Κάσση «Άνθη της πέτρας οικογένειες και εκκλησίες στην Μάνη» Ιχώρ Αθήνα 1991
  • Προσωπικό αρχείο Δημήτριου Μαριόλη
  • Προσωπικό αρχείο Δημήτριου Αναπλιώτη
  • Γ.Α.Κ φάκελοι Αριστεία
  • Σ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές»
  • Π. Γαβαλά «Η Μέση εκπαίδευση στην Επαρχία Οιτύλου τα σχολεία και οι Μαθητές»
  • ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΑΚΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
  • http://www.mani-ekdoseis.gr/mag.asp?magid=23&catid=4
  • Α.Κραντονέλλη, Ιστορία της Πειρατείας, τ. 2,Κώδικας χειρόγραφος Γιατρού Παπαδάκη

*Θερμές ευχαριστίες στον ιστορικό, ερευνητή και νομικό Δημήτρη Μαριόλη για την ευγενή παραχώρηση του πιστοποιητικού

Μανιάτες Και Μαλτέζοι Πειρατές

Οι επεκτατικές διαθέσεις των Οθωμανών τόσο στην στεριά όσο και στην θάλασσα καθώς επίσης και οι βαρβαρότητες κατά των χριστιανικών πληθυσμών, οδήγησαν την περίοδο της Τουρκοκρατίας σε μεγαλύτερη συσπείρωση τους χριστιανικούς λαούς της Ευρώπης. Η συσπείρωση αυτή δεν μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστες και τις σχέσεις μεταξύ των κουρσάρων της Μεσογείου οι οποίοι άρχισαν να δρουν σύμφωνα με τα θρησκευτικά τους πιστεύω ιδίως από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα.

Η περιοχή της Μάνης λόγω του πτωχού εδάφους της σε παραγωγή, εκμεταλλεύτηκε την θάλασσά της προκειμένου να εξοικονομήσει οικονομικούς πόρους. Πάρα πολλοί Μανιάτες στράφηκαν στην πειρατεία, κυρίως κατά των Οθωμανών, οι οποίοι τους πίεζαν. Σύμμαχοι σε αυτές τις δραστηριότητές τους ήταν οι κουρσάροι της Μάλτας και της Σαρδηνίας. Το κοινό θρησκευτικό πνεύμα σε συνάρτηση με την κοινή υποστήριξη οδήγησαν στην αμοιβαία λειτουργία και σεβασμό. Δεν ήταν λίγες οι φορές μάλιστα που Μαλτέζικα πειρατικά έβρισκαν καταφύγιο στις ακτές της Μάνης και το ανάποδο.

Στην παρακάτω επιστολή του καπετάνιου Δημήτρη Γρηγοράκη από το Σκουτάρι της ανατολικής Μάνης γίνεται φανερή η στενή σχέση Μανιατών και Λατίνων κουρσάρων – καραβοκύρηδων.

Διατηρείται η ορθογραφία του κειμένου¹

«1753 σεπτεμβρίου πρότη πόρτο Παγανέα

Εκλαμβρότατος καπιτανέος sg καπετάν γιανή μόσκα και sg καπετάν γερολημω και sg καπετάν παυλό μαρέσκη και sg καπετάν παυλιό και επιλίπος καπετανέοι όπου κάνετε κούρσω εις το λεβάντε δουλεικώς χαιρετώ σας ανταμώς με όλους τους φιτσιάλους², με το να αγόρασα ένα καίκη από τα σφακιά βάνω καραβοκείρη τον σείφη παπαδάκη να ταξειδέβει όθεν εύρει ταξειδι, του έδοσα και βλεισείδι δυα να πραγματεύγετε τον οπιό καίκι αρμενίζει λατείνεια δύω. Διαυτώ περικαλώ την εκλαμβρότην σας όταν καπιτάρι να μην έχει καμίαν πίραξην. Διατή και το καίει εδικώς μας και το βλεισείδι εδικό μας. Ετζι είμε βέβεος εις την καλήν σας αγάπην πως δεν θέλετε να μου λείψει και μένω και εγώ ομπλγάδος³εις ότι με γνωρήζητε μην εχονδας άλλον μένω εις ορισμούς σας

Δουλός της εκλαμβρότη σας

Δημητράκη Λιγοράκη»

Με λίγα λόγια στην παραπάνω επιστολή ο πρόκριτος Δημήτρης Γρηγοράκης στέλνει ενημερωτική επιστολή στους Λατίνους κουρσάρους, να μην πειράξουν το πλοίο που αγόρασε και θα τους είναι υπόχρεος. Η επιστολή στέλνεται από το λιμάνι της Παγανέας κοντά στο Σκουτάρι. Η περιοχή πήρε το όνομά της από το ότι ήταν πειρατικό ορμητήριο. (έβγαιναν παγανιά = Παγανέα).

1 Κραντονέλλη Αλεξάνδρας «Ελληνική πειρατεία και κούρσος τον 18ο αιώνα» σελ. 326
2 αξιωματούχους
3 Υπόχρεος (obligate)

 

ΠΗΓΕΣ:

  • Κραντονέλλη Αλεξάνδρας «Ελληνική πειρατεία και κούρσος τον 18ο αιώνα»
  •  Ι.Π. Λεκκάκου «Μάνη, κοινωνική οργάνωση και ζωή»

Χένελλας (πειρατικό τραγούδι)

(ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΠΑΛΑΙΟΜΑΝΙΑΤΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ)

Χη σάλασ’ αντουρεύζεταϊ / Χένελλα, Χένελλας

Κάι παλεύεϊ με του βράχους /Χούσιουτα, Χούσιουτας

Έτσ’ αντουρεύγουμαϊ τσάι `γου /Χένελλα, Χένελλας

Κάι παλεύου με του Βλάχους / Χούσιουτα, Χούσιουτας

Κάι τα βουνά αντουρεύγοντάϊ /Χένελλα, Χένελλας

Κάι παλεύου με τα ισόινια / Χούσιουτα, Χούσιουτας

Έτσα τσάι `γου με τους εχτρούς / Χένελλα, Χένελλας

Σ’ αντουρεύγουμάϊ αϊούϊνα / Χούσιουτα, Χούσιουτας

Κάι η Τουϊρτσά έμ’ πάτηζε /Χένελλα, Χένελλας

Σ’ ούλη τη Μάνης τα χουϊρά /Χούσιουτα, Χούσιουτας

Τι άλλο καλό ε μάσαμε /Χένελλα, Χένελλας

Πεϊό κάλ’ απ’ τη λευτεϊρά /Χούσιουτα, Χούσιουτας.

(ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΚΥΡΙΑΚΟ ΚΑΣΣΗ)

Η θάλασσα αντρειεύεται

κι όλο παλεύει με τους βράχους

έτσ’ αντρειεύομαι κι εγώ

κι όλο παλεύω με τους Βλάχους

και τα βουνά αντρειεύονται

κι όλο παλεύουν με τα χιόνια

ετσά κι εγώ με τους οχτρούς

θα αντρειεύομαι αιώνια

και η Τουρκιά δεν πάτησε

σ’ ούλη της Μάνης τα χωριά

τί άλλο καλό δε μάθαμε

πιο κάλιο από την λευτεριά.

 

Όπως είναι γνωστό η πειρατεία αποτελούσε επάγγελμα τα χρόνια της τουρκοκρατίας και η περιοχή της Μάνης ήταν λόγω της γεωγραφικής της θέσης αλλά και λόγω του ελεύθερου πνεύματος των κατοίκων της κατάλληλη στο να ευδοκιμήσουν τέτοιες πρακτικές. Το παραπάνω τραγούδι είναι πειρατικό- ναυτικό τραγούδι της Μάνης κα περιγράφει με μεγάλη ένταση και ζωντάνια την περηφάνια που διακατείχε τους ανθρώπους αυτούς για την «Ελευθερία» που είχαν κερδίσει με τα όπλα τους και την αναγωγή της σε απόλυτο μάθημα ζωής.

  • Χένελλας σημαίνει Ελλάς
  • Χούσιουτας σημαίνει τιμή μας
  • Βλάχοι σημαίνει οι ξένοι. Οι εκτός μανιάτικης νοοτροπίας. (οι Βλάχοι ήταν κυρίως κτηνοτροφικός πληθυσμός, νομαδικού τύπου. Τελείως αντίθετος με τον πολεμικό πολιτισμό των Μανιατών).

οι Ολλανδοί περιηγητές Van Egmont και John Heyman αναφέρουν

« […] οι Μανιάτες αρνούνται να πληρώσουν φόρο στο Σουλτάνο. Πολλές φορές έστειλαν ο Τούρκοι δυνάμεις να τους υποτάξουν. Έτσι είναι οι μόνοι Έλληνες που μπόρεσαν να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους. Οι Έλληνες των γειτονικών περιοχών αποκαλούν τη Μάνη «Μεγάλο Αλγέρι». Είναι όλοι πειρατές εξ επαγγέλματος. Ακόμη και οι παπάδες τους ακολουθούν στις επιδρομές κι παίρνουν το ένα δέκατο από τις λείες ως δικαίωμα της εκκλησίας».

 

Ο Κωνσταντής, οι Μανιάτες και οι Σφακιανοί

Ο όρμος της Καρδαμύλης ( πειρατικό ορμητήριο του Μούρτζινου )

Σύμφωνα με έρευνα του Γ.Β. Νικολάου στον ΙΖ’ τόμο των «Λα­κωνικών σπουδών»,

τον Ιούνιο του 1776 έγινε πειρατεία στο στενό μεταξύ των Κυθήρων και της ανα­τολικής πλευράς της μανιάτικης χερσονήσου. Οι πειρατές είχαν επικεφαλής τον Κωνσταντή Κο­λοκοτρώνη, πατέρα του πρωτερ­γάτη της Επανάστασης του 1821 Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Το πλοίο τους ήταν γαλιότα με πλήρωμα ο­γδόντα Μανιάτες και Σφακιανούς και κατέλαβαν δύο βενετσιάνικα πλοία και το γαλλικό «Jean Baptiste», με φορτίο καπνού. Τα τρία πλοία οδηγήθηκαν στην Καρδαμύλη, που ήταν τότε έδρα του η­γεμόνα καπετάνιου Μιχαήλ Τρουπάκη.

Σφακιανός πολεμιστής

Ο πλοίαρχος και δύο ναύτες του γαλλικού πλοίου εστάλησαν στον πρόξενο της Γαλλίας, για να διαπραγματευτούν την καταβολή σαράντα χιλιάδων πιάστρων ως λύτρα για την απελευθέρωση των υπόλοιπων μελών του πληρώμα­τος και την επιστροφή του πλοίου και του φορτίου του. Σύμφωνα με έγγραφο που έστειλαν οι οθωμα­νικές αρχές από την Κορώνη στην Κωνσταντινούπολη, συνένοχος στην πειρατεία θεωρήθηκε και ο ηγεμόνας της περιοχής Μιχαήλ Τρουπάκης, καθώς ήταν ιδιοκτή­της της πειρατικής γαλιότας και την είχε πουλήσει εικονικά στον Κολοκοτρώνη, ο οποίος ασκούσε τότε πειρατεία.

Το αντάλλαγμα γι’ αυτή τη διευκόλυνση ήταν βέβαια το ήμισυ των λύτρων που θα εισέ­πρατταν οι πειρατές από τους Γάλ­λους. Μετά την αδυναμία της οθω­μανικής διοίκησης να διευθετήσει το όλο θέμα, οι Γάλλοι έστειλαν το πλοίο «Atalantis» να επιτεθεί στην Καρδαμύλη και στον πύργο του Τρουπάκη. Στόχος τους ήταν να εκφοβίσουν τους κατοίκους, ώστε οι τελευταίοι να τους παραδώσουν την πειρατική γαλιότα. Όμως, οι ε­τοιμοπόλεμοι Μανιάτες τους αντι­μετώπισαν σθεναρά, και μετά τον τραυματισμό του κυβερνήτη και δύο ναυτών οι Γάλλοι αποχώρησαν άπραγοι.

Πειρατική Ιστορία

 

Μερικοί Μανιάτες σε επιδρομή στη Σχοινούσα αιχμαλώτισαν μια βάρκα με το πλήρωμά της και την οικο­γένεια του Γεωργάκη Μπαρδάκα, σούδιτου Ρώσου, ενώ ετοιμαζόταν να αναχωρήσει για τη Νάξο. Οι πει­ρατές ξεγύμνωσαν τον Μπαρδάκα και τη συντροφιά του, που κατέ­φυγαν στις προξενικές αρχές της Νάξου και κατήγγειλαν τα εξής:

«Ναξία 1816, Απρίλιος 2 Ε.Ν. ημέ­ρα Τρίτη

επαρουσιάσθηκαν εις την Καντζελλαρίαν του Κονσολάρου του Αυτοκρατορικού των πασών Ρουσιών εις Ναξία οι κάτωθεν υ­πογεγραμμένοι Λάμπρος Ρεΐζης, Νεονής, Ιωβάνης, Ρώσος και Κωνσταντής Μεσμελής οι οποίοι με το να εφέρθησαν με την βάρκαν τους εις το νησάκι ονομαζόμενον Σκοινούσαν, από κάτω από την Ναξίαν διά να πάρουσι και να φέρουσι εδώ εις το πόρτο τον σινιόρ Γεωργάκη Μπαρδάκα, σούδιτον Ρούσσον με την μητέρα του και σύζυγόν του, εκεί είδανε εις τας ένδεκα του Φλεβάρη απερασμένους και επλάκωσαν εις εκείνο το νησί ένα καΐκι κλέπτικο καραβοκυρεμένο από έ­να Κρανιδιώτη ονόματι Σανόπουλο του Σταμάτη Λέκα και οι λοιποί ό­λοι σύντροφοί του ήτονε Μανιάτες και εξεγύμωσαν τον άνωθεν σινιόρ Γεοργάκη Μπαρδάκα με την συντροφία του εις τρόπον οπού τον άφησαν με τον μοναχό πουκάμισο επειδή και ευρίσκονταν εις την στεριάν εκεί που αράξανε το καράβι ό­που ήταν μπαρκάδο του Καπετάν Ιακουμάκη Λάμπρο Σαντορινιός και αφού τους εξεγύμνωσαν τους έβαλαν εις το καΐκι των άνωθεν γεμιτζήδων με τα μοναχά τους κορμιά και ήλθανε εις την Χώραν της Ναξίας. Ταύτα μαρτυρούσι εκ συνειδότος ως είναι γνωστά και εις όλο το νησί της Ναξίας βεβαιωμέ­νο ιδιοχείρως τως.

 

Λάμπρος Ρεήζης Νεονής μαρτυρώ

Γιάκοβος Ρώσος μαρτυρώ

Γιοβάνης Ρώσος μαρτυρώ

Ιωάννης Χατζής μαρτυρώ

Αργύρης Ταμηράλης μαρτυρώ

Κωνσταντής Μεσμελής μάρτυς

Φραντζέσκος Γεράρδης

υποπρόξενος

σφραγίς δικέφαλος αετός

επιγραφή

Conoslato di Naxia et Paros»

Από τα παραπάνω προκύπτει πως οι Μανιάτες δεν ήταν πάντα πειρατές με δικά τους πλοία αλλά πολλές φορές αποτελούσαν πλήρωμα επί μισθό. Ήταν δηλαδή και κουρσάροι, που ασκούσαν πειρατική δραστηριότητα σε υπηρεσία άλλου.

Χάρτης Σχοινούσας και Νάξου όπου και αναφέρεται το παραπάνω έγγραφο

Πηγή: εφημερίδα το Ποντίκι

Μαντουβαλιάνοι(Κοίτα – Μπουλαριοί – Γερολιμένας) Α’ Μέρος

Οικογένεια Μαντούβαλου (Κοίτα – Μπουλαριοί – Γερολιμένας)

ΓΕΝΟΣ: Νικλιάνοι ΠΑΤΡΙΑ: Λιάνοι ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Μαντουβαλιάνοι

Ο τετραώροφος πύργος των Μαντουβαλιάνων στους Μπουλαριούς

Οικογένεια με όνομα βαρύ σαν ιστορία στα χωριά της Μάνης για την δύναμή της αλλά και την φιλοπατρία της είναι οικογένεια Μαντούβαλου. Εχθροί και φίλοι έχουν πολλά να διηγηθούν. Για την καταγωγή της οικογένειας δύο είναι οι κυρίαρχες απόψεις.

Η μία θέλει τον Μαντούβαλο απευθείας απόγονο του δεύτερου γιου του Νίκλου, του Λία. Ο Νίκλος κατέβηκε γύρω στα 1500 από την Τεγέα στην Μάνη στην περιοχή της Κοίτας του λεγόμενου ως σήμερα Νικλιάνικου. Από τον Λία προήλθε η πατριά των Λιάνων με εστία την Κοίτα.

Η δεύτερη άποψη θέλει τον Μαντούβαλο πειρατή με Μικρασιατική καταγωγή ο οποίος όπως και άλλοι πολλοί γύρω στα 1600 ήρθε στην Μάνη για ασφάλεια και έγινε γαμπρός και σύμμαχος με τους Λιάνους. Το σίγουρο πάντως είναι πως η Κοίτα αποτελεί εστία της οικογένειας και οι υπόλοιποι Λιάνοι το έβρισκαν από παράδοση σαν συγγενής με τους Μαντουβαλιάνους.

Η παράδοση λέει πως προεπαναστατικά η οικογένεια Μαντούβαλου ασκούσε πειρατεία με ορμητήριο τον όρμο του Λιμένα ( Γερολιμένα ). Μάλιστα είχαν ισχύ και όνομα σοϊλή από τότε. Κατά την επανάσταση του 1821 η οικογένεια Μαντούβαλου έλαβε πολλές διακρίσεις λόγω των σημαντικών ( όπως διαβεβαιώνεται από τους καπετάνιους ) εκδουλεύσεών που προσέφερα στην πατρίδα. Πάνω από (10) δέκα μέλη της οικογένειας συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα. Εκ των οποίων οι 4 παρασημοφορήθηκαν ως αξιωματικοί.

Παρακάτω παραθέτουμε πρόταση του Ν. Βοιδή Μαυρομιχάλη για προαγωγή του Γεωργούλια Μαντούβαλου.

Εδώ πρέπει να αναφέρουμε τις καλές σχέσεις που διατηρούσε η πατριά των Λιάνων με τους Μαυρομιχαλιάνους καθότι οι Μαντουβαλιάνοι παρασημοφορήθηκαν κυρίως από τον Α. Π. Μαυρομιχάλη, Ν. Πιερράκο, Ν. Βοιδή που είναι όλοι Μαυρομιχαλιάνοι.

Ο Θόδωρος Κι Ο Αναπλιώτης

Περιηγητής του 17ου αιώνα αναφέρει …

Λίγες ημέρες πριν αράξουμε στο λιμάνι της Μάνης, συνέβη ένα παράξενο περιστατικό στις καλύβες που βρισκόταν ανάμεσα στην Μάνη και το Οίτυλο. Δύο Μανιάτες, ο Θόδωρος και ο Αναπλιώτης, διαβόητοι πειρατές και στενοί φίλοι, φιλονίκησαν για την διανομή κοινών λαφύρων, και ταυτόχρονα σχεδίασαν ο καθένας για λογαριασμό του να απαγάγουν τις γυναίκες τους. Ο Θεόδωρος απήγαγε την γυναίκα του Αναπλιώτη και την έφερε να την πουλήσει σε ένα Μαλτέζο πειρατή που έμενε σε κάποιον όρμο. Επειδή δυσκολεύονταν να συμφωνήσουν στην τιμή, ο Μαλτέζος, επιθεωρώντας προσεχτικότερα την αιχμάλωτη, είπε ότι πριν από δυο ώρες είχε αγοράσει μια ωραιότερη γυναίκα στην μισή τιμή από εκείνη που ζητούσε ο Θόδωρος, διέταξε δε τους συντρόφους του να την παρουσιάσουν ώστε να πειστεί και ο Θόδωρος για την υπεροχή της. Μόλις όμως την είδε ο πειρατής, έμεινε κεραυνόπληκτος γιατί αναγνώρισε την δική του γυναίκα, που ο αντίπαλός του είχε προλάβει να απαγάγει. Παρόλα αυτά, αντί να φροντίσει να την πάρει από τα χέρια του Μαλτέζου, του ζήτησε να αγοράσει και εκείνη σε οποιαδήποτε τιμή ήθελε ο ίδιος, ώστε και οι δύο σύζυγοι να είναι ομοιοπαθείς, για να μην εκτεθεί μόνον αυτός στους σαρκασμούς των συμπατριωτών του.

Μπρίκι ή Βρίκιο. Πειρατικό καράβι της εποχής.

Ύστερα από λίγο, μαθαίνοντας ο Αναπλιώτης την απαγωγή της γυναίκας του, εξόπλισε μια κανονιοφόρο, και μαζί του ενώθηκε και ο Θόδωρος λησμονώντας ότι είχε συμβεί. Έτσι ήρθαν και απείλησαν με χίλιους τρόπους τον Μαλτέζο πειρατή, ο οποίος είτε γιατί φοβήθηκε την επίθεση των δύο συζύγων είτε γιατί δεν ήθελε να καταστρέψει να συμφέροντά του σε εκείνον τον τόπο, αναγκάστηκε να αφήσει και τις δύο γυναίκες να φύγουν. Ύστερα από το περιστατικό αυτό, μεσολάβησαν κοινοί φίλοι και μόνοιασαν τους δύο αντιπάλους, οι οποίοι μετά από δύο ημέρες βγήκαν για πειρατεία πάνω στο ίδιο πλοίο.

Γαλιότα. Πειρατικό καράβι που χρησιμοποιήθηκε κυρίως από τους πειρατές της Μάνης και τους Αλγερινούς.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

  1. Το επίθετο Αναπλιώτης υπάρχει μέχρι σήμερα στην Μάνη. Εστία τους η Βάμβακα και το Κουλούμι.
  2. Οι Μαλτέζοι πειρατές είχαν καλές σχέσεις με τους Μανιάτες γιατί ήταν και οι δύο χριστιανοί.
  3. Κατά τον συγγραφέα ο όρος Μάνη και λιμάνι Μάνης αναφέρεται στο κάστρο και έδρα της επισκοπής  Μάνης στο Τηγάνι.
  4. Ο όρος καλύβες δεν είναι άστοχος, αν σκεφτεί κανείς ότι την εποχή εκείνη μεγάλος οικισμός από την Κοίτα μέχρι το Δυρό δεν υπήρχε αλλά ούτε και ισχυρές οικογένειες ώστε να έχουν μεγάλες κατοικίες.
  5. Ο πειρατικός όρμος που αναφέρεται πιθανόν είναι ο απόκρημνος ορμίσκος κάτω από το Κουλούμι.