Η Οικογένεια Μαυρομιχάλη Κατά Την Α’ Τουρκοκρατία

Άλικα (φωτό Γιάννης Βουρλίτης)

Το όνομα Μαυρομιχάλης συνήθως μας φέρνει στο νου σκέψεις και συναισθήματα ανάμεικτα. Από ηρωικά κατορθώματα και επικές μάχες μέχρι πολιτικά παιχνίδια με Μεγάλες Δυνάμεις και πολιτικές δολοφονίες. Τα πράγματα ωστόσο δεν φαίνεται να ήταν πάντα έτσι. Η εξουσία και η δύναμη με την οποία έγιναν γνωστοί μέχρι και στην Ευρώπη δεν ήταν πάντα δεδομένη για την οικογένεια αυτή.

Κανείς δεν μπορεί να είναι απόλυτα σίγουρος για την ιστορική καταγωγή της οικογένειας Μαυρομιχάλη διότι δεν υπάρχουν απτές αποδείξεις ή γραπτά κείμενα ύπαρξής της κατά την βυζαντινή περίοδο. Ωστόσο υπάρχουν πλήθος παραδόσεων που επιβεβαιώνει η μία την άλλη.

Ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων στο έργο του «Μαυρομιχάλαι» μας πληροφορεί τα εξής:

 «Περί το 1340 ότε οι Τούρκοι κατέκτησαν την θρακικήν χερσόνησον, οικογένειες τινές εκ της πόλεως Καρδίας (Αδριανούπολης) κατέφυγαν εις Μάνη. Κοντά στο Ακρωτήρι Ταίναρον κείται χωρίον ονομαζόμενο Άλικα παρ’ αυτώ ελλιμενισθη ποτέ πλοίο μεταφέρον οικογενείας τινάς εκ της Ανδριανουπόλεως εις την Ευρώπην. Εκ τούτων έμειναν δύο εν τω Άλικα, άφ’ ων κστάγονται, η γενεά των Μαυρομιχαλαίων εκ της μιας και των Γρηγοράκηδων – Τζανετάκη εκ της άλλης»

Παρόμοια αναφορά κάνει στον Άγγλο περιηγητή William Leake, το 1805 περίπου, ένας Μανιάτης της οικογένειας Γρηγοράκη που ξεναγούσε τον περιηγητή στα Άλικα. Αναφέρει χαρακτηριστικά…

Μετανάστης λοιπόν από την ανατολική Θράκη ο Μιχάλης λέγεται πως ήταν το πρώτο μέλος της οικογένειας στην Μάνη. Επειδή ήταν φτωχός και έρημος (ορφανός) οι ντόπιοι τον είπαν «μαύρο». Έτσι προέκυψε το επώνυμο Μαυρομιχάλης. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση η τοποθεσία του σπιτιού της  οικογένειας Μαυρομιχάλη στα Άλικα ήταν στην περιοχή Αϊ Φιλίππηδες.

Εκεί δίπλα στην εκκλησία βρίσκεται το καλυβόσπιτο της οικογένειας Μαυρομιχάλη. Από την αρχιτεκτονική του σπιτιού και τις συνθήκες της εποχής γίνεται εύκολα αντιληπτό πως η οικογένεια για αιώνες αποτελούσε μια αχαμνόμερη (ανίσχυρη) οικογένεια της Μάνης. Σε μια περίοδο όπου οι κυρίαρχες οικογένειες του χώρου ήταν οι Κοσμάδες, οι Νίκλοι, οι Κοντόσταυλοι και άλλοι η οικογένεια Μαυρομιχάλη αποτελούσε μια αδύναμη και άσημη οικογένεια.

Καλυβόσπιτο αχαμνόμερου στα Άλικα

Ο Ιωάννης Φιλήμων συνεχίζει λέγοντας πως ο Μαυρομιχάλης και η απόγονοι του έφυγαν από τα Άλικα λόγω τοπικών ταραχών. Συγκεκριμένα αναφέρεται πως ήρθαν σε διενέξεις με την οικογένεια Ντουζέπη και από φόβο εγκαταστάθηκαν στο Λιμένι. Ας μην ξεχνάμε πως η οικογένεια Ντουζέπη ανήκε στην ισχυρότερη πατριά των Αλίκων τους Νικολεγιάννους. Η εγκατάσταση στο Λιμένι δεν πρέπει να μας παραξενεύει διότι ίσως δεν ήθελαν να προκαλέσουν με την παρουσία τους εκεί τους ισχυρούς Γιατριάνους και Στεφανοπουλιάνους του Οιτύλου.

Κατά άλλη εκδοχή, του καθηγητή Ν. Σαριπόλου, σε επικήδειο λόγο του, στον γιο του Πετρόμπεη, Αναστάσιο, (3 Μαΐου του 1870), ανέφερε ότι επί Ενετών πριν δύο αιώνες, στο χωριό Άλικα βρέθηκε ένα παιδί ορφανό που λεγόταν Μιχάλης. Κατά έθιμο δε της Μάνης τα ορφανά παιδιά ονομάζονταν «μαύρα». Τούτο προστέθηκε στο όνομα και έγινε Μαυρομιχάλης. Ο Μαυρομιχάλης αυτός, όταν μεγάλωσε, εγκαταστάθηκε στο Οίτυλο, όπου και νυμφεύθηκε και απέκτησε πολλά παιδιά, ένα από τα οποία και έγινε κληρικός και προχειρίσθηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη σε έξαρχο της Μάνης.

Όποια εκδοχή και αν ισχύει από τις δύο δεν αλλάζει το γεγονός ότι η οικογένεια Μαυρομιχάλη πριν ανέβει στο Οίτυλο από τα Άλικα όπου βρισκόταν, γύρω στα 1650 αποτελούσε μια πολύ περιορισμένης ισχύος οικογένεια και μετά από χρόνια και την ωρίμανση πολιτικών συνθηκών εξελίχθηκε στην ισχυρότερη οικογένεια της Μάνης με πρώτο γνωστό πρόσωπο τον Γεώργιο ή  Έξαρχο Μαυρομιχάλη από το Οίτυλο το 1700.

ΠΗΓΕΣ

  1. William Martin Leake “Travels in the Morea” volume 3
  2. Συλλογικό έργο – Ιωάννη Φιλήμονα «Μαυρομιχάλαι»
  3. www.mani.org.gr
  4. Τοπική παράδοση Αλίκων
  5. Κ. Κάσση «Άνθη της Πέτρας, παραδοσιακές εκκλησίες της Μάνης»
  6. Γ. Βουρλίτη «εικονόβιβλος της Μάνης» εκδόσεις αδούλωτη Μάνη
  7. Κωνσταντίνος Τσάτσος, Λογοδοσία μιας ζωής, Εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα 2000, τόμος Α΄
  8. Περιοδικό σύγγραμμα «Λακωνικαί Σπουδαί» τόμος 20ος  Αθήνα 2012
Advertisements

23 Μαρτίου 1821-Η Καλαμάτα Ελεύθερη

Η έναρξη της επανάστασης, σύμφωνα με το σχέδιο των οπλαρχηγών, έπρεπε να ξεσπάσει ταυτόχρονα σε πολλές εστίες ώστε να υπάρχουν μαζικά επαναστατικά κρούσματα εναντίον των Τούρκων. Η απελευθέρωση της Καλαμάτας από τους Μανιάτες είχε κρίσιμη σημασία. Την εποχή εκείνη αποτελούσε μια ακμάζουσα πόλη, με λιμάνι για τροφοδοσία, εμπορικό σταθμό και πολλοί επίσημοι Οθωμανοί έδρευαν εκεί.

Σε προηγούμενα κινήματα είχε γίνει στόχος ξανά προκειμένου να εδραιωθεί η εξέγερση. Τον Μάρτιο του 1821 έπρεπε να καταληφθεί γρήγορα προκειμένου να αναπτερωθεί το ηθικό και των υπόλοιπων Ελλήνων ή να καμφθούν οι δισταγμοί άλλων και να συμμετέχουν στην επανάσταση. Η γρήγορη κατάληψη της θα είχε λοιπόν στρατιωτική αλλά και πολιτική σημασία για τον Αγώνα.

Για να επιτευχθεί ο παραπάνω στόχος οι οπλαρχηγοί μηχανεύτηκαν ένα τέχνασμα. Στα μέσα Μαρτίου οι Φιλικοί από την Σμύρνη, αποβιβάζουν στην Μάνη, στο λιμάνι των Κιτριών, καράβια που μεταφέρουν μπαρούτι και βόλια. Ο Αναγνωσταράς και ο Νικηταράς με τους άνδρες τους αναλαμβάνουν να το εκτελωνίσουν το φορτίο και να το κρύψουν σε ασφαλές μέρος.

Οι Τούρκοι της Καλαμάτας θορυβημένοι από το γεγονός ρωτούν τους προκρίτους τι συνέβαινε. Ο Αρναούτογλου, αγάς της Καλαμάτας είχε λίγο στρατό (100 Αλβανούς) καθώς οι υπόλοιποι είχαν μεταβεί στην Ήπειρο να πολεμήσουν με τον Χουρσίτ τον Αλή Πασά.

Οι Έλληνες του είπαν πως το φορτίο είχε λάδι και το φύλαγαν πλήθος ενόπλων διότι κλέφτες λυμαίνονται την περιοχή και ενδέχεται κίνδυνος για την Καλαμάτα. Ο Βοεβόδας της Καλαμάτας αφελώς ζητά την βοήθεια των Μανιατών. Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης εισέρχεται στις 20 Μαρτίου στην πόλη με 150 Μανιάτες και καταλαμβάνει τα καλύτερα από άποψη στρατηγικής σπίτια.

Στις 22 Μαρτίου όταν ο Πετρόμπεης με 2000 Μανιάτες, τον Κολοκοτρώνη, τον Αναγνωσταρά, τον Παπαφλέσσα, τον Νικηταρά κ.ά. φτάνουν στην Καλαμάτα η πόλη μετά από λίγο παραδίδεται χωρίς ντουφεκιά. Μάλιστα ο Αρναούτογλου παρέδωσε με επίσημο πρωτόκολλο την πόλη και τον στρατιωτικό εξοπλισμό. (Πολλοί ιστορικοί συνεπαρμένοι από τις μετέπειτα επιτυχίες του Αρχιστράτηγου Κολοκοτρώνη  αναφέρουν ότι αυτός απελευθέρωσε την πόλη της Καλαμάτας, πράγμα εντελώς ανιστόρητο καθώς την δεδομένη στιγμή ο Κολοκοτρώνης δεν ήταν τίποτε άλλο από έναν παλιό, φτωχό κλέφτη του Μοριά που δεν είχε ούτε στρατό αλλά ούτε καν δικό του άλογο).

Μετά την παράδοση της πόλης ακολούθησε πανηγυρική δοξολογία στον ναό των Αγίων Αποστόλων στην Καλαμάτα όπου πλήθος κόσμος συνέρευσε να παρακολουθήσει την ορκωμοσία των οπλαρχηγών. Η πρώτη πόλη που είναι και επίσημα ελεύθερη. Μετά την δοξολογία δημιουργείται ο πρώτος πολιτικός φορέας της επανάστασης, η Μεσσηνιακή Γερουσία με πρόεδρο τον κύριο απελευθερωτή της Καλαμάτας τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.

Ο φορέας αυτός συντάσσει δύο πολύ σημαντικά έγγραφα από άποψη εξωτερικής πολιτικής. Την προειδοποίηση προς τας Ευρωπαικάς Αυλάς και την Προκήρυξη με αποδέκτες τις Η.Π.Α. Τα έγγραφα αυτά περιγράφουν με έντονο τρόπο πως είμαστε έθνος σε εμπόλεμο κατάσταση με την Τουρκία και όχι υποτελείς υπήκοοι του Σουλτάνου που εξεγέρθηκαν για λόγους εσωτερικής πολιτικής. Την υπογράφει ο Πετρόμπεης διότι ως μπέης της Μάνης είχε και θεσμικό ρόλο προεπαναστατικά που του έδινε κύρος.

Προειδοποίησης προς τις Ευρωπαϊκές Αυλές

«Προειδοποίησις εις τας Ευρωπαϊκάς Αυλάς, εκ μέρους του φιλογενούς αρχιστρατήγου των Σπαρτιατικών στρατευμάτων Πέτρου Μαυρομιχάλη και της Μεσσηνιακής Συγκλήτου.

Ο ανυπόφορος ζυγός της Οθωμανικής τυραννίας εις το διάστημα ενός και απέκεινα αιώνος, κατήντησεν εις μίαν ακμήν, ώστε να μην μείνη άλλο εις τους δυστυχείς Πελοποννησίους Γραικούς, ει μη μόνον πνοή και αυτή δια να ωθή κυρίως τους εγκαρδίους των αναστεναγμούς. Εις τοιαύτην όντες κατάστασιν στερημένοι από όλα τα δίκαιά μας, με μίαν γνώμην ομοφώνως απεφασίσαμεν να λάβωμεν τα άρματα, και να ορμήσωμεν κατά των τυράννων. Πάσα προς αλλήλους μας φατρία και διχόνοια, ως καρποί της τυραννίας απερρίθφησαν εις τον βυθόν της λήθης, και άπαντες πνέομεν πνοήν ελευθερίας. Αι χείρες ημών αι δεδεμέναι μέχρι του νυν από τας σιδηράς αλύσσους της βαρβαρικής τυραννίας, ελύθησαν ήδη, και υψώθηκαν μεγαλοψύχως και έλαβον τα όπλα προς μηδενισμόν υης βδελυράς τυραννίας. Οι πόδες ημών οι περιπατούντες εν νυκτί και ημέρα εις τας εναγκαρεύσεις τας ασπλάγχνους τρέχουν εις απόκτησιν των δικαιωμάτων μας. Η κεφαλή μας η κλίνουσα τον αυχένα υπό τον ζυγόν τον απετίναξε και άλλο δεν φρονεί, ει μη την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΝ. Η γλώσσα μας η αδυνατούσα εις το να προφέρη λόγον, εκτός των ανωφελών παρακλήσεων, προς εξιλέωσιν των βαρβάρων τυράννων, τώρα μεγαλοφώνως φωνάζει και κάμνει να αντηχή ο αήρ το γλυκύτατον όνομα της Ελευθερίας. Εν ενί λόγω απεφασίσαμεν, ή να ελευθερωθώμεν, ή να αποθάνωμεν. Τούτου ένεκεν προσκαλούμεν επιπόνως την συνδρομήν και βοήθειαν όλων των εξευγενισμένων Ευρωπαίων γενών, ώστε να δυνηθώμεν να φθάσωμεν ταχύτερον εις τον Ιερόν και δίκαιον σκοπόν μας και να λάβωμεν τα δίκαιά μας. Να αναστήσωμεν το τεταλαιπωρημένον Ελληνικόν γένος μας. Δικαίω τω λόγω η μήτηρ μας Ελλάς, εκ της οποίας και υμείς εφωτίσθητε, απαιτεί ως εν τάχει την φιλάνθρωπον συνδρομήν σας, και ευέλπιδες, ότι θέλει αξιωθώμεν, και ημείς θέλομεν σας ομολογή άκραν υποχρέωσιν, και εν καιρώ θέλομεν δείξη πραγματικώς την υπέρ της συνδρομής σας ευγνωμοσύνην μας».