Η πειρατεία στην παράδοση των Κυκλάδων

Παναγιά η «Ακαθή» στην χώρα της Σχοινούσας

Σε παλαιότερη ανάρτηση μας είδαμε ότι το 1816 ένα κουρσάρικο με Μανιάτες πειρατές σε επιδρομή στη Σχοινούσα, αιχμαλωτίζει Ναξιώτικη βάρκα με το πλήρωμά της και την οικογένεια του Γιωργάκη Μπαρδάκα, ενώ ετοιμαζόταν να αναχωρήσει  για τη Νάξο. Ξεγυμνώνουν τον Μπαρδάκα με τη συντροφιά του και τους αφήνουν γυμνούς να γυρίσουν στη χώρα.

Παρόμοιες επιδρομές γίνονταν κατά περιόδους στα νησιά αυτά ακόμα και στην ενδοχώρα των νησιών με σκοπό την αρπαγή αγαθών ακόμα και ανθρώπων. Λόγω της έντονης βίας της εποχής και της δημιουργίας μιας κουλτούρας φόβου και άμυνας από τους κατοίκους των νησιών, με απόηχο, τόσο σε επίπεδο αρχιτεκτονικής όσο και σε επίπεδο οικονομίας, οι επιδρομές αυτές, πέρασαν έντονα και στην προφορική παράδοση του τόπου. Χαρακτηριστική είναι η παρακάτω ιστορία

 Να τι λέει η Παράδοση: 

Η σπηλιά του Μανιάτη.

Κάποτε , λέει, ένας πειρατής από τη Μάνη, βγήκε στη Σχοινούσα για  να ληστέψει, για πειρατεία. Διάλεξε να ληστέψει την εκκλησία «Παναγία η Ακαθή».

Την ώρα της ληστείας, έβλεπε την εικόνα και νόμιζε πως τον παρακολουθεί συνέχεια ( έχεις προσέξει μερικές εικόνες πούναι έτσι ζωγραφισμένες, που τα μάτια τους θαρρείς πως σε κοιτάζουνε, όπου κι αν πας;). Νευρίασε κι αυτός κι έβγαλε την κουμπούρα του και πυροβόλησε την εικόνα και την τρύπησε.

Μετά πήρε τη λεία του κατέβηκε για να φύγει και στο δρόμο του γλίστρησε κι έπεσε κάτω , πλάι σε μια σπηλιά και σκοτώθηκε.

Από τότε πια πήρε τ’ όνομα « η σπηλιά του Μανιάτη». Η σπηλιά είναι κοντά στην ακρογιαλιά, δίπλα στο πηγάδι, πάνω ακριβώς από το λιμανάκι.  

 

                                                          Αφηγ. Γεώργιος Ι. Τζαννετής, Εκπαιδευτικός.

                                                                   Καλόξυλος Νάξου»

Εδώ πρέπει να πούμε πως η συγκεκριμένη εκκλησία είναι η σημαντικότερη του νησιού και αποτελεί προστάτιδα και πολιούχος του. Μάλιστα πολλές κοπέλες βαφτίζονται με το όνομα Ακάθη προς τιμή της εκκλησίας αυτής.

Χάρτης της Νάξου και της ευρύτερης περιοχής συμπεριλαμβανομένης και της Σχοινούσας το 1823

Πηγές

  1. Ρόζα Φρέρη, «Γενικά Στοιχεία για την πειρατεία», Υπεύθυνη Πολιτιστικών Θεμάτων ΔΠΕ Ν.Κυκλάδων, ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Α/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ν.ΚΥΚΛΑΔΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ
  2. https://cyclades.in/el/portfolio-items/schoinousa/
  3. http://el.travelogues.gr/item.php?view=54822
  4. https://maniatika.wordpress.com/
Advertisements

Πειρατικές Ιστορίες – Μανιάτες στην Αμοργό

Είναι γνωστό πως οι Μανιάτες αποτελούσαν τους πιο γνωστούς Έλληνες πειρατές κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Η παρουσία τους ήταν γνωστή σε όλη την Μεσόγειο και το σκλαβοπάζαρο του Οιτύλου λεγόταν Μεγάλο Αλγέρι. Οι πειρατές δεν ήταν άνθρωποι των γραμμάτων ή της θεωρίας. Άνθρωποι της δράσης ήταν που μην μπορώντας να ζήσουν στην ανέχεια έβγαιναν πειρατές, κατά τον ίδιο τρόπο που έβγαιναν κλέφτες οι στεριανοί.

Συνήθως στόχος των Μανιάτικων πειρατικών πλοίων ήταν τα πλούσια εμπορικά των Ενετών, Γενοβέζων ή των Τούρκων. Στόχοι τους επίσης ήταν μουσουλμανικοί ή καθολικοί οικισμοί με πλούτο. Το στενό μεταξύ Μάνης και Κυθήρων ήταν τα διόδια των Μανιατών οι οποίοι ζητούσαν τον λεγόμενο Λακωνικό φόρο.

Πολλές φορές όμως όταν υπήρχαν προβλήματα χρηματοδότησης, περιορισμένη λεία, λίγα εμπορικά πλοία, ισχυρή φρουρά συνοδείας, οι Μανιάτες στοχοποιούσαν και άλλους Έλληνες. Τρανταχτά είναι τα παραδείγματα πειρατείας στην Αμοργό και την Σχοινούσα.

Η χώρα της Αμοργού, πολύπλοκη ώστε να μπερδεύονται οι πειρατές κατά τις καταδρομικές τους επιχειρήσεις 

Το 1797 Μανιάτες πειρατές επιτέθηκαν στην Αμοργό με στόχο την λαφυραγωγία. Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως εκγύμνωσαν τον τόπο. Οι κάτοικοι του νησιού είχαν κρυφτεί στα βουνά για να μην πέσουν στα χέρια τους. Οι πειρατές  άδειασαν τα σπίτια, έσπασαν τα σεντούκια, τα γράμματά τους όλα χάθηκαν και δεν τους άφησαν ούτε ένα ρούχο. ( παρατηρούμε το οικονομικό επίπεδο των πειρατών). Χαρακτηριστικό είναι το κάτωθι τραγούδι της Αμοργού…

 

Της Αμοργού τα βάσανα πολλά να λυπηθείτε
Όπου ποτέ δεν έλπιζε για να τηνε πατήσουν
Μανιάτες το’ όνομα σκυλιά και να την αφανίσουν

 

            Κατά την αποχώρησή τους οι Μανιάτες δέχτηκαν επίθεση από κάποιους ψυχωμένους Αμοργιανούς οι οποίοι δεν άντεξαν στην εκγύμνωση της περιουσίας τους.

« να βγάλουν τότες όνομα’ ς Ανατολή και Δύσι,

ςτην Αμοργόν άλλην φοράν κλέπτης να μη πατήση».

 

οι Αμοργιανοί λόγω της λεηλασίας από τους πειρατές ζήτησαν από τους Τούρκους να μην πληρώσουν φόρους για τρία χρόνια, αλλά οι Τούρκοι δεν συμφώνησαν και τους είπαν ότι θα τους τιμωρήσουν αν δεν καταβάλουν τον επιβεβλημένο φόρο. Οι Τούρκοι λόγω χαμηλής αγροτική παραγωγής δεν ενδιαφέρονταν για τα νησιά. Είναι αξιοσημείωτο ότι πέραν από κάποιες μικρές φρουρές δεν είχαν έντονη παρουσία πλην της Κρήτης. Ο φόρος ήταν η μοναδική πρόσοδος την οποία ανέμεναν.

Η Αμοργός πρέπει να σημειώσουμε πως είχε πέσει θύμα πειρατείας αλλεπάλληλες φορές από πολλούς λαούς λόγω της θέσης της. Χαρακτηριστικό το κάτωθι δημοτικό της…..

– Σκλάβε πεινάς, σκλάβε διψάς, σκλάβε γδυμνόν σ’ αφήκαν;

-Μηδέ πεινώ, μήτε διψώ, μηδέ γδυμνιό μ’ αφήκες,

της νιότης μου θυμήθηκα, της δόλιας μου γυναίκας,

που’ μουν τριών μερών γαμπρός, δώδεκα χρόνους σκλάβος,

εχτές πουλούν τα ρούχα μου, σήμερον τα’ άρματά μου,

αύριον την γυναίκα μου την ευλογούνε μ’ άλλον.

Πειρατική Ιστορία

 

Μερικοί Μανιάτες σε επιδρομή στη Σχοινούσα αιχμαλώτισαν μια βάρκα με το πλήρωμά της και την οικο­γένεια του Γεωργάκη Μπαρδάκα, σούδιτου Ρώσου, ενώ ετοιμαζόταν να αναχωρήσει για τη Νάξο. Οι πει­ρατές ξεγύμνωσαν τον Μπαρδάκα και τη συντροφιά του, που κατέ­φυγαν στις προξενικές αρχές της Νάξου και κατήγγειλαν τα εξής:

«Ναξία 1816, Απρίλιος 2 Ε.Ν. ημέ­ρα Τρίτη

επαρουσιάσθηκαν εις την Καντζελλαρίαν του Κονσολάρου του Αυτοκρατορικού των πασών Ρουσιών εις Ναξία οι κάτωθεν υ­πογεγραμμένοι Λάμπρος Ρεΐζης, Νεονής, Ιωβάνης, Ρώσος και Κωνσταντής Μεσμελής οι οποίοι με το να εφέρθησαν με την βάρκαν τους εις το νησάκι ονομαζόμενον Σκοινούσαν, από κάτω από την Ναξίαν διά να πάρουσι και να φέρουσι εδώ εις το πόρτο τον σινιόρ Γεωργάκη Μπαρδάκα, σούδιτον Ρούσσον με την μητέρα του και σύζυγόν του, εκεί είδανε εις τας ένδεκα του Φλεβάρη απερασμένους και επλάκωσαν εις εκείνο το νησί ένα καΐκι κλέπτικο καραβοκυρεμένο από έ­να Κρανιδιώτη ονόματι Σανόπουλο του Σταμάτη Λέκα και οι λοιποί ό­λοι σύντροφοί του ήτονε Μανιάτες και εξεγύμωσαν τον άνωθεν σινιόρ Γεοργάκη Μπαρδάκα με την συντροφία του εις τρόπον οπού τον άφησαν με τον μοναχό πουκάμισο επειδή και ευρίσκονταν εις την στεριάν εκεί που αράξανε το καράβι ό­που ήταν μπαρκάδο του Καπετάν Ιακουμάκη Λάμπρο Σαντορινιός και αφού τους εξεγύμνωσαν τους έβαλαν εις το καΐκι των άνωθεν γεμιτζήδων με τα μοναχά τους κορμιά και ήλθανε εις την Χώραν της Ναξίας. Ταύτα μαρτυρούσι εκ συνειδότος ως είναι γνωστά και εις όλο το νησί της Ναξίας βεβαιωμέ­νο ιδιοχείρως τως.

 

Λάμπρος Ρεήζης Νεονής μαρτυρώ

Γιάκοβος Ρώσος μαρτυρώ

Γιοβάνης Ρώσος μαρτυρώ

Ιωάννης Χατζής μαρτυρώ

Αργύρης Ταμηράλης μαρτυρώ

Κωνσταντής Μεσμελής μάρτυς

Φραντζέσκος Γεράρδης

υποπρόξενος

σφραγίς δικέφαλος αετός

επιγραφή

Conoslato di Naxia et Paros»

Από τα παραπάνω προκύπτει πως οι Μανιάτες δεν ήταν πάντα πειρατές με δικά τους πλοία αλλά πολλές φορές αποτελούσαν πλήρωμα επί μισθό. Ήταν δηλαδή και κουρσάροι, που ασκούσαν πειρατική δραστηριότητα σε υπηρεσία άλλου.

Χάρτης Σχοινούσας και Νάξου όπου και αναφέρεται το παραπάνω έγγραφο

Πηγή: εφημερίδα το Ποντίκι