Μοιρολόγια Του Χάρου

Μοιρολόγια

¹ Δικαιολογίες   ² Παλληκάρια   ³ Κόσμος   Βλέπουμε

                               ¹ Μικρό τραπέζι

Τα παραπάνω μοιρολόγια δημοσιεύτηκαν από τον Αθανάσιο Πετρίδη στο περιοδικό Πανδώρα την 15 Φεβρουαρίου του 1871.

Advertisements

Του Δήμου Πατσουράκου

Μοιρολόγια pic.

Ο Δημήτριος Πατσούρης ή Πατσουράκος ήταν τελειόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και λοχίας του πυροβολικού από τη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών της Κέρκυρας.

Κατά τον Ελληνο-Τουρκικό πόλεμο του 1897 σκοτώθηκε την ημέρα της Μεγάλης Παρασκευής, στην Αγία Παρασκευή, απέναντι από την Ελευθερούπολη της Θεσσαλίας, μαζί με το φίλο του και διπλά συνάδελφό του, λοχία και τελειόφοιτο της Νομικής Σχολής, το Δικαίο Γιατράκο από τη Λάγια της Μάνης.

Αναθηματική στήλη όπου αναγράφονται τα ονόματα των φονευθέντων στον πόλεμο αυτό, είκοσι τεσσάρων φοιτητών, αποκαλύφτηκε την 25η Μαρτίου 1901 και βρίσκεται ακόμη και σήμερα στη δυτική πλευρά μπροστά από τα προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών. Άλλες αναθηματικές στήλες υπήρχαν στον περίβολο του 2ου Συντάγματος Πυροβολικού, στην 3η λυόμενη πυροβολαρχία στην οποία ανήκε, όπως και στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών.

Έλληνες στρατιώτες το 1897 στο μέτωπο της Θεσσαλίας

Κατά τη μάχη της ημέρας εκείνης, μετά τον τραυματισμό του και αφού και   τα δύο του πόδια είχαν θρυμματιστεί από βλήμα εχθρικού πυροβόλου, ενώ   μεταφερόταν με ακατάσχετη αιμορραγία στο πρόχειρο χειρουργείο για   ακρωτηριασμό, τραγουδούσε λυπητερά το εξής αυτοσχέδιο μοιρολόι:

Ποιος είν’ άξιο παιδί  

και άξιο παλικάρι  

Αέρας στο περπάτημα  

και στη καρδιά λιοντάρι  

Να πάει να πει στη μάννα μου  

τη διπλοπαντρεμμένη1  

να μην αλλάξει τη Λαμπρή!  

Να μη με περιμένει!  

Φεύγω…..Έρχετ’ ο θάνατος  

με μάτι βουρκωμένο  

Έλα σε προκαλώ!  

Πατρίς…. αδέρφια….και γονείς….  

Την….ώρα….πού….πεθαίνω…..  

Για….σας…..πα….ρα….κα…λώ..  

Και ξεψύχησε.

Σαν παράδειγμα προς μίμηση για την ανδρεία και τον ένδοξο θάνατον του ήρωα αυτού, κυκλοφόρησαν την εποχή εκείνη στην Αθήνα «φέϊγ-βολάν» τα οποία απεικόνιζαν τον ηρωικά πεσόντα αδελφό του πατέρα μου, στο κάτω δε μέρος αυτών ήταν γραμμένο το τετράστιχο:

«Δεν πεθαίνει εις την μάχην όστις πίπτει υπέρ Πατρίδος 

κι αν τους πόδας του συντρίψουν χίλια θραύσματα οβίδος» 

 Η μητέρα του ήταν από την Κρήτη και από πατέρα και από μητέρα. Ο πατέρας της Κωνσταντής Παπουτζάκης καταγόταν από το χωριό Άγιος Ιωάννης ο Καϋμένος Σφακίων, η δε μητέρα της, το γένος Καρδαμάκη καταγόταν από το χωριό Καλάθαινες Χανίων.

Η γιαγιά μου παντρεύτηκε τον παππού μου μετά το θάνατο του πρώτου συζύγου της, ήταν δε περιζήτητη τόσο για την ομορφιά της όσο και για τη μόρφωσή της, πράγμα σπανιότατο για γυναίκα στη Μάνη την εποχή εκείνη. Από τον πρώτο γάμο της απέκτησε πέντε παιδιά, όλα αγόρια, από δε το δεύτερο γάμο της άλλα πέντε παιδιά επίσης αγόρια.

Συχνά την άκουγαν να λέει: «εγώ δε μαγαρίστηκα», εννοώντας ότι δε γέννησε θηλυκό παιδί και αισθανόμενη υπερηφάνεια γι’ αυτό. Κρητικιά στην καταγωγή, Μανιάτισσα στην ανατροφή και τη   ψυχοσύνθεση. Τόση ήταν η παθολογική λατρεία προς τα αγόρια την εποχή εκείνη!

Πηγή: patsourakos.gr

Πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα Της Μάνης

Ταχιά ταχιά είν’ αρχιμηνιά,
ταχιά είν’ αρχή τον χρόνου,
αρχή είν’ αρχή τα κάλαντα
κι αρχή τον Γεναρίου.

Μέσα κοιμάται αφέντης μας
μαζί με την κυρά μας
και ποιος να μπει και ποιος να βγει
και ποιος να τους ξυπνήσει;

Ξύπνησε, αφέντη, ξύπνησε, να φάμε και να πιούμε:
-Αφέντη πύργος φαίνεσαι
κι ορθός σαν κυπαρίσσι,
και του ματιού σου η σαϊτιά
πύργους ξεθεμελιώνει,
πύργους και πετροπήγαδα
κι αυλές μαρμαρωμένες.

Είπαμε δα τ’ αφέντη μας,
ας πούμε της κυράς μας:
– Κυρά μαρμαροτράχηλη
και φεγγαρομαγούλα

και κρουσταλλίδα του νερού
και πάχνη από τα χιόνια

Όπου τον έχεις τον υγιό
τον λευκοχαναχάρη,
που λούζεις και χτενίζεις τον
και στο σχολειό τον στέλνεις.

Κι ο δάσκαλος τον έβαλε
να του χαλαναρχείσει
κι εξέπασέ του το κερί
κι έκαψε το χαρτί του
κι έκαψε και τα ρούχα του
τα μορφογαζωμένα
κι ο δάσκαλος τον έδειρε
με το χρυσό βιτσάρι.

Παίρνει τον το παράπονο,
την άκρην άκρη πάει,
στο δρόμο τον συναπαντούν
οι δώδεκα Απόστολοι:
«Έλα να φας, έλα να πιεις,
έλα να τραγουδήσεις».

 Πηγή:Του Αντ. Ξεπαπαδάκου – συγγραφέα («590 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΜΑΝΙΑΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ», Αδούλωτη Μάνη – 2001)

Του Δήμου Τζανάκου

Μοιρολόγια pic.

Περί τα 1912 η οικογένεια Τουρλομούση των Καλονιών  της Κοίτας είχε σοβαρή έχθρητα με την οικογένεια Τζανάκου του ίδιου χωριού. Ο Δήμος Τζανάκος είχε σκοτώσει γύρω στα 1900 για προσωπικούς λόγους μέλος της οικογένειας Τουρλομούση. Αχαμνόμερες οικογένειες και οι δύο ωστόσο η οικογένεια Τουρλομούση πολυπληθέστερη.

Ο Δήμος είχε την φήμη γενναίου και λεβέντη άντρα. Μετά την αποφυλάκισή του εγκλημάτησε ξανά εναντίον της οικογένειας Τουρλομούση για αυτό το σκότωσαν κατόπιν ενέδρας.

Ως προς την ποιότητα του μοιρολογιού θεωρείται από τα καλύτερα μανιάτικα μοιρολόγια καθώς έχει ιδιαίτερη ζωντάνια στην περιγραφή των γεγονότων ενώ οι στίχοι του είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικοί ως προς την εθιμοτυπία της εποχής.

Γεροντική, Εκδίκηση, φόνοι, χωσιά, ξεβγαλτής είναι έθιμα χαρακτηριστικά της Μάνης του 1900. Να πούμε επίσης ότι παλαιότερα τραγουδιόταν σε γλέντια Μανιατών ως ιστορία αντεκδίκησης και μάθημα ζωής.

Πυργόσπιτα στην Κοίτα

Όντας πρωτογκλημάτισε
ο Δήμος το καλό παιδί
ήταν χρονώ δεκαοκτώ
κι έκαμε χρόνους δεκατρείς
στα κάγκελα της φυλακής
κι από ταν σώθει η ποινή
κι εβγήκε από την φυλακή
ετούσκουξα το ψυχικό
να παρατήσει το κακό
άσε ρε Δήμο τ αρματα
παράτησό τα τα κακά
γιατί έκαμες οχτρούς πολλούς
στην Κοίτα και στους Καλονιούς
μα ο Δήμος είχε φαντασμό
μανιάτικο εγωισμό
με αφορμή των εκλογών
καλαμπαλίκι του Ρηγός
στον πύργο απάνου εδιάηκε
και κρόει την πρώτη τουφεκιά
και ξαναγιόμησε το γκρα.
και κρόει κι άλλη τουφεκιά
τον Γιάννη τον εσκότωσε
τον αστυνόμο λάβωσε
τον άφηκε σημαιδακό
να το χει για θυμιτικό
ζ όλο το παπουδικό
Φεύγει κι ο Δήμος στο βουνί
μα δίχως να χει ξεβγαλτή
κι ο Τουρλομούσης ο παπάς
ο διάολος κι ο κερατάς
στον πύργο του ανέβηκε
και σούρνει δυνατή φωνή
ζ όλη την Μάνη ν ακουστεί
παιδ’ια μου  κι ανήψια μου
όλοι το γκρα να πάρετε
το Δήμο να σκοτώσετε
τον Γιάννη να δικιώσετε
τι αν μένει ο Δήμος στη ζωή
δεν έχουμε αναβουή
Σαρανταπέντε σερνικοί
στου Ντεβερίκου το καμπί
εκάμασι γεροοντική
αμ ποιονε να σκοτώσουσι
και ποιονε να λαβώσουσι
τον Δήμο νη το Γκηταρά
τον Δήμο τον παλικαρά
τι ο Γκηταράς αν σκοτωθεί
με δέκα θε να δικιωθεί
ο Λίας και ο Θοδωρής
και του παπά οι δύο γιοι
φεύγουν και πάσι στο βουνί
κι εκεί χωσία εστήσασι
να σου κι ο Δήμος έρχεται
καβάλα στο μουλάρι του
ξωπίσω το ζευγάρι του
να σου κι η πρώτη μπαταιριά
του πέρνει πλάτες και νεφρά
να σου κι άλλη μπαταιριά
και του χυθήσαν τα μυαλά
τον Δήμο εσκοτώσασι
τον Γιάννη εδικιώσασι

Να σημειωθεί ότι Ντεβερίκος είναι οικογένεια της Αρχιάς …… Συνηθιζόταν οι αποφάσεις της γεροντικής να παίρνονται στο αλώνι όπου και εργάζονταν. Ο Δήμος είχε και έναν αδερφό τον Νικήτα (Γκήτα), πολύ φιλήσυχο όπως παραδίδεται που δεν πειράχτηκε.

Αλώνι σαν και αυτό που έκαναν γεροντική

 Παραλλαγή του ίδιου μοιρολογιού τραγουδάει ο Νικόλαος Μητσοβολέας.

Πηγές

  1. Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια Α τόμος»
  2. Ένθετο «7 Ημέρες» της εφημερίδας Καθημερινής