Μοιρολόγια Του Χάρου

Μοιρολόγια

¹ Δικαιολογίες   ² Παλληκάρια   ³ Κόσμος   Βλέπουμε

                               ¹ Μικρό τραπέζι

Τα παραπάνω μοιρολόγια δημοσιεύτηκαν από τον Αθανάσιο Πετρίδη στο περιοδικό Πανδώρα την 15 Φεβρουαρίου του 1871.

Advertisements

Του Δήμου Πατσουράκου

Μοιρολόγια pic.

Ο Δημήτριος Πατσούρης ή Πατσουράκος ήταν τελειόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και λοχίας του πυροβολικού από τη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών της Κέρκυρας.

Κατά τον Ελληνο-Τουρκικό πόλεμο του 1897 σκοτώθηκε την ημέρα της Μεγάλης Παρασκευής, στην Αγία Παρασκευή, απέναντι από την Ελευθερούπολη της Θεσσαλίας, μαζί με το φίλο του και διπλά συνάδελφό του, λοχία και τελειόφοιτο της Νομικής Σχολής, το Δικαίο Γιατράκο από τη Λάγια της Μάνης.

Αναθηματική στήλη όπου αναγράφονται τα ονόματα των φονευθέντων στον πόλεμο αυτό, είκοσι τεσσάρων φοιτητών, αποκαλύφτηκε την 25η Μαρτίου 1901 και βρίσκεται ακόμη και σήμερα στη δυτική πλευρά μπροστά από τα προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών. Άλλες αναθηματικές στήλες υπήρχαν στον περίβολο του 2ου Συντάγματος Πυροβολικού, στην 3η λυόμενη πυροβολαρχία στην οποία ανήκε, όπως και στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών.

Έλληνες στρατιώτες το 1897 στο μέτωπο της Θεσσαλίας

Κατά τη μάχη της ημέρας εκείνης, μετά τον τραυματισμό του και αφού και   τα δύο του πόδια είχαν θρυμματιστεί από βλήμα εχθρικού πυροβόλου, ενώ   μεταφερόταν με ακατάσχετη αιμορραγία στο πρόχειρο χειρουργείο για   ακρωτηριασμό, τραγουδούσε λυπητερά το εξής αυτοσχέδιο μοιρολόι:

Ποιος είν’ άξιο παιδί  

και άξιο παλικάρι  

Αέρας στο περπάτημα  

και στη καρδιά λιοντάρι  

Να πάει να πει στη μάννα μου  

τη διπλοπαντρεμμένη1  

να μην αλλάξει τη Λαμπρή!  

Να μη με περιμένει!  

Φεύγω…..Έρχετ’ ο θάνατος  

με μάτι βουρκωμένο  

Έλα σε προκαλώ!  

Πατρίς…. αδέρφια….και γονείς….  

Την….ώρα….πού….πεθαίνω…..  

Για….σας…..πα….ρα….κα…λώ..  

Και ξεψύχησε.

Σαν παράδειγμα προς μίμηση για την ανδρεία και τον ένδοξο θάνατον του ήρωα αυτού, κυκλοφόρησαν την εποχή εκείνη στην Αθήνα «φέϊγ-βολάν» τα οποία απεικόνιζαν τον ηρωικά πεσόντα αδελφό του πατέρα μου, στο κάτω δε μέρος αυτών ήταν γραμμένο το τετράστιχο:

«Δεν πεθαίνει εις την μάχην όστις πίπτει υπέρ Πατρίδος 

κι αν τους πόδας του συντρίψουν χίλια θραύσματα οβίδος» 

 Η μητέρα του ήταν από την Κρήτη και από πατέρα και από μητέρα. Ο πατέρας της Κωνσταντής Παπουτζάκης καταγόταν από το χωριό Άγιος Ιωάννης ο Καϋμένος Σφακίων, η δε μητέρα της, το γένος Καρδαμάκη καταγόταν από το χωριό Καλάθαινες Χανίων.

Η γιαγιά μου παντρεύτηκε τον παππού μου μετά το θάνατο του πρώτου συζύγου της, ήταν δε περιζήτητη τόσο για την ομορφιά της όσο και για τη μόρφωσή της, πράγμα σπανιότατο για γυναίκα στη Μάνη την εποχή εκείνη. Από τον πρώτο γάμο της απέκτησε πέντε παιδιά, όλα αγόρια, από δε το δεύτερο γάμο της άλλα πέντε παιδιά επίσης αγόρια.

Συχνά την άκουγαν να λέει: «εγώ δε μαγαρίστηκα», εννοώντας ότι δε γέννησε θηλυκό παιδί και αισθανόμενη υπερηφάνεια γι’ αυτό. Κρητικιά στην καταγωγή, Μανιάτισσα στην ανατροφή και τη   ψυχοσύνθεση. Τόση ήταν η παθολογική λατρεία προς τα αγόρια την εποχή εκείνη!

Πηγή: patsourakos.gr

Του Δήμου Τζανάκου

Μοιρολόγια pic.

Περί τα 1912 η οικογένεια Τουρλομούση των Καλονιών  της Κοίτας είχε σοβαρή έχθρητα με την οικογένεια Τζανάκου του ίδιου χωριού. Ο Δήμος Τζανάκος είχε σκοτώσει γύρω στα 1900 για προσωπικούς λόγους μέλος της οικογένειας Τουρλομούση. Αχαμνόμερες οικογένειες και οι δύο ωστόσο η οικογένεια Τουρλομούση πολυπληθέστερη.

Ο Δήμος είχε την φήμη γενναίου και λεβέντη άντρα. Μετά την αποφυλάκισή του εγκλημάτησε ξανά εναντίον της οικογένειας Τουρλομούση για αυτό το σκότωσαν κατόπιν ενέδρας.

Ως προς την ποιότητα του μοιρολογιού θεωρείται από τα καλύτερα μανιάτικα μοιρολόγια καθώς έχει ιδιαίτερη ζωντάνια στην περιγραφή των γεγονότων ενώ οι στίχοι του είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικοί ως προς την εθιμοτυπία της εποχής.

Γεροντική, Εκδίκηση, φόνοι, χωσιά, ξεβγαλτής είναι έθιμα χαρακτηριστικά της Μάνης του 1900. Να πούμε επίσης ότι παλαιότερα τραγουδιόταν σε γλέντια Μανιατών ως ιστορία αντεκδίκησης και μάθημα ζωής.

Πυργόσπιτα στην Κοίτα

Όντας πρωτογκλημάτισε
ο Δήμος το καλό παιδί
ήταν χρονώ δεκαοκτώ
κι έκαμε χρόνους δεκατρείς
στα κάγκελα της φυλακής
κι από ταν σώθει η ποινή
κι εβγήκε από την φυλακή
ετούσκουξα το ψυχικό
να παρατήσει το κακό
άσε ρε Δήμο τ αρματα
παράτησό τα τα κακά
γιατί έκαμες οχτρούς πολλούς
στην Κοίτα και στους Καλονιούς
μα ο Δήμος είχε φαντασμό
μανιάτικο εγωισμό
με αφορμή των εκλογών
καλαμπαλίκι του Ρηγός
στον πύργο απάνου εδιάηκε
και κρόει την πρώτη τουφεκιά
και ξαναγιόμησε το γκρα.
και κρόει κι άλλη τουφεκιά
τον Γιάννη τον εσκότωσε
τον αστυνόμο λάβωσε
τον άφηκε σημαιδακό
να το χει για θυμιτικό
ζ όλο το παπουδικό
Φεύγει κι ο Δήμος στο βουνί
μα δίχως να χει ξεβγαλτή
κι ο Τουρλομούσης ο παπάς
ο διάολος κι ο κερατάς
στον πύργο του ανέβηκε
και σούρνει δυνατή φωνή
ζ όλη την Μάνη ν ακουστεί
παιδ’ια μου  κι ανήψια μου
όλοι το γκρα να πάρετε
το Δήμο να σκοτώσετε
τον Γιάννη να δικιώσετε
τι αν μένει ο Δήμος στη ζωή
δεν έχουμε αναβουή
Σαρανταπέντε σερνικοί
στου Ντεβερίκου το καμπί
εκάμασι γεροοντική
αμ ποιονε να σκοτώσουσι
και ποιονε να λαβώσουσι
τον Δήμο νη το Γκηταρά
τον Δήμο τον παλικαρά
τι ο Γκηταράς αν σκοτωθεί
με δέκα θε να δικιωθεί
ο Λίας και ο Θοδωρής
και του παπά οι δύο γιοι
φεύγουν και πάσι στο βουνί
κι εκεί χωσία εστήσασι
να σου κι ο Δήμος έρχεται
καβάλα στο μουλάρι του
ξωπίσω το ζευγάρι του
να σου κι η πρώτη μπαταιριά
του πέρνει πλάτες και νεφρά
να σου κι άλλη μπαταιριά
και του χυθήσαν τα μυαλά
τον Δήμο εσκοτώσασι
τον Γιάννη εδικιώσασι

Να σημειωθεί ότι Ντεβερίκος είναι οικογένεια της Αρχιάς …… Συνηθιζόταν οι αποφάσεις της γεροντικής να παίρνονται στο αλώνι όπου και εργάζονταν. Ο Δήμος είχε και έναν αδερφό τον Νικήτα (Γκήτα), πολύ φιλήσυχο όπως παραδίδεται που δεν πειράχτηκε.

Αλώνι σαν και αυτό που έκαναν γεροντική

 Παραλλαγή του ίδιου μοιρολογιού τραγουδάει ο Νικόλαος Μητσοβολέας.

Πηγές

  1. Κ. Κάσση «Μανιάτικα Μοιρολόγια Α τόμος»
  2. Ένθετο «7 Ημέρες» της εφημερίδας Καθημερινής

Το Μοιρολόι-Σύνδεση και απόηχος του Ομηρικού έπους

Ο θάνατος αποτελεί θέμα συζήτησης και σημείο αναφοράς του ανθρώπου από την αρχαιότητα ως σήμερα. Πλήθος τελετουργιών, θρησκειών, πνευματικών αναζητήσεων και ψυχικών πεποιθήσεων αναπτύχθηκαν γύρω από την ενασχόληση με τον θάνατο. Η βία ως κινητήριος δύναμη της ιστορίας βοήθησε πολύ σε αυτό. Η δημιουργία πολλών εθιμικών τελετών σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης από διάφορους λαούς είναι λογική αν σκεφτεί κανείς ότι ο άνθρωπος πάντοτε συναρπαζόταν από την αναζήτηση του υπαρξιακού αγνώστου.

Εκδήλωση της νεκρικής εθιμοτυπίας είναι το μοιρολόι. Το τραγούδι, το άσμα το θρηνητικό προς εκείνον που φεύγει και πρέπει να τιμηθεί για να έχει καλό κατευόδιο (κάθοδο στον Άδη). Μελετητές όπως ο Saunier και ο Ε. Καψωμένος παρατηρούν ότι παλαιότερα ο ελληνικός λαός έμενε πιστός σε μια παράδοση των Ομηρικών χρόνων όπου η εικόνα του κάτω κόσμου απηχεί στην αρχαία παγανιστική μυθολογία για τον Άδη. Με λίγα λόγια όσο πολυτάραχη και αν ήταν η Ελληνική ιστορία αυτή η πεποίθηση περί του θανάτου, που συγκρούεται με επιστημονικές ή θρησκευτικές γνώμες δεν μπόρεσε να εξαλειφθεί.

Η Θέτιδα και οι Νηρηίδες θρηνούν το νεκρό Αχιλλέα. Κορινθιακή υδρία, 570 π.Χ. περίπου.
Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου (αντίγραφο).

Η κοσμοθεωρία του μοιρολογιού είναι αρχέγονη και απλή. Ο κόσμος (σύμπαν) διαιρείται συνήθως σε δύο μέρη. Τον απάνω κόσμο και τον κάτω κόσμο. Ο κάτω κόσμος είναι ο Άδης, ο οποίος φέρει στην συνείδηση του λαού πολλά ονόματα. (μαύρη γης, κάτω κόσμος, μαύρο σκοτάδι, Τάρταρα κ.ά.). Το μαύρο αποτελεί σύνηθες χαρακτηριστικό της νεκρικής εθιμοτυπίας. Στην λαϊκή φαντασία λειτουργεί σαν αποστροφή του απάνω κόσμου.

Ε Σταύρο του Μιχάλακα

Και λυγερέ μου άρχοντα

Πες μου τα νέα τα καλά

Από την κάτω γειτονιά[1]

Ο θρήνος και ο γόος είναι οι δύο λέξεις που χρησιμοποιούνται ήδη στα Ομηρικά έπη (στην Ιλιάδα υπάρχει εμφανείς διαχωρισμός των εννοιών), για την εκδήλωση των προσωπικών συναισθημάτων και τιμής του νεκρού. Η ίδια η ετυμολογία της λέξεως μοιρολόι, (M. Alexiou the ritual lament) προκύπτει από την λέξη μοίρα. Το νόημα της αποτελεί σύμβολο καθοριστικό για κάθε άνθρωπο, ο οποίος αργά η γρήγορα θα τερματίσει τον βίο του, αλλά και θεότητα αρχαία με μεγάλη λατρεία.


[1] Κάτω γειτονιά είναι ο κάτω κόσμος. Το παρόν μοιρολόι ειπώθηκε στα εννιάμερα συγγενούς, όπου η γυναίκα τον θρηνούσε, 9 μέρες μετά τον θάνατό του.

Στο παρακάτω βίντεο από την εκπομπή «ΦΩΤΑΨΙΕΣ ΤΗΣ ΑΛΛΗΣ ΟΧΘΗΣ» ερμηνεύεται το έθιμο του μοιρολογιού ως μορφή της δημοτικής μας παράδοσης.