Η απελευθέρωση της Καλαμάτας μέσα από τα μάτια ενός αγωνιστή

Αναδημοσίευση από την

Ερευνήτρια  Γιώτα Σιωρά

Η περιοχή που εκτυλίχθηκαν τα παρακάτω γεγονότα – σύνορα Μάνης και Καλαμάτας – στα ιστορικά Μοναστήρια Βελανιδιάς και Μαρδακίου καθώς και στον όρμο του Αρμυρού ( Πηγη Γιάννης Σαίτας )

Στις 23 Μαρτίου του 1821 η πόλη της Καλαμάτας απελευθερώνεται και εκδίδεται η «Προειδοποίησης προς τας Ευρωπαικάς Αυλάς», το πρώτο πολιτικό κείμενο που διεθνοποιεί τους σκοπούς της Επανάστασης. Στο κείμενο που ακολουθεί ο αγωνιστής από την Αλαγονία παπά Πολυζώης Κουτουμάνος περιγράφει τα γεγονότα της απελευθέρωσης της πόλης από την δική του οπτική ως αυτόπτης μάρτυς.   

Από την έκδοση του Συλλόγου προς διάδοση των γραμμάτων  Η ΚΑΛΑΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΤΟΥ 21 , επιμέλεια Γιάννη Αναπλιώτη 1948

Α Π Ο Μ Ν Η Μ Ο Ν Ε Υ Μ Α

Του αγωνιστή του 1821 Πολυζώη Κουτουμάνου

«Στις 17 του Μαρτίου 1821 ήλθε στο σπίτι μου ο Νικηταράς και μου είπε να πάω στο Μαρδάκι που είναι ο Αναγνωσταράς και ο κουμπάρος μου ο Κεφάλας και άλλοι καπεταναίοι και με περιμένουν ν πάω χωρίς άλλο για να κανονίσουμε τον τρόπο να πάμε προφυλαχτά να πάρουμε μπρουτόβολα που έφερε από τις Κυδωνιές της Σμύρνης ο Μέξης με το πλοίο του. Κατά το δειλινό σηκώθηκα και πήγα. Εκεί βρήκα το Γιώργη το Βασιλάκη τον κουνιάδο μου Σταυριανό Στρούμπο τον Κεφάλα τον Αναγνωσταρά τον Γιαννάκη το Μέλιο το Σαλούφα το παιδί του μπατζανάκη μου Γιωργάκη Παπαδέα τον αυτάδελφό μου Βασίλη το Σταύρακα Σακέτα τον Καραπαναγιώτη τον γαμπρό μου το Κέσσερι και άλλους . Αποφασίσανε την άλλη μέρα να πάρουμε τους ανθρώπους μας με όσα ζώα μπορούμε και να μαζευτούμε στη Βελανιδιά που θα μας περιμένουνε κι άλλοι .

Εκεί μαζευτήκαμε καμμιά εκατοσταριά με 94 μουλάρια και τη νύχτα κατά τα μεσάνυχτα ξεκινήσαμε άλλοι για το Αρμυρό . Εγώ έμεινα στη Βελανιδιά .Το πρωί δύο ώρες πριν ξημερώσει ήλθανε όλοι στη Βελανιδιά με τα μουλάρια φορτωμένα από μπαρουτόβολα . τα αρπάξαμε αμέσως και τραβήξαμε όλοι Μαρδάκι που εκεί είχαμε και ασφάλεια και σύνεργο για να δέσουμε φουσέκια . Στις 20 του Μάρτη ήρθε στο σπίτι μου ο Γιαννάκης ο Αληκάκος με έναν άλλο σταλμένοι από τον καπετάν Γιατράκο να στείλει στις Μαντίνειες να γυρέψει από τον Κατσάκο και από το Μούρτζινο να πάρει που πιστεύω πως αυτοί θα έχουνε.

Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Μαρδακίου και στο βάθος ο μεσσηνιακός κόλπος εκεί μεταφέρθηκαν τα μπαρουτόβολα που βγήκαν στον λιμένα του Αρμυρού
(Πηγή www.messinialive.gr)

Στις 22 μπονόρα ήλθε ο μπατζανάκης μου ο Αλεξανδρόπουλος από τη Μεγάλη Αναστάσοβα και μου είπε πως ο κουμπάρος μου ο Κεφάλας ο Ρούμπος ο Κώστας ο Μαυροειδής ο Κανατόγιαννης από την Μπούρα και ο Γιαννάκης ο Μέλλιος με καμμιά διακοσαριά ανθρώπους τραβήξανε για τη Βελανιδιά και να ετοιμαστώ κι εγώ με το Γιώργη Βασιλάκη να πάρουμε τους ανθρώπους μας μετα ιμένουμε ο Κολοκοτρώνης ο Παπαφλέσσας ο Αναγνωσταράς και άλλοι με τα μπουλούκια τους .Στο δειλινό που ήτανε ο ήλιος κανά δυό οργιές οξω εφτάσαμε στη Βελανιδιά . Ρωτούσα τον Παπαφλέσσα και τον Κολοκοτρώνη να μάθω τι τρέχει και αυτοί μου είπανε πως αποφασίστηκε αύριο να μπούμε στην Καλαμάτα να την πάρουμε . Αμποτε ο Θεός να δώσει είπα. Την νύχτα εκάμαμε συμβούλιο για να κανονίσουμε με ποιόν τρόπο θα μπούμε στην Καλαμάτα. Αποφασίστηκε ο Κολοκοτρώνης ο Βασιλάκης ο Παπαφλέσας ο Δαγρές ο Κεφάλας και ο Νικηταράς με τους ανθρώπους τους να ζώσουνε από τον ΑηΛιά και τα Καλύβια τη Καλαμάτα και εμείς οι άλλοι με τους ανθρώπους μας να πιάσουμε την ξερολιθίτσα το Καρβούνι και τις τούρλες με τους Καπετανάκηδες Μούρτζινο Κατσάκο και Γιατράκο και άμα πέσει ένα μάσκουλο στη Βελανιδιά τότε όλοι να προχωρήσουμε κατά τη Καλαμάτα. Ω του θαύματος και δόξα να ΄χει ο Θεός στις οκτώμισυ το πρωί ήρθε χαμπέρι ότι ο Αρναούτογλου πασάς της Καλαμάτας και όλη του η φρουρά παρεδώθη και είναι στο σπίτι του Γιαννάκη του Κυργιακου να πάμε να μπούμε στην Καλαμάτα. Στις εννιάμισυ το πρωί μπήκαμε μέσα πάνω κάτω δυόμισυ χιλιάδες και στις δέκα κάναμε δοξολογία στους Αγίους Αποστόλους ευχαριστούντες και δοξάζοντες τον Παντοδύναμο που μας βοήθησε να καταλάβουμε και να ελευθερώσουμε την Καλαμάτα χωρίς να χυθεί αίμα . στις 4 το απόγευμα μαζευτήκαμε μ ε τους ανθρώπους μας όλοι έξω από το ποτάμι και ανεκηρύξαμε αρχιστράτηγο τον Πετρόμπεη τον Μαυρομιχάλη . Κατόπιν εκηρύχθη η πελοπονισιακή Γερουσία

Παπα πολυζωης Κουτουμάνος» .

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατάληξη του αγωνιστή περί Πελοποννησιακής Γερουσίας. Ίσως οι αγωνιστές όταν εισήλθαν στην Καλαμάτα μη γνωρίζοντας τα παράλληλα γεγονότα στην Αχαΐα, θεωρούσαν ότι το πολιτικό σώμα που θα δημιουργηθεί θα εκπροσωπεί ολόκληρη την Πελοπόννησο. Παράλληλα η συγκεκριμένη έκθεση γεγονότων έχει επικριθεί καθώς υπάρχουν καταγεγραμμένες πλειάδα μαρτυριών που αναφέρουν ότι η δοξολογία έγινε στον ποταμό της Καλαμάτας. Συγκεκριμένα

Διονύσιος    Κόκκινος: «…δοξολογίαν    παρά    τον    Νέδωνα, τον μικρόν ποταμόν της Καλαμάτας…».

Γεώργιος Φίνλεϋ: «Η τελετή πραγματοποιήθηκε στην όχθη του χειμάρρου που περνάει μέσα από την Καλαμάτα…».

Απόστολος Βακαλόπουλος: «…κατανυκτική δοξολογία… στις όχθες του Νεδοντα».

Φανταστική απεικόνιση του εκτελωνισμού των όπλων στον όρμο του Αρμυρού της Μάνης Πηγή (https://www.farenews.gr/)

Πηγή

https://taygetos-zeritis.blogspot.com/2012/12/23-1821.html?fbclid=IwAR0Cv4wiF-6sy4YrlLhS71T_peO2lChlxFZ0VZte6YoOkmd8fTqSb3owVug

Σάββαινα η Σπαρτιάτισσα

Του Δημήτρη Μαριόλη

Ιστορικού – Νομικού

Image26
γυναίκα λιθοβόλος

 Οι ιστορικές πηγές και τα τεκμήρια, για τις Μανιάτισσες μαχήτριες του 1821, δυστυχώς σπανίζουν, με αποτέλεσμα να μην αποδίδεται πάντα η προσφορά τους στο μέγεθος που πρέπει. Αυτό εν μέρει εξηγείται, δεδομένου ότι στο πολεμικό πεδίο της πρώτης γραμμής, έδρασαν κυρίως και ως γνωστόν οι άνδρες.

            Ποιος όμως από εμάς, δεν έχει ακούσει για τις ηρωίδες του Διρού, του Πολυάραβου ή για εκείνες που μαρτυρικά υπέστησαν το ολοκαύτωμα του Πύργου της Δεσφίνας το 1826, από τους τουρκοαιγύπτιους του Ιμβραήμ ;

          Με τις παραπάνω σκέψεις μας και, επιθυμώντας να αποδώσουμε έναν ελάχιστο φόρο τιμής στη μνήμη όλων Τους, δίνουμε το λόγο σε μία πρωταγωνίστρια του πεδίου των μαχών : Την Σταυριανή Σάββαινα.

Την ηρωίδα καπετάνισσα, που στρατευόμενη κυρίως υπό τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, αλλά και με άλλους οπλαρχηγούς μετά το θάνατο του ίδιου το 1822, δεν έλλειψε ούτε από το Βαλτέτσι, ούτε από τις μάχες της Ανατολικής Στερεάς και Εύβοιας, ούτε ακόμη και από την ιστορική νίκη των Μανιατών στη Βέργα του Αλμυρού κατά το 1826.

Μολονότι η ίδια ήταν χήρα, μητέρα ανήλικων ορφανών και ηλικίας περίπου 40 ετών κατά την επανάσταση, αυτό δεν την εμπόδισε από την αρχή του αγώνα να πιάσει τα όπλα και να κινήσει μαζί με τους πρωταγωνιστές για την ελευθερία του Έθνους. Ως τόπος καταγωγής της, κάτι που συνάγεται και από το «Σπαρτιάτισσα», που τότε ήταν συνώνυμο κατ’ εξοχήν της Μανιάτισσας, αναφέρεται στις πηγές και τη βιβλιογραφία κυρίως η Αρεόπολη (βλ. αρχείο Ρήγα Παλαμήδη, Σταύρο Καπετανάκη κλπ). Υπάρχει ωστόσο και η εκδοχή (βλ. Γιάννη Ρουμελιώτη) περί καταγωγής της από το χωριό Παρόρι, δίπλα στο Μυστρά.     

Η Μάχη του Διρού στη Μάνη - Notospress.gr
Μανιάτισσες εναντίον του Ιμπραήμ στον όρμο του Διρού

Παραθέτουμε αυτούσια παρακάτω από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους (Γ.Α.Κ.) την από

18-11-1829 (αδημοσίευτη έως τώρα) ιδιόχειρη επιστολή της, προς τον ίδιον τον Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, όπου η ίδια  απαριθμεί την παραδειγματική δράση της έναντι των εχθρών :   

«Εξοχώτατε Κυβερνήτα της Ελλάδος,

          Τολμώ μετά της ταπεινής μου αναφοράς να την παρακαλέσω οπού να δώσει μικράν συλλογήν επάνω εις τους πολέμους οπού ήσαν από την πρώτην στιγμήν του Ιερού Αγώνος τους οποίους την καταγραφήν (κάνω) μόνον και μόνον δια να λάβη την κάθε πληροφορίαν !

          Μαρτύρομαι εις τον Θεόν ότι δεν ψεύδομαι εις το μικρόν και ότι εις κάθε πόλεμον επρόσφερα την ίδιαν μου ζωήν εις υπεράσπισιν των Ιερών δικαιωμάτων της πατρίδος :

          Εξοχώτατε πρώτον πόλεμον έπιασα εις τα Φραγκόβρυσα απ’ έξω Τριπολιτζάς οπού εκατέβαιναν οι Τούρκοι από την Καρύταινα.

          Β. Εις τις Βλαχοκερασιές όπου εβγήκαν οι Τούρκοι από την Τριπολιτζάν και μας ετζάκισαν.

          Γ. Επολέμησα εις Βαλτέτζι και εβάσταξεν ο πόλεμος 24 ώρες. Εκεί εθανάτωσα Τούρκους με την πέτρα.

          Δ. Επολέμησα απ’ έξω της Αθήνας ώστε οπού πολλά ορμήσαμε του Ομέρ Βρυώνη εις το κάστρον.

          Ε. Επολέμησα απ’ έξω της Λεβαδείας πλησίον εις το Μοναστηράκι της Πέτρας και τόσον σημαντικός πόλεμος άναψεν όπου επληγώθησαν οι καπεταναίοι όπου ήτον κεφαλή της εκστρατείας μας. Η δούλη της όρμησεν μέσα εις τον πόλεμον τούτον ώστε δεν ηξεύρω να της ομολογήσω ειλικρινώς τι επίασα εκ του ενθουσιασμού μου,  τούτο μόνον τολμώ να της φανερώσω ότι άναψαν τόσον τα δέρματά μου εκ του πυρός ώστε όπου οι στρατιώτες όρμησαν και μου τα έσβηνον στοχαζόμενοι ότι έμεινα καταπληγωμένη εκ του πυρός τούτου. Ας έχει δόξα ο Άγιος Θεός όπου μου  χάρισεν την ζωήν μου.

          Ζ. Επολέμησα εις Τριπολιτζάν εις Μυστράν όπου επάρθη με ρεσάλτον. Εκεί εθανάτωσα δύο Τούρκους.

          Η. Εις Κορώνη δύο φορές  επολέμησα όπου τους σφαλήσαμε εις το κάστρον.

          Θ. Εις Κάρυστον επολέμησα και μας ετζάκισαν.

          Ι.  Εις το Αρμυρόν της Βέργας εθανάτωσα έναν Τούρκον Αρβανίτη μετά του πολέμου.

          Αυτά όλα Σεβαστέ Κυβερνήτα της τα φανερώνω δια να απαντήσει το ψεύδος ή αυτού εξοχότης της κακίας του εχθρού.

          Εξοχότατε, η δούλα της ευρίσκομαι εις Ναύπλιον ασθενής όπου από Αίγινα απέρασα κατ’ αυτάς τας μεγίστας ανάγκας μου. Ευχαριστώ μεγάλως εις την ευσπλαχνίαν του Σ. Αυταδέλφου της κυρίου κόμητα Βιάρου οπού ανέλαβα και εγλύτωσα του θανάτου, δι’ ο τολμώ να την παρακαλέσω να με ελεήσει μικράν βοηθείαν δια να δυνηθώ να λάβω τας δυνάμεις μου διότι μου ελαττώθησαν εκ της στερήσεως.

Μένω με βαθύτατον Σέβας.

Τη 18 Νοεμβρίου 1829                                      Η ταπεινή δούλα της

Ναύπλιον                                                           Σάβενα Σπαρτιάτισα»

Άξιο λόγου είναι πως ακόμα και σήμερα δεν γνωρίζουμε το πατρικό όνομα της αγωνίστριας. Σεβόμενη τις επιταγές της εποχής υιοθετούσε το όνομα του ανδρός της και παρά την σπουδαιότητα των κατορθωμάτων της ακόμα και μετά τον θάνατο του υπέγραφε με το όνομα του συζύγου της ως “Σάβενα” η γυναικα του Σάββα.

Η υπογραφή της αγωνίστριας Σάβενα η Σπαρτάτισσα

ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-ΓΑΚ, Αρχείο Γενικής Γραμματείας Περιόδου Καποδίστρια, Φ226Α, όπου η δημοσιευόμενη, από 18-11-1829, ιδιόγραφη αναφορά της προς τον Κυβερνήτη.

-Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας (ΑΕΠ), τόμος 4, σελ. 636, όπου η από 3-8-1829 αναφορά της προς την Δ΄ Εθνική Συνέλευση.

-Σταύρου Γ. Καπετανάκη «Οι Μανιάτες στην Επανάσταση του 1821» (Αθήνα 2015 – Παράρτημα εκδόσεως της Εταιρείας Λακωνικών Σπουδών – αρ. 18 , σελ. 188 – 189), όπου και περαιτέρω παραπομπές σε πηγές αναφερόμενες στην δράση και καταγωγή της Αγωνίστριας.

-Γιάννη Χ. Ρουμελιώτη «Ηρωίδες της Λακωνίας και της Μάνης Όλης (1453 – 1944)» (β΄ έκδοση 2011, «Αδούλωτη Μάνη», σελ 47 – 67).

Τα πήραμε τα Γιάννενα 21/2/1913

Αφιερωμένο στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων

Έλληνας στρατιώτης μετά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων ποζάρει πλάι σε πυροβόλο

Του Δημήτρη ΚατσουλάκουΙ

ιστορικού

(21 Φεβρουαρίου 1913)

Γράμμα του δικηγόρου Παναγιώτη Καρελά από τους Αγριάνους Λακωνίας, οποίος υπηρέτησε ως δεκανέας στους Βαλκανικούς Πολέμους

«Τα πήραμε τα Γιάννενα. Τα πήραμε με την λόγχη προς δόξα του ελληνικού στρατού. Σαν ανάμνηση έχω και μια σύμπτωση, ότι έριξα την τελευταία βολή. Μετά καθαρίσαμε τα πυροβόλα και τα στεφανώσαμε με δάφνες. Όσοι περνούσαν τα φιλούσαν, έκοβαν συγκινημένοι φύλλα και τα ’βαζαν στις τσέπες τους. Την άλλη μέρα μπήκαμε κι εμείς στην πόλη. Οι Έλληνες, ντυμένοι με φράγκικα ή ηπειρώτικα, ανέμιζαν τις σημαίες και πανηγύριζαν. Πολλοί Τούρκοι αιχμάλωτοι. Μερικοί μας πλησίαζαν και άπλωναν τα χέρια ζητώντας εκμέκ (ψωμί). Κι εμείς τους δίναμε όσο είχαμε».

Πηγή

Από το ανέκδοτο αρχείο του Παναγιώτη Καρελά

Αποτέλεσμα εικόνας για απελευθέρωση ιωαννίνων
η παράδοση των Ιωαννίνων στους Έλληνες

Φόροι και Δωροδοκίες στην Λακωνία επί Τουρκοκρατίας

Του εκπαιδευτικού Ιωάννη Μιχαλακάκου

Η Οθωμανική αυτοκρατορία αποτελούσε ένα πολύ εκτεταμένο και δύσκολο στην διοίκηση κράτος. Αποτελείτο από πλήθος λαών, με διαφορετικά θρησκεύματα ήθη και έθιμα. Αυτός ήταν και ο βασικός λόγος για τον οποίο οι Οθωμανοί επέλεξαν μια πιο αποκεντρωμένη τοπική αυτοδιοίκηση προκειμένου να μπορούν να ελέγχουν καλύτερα τις εκάστοτε επαρχίες – Πασαλίκια. Η κατάσταση αυτή έγινε ακόμα πιο πολύπλοκη όταν μετά την ανάκτηση της Πελοποννήσου από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1715 ο σουλτάνος παραχωρούσε τοπικά προνόμια ή ευνοϊκή μεταχείριση προκειμένου να βελτιώνεται το εμπόριο, η ναυτιλία, η ασφαλής μετακίνηση αλλά και να ησυχάζει από πολεμικές συγκρούσεις όπως γινόταν στην Μάνη.

Ωστόσο η κατάσταση δεν ήταν παντού το ίδιο. Στην Λακωνία μετά την ανάκτηση της Πελοποννήσου από τους Τούρκους αποφασίστηκε η εγκατάσταση μουσουλμάνων Αλβανών στα σύνορα με την Μάνη. Το φιλελεύθερο πνεύμα των κατοίκων της σε συνδυασμό με την συμμετοχή τους στο πλευρό των Βενετών αποτέλεσε αιτία να θεωρούνται εστία υψηλού κινδύνου για την Οθωμανική αυτοκρατορία. Όπως αναφέρει ο Γεράσιμος Καψάλης οι Αλβανοί αυτοί, οι οποίοι είχαν συμμετάσχει στην επανάκτηση της Πελοποννήσου και ήταν εμπειροπόλεμοι, διέμεναν σε οχυρούς πύργους 30 έως 50 στον αριθμό, σε όλη την έκταση των χωριών γύρω από το κάστρο της Μπαρδούνιας μέχρι τον Μυστρά. Κάθε χωριό είχε τον αρχηγό του (αγά), ενώ όλοι μαζί διοικούνταν από έναν κοινό αρχηγό τον Ζαμπαρδούνια. Διοικητικό τους κέντρο το χωριό Γοράνοι Λακεδαίμονος.

Σπαχήδες και Αρβανίτες αντιπροσωπευτικοί πολεμιστές της εποχής στην Λακωνία

Ο Ιωάννης Φιλήμων τους αποκαλεί “Αλβανότουρκους”, θέλοντας να τους ξεχωρίσει από τους υπόλοιπους μουσουλμάνους Τούρκους του Μυστρά ή τους Χριστιανούς γείτονες τους. Ο Σπυρίδων Τρικούπης υπολογίζει πως ανήρχοντο σε 1500 εξαιρετικούς μαχητές, ο Αμβρόσιος Φραντζής σε 2500, ενώ ο Φιλήμων τους ανεβάζει σε 2000. Ωστόσο αμφότεροι συμφωνούν πως καταπίεζαν σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό τον πληθυσμό της Λακωνίας (ακόμα και Τούρκους). Χαρακτηριστικά αναφέρει :

«……Κυριώτερον δε στοιχείον αυτής (Λακωνίας) διεκρίνοντο οι τα δύο τρίτα συμπληρούντες Βαρδουνιώται πολλώ μεν ανώτεροι πολεμικώς, πολλώ δε κατώτεροι ηθικώς των Λαλαίων της Ήλιδος».    

Στην πραγματικότητα δεν ήταν τρομακτικός τόσο ο μεγάλος αριθμός τους όσο τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους. Ο Γάλλος Πουκεβίλ που πέρασε από την περιοχή πριν την ελληνική επανάσταση περιγράφει μια κατάσταση κράτους εν κράτει. Αναφέρει πως όποιος ήθελε να χαθεί στην ανομία και από την τουρκική εξουσία, να ξεφύγει από το σπαθί της δικαιοσύνης, όποιος αλλαξοπιστούσε και ήθελε να προσχωρήσει στο Ισλάμ έβρισκε ασφαλές καταφύγιο στα χωριά της Βαρδούνιας. Το κάστρο της περιοχής το οποίο βρίσκεται έξω από το χωριό Άγιος Νικόλαος ουδέποτε έπαψε να φρουρείται από το 1715 έχοντας πάντα τα μάτια του στραμμένα στην ετοιμοπόλεμη και ανυπότακτη Μάνη.

Αποτέλεσμα εικόνας για κάστρο μπαρδούνιας
Το κάστρο της Βαρδούνιας πηγή https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=bourdoun

Παρόμοια περιγράφει το 1829 ο Rufus Anderson την κατάσταση στην περιοχή που μόλις είχε ελευθερωθεί από τα δεινά των Τουρκοβαρδουνιωτών. Αναφέρει πως η περιοχή αποτελούσε μέχρι πρόσφατα έναν από τους ισχυρότερους μουσουλμανικούς θύλακες της Πελοποννήσου και αποκαλεί αρπακτικά τους κατοίκους της περιοχής που διέμεναν εκεί. Εκτός των ληστρικών επιδρομών στην πεδιάδα της Σπάρτης αλλά και των χωριών που εξουσίαζαν ως σατράπες είχαν στόχο την οικονομική αφαίμαξη του πληθυσμού μέσω δανείων και εκβιασμών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο διαφθοράς και ανομίας, καταπίεσης και δουλείας δεν ήταν δυνατό να γλιτώσουν και τα μοναστήρια τα οποία αποτελούσαν παραγωγικές μονάδες εκείνη την εποχή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της ανομίας και εκμετάλλευσης που επικρατούσε είναι το κάτωθι που συνέβαινε στο μοναστήρι της Ζερμπίτσας κοντά στους Γοράνους.    

Μονή Ζερμπίτσας το 1950 ένα από τα ιστορικά μοναστήρια της Λακεδαίμονος

Από ένα έγγραφο του μοναστηριού (4 Φεβρουαρίου 1798) φαίνεται ότι από  τα 1700 γρόσια που ήταν τα συνολικά έξοδα του μοναστηριού, τα 700 περίπου ήταν φόροι και δωροδοκίες προς τους Τούρκους. Παρακάτω αναφέρονται αναλυτικά φόροι και δωροδοκίες:

115 γρόσια εις χαράτζια και σπάντζες των καλογήρων

100 » εις νόμιστρα προβάτων και γιδιών

  40 » τοπιάτικον δια ξεχειμαδιόν των ζώων

  20 » εις τους σπαχήδες δια αμπελιάτικα και προβατιάτικα

  10 » γαι κρασιάτικα

  50 » εις τζαρούχια των Μπαρδουνιωτών μπουλουμπασήδων

100 » εις μέλι και βούτυρον δια ραβανιά των Τούρκων

250 » εις λιανικά έξοδα του Ηγουμένου, πισκέσια των ζαπιτάδων και

ρουσφέτια των μπουλουμπασήδων και  Μπαρδουνιωτών τζερεμιέδες

*Σπαχής ήταν ο Τούρκος ιππέας ο οποίος είχε στην κατοχή του γαίες που είτε τις ενοικίαζε είτε τις καλλιεργούσε ο ίδιος με αντάλλαγμα να προσφέρει υπηρεσίες ασφάλειας και εκστρατείας. Επί της ουσίας ήταν τιμαριούχος ιππέας. (εγκυκλοπαίδεια Brittanica).

*Μπουλουκμπασης ήταν ο Τούρκος ομαδάρχης άτακτου πεζικού.

Άξιο λόγου μάλιστα είναι πως από αυτά τα έξοδα μερικά ήταν και παράνομα ακόμα και για την εποχή την οποία συζητούμε και δίδονταν από τους καλόγερους τους μοναστηριού για να μην πειραχτούν. Πέραν από τα φορολογικά έσοδα για τα αμπέλια (resm-i bağ), για τις ενοικιάσεις γης, για τις νομές των ζώων (οtlak resmi) έχουμε και δώρα για τους Τούρκους όπως βούτυρο, μέλι, τσαρούχια κ.ά. Επίσης αναφέρονται ρητά δωράκια (πεσκέσια) στους αξιωματούχους που δεν εντάσσονται στο φορολογικό σύστημα ενώ καταγράφεται και χάρες (ρουσφέτι) προς τους Τούρκους.  

Για τους Τουρκοβαρδουνιώτες ο Γ. Χέρτσβεργ γράφει τα ακόλουθα:

«…οι άλλοι επί αφοβία γνωστοί μωαμεθανοί Αλβανοί Βαρδουνιώται, καταληφθέντες υπό τρόμου εκ των πρώτων εκ Μεσσηνίας αιματηρών ειδήσεων, καταπλαγέντες υπό της γενικής πανταχού αναδιδομένης φλογός της επαναστάσεως, ταραχθέντες δε και εκ της διαδοθείσης φήμης περί αφίξεως ξένων επικουρικών στρατευμάτων εις τους Έλληνας, απεχώρησαν το γε νυν αμαχητί έμπροσθεν των Μανιατών από των εστιών αυτών και απεχώρησαν (εξαιρουμένων εξήκοντα περίπου εις την Μονεμβασίαν φυγόντων οικογενειακώς) εν πρώτοις εις Μυστράν, ένθα η άφιξις αυτών εις μεγίστην ενέβαλεν αθυμίαν τους απολέμους μουσουλμάνους της πόλεως ταύτης. Ότε δε και ούτοι υπό την πίεσιν των Βαρδουνιω τών εκείνων ήρξαντο μετά σπουδής της εις Τριπολιτσάν φυγής, ηκολούθουν αυτούς κατά πόδας πλήθη επαναστατών Ελλήνων και απηνών Μανιατών…».

Μετά την έκρηξη της ελληνικής επανάστασης στα μέσα Μαρτίου, ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, σε συνεργασία με ντόπιους καπετάνιους Ρόζο, Ρόγκο, Γράφο κ.ά  ανέλαβε το δύσκολο της εκρίζωσης των Τουρκοβαρδουνιωτών από την περιοχή οι οποίοι θεωρούνταν άκρως επικίνδυνοι. Τελικώς τα κατάφεραν με τεχνάσματα και διασπορά ψευδών ειδήσεων που έκαναν τους Τουρκαλβανούς να εγκαταλείψουν τις εστίες τους αμαχητί. Ωστόσο όπως αναφέρει ο Α. Φωτόπουλος  αποφασίστηκε το γκρέμισμα των πύργων τους μήπως επιστρέψουν.

Εν ολίγοις μπορούμε να πούμε πως ο ελληνικός λαός πέραν του εκτεταμένου φορολογικού συστήματος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, που αφορούσε από τα μελίσσια μέχρι το που ξεχειμωνιάζουν τα κοπάδια, είχε να αντιμετωπίσει την μάστιγα των δοσιμάτων που δυστυχώς κατάλοιπα της έχουν απομείνει και σήμερα στην νοοτροπία της ελληνικής κοινωνίας. Η δημοσία διαφθορά, η παραβατική τοπική αυτοδιοίκηση, η εκλεκτική διαφορά αντιμετώπισης των πολιτών, η λύση προβλημάτων εκ της πλαγίου οδού αποτελούσαν βασικά χαρακτηριστικά των τοπικών κοινωνιών.

Πηγές

  1. Γεράσιμος Καψάλης «Η Βαρδούνια και οι Τουρκοβαρδουνιώτες», Πελοποννησιακά τ. Β’, Αθήνα 1957
  2. Ακτύπης Δ, Βελαλίδης Α, Κάιλα Μ, Κατσουλάκος Θ, Παπαγρηγορίου Γ, Χωρεάνθης Κ, «Στα Νεότερα Χρόνια», ΟΕΔΒ, Αθήνα 2010
  3. Ι. Φιλήμων «Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής επαναστασης» τ. 3ος έκδοση Σούτσα και Κτενά Αθήνα 1860
  4. Α. Φωτόπουλου «Οι κοτζαμπάσηδες της Πελοποννήσου», εκδόσεις Ηρόδοτος Αθήνα 2005
  5. Ανίτα Ν Πρασσά «Η κύρηξη της επανάστασης στην Μάνη», Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη, 2011
  6. Κατσαφάνα Δ «Ζερμπίτσα το ιερό και σεβάσμιο μοναστήριο», Αθήνα 1990
  7. Καπετανάκη Σταύρου «Η Μάνη στην δεύτερη Τουρκοκρατία», Αδούλωτη Μάνη, Αρεόπολη 2011
  8. Παπασταματίου Δημήτριος, Κοτζαγεώργης Φωκίων, «Ιστορία του Νέου ελληνισμού κατά την διάρκεια της Οθωμανικής πολιτικής κυριαρχίας», ΣΕΑΒ, Αθήνα  2015
  9. Rufus Anderson “Observation upon Peloponnesus and the Greek islands made in 1829”, Boston 1830
  10. Francoise Charles Laurent Pouqueville “Travels in Morea, Albania and other parts of Ottoman Empire” London 1813
  11. http://manivoice.gr
  12. https://i.pinimg.com/originals/3e/0b/30/3e0b3078496a4b1541e5b13038901273.jpg
  13. http://www.tzanakosnikos.gr/?section=1865&language=el_GR
  14. https://argolikivivliothiki.gr/2011/02/24/%CE%B7-%CE%BA%CE%AE%CF%81%CF%85%CE%BE%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CE%AC%CE%BD%CE%B7/

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΕΑΣ – ΤΡΟΥΠΑΚΗΣ

Ένας Αντιστράτηγος του 1821 από την Καρδαμύλη

Του Δημήτρη Π. Μαριόλη

Νομικού – Ιστορικού

Μανιάτης Καπετάνιος Otto Magnus von Stackelberg 1834 «Habitants du Magne (Morée)»

          Ένας από τους κλάδους της μεγάλης πατριάς των Τρουπάκηδων – Παλαιολόγων της Καρδαμύλης (έδρας σήμερα του Δήμου Δυτικής Μάνης), είναι και αυτός του Μπουκουβαλέα. Η προσωνυμία “Μπουκουβάλας”, όπως ξέρουμε από την ιστορία της οικογένειας, είχε δοθεί αρχικά στον Θεόδωρο Παν. Τρουπάκη (εγγονό του γενάρχη Μιχαήλ Παλαιολόγου), επειδή είχε βαπτιστεί από αρματωλούς των Αγράφων. Από τότε οι απόγονοι του Θεόδωρου, εκτός του “Τρουπάκης”, έφεραν και το επώνυμο “Μπουκουβαλέας”. Ένας από τους εγγονούς του τελευταίου, ήταν και ο Παναγιώτης (γεν. το έτος 1783),  πρόσωπο με πολύ σημαντική στρατιωτική δράση κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821.

          Για την οικογενειακή κατάσταση του Παναγιώτη Μπουκουβαλέα Τρουπάκη γνωρίζουμε (από τα διαθέσιμα στοιχεία των στρατιωτικών καταλόγων της Φάλαγγας, όπου κατατάχθηκε επί Όθωνα) ότι στα 1803 είχε παντρευτεί την Αντωνία (Ντονίνα), κόρη του πρώην μπέη της Μάνης Τζανέτμπεη Κουτούφαρη (ή Κουτήφαρη) (1777 – 1779) και ότι μαζί της είχε αποκτήσει αρκετά παιδιά. Υπάρχει μάλιστα και το προικοσύμφωνο για το γάμο τους που χρονολογείται από το 1801. Ο πατέρας του ονομαζόταν Γεώργιος και είχε αδελφό με το όνομα Χριστόδουλος. Είχε κοντινή συγγένεια (ανηψιός) με τον καπετάνιο της Ανδρούβιστας Παναγιώτη Τρουπάκη – Μούρτζινο και με τον γιο του τελευταίου, τον στρατηγό και Υπουργό Διονύσιο Μούρτζινο, με τον οποίο καθ’ όλη την επανάσταση είχε στενότατη συνεργασία και ήταν ο πρωτοκαπετάνιος του. Η συνεργασία τους αυτή αποτυπώνεται καθαρά στις βεβαιώσεις δράσης του αγωνιστή, που  αντλήσαμε από τα αρχεία του Υπουργείου Πολέμου (ΓΑΚ) και παρακάτω δημοσιεύουμε.

          Μυημένος ο αγωνιστής από τον Απρίλιο του 1819 στη Φιλική Εταιρεία από το θείο του Παναγιώτη Μούρτζινο, δεν έλειψε και αυτός από το πατριωτικό προσκλητήριο για την απελευθέρωση της Πατρίδας από τους Τούρκους.

          Κύριοι σταθμοί της δράσης του, εκτός φυσικά της κατάληψης της Καλαμάτας (23 Μαρτίου 1821) όπου παραβρέθηκε και εκείνος ως οπλαρχηγός μαζί με άλλους πολλούς Μανιάτες, υπήρξαν :

-Η μάχη κατά των 1.700 Τούρκων του Φαναρίου (επαρχίας Ολυμπίας),  κοντά στην Καρύταινα, ως επικεφαλής 280 Μανιατών υπό τις οδηγίες του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη (τέλη Μαρτίου 1821).

-Η συμμετοχή του στην εκστρατεία στα Δερβενοχώρια και στη Βοιωτία (Ιούνιος – Ιούλιος 1821), υπό τους Οδυσσέα Ανδρούτσο, Κυριακούλη και Ηλία Μαυρομιχάλη.

-Η συμμετοχή του στην πολιορκία της Τριπολιτσάς μέχρι την άλωση της (Σεπτέμβριος 1821), όπου για δύο μήνες διορίστηκε από όλους τους οπλαρχηγούς της πολιορκίας ως επικεφαλής του κανονιοστασίου.

-Η αποστολή του στην πολιορκία της Πάτρας και (Ιούλιος του 1822) στην εκστρατεία στην Ήπειρο προς βοήθεια των Σουλιωτών (Μούρτο, Φανάρι, Σπλάντζα), όπου συμμετείχαν και άλλοι σημαντικοί Μανιάτες αγωνιστές υπό τον  Κυριακούλη Μαυρομιχάλη.

-Η συμμετοχή του (Αύγουστος 1824), με το βαθμό πλέον του αντιστρατήγου, στην εκστρατεία του στρατοπέδου στο Μεσσηνιακό κόλπο υπό τον στρατηγό Διονύσιο Μούρτζινο, όπως επίσης και αργότερα (Ιούνιος 1826) στη λαμπρή νίκη κατά του Ιμβραήμ πασά στη Βέργα του Αλμυρού.

Η παλιά Καρδαμύλη σε γκραβούρα του 19ου αιώνα στο βάθος οι πύργοι των Τρουπάκηδων

          Η συμβολή του στην Ιερή Επανάσταση, όπως ο ίδιος χαρακτηριστικά την περιγράφει, επιβεβαιώνεται από την παρακάτω αναφορά που ο ίδιος κατέθεσε αρχές Μαρτίου του 1826 προς τη Διοίκηση της Επαναστατημένης Ελλάδας, επισυνάπτοντας μάλιστα και τρεις βεβαιώσεις (αποδεικτικά), των Διονυσίου Μούρτζινου, Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη και Δημητρίου Υψηλάντη

          “Προς το Σεβαστόν Εκτελεστικόν Σώμα

          Είναι γνωστόν προς όλους τους σημαντικούς οπλαρχηγούς της Πελοποννήσου, και αυτής της Ανατολικοδυτικής Ελλάδος, ωσαύτως και προς πολλούς πολιτικούς εντός και εκτός της Σ. Διοικήσεως, ότι απ’ αρχής της Ιεράς ημών επαναστάσεως δεν έλλειψα και εγώ ο υποσημειούμενος του να προσφέρω θύμα της πατρίδος τον εαυτό μου και όσους ηδυνάμην στρατιώτας εις διαφόρους ανάγκας της Γλυκυτάτης ημών Πατρίδος. Ου μόνον κατά την Πελοπόννησον, όπου ο Ιερός ούτος αγών ήτον πλησίον της Πατρίδος μου, αλλά και κατ’ αυτήν την Ανατολικήν Ελλάδα και Δυτικήν, ως εκ των εσωκλείστων αποδεικτικών πληροφορείται τούτο.

          Τας αυτάς δουλεύσεις μου, δύναται το Σεβ. τούτο Σώμα να τας ακούσει και ζώση τη φωνή, παρά μεν των Πελοποννησίων, από τους εκλαμ. Π. Μαυρομιχάλην, Θ. Κολοκοτρώνην, Κανέλλον Δεληγιάννην, αυτόπτων όντων και από πολλούς ωσαύτως οπλαρχηγούς Πελοποννήσιους συναγωνισθέντας μετ’ εμού, παρά δε των ανατολικοδυτικών, από τον Οδυσσέα, από τον Καπετάν Γεώργη αδελφόν της Βασιλικής, Καπετάν Βασίλη Σουλιώτην και άλλους πολλούς (τους οποίους αποσιωπώ), συναγωνισθέντες εις Μούρτο και Φαναράκια, ένθα εσυστήθη τότε το Ελληνικόν στατόπεδον, Αρχηγός του οποίου ήτον ο αείμνηστος Κυριακούλης.

          Όθεν παρακαλείται το Σ. τούτο σώμα δια να διατάξει όπου ανήκει να θεωρηθεί ούτος ο λογαριασμός μου δια να αποζημιωθώ και εγώ. Ο τοσαύτως παθών δια την ελευθερίαν της πατρίδος και δια να προθυμοποιηθώ και του λοιπού να εξακολουθώ τα προς την πατρίδα μας Ιερά χρέη με περισσότερον ζήλον και προθυμίαν. Και μένω με σέβας βαθύτατον.

                                                                Ο ταπεινός πατριώτης

                                                           Παναγιώτης Μπουκουβαλέας”     

          Ακολουθούν τα αποδεικτικά του :

          1)“Ο καπετάν Παναγιώτης Μπουκουβαλέας απ’ αρχής της Ιεράς ημών επαναστάσεως δεν έλλειψε κατά διαταγήν μου του να τρέχη εδώ και εκεί, όπου η ανάγκη της Πατρίδος, οίον κατά πρώτον εις Καρύταινα μετά του Κ. Θεοδώρου Κολοκτρώνη με διακόσιους ογδοήκοντα στρατιώτας ένθα εδούλευσεν ημέρας είκοσι πέντε, δεύτερον δε έτρεξεν πάλιν κατά διαταγήν μου εις την πολιορκίαν Τριπολιτζάς με ογδοήκοντα στρατιώτας, και χρείας τυχούσης, διετάχθη και εστάλη εις Δερβενοχώρια μέχρι Βοιωτίας όπου διέτριψεν μήνας δύο. Επομένως δε επιστρέψας με τους αυτούς στρατιώτας κατά πρόσκλησίν μου εις Τριπολιτσάν εδιωρίσθη παρ’όλων των εκεί οπλαρχηγών φυλακή του εκεί ελληνικού κανονιοστασίου, ένθα εδούλευσεν μήνας δύο μέχρι της πτώσεως της Τριπολιτζάς. Τρίτον εξεστράτευσε κατά της Παλ. Πάτρας με εκατόν είκοσι στρατιώτας, όπου εδούλευσεν έναν μήνα. Ακολούθως δε διαταχθείς παρ’ εμού απέρασεν εις την Δυτικήν Ελλάδα μετά των λοιπών οπλαρχηγών με στρατιώτας τριάκοντα πέντε όπου εδούλευσε ένα μήνα, εις Μούρτο και Φαναράκια ένθα εσυστήθη Ελληνικόν στρατόπεδον. Τέταρτον εξεστράτευσε με εξήκοντα στρατιώτας και κατά του Δράμαλη, όπου ασθενήσας καθ’ οδόν, τους έστειλεν υπό την οδηγίαν του ανηψιού του Καπετάν Δημητράκη Ζερβέα, εδούλευσαν δε ημέρας τριάκοντα πέντε. Διο του δίδεται το παρόν αποδεικτικόν.

Τη α Φεβρουαρίου 1826                                     Ο πατριώτης

Εν Άργει                                                         Διονύσιος Μούρτζινος”   

2)“Δηλοποιώ ότι ο αντιστράτηγος καπετάν Παναγιώτης Μπουκουβαλέας επ’ αρχής του Ιερού Αγώνος, δεν έλειψε δια να ακολουθήσει, όπου η ανάγκη της πατρίδος, προθύμως και πατριωτικώς, πρώτον κατά της Τριπολιτσάς, Ανατολική Ελλάδα, εις το μέρος της Πάτρας, και εις την Δυτική Ελλάδα με τον αδελφόν μου καπετάν Κυριακούλη, και κατά του Δράμαλη, με αρκετούς στρατιώτες μαντινιάροντάς τους εξ ιδίων του και εις ένδειξιν δίδω το παρόν μου δια να του χρησιμεύσει όθεν ανήκει.

Τη 15 Φεβρουαρίου 1826                              Ο πατριώτης

Εν Ναυπλίω                                        Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης”

3)“Ο καπετάν Παναγιώτης Μπουκουβαλέας απ’ αρχής του Ιερού μας Αγώνος εδούλευσε την πατρίδα με ζήλον πάντοτε και πατριωτισμόν όπου και εάν εδιωρίσθη να παρευρεθή. Εδιωρίσθη δε προς τοις άλλοις επί του πρώτου χρόνου της επαναστάσεως επί της πολιορκίας της Τριπολιτσάς φυλακή του Ελληνικού κανονιοστασίου, όπου εστάθη δύο μήνας έως της πτώσεως ταύτης. Και ευρέθη εις διαφόρους άλλας εκστρατείας με ικανούς υπαλλήλους του αγωνιζόμενος φιλοτίμως πάντοτε και γενναίως κατά τα οποία έλαβεν αποδεικτικά παρά των ανωτέρων του. Όθεν του δίδεται και παρ’ εμού το παρόν αποδεικτικόν των καλών και πατριωτικών εκδουλεύσεών του.

Τη 16 Φεβρουαρίου 1826

Εν Ναυπλίω                                                      Δημήτριος Υψηλάντης”    

          Στα επόμενα χρόνια, την περίοδο διακυβέρνησης του Ιωάννη Καποδίστρια  (1828 – 1831), ήταν πιστός υποστηρικτής του τελευταίου, όπως επίσης και οι περισσότερες ισχυρές οικογένειες της Έξω Μάνης. Παράλληλα συνέχισε τη στρατιωτική του σταδιοδρομία στο συσταθέν, από τον Κυβερνήτη, Ταξιαρχικό σώμα, με βαθμό πεντακοσιάρχου (ταγματάρχη). Ανέπτυξε επίσης και πολιτική δράση, όντας πληρεξούσιος της επαρχίας Ανδρούβιστας στην Εθνοσυνέλευση Άργους – Ναυπλίου (1831 – 1832).   

          Επί βασιλείας Όθωνα, αρχικά (1836) τον κατέταξαν στην 11η τετραρχία  της Φάλαγγας με βαθμό δεκανέα (ισόβαθμο υπολοχαγού του τακτικού στρατού), ενώ αργότερα (1839) στην 4η τετραρχία της Μάνης, με βαθμό ταγματάρχη. Στην ενεργό υπηρεσία διατηρήθηκε έως το 1843, οπότε και μετατέθηκε στην τάξη των προικοδοτημένων αξιωματικών, λαμβάνοντας πιστωτικό γραμμάτιο αξίας 8.400 δρχ., που θα χρησίμευε για την αγορά εθνικών γαιών. Τιμήθηκε επίσης με το αργυρό αριστείο του Αγώνα, ενώ ήταν και μέλος της εξεταστικής επιτροπής Σπάρτης (1836) που κατέταξε σε στρατιωτικούς βαθμούς τους Μανιάτες, ανάλογα με τη δράση του καθενός στην επανάσταση.  

            Μετά το θάνατο του Διονυσίου Μούρτζινου (1830), ο Παναγιώτης Μπουκουβαλέας ως συγγενής του, μαζί με τους Π. Σωτηρέα και Π. Ντουράκη, ανέλαβε την κηδεμονία του ανήλικου παιδιού του, Γεωργίου Μούρτζινου. Αργότεραμία από τις κόρες του Μπουκουβαλέα (είχε και ένα γιο με το όνομα Ραφαήλ), η Ελένη, παντρεύτηκε τον Γεώργιο, με τον οποίο απέκτησαν μία κόρη, την Αικατερίνη (Κατερινιώ).    

            Στα 1865, όταν πλέον και ο ίδιος ο αγωνιστής είχε πεθάνει (ως χρόνος θανάτου του, αναφέρεται το 1849), οι  απόγονοι του μέσω του γιου του Ραφαήλ υπέβαλαν αίτηση προς την  τότε συσταθείσα επιτροπή, για την αναγνώριση των δικαιωμάτων του ως αγωνιστή του ΄21. Χαρακτηρίστηκε οπλαρχηγός 4ης τάξεως, δηλαδή ταγματάρχης με αριθμό μητρώου 00280.

          Στο φάκελο της αίτησης αυτής υπάρχει και ένα πιστοποιητικό (από το 1836) για τον ίδιο, από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Εκεί ο Γέρος του Μοριά έγραψε μεταξύ άλλων για τον Παναγιώτη Μπουκουβαλέα – Τρουπάκη : “..έδειξε πάντοτε προθυμίαν, γενναιότητα και αμισθεί .. Είναι ο πρώτος οπού εκινείτο με ενθουσιασμόν υπέρ της Πατρίδος..”.        Και ως τέτοιον, όπως και πολλούς άλλους αγωνιστές, οφείλουμε να θυμόμαστε και να τιμούμε, διακόσια χρόνια μετά.

η ιδιόχειρη υπογραφή του Παναγιώτη Μπουκουβαλέα Τρουπάκη

ΠΗΓΕΣ

-Γ.Α.Κ. (Αρχεία : Υπ. Πολέμου Περιόδου Αγώνος, φακ. 180 και Γραμματείας Στρατιωτικών Περιόδου Όθωνος, Οργανισμός Φάλαγγος, φακ. 560).

-Σταύρου Καπετανάκη, “Βιογραφικό Λεξικό Μανιατών”, σελ. 1078 – 1080,  ιστοσελίδα (www.etlasp.gr) της Εταιρείας Λακωνικών Σπουδών.

-Σταύρου Καπετανάκη, “Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες Αγωνιστές”, εκδ. Αδούλωτη Μάνη (2008).

-Δικαίου Βαγιακάκου, “Η Αρδούβιστα – Ανδρούβιστα – Μεγάλη Χώρα της Έξω Μάνης”, Λακωνικαί Σπουδαί, τομ. ΙΓ΄, Αθήνα (1996).

-Σταύρου Καπετανάκη, “Οι Μανιάτες στην Επανάσταση του 1821”, Αθήνα (2015) και “Μανιάτες Αγωνιστές του 1821”, εκδ. Συλλόγου Μανιατών Καλαμάτας (2005).

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ (άρθρο για τα Μοιρολόγια της Μάνης)

Μοιρολό(γ)ια της Μάνης για το έπος του ΄40 και τους ήρωες Κ. ΔΑΒΑΚΗ και Π. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟ
Γριές και νέες άπασες προστρέχουν στο κλάμα πριν την κηδεία (πηγή MAnivoice)

Προσφάτως δημοσιεύτηκε άρθρο σε ξένα και ελληνικά μέσα καθώς και σε πλήθος μέσων κοινωνικής δικτύωσης που περιγράφουν τα μοιρολόγια της Μάνης με διαστρεβλωμένο και αλλοιωμένο τρόπο. Το άρθρο αυτό αναδημοσιεύτηκε και πήρε εκτεταμένες διαστάσεις. Για τον λόγο αυτό κρίνεται σκόπιμο να δημοσιεύσουμε Επιστολή Διαμαρτυρίας που συντάχθηκε από κάποιους Λάκωνες μελετητές προκειμένου να αποκατασταθεί η αλήθεια. Η επιστολή εστάλη σε διάφορα ΜΜΕ εδώ δημοσεύουμε αυτή που είχε αποδέκτη το «Βήμα».

Αξιότιμοι κ. συντάκτες της εφημερίδας

«ΤΟ ΒΗΜΑ»

Σε πρόσφατο άρθρο της εφημερίδας σας στις 18-11-2020, με τίτλο «Εκεί που το γυναικείο μοιρολόι είναι επάγγελμα» (Σάρα Χουτσάλ, επιμέλεια Δ. Κυρανούδη) και με επίκληση σε αυτό κυρίως φωτογραφικού υλικού και απόψεων για το θέμα της φωτογράφου κ. Ιωάννας Σακελλαράκη, περιέχονται – κατά την άποψη μας – εσφαλμένες πληροφορίες και ανακρίβειες.

Πιο συγκεκριμένα και μεταξύ άλλων, γίνεται αναφορά στο άρθρο σας,  ότι τάχα στη Μάνη οι θρηνούσες γυναίκες πληρώνονταν και ότι παρίσταντο με αυτό το σκοπό στις κηδείες, ακόμα και άγνωστων σε αυτές προσώπων. Μάλιστα,αναφέρεται στο άρθρο σας ο υποτιμητικός για την περίσταση όρος  «επάγγελμα».

Κατόπιν αυτών και προς αποκατάσταση της πραγματικότητας, θα θέλαμε να σας επισημάνουμε συνοπτικά τα εξής :

-Το μανιάτικο μοιρολόι ήταν αποτέλεσμα οικογενειακού πόνου και όχι κάποιας θρηνητικής επαγγελματικής (επί πληρωμή) υπηρεσίας, όπως εσφαλμένα και χωρίς τεκμηρίωση συνάγεται από το άρθρο σας.

-Για τους παλαιούς Μανιάτες το μοιρολόι ήταν ιερό καθήκον και όχι μεροκάματο.

-Αποτελεί σίγουρα απώλεια και μας προκαλεί λύπη, που παλαιοί Μανιάτες ακαδημαϊκοί, έχοντες ασχοληθεί με το μοιρολόι (Δ. Βαγιακάκος, Α Κουτσιλιέρης, Σ. Κουγέαςκ.ά), δεν είναι πια στην ζωή, με αποτέλεσμα ο καθένας να γράφει ότι επιθυμεί για το θέμα αυτό αβίαστα και χωρίς επιστημονική ή απλή κριτική. Ωστόσο υπάρχουν άλλοι σύγχρονοι μας, με σημαντικότατες μελέτες και συλλογές για το θέμα, όπως ο Κ. Κάσσης, ο Δ. Κατσουλάκος και ο Ε. Αλεξάκης, στους οποίους θα μπορούσατε να ανατρέξετε προτού ασχοληθείτε με το Μανιάτικο μοιρολόι.

-Προς επίρρωση των προαναφερθέντων σας παραθέτουμε ενδεικτική βιβλιογραφία:

  1. Αλεξάκης Ε. «τα γένη και οι οικογένειες στην παραδοσιακή κοινωνία της Μάνης», Αθήνα 1980
  2. Καλλιδώνη Πάνου. «Μανιάτικα Μοιρολόγια, ο θρύλος της Μάνης», Πειραιάς 1972
  3. Πασαγιάννη Κ. «Μανιάτικα Μοιρολόγια και τραγούδια», Αθήνα 1928
  4. Βαγιακάκου Δ. «Μέσα Μάνη: Ο τόπος, οι βυζαντινοί ναοί, οι πύργοι και το μοιρολόι», Παρνασσός , τεύχος .Θ, No.4, 1967, σελίδες 568-586
  5. Κουγέα Σ. «Τραγούδια του Κάτω κόσμου, Μοιρολόγια της Μεσσηνιακής Μάνης», συλλογή ετών 1901 – 1904, Αθήνα 2000
  6. Κάσση Κ. «Μοιρολόγια της Μέσα Μάνης», Αθήνα 1979
  7. Κατσουλάκου Δ «Η νότια κοίλη Λακεδαίμων και τα μοιρολόγια της», εκδόσεις Πατάκη Αθήνα 2002
  8. Κουτσιλιέρη Α. «Μανιάτικα Μελετήματα, ιστορικά – λαογραφικά – γλωσσικά», εκδόσεις Ιδιωτική, Αθήνα 1979

Ωστόσο πέραν των παραπάνω αναγνωρισμένων στο θέμα ακαδημαϊκών ο απλός κόσμος της Μάνης γνωρίζει επαρκώς την προφορική και την λαϊκή μας παράδοση.

Παρακαλούμε λοιπόν να δημοσιεύσετε αυτήν την σύντομη παρέμβαση μας επί του άρθρου σας, (άρθρου) που πιστεύουμε ότι χρήζει διόρθωσης.

(Σημείωση : Λόγω της εκτεταμένης ήδη αναπαραγωγής του άρθρου σας σε πολλά μέσα μεγάλης αναγνωσιμότητας, κρίναμε και εμείς σκόπιμο να δημοσιοποιήσουμε παράλληλα και ευρύτερα την παρούσα παρέμβαση μας για την καλύτερη ενημέρωση του κοινού).

Με εκτίμηση,

Γιάννης Μιχαλακάκος καθηγητής Οικιακής Οικονομίας Mcs Cultural Management

Νικόλαος Καλκάνης δικηγόρος

Γεώργιος Μουσούλης φιλόλογος

Δημήτρης Μαριόλης δικηγόρος – εθνολόγος ιστορικός

Γεώργιος Δημακόγιαννης εκδότης

Πανηγυρικός Λόγος 28ης Οκτωβρίου Αρεόπολη 2020

Αρεόπολη, η φημισμένη μανιάτικη πολιτεία | in.gr
Αρεόπολη ντυμένη εορταστικά

ομιλητής η φιλόλογος Λυκείου Αρεόπολης Φαλιά  Ιουλία

Msc, Θεωρία, Πράξη και Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου, Ειδίκευση: Εκπαιδευτικός Σχεδιασμός και Διδασκαλία, του Τμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας , της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών (ΕΚΠΑ)

Πανοσιολογιώτατε,Αξιότιμε Αντιδήμαρχε,

εκπρόσωποι κάθε αρχής, συλλόγων και φορέων,

κυρίες και κύριοι, αγαπητοί μαθητές

«Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το ¨Όχι να πούνε», έλεγε χαρακτηριστικά ο ποιητής Κ. Καβάφης . Για την Ελλάδα αυτή η ιστορική μέρα έμελλε να είναι τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν εν μέσω του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, ο Ιωάννης Μεταξάς ταυτιζόμενος με τη θέληση του ελληνικού λαού βροντοφώναξε «ΟΧΙ» ως απάντηση στο τελεσίγραφο του Μουσολίνι για ελεύθερη διέλευση  του ιταλικού στρατού  από ελληνικό έδαφος. Ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει ως απόρροια της επεκτατικής πολιτικής του  Ιταλικού φασιστικού καθεστώτος του Μπενίτο Μουσολίνι και της ναζιστικής Γερμανίας  του Αδόλφου Χίτλερ.

Με το ηρωικό «ΟΧΙ» η Ελλάδα παρασύρεται κι αυτή στη δίνη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ιταλία κηρύττει τον πόλεμο και  η χώρα μας καλείται για ακόμα μία φορά να αγωνιστεί για το υπέρτατο αγαθό της ελευθερίας.Ο ελληνοιταλικός πόλεμος διαδραματίζεται κυρίως στα βουνά της Ηπείρου. Η νικηφόρος μάχη στο Καλπάκι σε συνδυασμό με την ηρωική δράση του αποσπάσματος του συνταγματάρχη Κ. Δαβάκη στην Πίνδο θα αναχαιτίσουν την ιταλική προέλαση.Καθοριστική υπήρξε και η συμβολή του ντόπιου πληθυσμού της περιοχής της Ηπείρου και ειδικότερα των γυναικών της Πίνδου. Ο ελληνικός στρατός με την ιαχή «ΑΕΡΑ» περνά στην αντεπίθεση και παρά τη συντριπτική υπεροχή του ιταλικού στρατού αναγγκάζει τον εχθρό σε υποχώρηση.Μέχρι τον Δεκέμβριο του 1940 μεγάλο μέρος της Β. Ηπείρου όπως οι πόλεις Κορυτσά, Άγιοι Σαράντα, Αργυρόκαστρο και Χειμάρρα απελευθερώνονται από τον ελληνικό στρατό.Κορύφωση της ορμής  της ελληνικής προέλασης αποτελεί η μάχη της Κλεισούρας, τον Γενάρη του 1941.

Όταν αργότερα, τον Μάρτιο, ο Μουσολίνι θα εξαπολύσει την εαρινή επίθεση  όντας σίγουρος ότι θα συντρίψει τις ελληνικές δυνάμεις, νέες σελίδας δόξας θα γραφτούν από τους Έλληνες στρατιώτες. Το Ύψωμα 731   θα καταστεί σύμβολο της αυτοθυσίας και του ηρωισμού και θα βάλει τέλος στα σχέδια των Ιταλών.

 Η απόκρουση της ιταλικής εισβολής ήταν η πρώτη νίκη των Συμμάχων κατά των δυνάμεων του Άξονα στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Το ηθικό των λαών της σκλαβωμένης Ευρώπης αναπτερώνεται ενώ  έκδηλοςείναι ο θαυμασμός προς τους Έλληνες ακόμα και από τον Ιταλό εχθρό: «Ο πόλεμος με την Ελλάδα απέδειξε ότι τίποτα δεν είναι σίγουρο στα στρατιωτικά κι ότι πάντα μας περιμένουν εκπλήξεις», ομολόγησε ο Μπενίτο Μουσολίνι ενώ ο Τσώρτσιλ εξήρε το απαράμιλλο ήθος και τη μεγαλοψυχία των Ελλήνων λέγοντας πως από ‘δω και πέρα θα λέμε πως οι ήρωες πολεμούν σαν τους Έλληνες…

6 Απριλίου 1941:  Γερμανικά στρατεύματα προσβάλλουν τις ελληνικές θέσεις στην Ελληνοβουλγαρική μεθόριο, στη γραμμή των οχυρών Μεταξά. Ο ελληνικός στρατός σε μια Τιτανομαχία με σύμβολο το οχυρό Ρούπελ, πολεμάει γενναία απέναντι σε έναν ασύγκριτα υπέρτερο αντίπαλο κρατώντας τις θέσεις του αλλά τελικά οι Γερμανοί θα εισβάλλουν μέσω της Γιουγκοσλαβίας.Η Ελλάδα καταλαμβάνεται σταδιακά και στις 20 Μαϊου 1941 ξεκινά η Μάχη της Κρήτης.Επίλεκτα γερμανικά στρατεύματα επιτίθενται με αεροποβατική ενέργεια στο νησί το οποίο υπερασπίζοντανσύσσωμος ο λαός της Κρήτης μαζί με δυνάμεις της Βρετανικής Κοινοπολιτείας. Οι σκληρές μάχες ανέδειξαν  νικητές τους Γερμανούς με μεγάλο, όμως, τίμημα για αυτούς. Ολόκληρη η ελληνική επικράτεια βρίσκεται πλέον υπό την κατοχή των Δυνάμεων του Άξονα. Όμως, η εμπλοκή των Γερμανών στην Ελλάδα  καθυστερεί για δύο τουλάχιστον μήνες τον προγραμματισμό τους για την έναρξη της επίθεσης στη Σοβιετική Ένωση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα  να τους βρει ο βαρύς Ρωσικός χειμώνας και να αποτύχουν να καταλάβουν τη Μόσχα. Ο ελληνικός λαός θα περάσει πολλές κακουχίες, χιλιάδες  Έλληνες θα πεθάνουν από την πείνα αλλά θα συνεχίσουν την αντίστασή τους μέσω αντιστασιακών οργανώσεων που θα προκαλέσουν σοβαρά πλήγματα στους κατακτητές.Το κατέβασμα της χιτλερικής σημαίας από την Ακρόπολη  που τόλμησαν οι φοιτητές Σάντας  και Γλέζος,  η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου από Έλληνες και Άγγλους, αποτελούν ορόσημα αυτού του αγώνα..

Η αντίστροφη μέτρηση για τις δυνάμεις του Άξονα έχει αρχίσει. Παρ’  όλα αυτά το πιο βαθύ σκοτάδι είναι λίγο πριν την αυγή: Το ολοκαύτωμα στα Καλάβρυτα και στο Δίστομο, τα μπλόκα στην Καλογρέζα και στην Κοκκινιά, οι εκτελέσεις στην Καισαριανή αποτελούν μάρτυρες της Ναζιστικής θηριωδίας. Τελικά, στις 12 Οκτωβρίου 1944 η μέρα της λευτεριάς ξημερώνει…Η γερμανική σημαία υποστέλλεται και στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης κυματίζει ξανά η Γαλανόλευκη .

Από τότε η 28η  Οκτωβρίου είναι για τον ελληνικό λαό ημέρα μνήμης, ημέρα περηφάνειας,ημέρα γιορτής και περισυλλογής. Το ηρωικό παράδειγμα των Ελλήνων στρατιωτών και ολόκληρου του ελληνικού έθνους  εξακολουθεί να παραμένει ζωντανό στη μνήμη μας.

Όμως, Κυρίες και Κύριοι, η ιστορία δεν είναι μόνο ανάμνηση και συγκίνηση. Είναι έμπρακτη ευγνωμοσύνη και σεβασμός απέναντι στους ήρωες που έφυγαν. Είναι βαριά ευθύνη και υποχρέωση απέναντι στην πατρίδα μας.

80 χρόνια μετά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο η Ελλάδα  απειλείται και πάλι, όχι μόνο υποχθόνια μέσα από κάθε είδους πιέσεις, εξαρτήσεις και συμφωνίες αλλά και φανερά μέσα από εδαφικές διεκδικήσεις γειτονικών χωρών. Πόσα «ΝΑΙ» επέλεξε να πει η χώρας μας τα τελευταία χρόνια  και πόσα «ΟΧΙ» δίστασε να φωνάξει;

Αναλογιζόμενοι αυτά, ας προβληματιστεί ο καθένας μας κι ας συνειδητοποιήσει ότι το πατριωτικό φρόνημα προάγεται και μέσα από τα καθημερινά μικρά  «ΟΧΙ» που λέμε  με τον τρόπο ζωής μας  απέναντι στην αδιαφορία, στην ιδιοτέλεια και στην ανευθυνότητα. Γιατί, μόνο  έτσι θα μπορέσουμε να  υποστηρίξουμε με τη βοήθεια του Θεού και τα άλλα,μεγάλα «ΟΧΙ» που θα πρέπει να βροντοφωνάξει η πατρίδα μας, αν και όποτε χρειαστεί… Χρόνια Πολλά!

                                                        Σας ευχαριστώ.

28η Οκτωβρίου 1940…..Επέτειος του Όχι! | music.net.cy

Η Μάχη του Σαρανταπόρου και η συμμετοχή των Λακώνων στρατιωτών

Του Γιάννη Μιχαλακάκου

εκπαιδευτικού

10 Οκτωβρίου 1912, η μάχη του Σαρανταπόρου - Εθνικό Λαϊκό Μέτωπο (Ε.ΛΑ.Μ.)
Μάχη του Σαρανταπόρου 9 έως 11/10 του 1912

Το 1912 ο ενιαίος συνασπισμός των Βαλκανικών κρατών κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική αυτοκρατορία καθώς βρισκόταν σε ένα πλαίσιο πολιτικής παρακμής. Η δημιουργία Εθνών – Κρατών παράλληλα με τους πολλούς πληθυσμούς που ζούσαν εντός των συνόρων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας έκαναν τον πόλεμο αναπόφευκτο γεγονός. Μετά την απόρριψη της διακοίνωσης του Βαλκανικού συνασπισμού στον οποίο συμμετείχε η Ελλάδα εκ μέρους της Τουρκίας και σχετιζόταν με περισσότερα πολιτικά δικαιώματα των υπόδουλών λαών της αυτοκρατορίας δόθηκε η αφορμή για το ξέσπασμα του Α Βαλκανικού Πολέμου.

Στις 5 Οκτωβρίου 1912, η Σερβία η Βουλγαρία και η Ελλάδα έμπαιναν και αυτές μαζί με το Μαυροβούνιο στον πόλεμο εναντίον της Τουρκίας. Μια από τις σημαντικότερες μάχες που έδωσε ο ελληνικός στρατός στην αρχή του αγώνα ήταν η μάχη στο Σαραντάπορο ή Μάχη των Στενών. Η θέση ήταν υψηλής στρατηγικής σημασίας καθώς κρατούσε τα κλειδιά για την προέλαση των ελληνικών στρατευμάτων στην Μακεδονία. Τέσσερεις ημέρες μετά την κήρυξη του πολέμου ξέσπασε η Ελληνική επίθεση στις οχυρωμένες Τουρκικές θέσεις των Στενών του Σαρανταπόρου στις 9 Οκτωβρίου του 1912. Οι Ελληνικές δυνάμεις αποτελούνταν από 5 μεραρχίες και στοιχεία διαφόρων άλλων σωμάτων ενώ οι Τουρκικές δυνάμεις αποτελούνταν από 2 μεραρχίες και διάφορα στοιχεία άλλων επικουρικών σωμάτων.

Η γραμμή Σαρανταπόρου-Λαζαράδων, που επέλεξε το οθωμανικό επιτελείο προκειμένου να διατάξει την άμυνά του απέναντι στην ελληνική προέλαση, είχε μήκος 14 χιλιόμετρα, μεγάλο μέρος των οποίων καλύπτονταν από αδιάβατα βουνά. Με αυτόν τον τρόπο εξασφάλισαν την μέγιστη δυνατή χρήση του γεωγραφικού πλεονεκτήματος. Ωστόσο η ελληνική πλευρά δεν στάθηκε απαθής. Η επίθεση της είχε μεγάλη εκρηκτικότητα ενώ το σχέδιο προέβλεπε υπερφαλάγγιση του εχθρού.

Η IV μεραρχία και η ταξιαρχία ιππικού πραγματοποίησαν κοπιαστικό ελιγμό προς τα βόρεια, με σκοπό να προωθηθούν στα νώτα της οθωμανικής διάταξης και να ελέγξουν το δρόμο Κοζάνης-Σερβίων. Την ίδια στιγμή οι υπόλοιπες μεραρχίες θα έκαναν κατά μέτωπο επίθεση σε όλο το μήκος του μετώπου. Η μάχη ωστόσο, κρίθηκε κυρίως από την επιτυχία του ελιγμού της IV μεραρχίας, η οποία βαδίζοντας με μεγάλη ταχύτητα, κατόρθωσε να υπερφαλαγγίσει την οθωμανική διάταξη και να φτάσει το απόγευμα κοντά στα χωριά Πολύρραχο (Ραχόρ) και Προσήλιο (Καλντάτ), δηλαδή στα νώτα των Οθωμανών.

Φωτογραφία από τη μάχη του Σαρανταπόρου - Μουσείο Μπενάκη
Έλληνες στρατιώτες στον Σαραντάπορο πριν την εξόρμηση

Σημαντικό μέρος στην επιτυχία αυτή έπαιξαν τα 8ο , 9ο και 11ο Συντάγματα που την αποτελούσαν. Μάλιστα το 8ο Σύνταγμα που αποτελούταν κυρίως από Λάκωνες στρατιώτες ανδραγάθησε καθώς κατά την διάρκεια του ελιγμού δέχθηκε πολλές απώλειες από την μεγάλη ισχύ πυρός των Τούρκων. Ωστόσο κατάφερε να επικρατήσει του πεδίου της μάχης. Χαρακτηριστικό το επόμενο απόσπασμα από το βιβλίο «Εμπρός δια της λόγχης – Η μεγάλη εξόρμηση 1912-1913):

Σε πρώτο κλιμάκιο κινήθηκε πάλι το 8ο Σύνταγμα του Συνταγματάρχη Αντωνίου Καμπάνη , με μία ορειβατική Πυροβολαρχία…………. Από την άλλη, οι φαντάροι του 9ου Λόχου, ξαναμμένοι, όρμησαν αλαλάζοντας και βρίζοντας, με «εφ’ όπλου λόγχη». Αυτό δεν ήταν επίθεση ούτε μάχη. Δεν μπορεί να είναι έτσι ο πόλεμος. Αυτό ήταν γιουχάισμα, μαζί με πυροβολισμούς. Αλλά ήταν πόλεμος αληθινός, με σφαίρες και αίμα …
«Ένας νοσοκόμος εδώ! Ένας νοσοκόμος, γρήγορα!…….

Ο μανδύας ενός Τούρκου Αξιωματικού ήταν παρατημένος κάτω στο χώμα. Μέσα είχε ένα μεταξωτό μαντηλάκι
που φύλαγε τον καπνό του. Το κράτησε ενθύμιο ο Μανιάτης ο Μπρεζεράκος, ενώ ένας άλλος φαντάρος, ο «υπηρέτης» μου ο Λεκάκος, κράτησε τον μανδύα, γιατί είχε χάσει τον δικό του και τις νύχτες πάγωνε …”

Πέραν όμως των στρατιωτών απώλειες υπήρξαν και σε ανώτατο διοικητικό επίπεδο. Νεκρός στην μάχη των Λαζαράδων έξω από τον Σαραντάπορο κατά την διάρκεια του ελιγμού της IV μεραρχίας έπεσε ο αντισυνταγματάρχης πεζικού Κυριακούλης Λ. Μαυρομιχάλης. Είχε γεννηθεί στο Πυρί του Δαφνίου του δήμου Κροκεών.

Χαρακτηριστικό της σφοδρότητας των μαχών είναι και το μοιρολόι όπως το διέσωσε η λαϊκή παράδοση της Μάνης για κάποιον σκοτωμένο στρατιώτη στην μάχη του Σαρανταπόρου.

Εκεί στον Σαραντάπορο

Χαλάλι του ο θάνατος

Γιατί λευτέρωσε λαό

Μήπως είναι η πρώτη τους φορά

Στην Μάνη τα σκοτώματα ;

Από το παραπάνω προκύπτει ο τρόπος με τον οποίο αποδέχτηκαν το γεγονός της νικηφόρου έκβασης του πολέμου. Θεωρούν πως έπρεπε να γίνει προκειμένου να ελευθερωθεί ο αλύτρωτος ελληνικός πληθυσμός. Η μάχη του Σαρανταπόρου άνοιξε το δρόμο για την προέλαση του ελληνικού στρατού στην Μακεδονία και την νικηφόρα έκβαση του Α Βαλκανικού Πολέμου.

κινήσεις αντιπάλων στρατευμάτων

Πηγές

  1. https://stratistoria.wordpress.com/1454-1900/1912-1913-valkanikoi-polemoi/1912-a-valkanikos/19121009-sarantaporo/
  2. https://blogs.sch.gr/1gymkilk/files/2013/11/%CE%92%CE%B1%CE%BB%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF.pdf
  3. https://lakonikos.gr/epikairothta/item/135265-oi-pesontes-ton-krokeon-kata-tous-valkanikoys-polemous
  4. https://www.dictyo.gr/index.php/categories/item/56566-maxi-sarantaporou-9-10-okt-1912
  5. https://www.ethnos.gr/ellada/66224_i-mahi-toy-sarantaporoy-mia-apofasistiki-niki-kai-mia-anexigiti-ypohorisi
  6. https://chilonas.com/2012/10/06/httpwp-mep1op6y-tr/
  7. Ι.Ν Ζαχαρόπουλου «Ελληνικά δημοτικά τραγούδια», βασική βιβλιοθήκη 1954

ORUC REIS ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΤΕΙΑ

Του Ιωάννη Μιχαλακάκου

εκπαιδευτικού

Arudsch-barbarossa.jpg
ο πειρατής και καπετάνιος Ορούτς Ρέις

Από τα μέσα του φετινού καλοκαιριού, όταν η Τουρκία ξεκίνησε να προκαλεί ανησυχία στο Διεθνές πολιτικό στερέωμα με το μνημόνιο συνεργασίας ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας – Λιβύης τα πράγματα έδειχναν ότι η μεσόγειος πρόκειται να έχει ένα θερμό καλοκαίρι. Η ένταση κλιμακώθηκε επικίνδυνα όταν στις αρχές Αυγούστου το σεισμογραφικό πλοίο ORUC REIS κατευθύνθηκε για έρευνες εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Εδώ κρίνεται σκόπιμο να αναφέρουμε πως η Τουρκία, χώρα μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφια ένταξης της Ε.Ε όχι μόνο δεν αναγνωρίζει σύνορα συμμάχου της και μέλους της Ε.Ε αλλά θεωρεί πως πρέπει να έχει ειδικό καθεστώς χρήσης. Μάλιστα εδώ και χρόνια χρησιμοποιεί τον όρο γκρίζες ζώνες στο Αιγαίο θέλοντας να δείξει ότι δεν αναγνωρίζει πλήρως την κυριαρχία της Ελλάδος στην περιοχή. Παράλληλα δεκάδες είναι τα περιστατικά παρενόχλησης ελληνικών αλιευτικών από τουρκικά πολεμικά ενώ ακόμα και σε περιπτώσεις έρευνας και διάσωσης μεταναστών δημιουργούνται προβλήματα. Οι δε παραβιάσεις του συμμαχικού FIR κατά τα άλλα αποτελούν καθημερινό φαινόμενο.

Όλα τα παραπάνω έχουν οδηγήσει τις δύο χώρες τα όρια του πολέμου. Οι εξοπλιστικοί ανταγωνισμοί γιγαντώνονται την ώρα που στην Ελλάδα υπάρχει οικονομική κρίση ενώ στην Τουρκία η νομισματική υποτίμηση έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά. Παράλληλα με τα παιχνίδια γεωπολιτικού και στρατηγικού χαρακτήρα η πολιτική προπαγάνδα κλιμακώνεται επικίνδυνα καθώς στην Τουρκία το μεγαλύτερο μέρος των ΜΜΕ ελέγχεται από την κυβέρνηση και λειτουργεί αντί αυτής. Έτσι πέραν από συνεχείς συνεντεύξεις εθνικιστικού χαρακτήρα από πλευράς της Τουρκίας έχουμε και συνεχή προβολή της έντασης. Ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος της Τουρκίας (AKP), Ομέρ Τσελίκ , δηλώνει ότι «η Ελλάδα είναι πειρατικό κράτος» και πως «είναι αναξιόπιστος συνομιλητής» ενώ λέει πως η Ελλάδα έχει βάρβαρη και φασιστική συμπεριφορά απέναντι στους δημοσιογράφους της στο Καστελόριζο. Την ίδια στιγμή που από την Κερασούντα ο Ερντογάν μιλάει για «ληστεία στο Αιγαίο».

Greece alarmed after Turkey resumes exploratory drilling in Eastern  Mediterranean | Daily Sabah
το πλοίο ερευνών Ορούτς Ρέις

Ενώ συμβαίνουν όλα αυτά το Καστελόριζο και συνεπώς όλα τα Δωδεκάνησα στοχοποιούνται αυτή την φορά καθώς μπαίνουν εμπόδιο σε οποιαδήποτε επεκτατικά σχέδια ετοιμάζει η Τουρκία. Είναι εύκολα αντιληπτό πως σκοπός της γειτονικής χώρας είναι να απαξιώνει την κυριαρχία της Ελλάδος και να αναζητά πολιτικά νομικές τρύπες προκειμένου να δικαιολογεί την ανομία της σε συνδυασμό με την απάθεια των συμμάχων και εταίρων μας.

Ωστόσο εδώ πρέπει να αναρωτηθεί κανείς ποιος είναι στην πραγματικότητα πειρατής. Η Τουρκία, πολιτικός απόγονος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ουδεμία σχέση είχε με την περιοχή της μέσης Ανατολής. Ιστορικά οι Τούρκοι εμφανίστηκαν στην περιοχή πριν 1000 χρόνια περίπου, τελευταίοι από οποιοδήποτε άλλο λαό και καθιερώθηκαν μετά την νικηφόρα για αυτούς μάχη του Ματζικέρτ (1071) την οποία γιορτάζουν ως σήμερα. Το εθνικιστικό όνειρο περί «γαλάζιας πατρίδας» δεν είναι τίποτα άλλο από άρνηση της σημερινής πραγματικότητας και ευσεβείς πόθοι μιας ρομαντικής ανάμνησης του ένδοξου παρελθόντος. Στην ουσία η σημερινή Τουρκία θέλει κομμάτι από την πίτα των ενεργειακών αποθεμάτων και συνεκμετάλλευση στο Αιγαίο. Δεν μπορεί να πιστέψει ότι μικρά κράτη μπορούν να της σταθούν εμπόδιο. Η συμβολική όμως παρουσία ενός καραβιού που ονομάζεται ORUC REIS συνοδεία πολεμικών δείχνει κάτι παραπάνω. Τα εξέχοντα πλοία δεν ονομάζονται τυχαία, ούτε εμφανίζονται χωρίς κάποιο σχέδιο. Για τους Τούρκους ο ORUC REIS ήταν ήρωας. Ποιος όμως ήταν αυτός ο περιβόητος καπετάνιος;

Ο Ορούτς Ρέις Μπαρμπαρός (1474–1518) από τον οποίο πήρε το όνομά του τουρκικό ερευνητικό πλοίο «Oruc Reis», ήταν Ελληνο-αλβανικής καταγωγής μπέης του Αλγερίου και Μπεηλέρμπεης της Δυτικής Μεσογείου. Ήταν ο μεγαλύτερος αδερφός του μεγάλου πειρατή και πολέμαρχου Χαϊρεντίν Μπαρμπαρός.

Τα αδέλφια γεννήθηκαν στο νησί της Λέσβου από Αλβανό πατέρα, τον Γακούπ Αγά και Ελληνίδα μητέρα, την Κατερίνα η οποία ήταν χήρα ορθόδοξου ιερέα του νησιού. Είχαν έξι παιδιά, δύο κόρες και τέσσερις γιους.

Και οι τέσσερις γιοι της οικογένειας δραστηριοποιήθηκαν στη θάλασσα, μεταφέροντας και πουλώντας τα αγγεία που έφτιαχνε η βιοτεχνία του πατέρα τους. Την περίοδο εκείνη, στις ακτές της Μεσογείου ανθούσε η πειρατεία και, αν και αρχικά ξεκίνησαν από το εμπόριο, τα αδέρφια στην πορεία έγιναν πειρατές. Τις πειρατικές τους ικανότητες εκτίμησε ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής και έκανε τον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρός οργανωτή του στόλου του και τον Ορούτς κυβερνήτη του Αλγερίου

Ο Ορούτς ήταν ο ο πρώτος που ακολούθησε τον δρόμο της πειρατείας, γινόμενος μέλος σε μια κουρσάρικη γαλέρα που είχε ως βάση της το νησί της Λέσβου, κρησφύγετο για τους Έλληνες και μουσουλμάνους πειρατές. Αιχμαλωτίστηκε από τους Ιππότες της Ρόδου και υποχρεώθηκε να υπηρετεί ως σκλάβος, μέχρις ότου τον αγόρασε ένας Αιγύπτιος εμίρης. Τα αδέλφια ξανάσμιξαν στην Αλεξάνδρεια και με τη βοήθεια του εμίρη αποδείχθηκαν επιτυχημένοι επιδρομείς.

ο Ορούτς Ρέις καταλαμβάνει γαλέρα

Οι δύο μετέφεραν τις επιχειρήσεις τους στη δυτική Μεσόγειο το 1505 και επανεγκατεστάθηκαν στη νήσο Ντζέρμπα, στην Τυνησία. Από εκεί ασκούσαν πειρατεία ενάντια στα χριστιανικά έθνη, συλλαμβάνοντας παπικές γαλέρες, ισπανικά πολεμικά πλοία και εμπορικά. Κατόπιν, εξαιτίας μιας διαφωνίας τους με τον Μπέη της Τυνησίας, αναγκάστηκαν να αλλάξουν ορμητήριο, τραβώντας για το Ντζιντζελί, κοντά στο Αλγέρι, το 1511.

Το 1512 ο Ορούτς έχασε το ένα του χέρι σε μια προσπάθεια να καταλάβει ένα ισπανικό οχυρό στη βορειοαφρικανική ακτή ενώ νικήθηκε πάλι μετά από δύο χρόνια. Από τότε σημειώθηκε αλλαγή στη δραστηριότητα των δύο αδελφών. Οι επιθέσεις τους εστιάζονταν όλο και περισσότερο στον ισπανικό στόλο και τις παράκτιες εγκαταστάσεις του. Όταν ο σουλτάνος του Αλγερίου απέτυχε να ανταποκριθεί κατάλληλα στην ισπανική απειλή το 1516, ο Ορούτς τού επιτέθηκε με μια κουρσάρικη δύναμη και αφού τον σκότωσε, αυτοανακηρύχθηκε σουλτάνος.

Το 1518 οι μάχες με τους Ισπανούς εντάθηκαν. Σε μια επίθεση εναντίον των ισπανικών εγκαταστάσεων στο Οράν, ο Ορούτς δέχθηκε αιφνιδιαστική επίθεση και αναγκάστηκε να κλειστεί στην αλγερινή πόλη Τλέμτσεν. Προσπαθώντας να σπάσει τον κλοιό σκοτώθηκε.

Ο δε Χαϊρεντίν συμμάχησε με τους Οθωμανούς και ονομάστηκε επίσημα σουλτάνος του Αλγερίου. Συνέχισε τις επιθέσεις του ενάντια στα ισπανικά εμπορικά. Το 1535 έχασε την Τυνησία αλλά κατέλαβε τη Μαγιόρκα και τη Νίκαια, νικώντας παράλληλα τον χριστιανικό στόλο που απειλούσε την ανατολική Μεσόγειο. Πέθανε το 1547, εμφανώς ευνοούμενος της Υψηλής Πύλης και επιτυχημένος ναύαρχος, αφού ονομάστηκε μπεϊλέρμπεης, δηλαδή γενικός διοικητής των οθωμανικών ναυτικών δυνάμεων.

Die Barbarossa Brüder von Dutch School (#61299)
τα αδέρφια Ορούτς και Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα

Σε όλη του την καριέρα ο ORUC REIS με τον αδερφό του λεηλατούσαν και κατέστρεφαν στο όνομα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Νησιά όπως τα Κύθηρα, η Πάρος, η Ρόδος κ.ά. ένιωσαν την βία της πειρατείας. Πιο συγκεκριμένα για να κατανοήσουμε το βάθος της βιαιοπραγίας και της θηριωδίας που ακολούθησε από τον αδελφό του ας δούμε το παράδειγμα των Κυθήρων. Διοικητικό και οικονομικό κέντρο του νησιού μέχρι την εποχή εκείνη αποτελούσε η Παλαιόχωρα. Το 1537 η εισβολή του Μπαρμπαρόσα στο νησί οδήγησε σε 7,000 εκτελέσεις ενώ υποδουλώθηκε όλος ο ικανός πληθυσμός για εργασία. Το νησί σχεδόν ερημώθηκε ενώ η Παλαιόχωρα δεν ξανά κατοικήθηκε.  Ανάλογα περιστατικά συνέβησαν σε όλα τα ελληνικά νησιά με αποτέλεσμα την αρχιτεκτονική των κρυφών οικισμών και οχυρών χωριών με πύργους και βίγλες που βλέπουμε ως σήμερα.  

Η σημερινή παρουσία του σεισμογραφικού σκάφους με αυτήν την ονομασία μόνο ειρηνική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Αντιθέτως συμβολίζει την αιώνια παρουσία των Τούρκων στην Μεσόγειο που διαχρονικά φλερτάρει με την βία. Πώς κατηγορείς για πειρατική διάθεση ένα κράτος που στην πνευματική και νομική του συνείδηση την θεωρεί παράνομη. Πώς κατηγορείς για πειρατική διάθεση ένα κράτος το οποίο όπως τώρα υποφέρει από την πειρατική και επεκτατική διάθεση του γείτονα του? Συμπερασματικά κατανοούμε πως υπάρχει συγκεκριμένη νοοτροπία από την γειτονική χώρα η οποία θεωρεί δεδομένη την ισχύ της και επομένως τα θέλω της. Για εμάς ο πειρατής εισβάλει στα χωρικά μας ύδατα για τους γείτονες ήταν θαλασσοπόρος. Εν κατακλείδι διαφορά πολιτισμού και λογικής.

Πηγές

  1. https://www.tanea.gr/2020/01/31/world/poios-itan-o-koursaros-pou-edose-to-onoma-tou-sto-tourkiko-ereynitiko-ploio/
  2. http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?ParagraphID=fgg
  3. https://web.archive.org/web/20060617132510/http://caldwellgenealogy.com/pirates.html
  4. https://www.protothema.gr/politics/article/1040090/nees-prokliseis-apo-tselik-peirates-stin-anatoliki-mesogeio-oi-ellines/
  1. E. Hamilton Currey, Sea-Wolves of the Mediterranean, London, 1910
  2. Bradford, Ernle, The Sultan’s Admiral: The life of Barbarossa, London, 1968
  3. https://www.mixanitouxronou.gr/barmparosa-o-ellinas-pou-egine-mousoulmanos-piratis-organose-ton-stolo-tou-souleiman-ke-egine-o-makelaris-tou-egeou/
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Oru%C3%A7_Reis

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΙΕΡΑΚΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (1799 – 1821)

Στις δύσκολες ώρες που περνάει η πατρίδα μας απέναντι στην Τουρκική προκλητικότητα καλό είναι να παραδειγματιζόμαστε από πραγματικούς ήρωες νεαρής ηλικίας οι οποίοι πραγματικά δυναμικά και με ανιδιοτέλεια δεν υπολόγιζαν αριθμούς και πυροβόλα αλλά την ελευθερία και το δίκιο τους. Τους θυμόμαστε με τιμή. 

Ακολουθεί άρθρο του Δημητρίου Π. Μαριόλη
Δικηγόρου και Πτυχ. τμ. Ιστορίας και Εθνολογίας
Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης

που δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο περιοδικό Αδούλωτη Μάνη τεύχος 5ο 2013

Ένας από τους κλάδους της ιστορικής και μεγάλης οικογένειας  των Μαυρομιχαλαίων υπήρξε και αυτός του Πιέρου Μαυρομιχάλη από την Αρεόπολη, πρώτου εξαδέλφου του Πετρόμπεη. Ο πρωτότοκος γιός του Πιέρου, ο Κωνσταντίνος, ο επονομαζόμενος και με το πατρωνυμικό  Πιεράκος, ήταν ένας από τους αρχηγούς των Ελληνικών στρατευμάτων που κινήθηκαν εναντίον των Μεσσηνιακών Φρουρίων, αμέσως μετά την απελευθέρωση της τουρκοκρατούμενης Καλαμάτας, στις 23 Μαρτίου 1821.

Το Νιόκαστρο της Πύλου, Amand von Schweiger-Lerchenfeld (1846–1910),

Ο Κωνσταντίνος, επί κεφαλής αρχικά σώματος 120 Μανιατών περίπου, έφτασε στο Νεόκαστρο (Πύλο) στις 13 Απριλίου 1821, όπου οι Έλληνες, υπό την γενική αρχηγία του Επισκόπου Μεθώνης  Γρηγορίου, πολιορκούσαν στενά τα Μεσσηνιακά Φρούρια. Η στρατιωτική του δράση, κατά τους μήνες της πολιορκίας του Νεοκάστρου και της Μεθώνης, καθώς επίσης και οι επιθέσεις του κατά των διαφόρων Οθωμανικών θέσεων στη γύρω περιοχή, είχαν προκαλέσει τρόμο στα αντίπαλα στρατεύματα, ενώ παράλληλα ο ηρωϊκός αυτός  Μαυρομιχάλης είχε κερδίσει το σεβασμό των συναγωνιστών του, λόγω των ηγετικών  του προσόντων και της γενναιότητάς του.

Δυστυχώς η επαναστατημένη Ελλάδα, αλλά και η σημαντική οικογένεια του γενναίου αυτού αρχηγού, τον έχασαν αρκετά πρόωρα. Ο Κωνσταντίνος, σε ηλικία 22 ετών, έπεσε στις 8 Αυγούστου 1821 έξω από τα τείχη της Μεθώνης, κατά τη διάρκεια επίθεσής του εναντίον των αμυνομένων εκεί Τούρκων. Μόλις την προηγούμενη, δηλαδή στις 7 Αυγούστου 1821, ήταν ένας από τους αρχηγούς που μπήκαν στο Νεόκαστρο, όπου στο μεταξύ οι πολιορκούμενοι επί μήνες Τούρκοι είχαν συνθηκολογήσει.

Παρακάτω δημοσιεύουμε από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους    μία αναφορά – επιστολή των αδελφών και κληρονόμων του, Νικολάου Πιεράκου και Ραλιώς συζ. Δημητρίου Πετροπουλάκη, προς το Υπουργείο Στρατιωτικών, με ημερομηνία 25 Αυγούστου 1858 και θέμα της την δικαίωση της μνήμης και των αγώνων του νεκρού αδελφού τους. Η επιστολή αυτή αποτελεί βασικά μία ακόμη συμβολή στη γνώση της πολεμικής δράσης του Κωνσταντίνου Πιεράκου Μαυρομιχάλη, παράλληλα όμως είναι και χαρακτηριστική, αναφορικά με τις αδικίες ή αμέλειες που διαπράττονταν ορισμένες φορές από τις κυβερνήσεις της ελεύθερης Ελλάδας, σε βάρος της ηθικής πρωτίστως αποκατάστασης των πεσόντων και των οικογενειών που άφηναν αυτοί πίσω τους.

Η δημοσιευόμενη αναφορά έχει ως εξής :

«Το πρώτον θύμα της Μαυρομιχαλικής οικογενείας, άμα ήρξατο ο Ιερός αγών υπήρξεν ο αυτάδελφος των υποφαινομένων Κωνσταντίνος Πιεράκος Μαυρομιχάλης αρχηγός των Λακωνικών όπλων κατά την πολιορκίαν των φρουρίων Νεόκαστρου και Μεθώνης. Ο ρηθείς καθ’ όλον το διάστημα της πολιορκίας ταύτης, ενώ συνέβησαν πολλαί και πεισματώδεις μάχαι, έχων την πρώτην θέσιν εμάχετο ηρωϊκώς δις πληγωθείς.

Ούτως οι εχθροί στενοχωρούμενοι καθ’ εκάστην αναγκάσθησαν να παραδώσωσιν το φρούριον του Νεοκάστρου την 7η του Αυγούστου του 1821 έτους. Αλλά την 8ην του αυτού οι εν Μεθώνη Οθωμανοί εξελθόντες εκ του φρουρίου αυτών πανστρατιά διευθύνθησαν προς το Νεόκαστρον, θέλοντες ινα εμποδίσωσι την παράδοση αυτού, και μετά των Νεοκαστριτών σκορπίσωσι τους Έλληνας και τας πολιορκίας διαλύσωσι. Τούτο μαθών ο ειρημένος αδελφός μας παρα τε του κ.κ. Ν. Πονηροπούλου και Αθ. Γρηγοριάδου (νυν Γερουσιαστού) ώρμησε πλήρης ενθουσιασμού μεθ’ ενός σώματος στρατιωτών κατά της Μεθώνης. Καθ’οδόν απήντησε τω όντι τον εχθρόν προχωρούντα. Και μάχην πεισματώδη συγκροτήσας οπισθοδρόμησεν αυτόν μέχρι του Προαστείου. Αλλά ενταύθα οι μεν Οθωμανοί βοηθούμενοι παρά του φρουρίου ανανέωσαν την μάχην, οι δε Έλληνες εις επικίνδυνον ευρισκόμενοι θέσιν, γενναίως αντέκρουσαν τον εχθρόν. Τότε ο ειρημένος αυτάδελφος ημών αρχηγός ορμήσας μετα τινων εκλεκτών, ώθησαν τον εχθρόν μέχρι πλησίον της πύλης του φρουρίου. Αλλ’ ενταύθα ηρωϊκώς αγωνιζόμενος, και εχθρικών αιμάτων περιρρεόμενος θανατηφόρον πληγήν λαβών, έπεσε, ως μη όφειλε, νεκρός ο γενναίος ούτος αδελφός μας, όστις δια του θανάτου του εζημίωσεν μεν την πατρίδα, κατέστρεψεν όμως διαφοροτρόπως την οικογένειάν του, αφού ήτο το στήριγμα αυτής ως πρωτότοκος υιός εις ηλικίαν 22 – 23 ετών.

Έκτοτε η Μακαρίτισα μήτηρ ημών και αυτού ανέφερε περι των εκδουλεύσεων και της θυσίας αυτού, ενώ και τα της εκστρατείας εκείνης και η διατήρηση των υπ’ αυτού Σωμάτων ήσαν εξ ιδίων του έξοδα, τα οποία κατεβάρυναν την οικογένειάν του, αλλ’ ουδεμία αμοιβή εδόθη, όπως εις άλλους της αυτής οικογενείας και λοιπούς ομοίως  θυσιασθέντας, ουδεμίαν λέγομεν αμοιβή, παρά την δια του Τύπου κατα τα παρελθόντα επευφημίαν, την δια του Στρατιωτικού Εφόρου δημοσιευθείσαν βιογραφίαν του, την υψωθείσαν στήλην εις τον τόπον του θανάτου του υπο των ευγνωμόνων κατοίκων, και την προσάρτησιν του ονόματός του εις το Βουλευτήριον, το οποίο προ ολίγων ετών κατεστράφη υπό πυρκαϊάς.    

 Αλλά πόση μεγίστη υπήρξεν η έκπληξίς μας πληροφορηθέντες ότι εντός των 143 ονομάτων των εν τω μητρώω αγωνιστών δεν υπάρχει το όνομα του αδελφού μας τούτου, και ότι δεν έχει καθήκον η επιτροπή, η προσδιορισθείσα να θέση εις τας τάξεις τους αποβιώσαντας ή πεσόντας εις τας μάχας αρχηγούς κατά σύγκρισιν με τους εις έτι ζώντας συναγωνιστάς των, να αποφανθή και περί εκείνων, όσοι δεν είναι περασμένοι εις το ρηθέν μητρώον. 

Ενώ το λέγομεν μετα θάρρους και τους πάντας προσκαλούμεν εις μαρτυρίαν εκ των κατοίκων των Νομών Λακωνίας και Μεσσηνίας και ιδίως την μαρτυρίαν των κ.κ. Αθ. Γρηγοριάδου Γερουσιαστού και Γ. Κοζάκη Τυπάλδου Εφόρου της Β. Βιβλιοθήκης, ότι ο διαληφθείς αυτάδελφός μας από της ημέρας καθ’ην εξερράγη η επανάστασις, μέχρι της ημέρας του θανάτου του, πλησίον των τειχών της Μεθώνης υπήρξε εις των ανδρειοτέρων αρχηγών και ως ήρως ήτο το παράδειγμα και ο θαυμασμός των συναγωνιστών του και όλων των πέριξ κατοίκων. Τοιούτου όντος του Κωνσταντίνου Πιεράκου Μαυρομιχάλη είναι δίκαιον να παραληφθή απο τε την ηθικήν και υλική τυχόν αμοιβήν ; Είναι δίκαιον αν η τότε επιτροπή δεν έλαβεν υπ’ όψιν τα έγγραφα, ή παρέπεσαν αυτά, ή δι’ άλλους της περιστάσεως εκείνης λόγους, παρέλειψε το όνομα αυτού, να γίνη ήδη τόση μεγάλη αδικία, προκειμένου να ανταμείψη το έθνος τους κληρονόμους των πεσόντων εις τας μάχας αγωνιστών ; 

Ως κληρονόμοι όθεν του πολυτίμου τούτου αλλ’ ατυχούς αυτάδελφού μας, έχοντες και την γνώμην των συγκληρονόμων αυτάδελφού μας Δ. Πιεράκου και αυταδέλφης μας Μαρίας χήρας Ι. Κουκή επικαλούμεθα δια της ταπεινής ταύτης αιτήσεώς μας δικαιοσύνην αδιαφιλονίκητον δια του σεβ. τούτου υπουργείου, όπως λάβη την τάξη και το όνομα τούτο εις ην ήθελεν ήδη ανήκει, ήτις είναι ως νομίζομεν η πρώτη.

Υποσημειούμεθα με το βαθύτατον σέβας.

   Ευπειθέστατοι

  Ν. Πιεράκος

 Ραλιώ Δ. Πετροπουλάκη»

I paradosi tou Neokastrou - by Hess.jpg

Η παράδοση του Νιόκαστρου υπήρξε επεισοδιακή λόγω της εκδίκησης που ζητούσαν οι στρατιώτες για τον θάνατο του Κ. Μαυρομιχάλη

Άλλοι δύο Μανιάτες αρχηγοί, που χάθηκαν και αυτοί τόσο  πρόωρα κατά την Επανάσταση, ήσαν οι Ηλίας Μαυρομιχάλης, πρωτότοκος γιος του Πετρόμπεη που έπεσε στα Στύρα Ευβοίας στις 12 Ιανουαρίου 1822, και Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, αδελφός του Πετρόμπεη, που έπεσε στη Σπλάντζα Ηπείρου στις 4 Ιουλίου 1822.

Κλείνοντας το μικρό αυτό αφιέρωμα, στην ιερή μνήμη του Μανιάτη νεκρού αρχηγού, να σημειώσουμε ότι η αδικία σε βάρος του επρόκειτο τελικά να αποκατασταθεί μερικά χρόνια αργότερα, όταν δηλαδή χαρακτηρίστηκε στα 1865 ως οπλαρχηγός δευτέρας τάξεως (Συνταγματάρχης), από την τότε εξεταστική επιτροπή των δικαιωμάτων των αγωνιστών του 1821.

Πηγές – Βιβλιογραφία

– Κων. Λ. Κοτσώνη «Κωνσταντίνος Π. Μαυρομιχάλης», Λακ. Σπουδαί, τ. 10 (1990), σελ. 259 – 275.

– Παναγιώτη Ρόδιου «Κωνσταντίνος Πιεράκος Μαυρομιχάλης», εκ του περιοδικού «Έφορος Στρατιωτικός» εν Ναυπλίω 1835, σελ. 100 – 107, αναδημ. υπό Δ. Βαγιακάκου, Λακ. Σπουδαί, τ.17 (2004), σελ. 343 – 347.

– Σταύρου Γ. Καπετανάκη «Μανιάτες Αγωνιστές του 1821», (εκδ. 2005 – Καλαμάτα), σελ. 222.

– Γ.Α.Κ., Προικοδοτήσεις Φαλαγγιτών, Φ.112.