………. Οι Μανιάτες κάπως πρέπει να φοβηθούν …….

Αναδημοσίευση της πρώτης επιστολής προς την Πύλη από το εξαίρετο βιβλίο «η οργή του Σουλτάνου» των Η. Κολοβού και Σ. Ιλιτζάκ. Να ευχαριστήσω θερμά τον κ. Ιλιτζάκ για την άδεια αναδημοσίευσης της επιστολής αυτής καθώς και την αποστολή της πρωτότυπης επιστολής.

Portrait of Hurşit Pasha. Aikaterini Laskaridis Foundation. Adam de Friedel (1832) The Greeks, Twenty-four Portraits of the principal Leaders and Personages who have made themselves most conspicuous in the Greek Revolution, from the Commencement of the StruggleΛονδίνο

(HAT 38866)

Υπόμνημα του Βαλή της Ρούμελης Χουρσίτ Αχμέτ Πασά προς τον μεγάλο Βεζίρη Σεγίτ Αλή Πασά

22 Φεβρουαρίου / 6 Μαρτίου 1821

«Αξιοσέβαστε, εκλαμπρότατε, μεγάθυμε, ευεργέτη, εξοχότατε κύριε μου,

Έλαβα μια επιστολή από τους {μουσουλμάνους} προεστούς (vucuh) της Τριπολιτσάς και δύο επιστολές από τον καιμακάμη του Μοριά {Μεχμέτ Σαλίχ Αγά}, που αναφέρουν ότι ο {Τεπελενλής} Αλή Πασάς, ο οποίος έχει προκαλέσει την οργή της Αυτού Μεγαλειότητας {του Σουλτάνου} έχει στείλει στασιαστές {mufsid}στον Μοριά που διαδίδουν ψευδείς φήμες και ξεσηκώνουν τους ραγιάδες. Ως αποτέλεσμα παρατηρούν ότι οι ραγιάδες προβαίνουν σε κινήσεις που δείχνουν ανταρσία {harekat-I reddiyye}, και για αυτόν τον λόγο μου ζητούν να στείλω στρατιώτες για την υπεράσπιση του Μοριά. Επιπλέον την επομένη δείχτηκα πολλές επιστολές ακόμα από τον καϊμακάμη και τους προεστούς που αναφέρουν ότι ο μπέης της Μάνης {Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης}, έλαβε 1000 πουγγιά {500.000} γρόσια για να αγοράσει στρατιωτικό εξοπλισμό από τους Ρώσους, ότι έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη των απίστων της Μάνης και ότι ως εκ τούτου η πλειονότητα των ραγιάδων στην χερσόνησο έχει πάρει τα όπλα. Δεδομένου ότι τα γεγονότα ξεκίνησαν με υποκίνηση του Αλή Πασά μπορούμε να συναγάγουμε ότι αυτός τους προσέφερε τα 1.000 πουγγιά. Επίσης οι Μανιάτες βάσει ιδιοσυγκρασίας, είναι πολύ πιθανό ότι θα τολμήσουν να προβούν σε ανταρσία που θα υποκινήσει ο Αλή Πασάς. Από πλευράς μου διόρισα αμέσως έναν διοικητή (basbug) και έστειλα ένα ασκέρι με 1500 δικούς μου άνδρες στον Μοριά μέσω Ζητουνίου {Λαμίας}. Ωστόσο όπως γνωρίζει η Εξοχότητα Σας φυσική κλίση προς την στάση, δεν έχουν μόνο οι Μανιάτες αλλά και ορισμένοι κλέφτες που προηγουμένως είχαν καταφύγει στον Αλή Πασά. Εξάλλου έτσι βρήκε τον τρόπο αυτός να προκαλέσει στάση (fesad) των ραγιάδων. Οι Μανιάτες δείχνουν ροπή προς τις ανέντιμες πράξεις και πρέπει κάπως να φοβηθούν. Παρά την αποστολή των στρατιωτών που ανέφερα θα χρειαστεί να αγκυροβολήσουν στην Μάνη και κάποια αυτοκρατορικά πλοία όμως θα ήταν λάθος να μετακινηθεί όλος ο Αυτοκρατορικός Στόλος υπό τις διαταγές του αξιότιμου Καπουντανέ Αλή Μπέη {Νασούχ – Ζαντέ ή Καρά Αλή}. Η κρισιμότητα της περίστασης προδήλως απαιτεί να αποπλεύσουν ταχύτατα από τον αυτοκρατορικό Ναύσταθμο {Tersane} τρία ή τέσσερα πλοία προκειμένου να περιπολούν τις ακτές της Μάνης. Με βάση και την αναφορά του καϊμακάμη {του Μοριά, Μεχμέτ Σαλίχ Αγά}, σε περίπτωση που το Υψηλό Κράτος αντιληφθεί τυχόν ενέργειες που παραβιάζουν την συνθήκη ειρήνης εκ μέρους των Ρώσων ή άλλου κράτους θα πρέπει πάση θυσία να βρεθεί στον Μοριά ο βαλής {Κιοσέ Μεχμέτ Πασάς} και να σταλεί εκεί ισχυρό στράτευμα. Όπως εξήγησα και παραπάνω οι ενέργειες των Μανιατών είναι αρκετά πιθανό να έχουν προκληθεί και κατόπιν υποκίνησης από τον Αλή Πασά. Οποιαδήποτε εκδοχή κι αν ισχύει καλό θα ήταν να περιπολούν στις ακτές της Μάνης τρία ή τέσσερα πλοία. Οι επιστολές στις οποίες αναφέρομαι έφτασαν την ημέρα που θα αναχωρούσα από τα Τρίκαλα. Έτσι η προετοιμασία για την αποστολή των στρατιωτών στο Μοριά με κράτησε στα Τρίκαλα δύο μέρες ακόμη. Στο υπόμνημα μου επισυνάπτω τις επιστολές και τις υποβάλλω στην Εξοχότητα σας. Η υπόθεση παρουσιάζεται στην κρίση της Εξοχότητας Σας, στον αξιοσέβαστο, εκλαμπρότατο, μεγάθυμο, ευεργέτη, εξοχότατο κύριο μου (στον μεγάλο βεζίρη).

1 Τζεμαζιουλάχιρ 1236

{Σφραγίδα} Χουρσίτ Αχμέτ»

Οθωμανικά πλοία το 1820

Η συγκεκριμένη επιστολή αποτελεί την πρώτη από μια δέσμη επιστολών από το Οθωμανικό αρχείο της Κωνσταντινούπολης οι οποίες εκδόθηκαν πρόσφατα σε βιβλίο με τίτλο «Η Οργή του σουλτάνου». Η ίδια η επιστολή αποτελεί ένα σοβαρότατο ντοκουμέντο που μας αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν οι Οθωμανοί Τούρκοι τις διεργασίες πριν την ελληνική επανάσταση. Από την επιστολή αυτή προκύπτουν πολλά συμπεράσματα που αφορούν την Μάνη, τον Αλή Πασά, τις υποψίες των Τούρκων καθώς και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα εκείνης της περιόδου.   

Η πρώτη σημαντική παρατήρηση που συνάγεται από την ανάγνωση της παραπάνω επιστολής είναι πως οι Οθωμανοί Τούρκοι είχαν σχετικά καλή γνώση της ατμόσφαιρας που επικρατούσε στην Πελοπόννησο αλλά και στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο. Γνωρίζουν τις προεπαναστατικές διεργασίες που γίνονται στην Μάνη αλλά και την κινητοποίηση των κλεφτών σε διάφορα μέρη. Ωστόσο παρατηρούμε ότι ο Χουρσίτ στην επιστολή του αυτή κατονομάζει ως κύριο υπεύθυνο ενδεχόμενης εξέγερσης των Ελλήνων τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Ως δεύτερη πιθανότητα θεωρεί την εμπλοκή των Ρώσων στα ελληνικά πράγματα πιθανόν ως ομόδοξους όπως συνέβη στα Ορλοφικά. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν φαίνεται να υποπτεύονται μια καθαρά εθνικού τύπου επανάσταση. Χαρακτηριστικά είναι αυτά που γράφει στα απομνημονεύματα του ο Κ. Δεληγιάννης «Οι Τούρκοι έλαβον διαφόρους υπονοίας και ειδήσεις από πολλά μέρη ότι οι προκριτώτεροι των προεστών ευρισκόμενοι εις τας επαρχίας των έκαμαν επιχείρημα τας κοινάς συνελεύσεις των υποδεεστέρων προκρίτων και προεστώτων και ευλογοφανεί λόγω δια την υπηρεσίαν δήθεν και κατηχούν τους πάντας και ενεργούν Επανάστασιν εις όλην την Πελοπόννησον. Αυτά τα έγραφαν και όλοι οι Τούρκοι από τας επαρχίας εις μπέηδες και αγάδες της Τριπολιτσάς».   Η Τρίπολη ως διοικητικό και οικονομικό κέντρο της Πελοποννήσου είναι λογικό να αποτελεί και κέντρο ζυμώσεων και συζητήσεων οι οποίες είναι φυσικό να περιβάλλουν και την μελλοντική επανάσταση.

Η δεύτερη σημαντική παρατήρηση είναι η γνώμη των Οθωμανών για την Μάνη και τους Μανιάτες. Αναφέρουν ότι λόγω ιδιοσυγκρασίας ο τόπος και οι άνθρωποι έχουν ροπή προς ανέντιμες πράξεις και πρέπει προληπτικά να φοβηθούν διότι είναι πολύ πιθανόν να εξεγερθούν καθώς φέρουν και οπλισμό. Εδώ γίνεται αντιληπτό πως ο Χουρσίτ γνωρίζοντας ως πρώην Βαλής της Πελοποννήσου την τοπική κατάσταση αλλά και το φιλελεύθερο πνεύμα των Μανιατών ανησυχεί ιδιαιτέρως. Παραινεί τον μεγάλο Βεζίρη (πρωθυπουργό) να στείλει πολεμικά πλοία πέριξ της χερσονήσου της Μάνης προκειμένου να περιπολούν προληπτικά αλλά και να καταστείλουν σε περίπτωση που χρειαστεί τυχόν εξέγερση στην Μάνη. Εδώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η περιοχή αυτή την περίοδο του 1821 ήταν από τις πιο πυκνοκατοικημένες και οπλισμένες ενώ στην προηγούμενη μεγάλη επανάσταση των Ελλήνων τα Ορλοφικά πρωτοστάτησε. Όλοι οι παραπάνω λόγοι συνέτρεχαν στον προληπτικό περιορισμό της.

Η τρίτη παρατήρηση έχει να κάνει με την βαρύτητα της προσωπικότητας του Αλή Πασά Τεπελενλή ο οποίος ήταν τόσο ισχυρός εκείνη την εποχή που αν και οι Οθωμανοί Τούρκοι γνώριζαν για πιθανή εξέγερση των Ελλήνων κινήθηκαν δραστικά εναντίον του συγκεντρώνοντας ένα μεγάλο στρατό (80.000 περίπου) και αναβαθμίζοντας τον Χουρσίτ Πασά σε μπεηλέρμπεη της Ρούμελης ώστε να πολιορκήσει το κάστρο των Ιωαννίνων. Ωστόσο δεν έμειναν άπρακτοι μπροστά στην ελληνική κινητικότητα. Καλούν με πρόσχημα να υποβάλλουν τα σέβη τους στην Τριπολιτσά τους προεστούς της Πελοποννήσου. Σε περίπτωση άρνησης θα είχαν αφορμή για περαιτέρω μέτρα εναντίον των Ελλήνων ενώ αν πήγαιναν θα είχαν δέσμιους τους επικεφαλείς των Ελλήνων. Έτσι το πρώτο δεκαήμερο του Φεβρουαρίου του 1821 εμφανίστηκαν στην Τρίπολη 16 πρόκριτοι και 8 αρχιερείς οι οποίοι με το ξέσπασμα της Επανάστασης αιχμαλωτίστηκαν. Ωστόσο αυτό δεν κατέστη δυνατό να σταματήσει το νερό που ήδη είχε μπει στο αυλάκι.

Το πρωτότυπο της επιστολής (ευχαριστώ πολύ τον Σοκρού Ιλιτζάκ για την αποστολή υλικού)

Πηγές

  1. Η. Κολοβού, Σ. Ιλιτζάκ, Μ. Σχαριάτ – Παναχί «Η οργή του Σουλτάνου», εκδόσεις ΕΑΠ Αθήνα 2021
  2. Π. Βελισσάριος «Αρχιερείς και προύχοντες στις φυλακές της Τριπολιτσάς», Ελευθεροτυπία, περιοδικό Ιστορικά, τεύχος 204, 25/9/2003 https://argolikivivliothiki.gr/2009/11/16/prison/
  3. Κ. Κόμης «Πληθυσμός και οικισμοί Μάνης 15ος – 19ος αιών.», Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 2005
  4. Α. Μπένου «Η αποστασία του Αλή Πασά και πως αυτό βοήθησε την επανάσταση», 2021 https://www.offlinepost.gr/2021/02/28/i-apostasia-tou-ali-pasa-kai-pos-ayti-voithise-tin-epanastasi/

Επιδρομή των Μανιατών στην Καλαμάτα το 1692

Αφιερωμένο στον αείμνηστο καθηγητή

Σωκράτη Κουγέα

Επιμέλεια κειμένου

Γιάννης Μιχαλακάκος εκπαιδευτικός

Άποψη της Καλαμάτας το 1688 CORONELLI, Vincenzo, πηγή https://el.travelogues.gr/item.php?view=48669

Η γεωγραφική θέση της Καλαμάτας μεταξύ του μεσσηνιακού κάμπου και του βουνού του Ταϋγέτου είναι φυσικό και επόμενο να παίξει καθοριστικό ρόλο μεταξύ της περιοχής αυτής και της γειτονικής χερσονήσου της Μάνης. Ανέκαθεν υπήρχαν σχέσεις μετανάστευσης από την μία περιοχή στην άλλη ενώ ακόμα και τα δύσκολα χρόνια της Οθωμανικής περιόδου υπήρχαν εμπορικές και οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο περιοχών. Μάλιστα οι Μανιάτες συμμετείχαν ενεργά στην απελευθέρωση της πόλης από τους Οθωμανούς όχι μόνο το 1821 αλλά το 1659 και το 1685 όταν ο Francesco Morosini κατέλαβε την πόλη και έδωσε την έναρξη της β Ενετοκρατίας έως το 1715 στην Πελοπόννησο. Ωστόσο οι σχέσεις των κατοίκων της Καλαμάτας με τους Μανιάτες δεν ήταν πάντα ειρηνικές. Η αύξηση της πειρατείας ως μορφή βιοπορισμού στην Μεσόγειο (Μάνη, Κρήτη, Μάλτα, Μήλο κ.ά.), η αύξηση του πληθυσμού της Μάνης, οι οικογενειακές σχέσεις των Μανιατών, το εθιμικό δίκαιο και υπόβαθρο καθώς η σχετική αυτονομία της περιοχής σε συνδυασμό με την πολεμική αγωγή οδηγούσε επανειλημμένα σε συγκρούσεις και βιαιοπραγίες από πλευράς Μανιατών. Ένα τέτοιο επεισόδιο περιγράφει πολύ δραματικά σε άρθρο του ο καθηγητής Σωκράτης Κουγέας από αναφορά του Αρχείου της Βενετίας. Η συγκεκριμένη αναφορά (report), στέλνεται στον Δόγη της Βενετίας από τον Γενικό Προβλεπτή (γενικό Διοικητή ) του Μοριά Marin Michiel την 14η ιουλίου 1692.

«Μεταξύ των Μανιατών και των κατοίκων της Καλαμάτας έγινε μια αρκετά σοβαρή ταραχή, επειδή ένας από τα περίχωρα της Ζαρνάτας, που ήταν ενοικιαστής του φόρου των χοιρινών (diago delli animali porcini), ενώ ζητούσε να εισπράξει από τους Καλαματιανούς το δικαίωμα του, ήρθε με αυτούς σε λογομαχία και αφού θεώρησε τον εαυτό του προσβεβλημένο, μετέβη στο χωριό του και αφού συνάθροισε τους συγγενείς του και τους γέροντες του τόπου, παρέστησε πολύ υπερβολικά τα πράγματα ότι δήθεν οι Καλαματιανοί καθύβρισαν και εξευτέλισαν ολόκληρη την ευγενή εθνότητα του (sua nobile natione) και ότι ως εκ τούτου όφειλαν όλοι ενωμένοι να εκδικηθούν την προσβολή. Έτσι αφού συγκεντρώθηκαν περί τους 1700 τέθηκε ο ίδιος επικεφαλής και τους οδήγησε στην Καλαμάτα όπου διέπραξε διάφορες βιαιότητες και μάλιστα συνέλαβε μερικούς από τους προκρίτους της Καλαμάτας. Αλλά αφού κατέφθασε εκεί ο Προβλεπτής της Ζαρνάτας Longo κατόρθωσε με επιδεξιότητα να καθησυχάσει τις ταραχές να ελευθερώσει τους προκρίτους που είχαν συλληφθεί και ύστερα από κάποια καταβολή χρημάτων εκ μέρους των Καλαματιανών να καταφέρει τους Μανιάτες να επιστρέψουν στα χωριά τους.

Προς πρόληψη νέας τυχόν περιπέτειας διορίσθηκε παρά του Εξοχότατου Capitan General ο εκλαμπρότατος Antonio Molino τέως έκτακτος Προβλεπτής στο Βασίλειο, με εντολή να μεταβαίνει επί τόπου και να εξομαλύνει τις διαφορές και με τρόπο μαλακό να καθησυχάσει τα οξυμένα πνεύματα των εξεγερθέντων. Στο μέτρο αυτό προέβη ο Εξοχότατος με παρότρυνση τις έντονες διαμαρτυρίες των κατοίκων της Καλαμάτας, οι οποίοι παρουσιάσθηκαν σε συναγερμό μπροστά του εκλιπαρώντας για την βοήθεια του. Επειδή όμως είχε λήξει η αρχή του Molino πηγαίνει αντ’ αυτού ο εκλαμπρότατος Duodo o οποίος έλαβε εντολή να αποσοβήσει κάθε εξέγερση και να κρατήσει τον λαό εντός των ορίων των υποχρεώσεων του, χωρίς να προβεί εν προκειμένω σε άλλα μέτρα». 

Προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα το παραπάνω κείμενο πρέπει να γίνουν μερικές παρατηρήσεις. Οι Βενετοί αφού κυριάρχησαν στην Πελοπόννησο διόρισαν Προβλεπτές σε κάθε περιοχή που θεωρούσαν υψηλού ενδιαφέροντος (Βακαλόπουλος). Μεταξύ αυτών ήταν και η Ζαρνάτα της έξω Μάνης όπου υπήρχε κάστρο το οποίο μάλιστα είχε ανακαινιστεί από τους Τούρκους το 1670. Γενικός Διοικητής της Πελοποννήσου ήταν ο γενικός Προβλεπτής που λογοδοτούσε απευθείας στον Δόγη της Βενετίας. Η πόλη της Καλαμάτας κάθε άλλο παρά την σημερινή εικόνα είχε. Αποτελούσε μια μικρή και ασήμαντη πόλη που το 1700 είχε περί τους 1362 κατοίκους ενώ ολόκληρο το territorio di Calamata είχε περί τους 4801 κατοίκους. Οι ασθένειες και οι πόλεμοι δεν άφηναν εύκολα την ανάπτυξη του τοπικού πληθυσμού. Μάλιστα πολλοί πρόκριτοι και κάτοικοι της Καλαμάτας ήδη το 1700 δήλωναν καταγωγή από την περιοχή της Μάνης. Αξιοσημείωτο όμως είναι πως την εποχή εκείνη η Καλαμάτα είναι μια από τις ελάχιστε πόλεις με πληθυσμό άνω των 1,000 κατοίκων (Βρεττού). Αντίθετα η γειτονική Ζαρνάτα στην Μάνη όπου ήταν και έδρα του Προβλεπτή είχε αυξητική τάση κατοίκων. Το 1645 καταγράφονται στο εκεί territorio 343 οικογένειες ενώ σε όλο το territorio της Καλαμάτας 354 οικογένειες (Μπαλτά). Το 1700 καταγράφονται 6,632 κάτοικοι να κατοικούν στην περιοχή της Ζαρνάτας που έπιανε από την Βέργα έως το Λεύκτρο (Ντόκος).

Από τα παραπάνω λοιπόν εύκολα λοιπόν κάποιος μπορεί να συμπεράνει τις ανησυχίες των κατοίκων της Καλαμάτας οι οποίοι βρίσκονταν πολύ κοντά σε μια ανυπότακτη και επιθετική περιοχή που πολλές φορές προσέφευγε στην λαφυραγωγία. Η μη καταβολή του φόρου των χοίρων ίσως να ήταν απλά μια αφορμή που στηρίχθηκε νομικά – βάση του εθιμικού δικαίου – στην προσβολή προκειμένου να γίνει επιδομή και λαφυραγωγία στην πόλη. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο πως μετά την αποζημίωση που δόθηκε από τους κατοίκους της Καλαμάτας τα πράγματα διευθετήθηκαν.

Ο «φόρος των χοίρων» ήταν ένας βασικός φόρος από τους πολλούς τους οποίους συνέλλεγε η Βενετική Διοίκηση από τους κατοίκους της Πελοποννήσου. Άλλοι τέτοιοι φόροι αγροτικής κυρίως προέλευσης καθώς το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ασχολείτο με την αγροτική παραγωγή ήταν ο φόρος χορτονομής, ο φόρος κυψελών, φόρος βελανιδιών, λαδιού κ.ά.(Κόμης). Τόσο οι Βενετοί όσο και οι Οθωμανοί στην β΄ Τουρκοκρατία προκειμένου να περισυλλέγουν ευκολότερα τους φόρους το ανέθεταν ως υπηρεσία μισθωτή σε κάποιον ισχυρό προύχοντα της περιοχής ώστε να εξασφαλιστεί και το δόσιμο του ποσού. Στην συγκεκριμένη περίπτωση έχει πολύ ενδιαφέρον το ότι αγνοούμε το όνομα του «καπετάνιου» που θίχτηκε και κατάφερε να μαζέψει 1700 συμπατριώτες του και να εισβάλουν στην Καλαμάτα. Το πιο πιθανό είναι να πρόκειται για κάποιον ισχυρό πρόκριτο της περιοχής της Ζαρνάτας.

Το κάστρο της Ζαρνάτας το 1690, PEETERS, Jacob, πηγή https://el.travelogues.gr/item.php?view=55793

Πηγές

  1. Κόμη. Κ. Βενετικά κατάστιχα Μάνης Μπαρδούνιας Ελληνικά γράμματα Αθήνα 1998 σ.16
  2. Κουγέα. Σ. Επιδρομή των Μανιατών εις Καλαμάταν, στο Πελοποννησιακή Πρωτοχρονιά, τ. Ε, σ. 9 – 10, Αθήνα 1961
  3. Ντόκου. Κ. BREVE DESCRITTIONE DEL REGNO DI MOREA. Αφηγηματική ιστορική πηγή ή επίσημο ενετικό έγγραφο της Β’ Ενετοκρατίας στην Πελοπόννησο; Εοα και Εσπερία Αθήνα 1993, σ. 81 – 131
  4. Μπαλτά Ευαγγελία. Venetians and Ottomans in Southeast Peloponnese, 15th – 18th centuries, https://evangeliabalta.com/old/kitap/20_cha.pdf
  5. Βρεττού Ειρήνη Ο θεσμός της οικονομικής και προσωπικής αγγαρείας (angarie  personali e riali) στις κτίσεις των Βενετών στον Ελληνόφωνο χώρο. Η περίπτωση της Πελοποννήσου κατά την Β Βενετοκρατία (1685 – 1715).
  6. Βακαλόπουλος, Απόστολος Ε. (1975). «Πελοπόννησος: Η τελευταία περίοδος βενετικής κυριαρχίας (1685–1715)». Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΑ′: Ο ελληνισμός υπό ξένη κυριαρχία, 1669–1821. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών. σελίδες 206–209.
  7. https://el.travelogues.gr/
Το Κάστρο της Ζαρνάτας σήμερα – έδρα του Προβλεπτή των Βενετών την περίοδο της Βενετοκρατίας

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ  ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΚΗΣ – ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ

Στρατηγός του 1821 από την Καρυούπολη της Μάνης

Του Δημήτρη Μαριόλη

ιστορικού – νομικού

οπλαρχηγός 3ης τάξης το 1837 (Αντισυνταγματάρχης) http://army.gr/

Νότια του Γυθείου βρίσκεται ο παλαιός δήμος Καρυουπόλεως, ο οποίος περιλάμβανε τις, ακόμη παλαιότερες, επαρχίες Φωκά και Τρυγονά. Οι ονομασίες των επαρχιών αυτών, παραπέμπουν αντίστοιχα στις δύο ομώνυμες αρχοντικές οικογένειες, που από τα χρόνια του Βυζαντίου κατοικούσαν σ’ αυτές.

          Στα χρόνια της Ενετοκρατίας στην Πελοπόννησο (1685 – 1715), στην περιοχή  αυτή διακρίθηκε ο Θωμάς Φωκάς, ο οποίος λόγω των υπηρεσιών του προς την Βενετία, κατά τον πρόσφατο τότε Βενετοτουρκικό πόλεμο, ονομάστηκε Ιππότης (Kavalier) του Αγίου Μάρκου. Έκτοτε, οι απόγονοι του, εκτός του αρχικού επωνύμου, έφεραν και το επώνυμο »Καβαλιεράκης», αρκετοί δε από αυτούς πρόσφεραν πολύτιμες υπηρεσίες κατά τον Αγώνα της Εθνεγερσίας.

     Από τους σημαντικότερους της οικογένειας αυτής, υπήρξε ο Παναγιώτης Καβαλιεράκης – Κοσονάκος,  ο οποίος χάριν των αγώνων του  προάχθηκε από τις επαναστατικές κυβερνήσεις δις σε στρατηγό (το 1823 και το 1825). Ο αγωνιστής γεννήθηκε το 1803 στον οικισμό της Καρυούπολης  και ήταν έγγαμος με την  Μαρία Μαυρομιχάλη, μία από τις τρεις κόρες του ηρωικού  Κυριακούλη.

          Πήρε μέρος σε νεαρή ηλικία και ευθύς εξαρχής στον απελευθερωτικό αγώνα, ως αρχηγός μανιάτικου εκστρατευτικού σώματος στην πολιορκία της Μονεμβασιάς,  της Τριπόλεως (1821), στην απόκρουση του Δράμαλη στο Άργος (1822), στις  επιχειρήσεις κατά των Τούρκων, όταν αυτοί πολιορκούσαν το Μεσολόγγι κατά την πρώτη πολιορκία, καθώς και στις μάχες στη Δυτική Στερεά Ελλάδα  (Νοέμβριος 1822 – Φεβρουάριος 1823, σε Δραγαμέστο, Μαχαλά, Ασπροπόταμο, υπό τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη). Πολέμησε επίσης στο πολιορκούμενο Νεόκαστρο (1825) κατά του Ιμβραήμ, καθώς και στις μάχες Βέργας Αλμυρού και Διρού στη Δυτική Μάνη (Ιούνιος 1826), Μηνιάκοβας και Πολυαράβου στην Ανατολική Μάνη (Αύγουστος 1826).

          Μετά την Επανάσταση, επί Κυβερνήτη Ι. Καποδίστρια, ο Κοσονάκος ακολούθησε το υπό τους Μαυρομιχαλαίους αντικυβερνητικό στρατόπεδο και ήταν ένα από τα μέλη της »Συνταγματικής Διοικητικής Επιτροπής της Σπάρτης», ενώ το 1832 πήρε μέρος ως πληρεξούσιος της επαρχίας Φωκά στην Εθνοσυνέλευση της Προνοίας.

          Επί Όθωνα υπηρέτησε ως λοχαγός στο Πεζικό (Ακροβολιστές), ενώ στη συνέχεια (1844) προάχθηκε σε ταγματάρχη και μετατέθηκε στην προικοδοτημένη Φάλαγγα. Το επόμενο έτος (1845) προάχθηκε σε αντισυνταγματάρχη, ενώ το 1848 μεταφέρθηκε από την προικοδοτημένη στην ενεργητική Φάλαγγα, στην οποία υπηρέτησε μέχρι το τέλος του βίου του. Τιμήθηκε επίσης με το αργυρό μετάλλιο του Αγώνος.

Πύργος και συγκρότημα Φωκά Καβαλιεράκη – Κοσονάκου https://www.exploring-greece.gr/

          – Αξιόλογη πηγή για τη δράση του Παναγιώτη Κοσονάκου, κατά την Επανάσταση του 1821 αλλά και αργότερα, αποτελεί η υπηρεσιακή αναφορά του με συνημμένα διάφορα πιστοποιητικά,  που ο ίδιος  υπέβαλε στην Διοίκηση του τάγματος όπου υπηρετούσε τον Δεκέμβριο του 1842,  με τελικό αποδέκτη το Υπουργείο Στρατιωτικών και με σκοπό την περαιτέρω προαγωγή του σε ανώτερο βαθμό. Το κείμενο της αναφοράς έχει ως εξής (ΓΑΚ, Αρχείο Υπουργείου Εξωτερικών Οθωνικής Περιόδου, Φ. 77) :       

»Ο Λοχαγός διοικητής του Α’ λόχου των εκλεκτών του 5ου πεζικού Τάγματος (Ακροβολισταί)

           Προς :

        Την Β. Διοίκησιν του αυτού Τάγματος ενταύθα, περί προβιβασμού και μεταθέσεως,  Μεθώνη την 24 Δεκεμβρίου 1842

          Ο ευσεβάστως υποφαινόμενος κατά προφορικήν υψηλήν διαταγήν της Α. Μεγαλειότητος, αναφέρω ταπεινώς δια της Β. Ταύτης Διοικήσεως τα ακόλουθα, τα οποία παρακαλώ να τεθώσιν υπόψιν της Α. Μεγαλειότητος.

          Κατά την αρχήν της Ελληνικής Επαναστάσεως, καταγόμενος από επίσημον οικογένειαν της Λακωνίας εξεστράτευσα αμέσως με 200   στρατιώτας και επήγον εις την πολιορκίαν του Φρουρίου Επιδαύρου Λιμηράς (Μονεμβασία) όπου εχρημάτισα απ’ αρχής μέχρι της αλώσεως του, εις των διακεκριμένων πολιορκητών του, επομένως δε παρερεύθην εις την πολιορκίαν της Τριπόλεως και εις τας μάχας του Δράμαλη.

          Κατά το 1822 , διέβην εις Μεσολόγγιον, με 170 στρατιώτας, όταν πολιορκείτο παρά του Κιουταχή, επομένως επέρασα εις Δραγαμέστον και παρευρέθην εις την Μάχην του Άσπρου Ποταμού (Αχελώου) όπου επνίγησαν δύο χιλιάδες Τούρκοι. Δι όλα ταύτα η προσωρινή τότε Διοίκηση της Ελλάδος με ετίμησεν με το βαθμό του Στρατηγού.

          Έπειτα δε παρευρέθην εις όλας τας κατά του Ιμβραήμ Μάχας, εις τα Μεσσηνιακά Φρούρια, εις Αλμυρόν, Διρόν και Πολυάραβον.

          Μετά την αισίαν άφιξην της ΑΜ εστάθην απ’ αρχής πιστός υπήκοος και ζηλωτής του ΥΒ θρόνου. Εις τας κατά την Λακωνίαν γεννηθείσας ταραχάς, κατά το 1834 και εις τας αποστασίας της Μεσσηνίας, συνετέλεσα όσον ηδυνάμην και με δύναμην λόγου ως και με τα όπλα εις τας χείρας, έχων πάντοτε αρκετούς στρατιώτας υπό την οδηγίαν μου.

          Ο πρώην Αντισυνταγματάρχης Κύριος Φέδερ, γνωρίζων εκ του πλησίον, τας προς τον θρόνον εκδουλεύσεις μου, με εσύστησε, ως η ΑΜ ευηρεστήθη να με διορίση, υπολοχαγόν διοικητή λόχου, εις το πρώτον σχηματισθέν Τάγμα της Λακωνίας, εις ο υπηρετώ ήδη οκτώ έτη, με όλον τον ζήλον και πιστήν αφοσίωσην, ούτω εδιακρίθην εις πολλάς περιστάσεις, προσθέτω δε ότι τον εκ στρατιωτών Αξίων  σχηματισμόν του Λόχου μου, τον ενήργησα αυτός εγώ, όπου Μάρτυρες των λόγων μου τούτων είναι τα διασωθέντα επίσημα διπλώματα και ενδεικτικά μου, τα οποία η Β. Διοίκησις ταύτη ευαρεστήθη προ πέντε ήδη μηνών και διεύθυνε εις την Β. επί των Στρατιωτικών Γραμματείαν της Επικρατείας, συστήνουσα με ως ικανόν να αξιωθώ παρά της ΑΜ τον Σταυρόν του Σωτήρος και παρακαλώ ώστε τα ρηθέντα διπλώματα και ενδεικτικά μου να τεθώσιν υπ’ όψιν της ΑΜ ομού με την παρούσαν έκθεσιν.

          Η Επιτροπή της Β. Φάλαγγος της Λακωνίας, με εσύστησεν και η ΑΜ ευηρεστήθην να με τιμήσει με τον βαθμόν του Ταγματάρχου της Φάλαγγος, αλλ’ η ρηθείσα Επιτροπή με αδίκησε, διότι φρονώ ότι μ’ ανήκει ανώτερος βαθμός.

          Εξαιτούμαι δε ταπεινώς επί τέλους ίνα ήθελεν ευδοκήση η ΑΜ και με προβιβάση εις τον βαθμόν του Αντισυνταγματάρχου εις την Β. Φάλαγγα και με διορίσει εις την Α Τετραρχίαν της Αττικής.

                                                                                         Π. Κοσονάκος

                                                                                              Λοχαγός »      

Μαζί με την παραπάνω έκθεση,  ο αγωνιστής  όπως προαναφέρθηκε είχε υποβάλει και μία σειρά σημαντικών πιστοποιητικών τα οποία αποδείκνυαν τη δράση του κατά την Επανάσταση. Ένα από αυτά, υπογεγραμμένο από τον Π. Μαυρομιχάλη, Θ. Κολοκοτρώνη και Νικήτα Σταματελόπουλο  στις 9-8-1829 στο Άργος, έχει ως εξής :

»Ο υποφαινόμενος πιστοποιώ ότι ο Κ. Π. Κοσονάκος Καβαλιεράκης, από της αρχής του Ιερού μας αγώνος, με αρκετούς στρατιώτας, ενεφανίσθη εις την πολιορκίαν της Μονεμβασίας, συντελέσας γενναίως και εναρέτως τα χρέη του, ακολούθως εις την άλωσιν της Τριπολιτσάς, εις τον ερχομόν του Δράμαλη, εις την ΔυτικοΣτερεάν Ελλάδαν, εις το Νεόκαστρον, καθώς και εις όλας τας δοκιμάς του Ιμβραήμη εναντίον της Σπάρτης αγωνίσθη γενναίως εις όλας τας εκστρατείας και πολλάκις εκινδύνευσεν εις την εναντιότητα του εχθρού, φυλάττοντας πάντοτε ευταξίαν εξοδεύοντας και εξ ιδίων του και εκ τούτου του δίδω το παρόν μου δια να του χρησιμεύσει εις τον Σ. Κυβερνήτην. Την 9 Αυγούστου 1829, Εν Άργει.

                                                                  Π. Μαυρομιχάλης επιβεβαιεί

                                                                  Θ. Κολοκοτρώνης

                                                                  Νικήτας Σταματελόπουλος

Ίσον απαράλλακτον τω πρωτοτύπω

Την 26 Απριλίου 1833

Εν Μαραθωνησίω                                   (Τ.Σ) Οι Δημογέροντες

                                                                Π. Αντων. Γρηγοράκης

                                                                Π. Ρετζέπερης »

– Ένα ακόμη, επίσης σημαντικό έγγραφο που προσκόμισε ως επικυρωμένο αντίγραφο του πρωτοτύπου, ήταν η από 15 Ιουνίου 1823 γνωστοποίηση της προαγωγής του στο βαθμό του Στρατηγού, η οποία έχει ως εξής :

»Υπουργ. Πολεμ.

Περιοδ. Β

Αρ. 474                      ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

                                           Το Υπουργείον των  Πολεμικών

                                   Προς τον Κύριον Παναγιώτην Κοσονάκον

          Η Διοίκησις με διαταγήν της υπ’ αρ. 1785 χάριν ευγνωμοσύνης δια τας πιστάς προς την πατρίδα εκδουλεύσεις σου σε προβιβάζει εις τον βαθμόν της στρατηγίας. Το υπουργείον τούτο ενώ σε συγχαίρει δια τον κατ’ αξίαν προβιβασμόν σου, έχει χρηστάς ελπίδας, ότι η εκ μέρους της Διοικήσεως τιμή αύτη θέλει εξάψη εις την ψυχήν σου νέον υπέρ της πατρίδος ζήλον και περισσότερες εκδουλεύσεις.

Το παρόν επέχει τύπον διπλώματος έως ου να σοι δοθή το καθ’ αυτού τακτικότερον εν καιρώ αρμοδιοτέρω.Εν Τριπολιτσά τη 15 Ιουνίου 1823.

(Τ.Σ) Ο Γεν. Γραμματεύς και δι’ αυτού          Ο Υπουργός των πολεμικών

Γεώργιος Γαζής                                             Χρ. Περραιβός

Ίσον απαράλλακτον τω πρωτοτύπω

Την 26 Απριλίου 1833

Εν Μαραθωνησίω                                        (Τ.Σ) Οι Δημογέροντες

                                                                     Π. Αντων. Γρηγοράκης

                                                                     Π. Ρετζέπερης »

Η παραπάνω αναφορά και αίτησή του, εισακούσθηκε μετά από δύο χρόνια, δεδομένης της μισθολογικής του εξέλιξης, που ακολούθησε στη Φάλαγγα την περίοδο από το 1844 έως το 1848, όπως παραπάνω περιγράψαμε. Σε άλλο μεταγενέστερο υπηρεσιακό έγγραφό του, με ημερομηνία 18-12-1856, όταν οι Τετραρχίες της Φάλαγγας διαλύθηκαν, γνωστοποίησε προς το Φρουραρχείο Σπάρτης ως τόπο προσωρινής διαμονής και μισθοδοσίας του το Λιμένι του δήμου  Οιτύλου Λακωνίας.

          Ακόμη, υπάρχει και μία ενδιαφέρουσα μαρτυρία ότι κατά τις ταραχές που ξέσπασαν στη Μάνη επί Παπουλάκου (1852), οι ένοπλοι Μανιάτες »πότε εφώναζον ότι έρχεται ο Λεωνίδας Μαυρομιχάλης με 4.000 όπλα, πότε ο Κοσονάκος με 2.000, πότε ο Πέτρος αν και αποθαμένος και τα παρόμοια» (Αντισυνταγματάρχης  Κουτσογιαννόπουλος προς Υπουργό Εσωτερικών, 20 Ιουλίου 1852, ΓΑΚ Οθωνικό  Αρχείο, Γραμ. Εσωτ. Φ 182).    

          Ο Παναγιώτης Κοσονάκος απεβίωσε τον  Ιανουάριο του 1866 έχοντας  το βαθμό του αντισυνταγματάρχη της Ενεργητικής Φάλαγγας. Στο φύλλο της εφημερίδας »ΜΕΣΣΗΝΗ» της 19 Ιανουαρίου 1866, διαβάζουμε σχετικά :

          »Ο Γέρων Κοσονάκος επανερχόμενος εξ Αθηνών ετελεύτησεν εν τω ατμοπλοίω. Ο Θεός μακαρίσαι την ψυχήν του και επαναπαύσαι τους υπέρ της ανεξαρτησίας αγωνισθέντας εν τοις κόλποις του Αβραάμ».

          Με βασιλικό διάταγμα του Γεωργίου Α΄ (ΦΕΚ 53/13-7-1866), περί  συντάξεως, απονεμήθηκε μηνιαία σύνταξη 70 δραχμών στη Μαρία χήρα του αποβιώσαντος αντισυνταγματάρχου της φάλαγγας Παναγιώτου Κοσονάκου και τα τέκνα αυτού Πέτρο  ετών 19 και Ελένη 15, με αναδρομική ισχύ από 1 Φεβρουαρίου 1866. Ένα χρόνο αργότερα, ο γιος του Γεώργιος Κοσονάκος, λοχαγός εν ενεργεία και αρχηγός εκστρατευτικού σώματος, θα έβρισκε ηρωικό θάνατο ως εθελοντής στην Κρητική Επανάσταση.

η γνήσια υπογραφή του ήρωα

ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-ΣΤ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗ »ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΤΟΥ 1821 ΣΕ ΜΑΝΙΑΤΕΣ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ», εκδ. Αδούλωτη Μάνη (2008), σελ. 257 – 259.

-Ι. ΛΕΚΚΑΚΟΥ »ΜΑΝΗ ΕΡΑΝΙΣΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ» (2004), σελ. 69 – 70.

-ΚΑΙΤΗΣ ΑΡΩΝΗ ΤΣΙΧΛΗ »ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΕΛΛΑΔΑ 1833 – 1881», εκδ. Παπαζήση (2009), σελ. 382.

-ΓΑΚ,   Αρχείο Υπουργείου Εξωτερικών Οθωνικής Περιόδου, Φ. 77

-ΔΙΑΦΟΡΑ ΦΕΚ : 29/5-9-1844, 14/29-5-1845, 35/16-12-1848, 53/13-7-1866

– Εφημερίδα »ΜΕΣΣΗΝΗ» φύλλο της 19-1-1866.

Πειρατεία εις βάρος Μανιατών το 1825

Του Γιάννη Μιχαλακάκου

εκπαιδευτικού

Το Μαραθονήσι, άποψη του χωριού και των ερειπίων του Γυθείου, χαλκογραφία του Δήμου Stephanopoli από το βιβλίο Voyage de Dimo et Nicolo Stephanopoli en Grèce…, Παρίσι 1800

Είναι γενικά γνωστό πως την περίοδο της Τουρκοκρατίας στον ελλαδικό χώρο η δράση των πειρατών μουσουλμάνων και χριστιανών ήταν ανεξέλεγκτη. Για τον λόγο αυτό οι περισσότεροι οικισμοί κατά την διάρκεια της περιόδου αυτής τόσο για να αποφεύγουν τους πειρατές όσο και τους Τούρκους βρίσκονταν σε ορεινά και ημιορεινά μέρη. Παρά ταύτα η ανάγκη για εμπόριο και ευημερία ήταν επιβεβλημένη. Τα χρήματα που δημιουργούνταν από τις εμπορικές συναλλαγές των Ελλήνων με τις χώρες του εξωτερικού οδήγησαν σε ακμή πολλές περιοχές (Ύδρα, Σπέτσες, κ.ά.). Έτσι πολλά λιμάνια παρά την επικίνδυνη θέση τους συνέχισαν να κατοικούνται και να ευημερούν και κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Μάλιστα μετά τα Ορλοφικά όπου δόθηκαν και κάποια προνόμια για εμπορικούς σκοπούς, όπως για παράδειγμα τα πλοία να φέρουν μικρό οπλισμό για προστασία, η ανάπτυξη του εμπορίου και της οικονομικής ακμής ήταν εκρηκτική.

Το λιμάνι του Γυθείου (Μαραθονήσι όπως λεγόταν τότε), δεν αποτέλεσε εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα. Παρότι οι Μανιάτες δεν ασχολούνταν ιδιαίτερα με το εμπόριο η οικογένεια Γρηγοράκη με τους επιμέρους κλάδους της εκμεταλλευόμενη το λιμάνι αυτό, το οποίο κατά πολλούς ήταν το σημαντικότερο της Λακωνίας την εποχή εκείνη, πλούτισε και ισχυροποιήθηκε. Ωστόσο δεν πρέπει να συγχέουμε το σημερινό Γύθειο με εκείνο του 1821. Κάθε άλλο παρά τον πλούτο και την αίγλη ενός σύγχρονου λιμανιού είχε. Οι περιγραφές ξένων περιηγητών κατά καιρούς μας δίνουν μια εικόνα ενός μικρού οικισμού (100 σπίτια περίπου), προχειροφτιαγμένου με κύρια απασχόληση την ναυτιλία (εμπόριο, ψάρεμα). Μάλιστα οι περιγραφές είναι άκρως κατατοπιστικές και ως προς τις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν. Το σύστημα ήταν καθαρά φεουδαρχικό με τον άρχοντα Γρηγοράκη να χτίζει πύργο στην κορυφή του λόφου (1805). Να σημειωθεί βέβαια πως η περιοχή του Γυθείου εντάχθηκε τελευταία στην περιοχή της Μάνης (μετά το 1750) με αποτέλεσμα να υπάρχει γενικότερη αίσθηση ανασφάλειας καθώς οι Τουρκικές επιθέσεις ήταν συχνές.

Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ακόλουθο περιστατικό. Στις 7 Οκτωβρίου του 1825 στο Βουλευτικό αναγνώστηκε επιστολή του Μιχάλη Λιναρά και του Παπά Φώτη Σακελλαρίου (Λάκωνες αμφότεροι) στην οποία αναφερόταν ότι ο Γεώργιος Λαλεχός προσορμίστηκε στο Μαραθονήσι και άρπαξε τα υπάρχοντα τους. Μάλιστα εσωκλείονται αναλυτικές πληροφορίες για το τι ακριβώς εκλάπη από το μαρτήγο (είδος πλοίου το αποκαλούν και γολετόμπρικο) το οποίο είχαν κατά την διάρκεια της νύκτας στον λιμένα. Το πλοίο του καπετάν Λαλεχού κατευθυνόταν προς ενίσχυση της φρουράς του Μεσολογγίου όταν για άγνωστους λόγους παρέκλινε της πορείας του και προσορμίστηκε στο Γύθειο προχωρώντας σε πειρατεία.

Το παραπάνω περιστατικό είναι πολύ ενδιαφέρον από διάφορες απόψεις. Πρώτα από όλα κατανοούμε πως μπορεί να βρισκόμαστε εν μέσω ενός απελευθερωτικού αγώνα, μπορεί ο Ιμπραήμ να έχει αποβιβαστεί λίγους μήνες στην Πελοπόννησο, ωστόσο κάποιες συνήθειες του παρελθόντος όπως η πειρατεία ήταν βαθιά ριζωμένη στην συνείδηση των ναυτικών της εποχής. Όπως ο αρματολός μπορούσε να περάσει από την νομιμότητα στην παρανομία και να γίνει κλέφτης έτσι και ο έμπορος μπορούσε να περάσει στην πειρατεία. Όπως έλεγε για τους κατοίκους της Αρεόπολης ο Νικήτας Νηφάκης

“….. Στα φανερά πραματευτές και στα κρυφά κουρσάροι ….”

Αξιόλογο επίσης είναι το θράσος – θάρρος που είχε ο καπετάν Λαλεχός γνωρίζοντας ότι πιθανόν να γίνει αντιληπτός και να καταδιωχτεί σε μια περιοχή με μεγάλη πολεμική παράδοση και πειρατική δράση. Να σημειωθεί εδώ πως ο λόγος που είχε προσορμιστεί το μαρτήγο των Λακώνων στο Γύθειο ήταν για λόγους ασφαλείας από τον εχθρό που περιπολούσε στην περιοχή καθώς το λιμάνι ήταν οχυρωμένο. Δεν σκέφτηκαν καν ότι ελληνικό πλοίο θα προέβαινε σε τέτοια ενέργεια. Έτσι οι Μανιάτες από θύτες έπεσαν θύματα της ίδιας τους της συνήθειας.

Υδραίοι ναυτικοί. Λιθογραφία του A. Friedel

Στο σημείο όμως αυτό ενδιαφέρον έχει να δούμε μερικά βιογραφικά στοιχεία για τα εμπλεκόμενα πρόσωπα:

Ο Μιχάλης Λιναράς καταγόταν από το Μαυροβούνι της Μάνης. Ήταν σύμμαχος και ανιψιός της ισχυρής οικογένειας Γρηγοράκη του Γυθείου. Με τον τρόπο αυτό η οικογένεια του αναδείχτηκε από της επιφανείς – προκριτικές οικογένειες της περιοχής. Κατά την διάρκεια της ελληνικής επανάστασης είχε συμμετάσχει ενεργά από τις αρχές της ενώ πολλά μέλη της οικογένειας του χαρακτηρίστηκαν ως οπλαρχηγοί ενώ ο συγγενής του Νικόλαος Λιναράς ήταν εκπρόσωπος της ανατολικής Μάνης στην Εθνοσυνέλευση το 1831. Αργότερα στην ελεύθερη Ελλάδα τον βρίσκουμε στο χωριό Δρυ.

Ο Παπά Φώτης Σακελλαρίου καταγόταν από την Καλογωνιά της Λακεδαίμονος (εξού και Καλογωνιάτης). Από αρχή του αγώνα της ελευθερίας συμμετείχε ενεργά στην πολιτική αλλά και στρατιωτική οργάνωση του αγώνα. Τον Μάρτιο του 1821 ήταν επικεφαλής των συγχωριανών του και μαζί με τον παπά Καλομοίρη από την Βορδόνια οργάνωσαν την επαναστατική κίνηση της περιοχής. Μάλιστα τον Μάιο του 1821 υπογράφει ως ένας από τους πρώτους οργανωτές της Πελοποννησιακής Γερουσίας στην ουσία του πρώτου πολιτικού οργάνου της επανάστασης. Αναγνωρίστηκε και επίσημα ως οπλαρχηγός Ε Τάξης (Λοχαγός) μετά την επανάσταση για τις υπηρεσίες του.

Ο Γεώργιος Λαλεχός και όχι Νικόλαος όπως πιθανότατα λανθασμένα αναφέρει η πρώτη αναφορά στο Βουλευτικό, καταγόταν από την Ύδρα. Ήταν γόνος ισχυρής ναυτικής οικογένειας με παράδοση στο εμπόριο. Στις 20/4/1795 υπάρχει άφιξη του Γεώργιου Λαλεχού ως καπετάνιου του πλοίου Παναγιά της Ύδρας στο λιμάνι του Λιβόρνο στην Ιταλία. Η οικογένεια Λαλεχού από την αρχή της ελληνικής επανάστασης ήταν στις επάλξεις. Μάλιστα αναφορά του Λάζαρου Λαλεχού, Ανδρέα Βούλγαρη και του Μιαούλη ενημερώνουν τους κατοίκους της Ύδρας στις 30/03/1822 «την χαροποιάν μεγάλην είδησιν», για την καταστροφή της τουρκικής ναυαρχίδας ως αντίποινα για την καταστροφή της Χίου. Ο ίδιος καπετάνιος συγγενής του Γιώργου υπογράφει σε διάφορα έγγραφα της εποχής ως ναύαρχος (επικεφαλής στολίσκου), ενώ συμμετείχε σε δεκάδες ναυτικές επιχειρήσεις σε όλη την διάρκεια του αγώνα. Τον Ιανουάριο του 1826 ο Γιώργος και Ιωάννης Λαλεχός είναι μέρος της Υδραίικης ναυτικής μοίρας στο Μεσολόγγι. Το 1829 από τα αρχεία της ελληνικής παλιγγενεσίας βλέπουμε πως και οι δύο ανήκαν στους σημαντικούς κατοίκους (δημογεροντία) της Ύδρας οι οποίοι ζητούσαν αποζημιώσεις για τις εκδουλεύσεις τους κατά την διάρκεια του αγώνα.  

Γίνεται λοιπόν αντιληπτό πως όλοι οι εμπλεκόμενοι σε αυτό το περιστατικό πειρατείας δεν ήταν τυχαίοι. Όλοι τους ήταν την δεδομένη χρονική περίοδο αναγνωρισμένοι αγωνιστές. Η χρονική επίσης περίοδος είναι πολύ σημαντική καθώς το Μεσολόγγι βρίσκεται υπό στενή πολιορκία. Παρά ταύτα οι ανάγκες για πλουτισμό αλλά και επιβίωση είναι σημαντικές. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως μετά από πέντε χρόνια αγώνα τα χρήματα έχουν τελειώσει και τα πληρώματα των πλοίων αναζητούν τις πληρωμές τους. Η γκρίνια είναι διάχυτη από τις ελλείψεις. Στα ναυτικά ημερολόγια του Σαχτούρη και του Σαχίνη διαβάζουμε πως την επίμαχη περίοδο Ιούλιος – Νοέμβριος του 1825 ο στόλος της Ύδρας και ο καπετάν Λαλεχός βρισκόταν ανοικτά της Μάνης (κάβο Ματαπά). Στο ημερολόγιο αναφέρεται επανειλημμένα «έλλειψης άρτου» από τις 9 Ιουλίου. Μάλιστα ο Λάζαρος Λαλεχός στις 23 Νοεμβρίου ημέρα Δευτέρα δεν άντεξε άλλο την πείνα και σηκώθηκε κι έφυγε για την Ύδρα (ημερολόγιο Σαχίνη). Είναι λοιπόν πολύ πιθανόν αίτιο της πειρατείας να ήταν η αναζήτηση τροφής αλλά και χρημάτων για την ικανοποίηση των πληρωμάτων.

Η αναχώρηση του Λάζαρου Λαλεχού για Ύδρα λόγω πείνας. (Ημερολόγιο Σαχίνη πλοίο Μιλτιάδης).

Έχοντας υπ όψιν τα βιογραφικά των εμπλεκομένων σε αυτή την ιστορία και την κρισιμότητα της ιστορικής περιόδου που διαδραματίζονταν αντιλαμβανόμαστε και την ταχύτητα της απόφασης του Βουλευτικού που αναγνώστηκε την ίδια μέρα 7η Οκτωβρίου 1825. «…το Βουλευτικόν προβάλλει προς το Σ. Εκτελεστικόν να μεταχειρισθεί όλους τους δυνατούς τρόπους δια να μην διασπαρούν τα αρπαχθέντα πράματα….». Από τα παραπάνω συνάγεται το συμπέρασμα πως υπήρχε άμεση αντίδραση και διαταγή στην εκτελεστική εξουσία να διορθωθεί η αδικία καθώς οι στιγμές ήταν κρίσιμες αλλά προφανώς και τα άτομα που επλήγησαν σημαντικά.      

Απόφαση του Βουλευτικού στο Αρχείο Παλιγγενεσίας τόμος 8ος σ. 335

  

   Πηγές

  1. https://www.antikrizontas-tin-eleftheria.gr/catalog/index.html#p=222
  2. http://www.mastrantonis-istiofora.gr/?page_id=94
  3.  Δήμου Stephanopoli από το βιβλίο Voyage de Dimo et Nicolo Stephanopoli en Grèce…, Παρίσι 1800
  4. William Martin Leake, Travels in Northern Greece, I-IV, Λονδίνο 1835
  5. Καπετανάκη Στ. «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες αγωνιστές», εκδόσεις Αδούλωτη Μάνη, Αρεόπολη 2008
  6. Καπετανάκη Στ. «Μανιάτες αγωνιστές του 1821», έκδοση συλλόγου Μανιατών, Καλαμάτα 2005
  7. Σούτσου Αλέξανδρου «Η Τουρκομάχος Ελλάς», εκδ. Αγγελόπουλου, Αθήνα 1850
  8. Σιγαλός Διονύσης «Η Σπάρτη και η Λακεδαίμων», ιδιωτική έκδοση Αθήνα 1962
  9. Αρχεία Παλιγγενεσίας τόμος 1ος Αθήνα 1857 σ. 412
  10. Αρχεία Παλιγγενεσίας τόμος 4ος σ. 538
  11. Αρχεία Παλιγγενεσίας τόμος 7ος σ. 348
  12. Αρχεία Παλιγγενεσίας τόμος 8ος σ. 335
  13. Φραντζή Αμβρόσιου «Επίτομη ιστορία της αναγεννηθείσας Ελλάδος», τόμος 4ος Αθήνα 1841
  14. Σαχτούρη Γεώργιου «Ιστορικά Ημερολόγια του Ναυτικού Αγώνος του 1821», εκδ. Κουσολίνος και Αθανασιάδης, Αθήνα 1890
  15. Σαχίνη Γιώργου «Ημερολόγιο των κατά θάλασσα εκστρατειών εκ της νήσου Ύδρας»,  Εβγήκαμεν εις τα πανιά, επιστημονική υπεύθυνη Αμαλία Παπά, ΓΑΚ, Αθήνα 2020
  16. Πίτσιος, Κώστας Μ. Λακωνικές Σελίδες. – Αθήνα: Καρυάτιδες, 1971
  17. Συλλογικό Έργο, Η Ναυτιλία των Ελλήνων 1700 – 1821, επιμέλεια Τζελίνα Χαρλαύτη, Κατερίνα Παπακωνσταντίνου εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2013

Ο Ιωάννης Καποδίστριας στο Πόρτο Κάγιο της Μάνης

επιμέλεια κειμένου Γιάννης Μιχαλακάκος εκπαιδευτικός

παροχή υλικού Δημήτρης Μαριόλης νομικός – ιστορικός

Πύργος Γρηγορακάκη - Ελληνικά Κάστρα
Πύργος οικογένειας Γρηγορακάκη (https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=grigorakib)

Ο όρμος του Πόρτο Κάγιο αποτελεί σήμερα ένα όμορφο ψαροχώρι της μέσα Μάνης. Ανέκαθεν αποτελούσε πόλο έλξης εξερευνητών, ναυτικών, εμπόρων αλλά και πειρατών. Πρόκειται ίσως για ένα από τα πιο ασφαλή λιμάνια της περιοχής. Ο σημερινός οικισμός κατοικήθηκε σχετικά πρόσφατα (μετά το 1930) ωστόσο γρήγορα έγινε πολύ γνωστός. Πάρα την ανάπτυξή του τα τελευταία χρόνια λίγα είναι γνωστά για την ιστορία του. Κύρια γνώση και παράδοση ακόμα και μεταξύ των παλαιότερων γενιών αποτελεί ότι αποτελούσε λιμάνι από τα οποία εξήγαγαν ορτύκια οι Μανιάτες αλλά και την σχέση του με το γειτονικό κάστρο στο Αχίλλειο.

Πολλοί λίγοι γνωρίζουν την ιστορία της περιοχής και ακόμα πιο λίγοι ερευνούν στα αρχεία για νέα στοιχεία. Για τον έλεγχο του λιμανιού αυτού δόθηκαν ομηρικές μάχες μεταξύ κρατών Βενετών και Τούρκων αλλά και οικογενειών Μιχαλακιάνων και Γρηγορακιάνων ακόμα και την περίοδο που η ελευθερία αχνοφαινόταν (1829). Τελικά η οικογένεια που επικράτησε με την βοήθεια άλλων ντόπιων του Ταινάρου ήταν η οικογένεια Γρηγορακάκη ή Γρηγορακόγγονα όπως λέγεται στην μανιάτικη διάλεκτο.

Ένας από τους πιο επιφανής άνδρες της εποχής ήταν ο Ιωάννης Γρηγορακάκης. Σύμφωνα με τον φάκελο του στα αρχεία της Εθνικής Βιβλιοθήκης, τα αριστεία αγωνιστών και το φύλλο μητρώο του μαθαίνουμε ότι είχε σημαντική δράση την περίοδο της ελληνικής επανάστασης. Γεννήθηκε γεννήθηκε στην Κοίτα του δήμου Μέσσης και κατοικούσε στο Αχίλλειο (Χάρακες) του δήμου Λαγίας στις 5/1/1800. Επί Καποδίστρια έγινε χιλίαρχος. Αναφέρεται ότι το 1834 έγινε υπολοχαγός, το 1837 λοχαγός και το 1843 μετατέθηκε στη Φάλαγγα. Προικοδοτήθηκε ως ταγματάρχης με γραμμάτιο 10.080 δρχ. Παρουσίασε πιστοποιητικό του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και το 1865 χαρακτηρίστηκε υπολοχαγός (οπλαρχηγός 6ης τάξεως).

Τον άνδρα αυτόν όπως βλέπουμε από τα έγγραφα που έρχονται στο φως της δημοσιότητας επέλεξε ο Ι. Καποδίστριας ως υπεύθυνο του εκεί Λιμένα προκειμένου να κρατήσει τις πολιτικές ισορροπίες στην περιοχή αλλά και να τιμήσει τον αγωνιστή. Το έγγραφο που ακολουθεί περιγράφει τον διορισμό του ως Λιμενάρχη του Πόρτο Κάγιο από τον ίδιο τον Καποδίστρια ενώ τον φιλοξενούσε στον πύργο του στους Χάρακες.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ
Ιωάννης Καποδίστριας (http://www.europeanstudies.org.gr/images/docs/Kapoprojgr.pdf)

Αρ. 3525

Ελ(ληνική) Πολιτ(εία)

Ο Κυβ(ερνήτης) της Ελ(λάδος)

Προς τον Διοικητήν της Σπάρτης

          Ο κ. Ιω. Γρηγορακόγκονας, ως πρώην υγειονολιμενάρχης του Πορτοκάγιου, Σας φέρει την παρούσαν μας, δι’ ης σας προσκαλούμεν να τον διορίσετε εκ νέου υγειονολιμενάρχην της θέσεως ταύτης, και του Λιμένος, εφοδιάζοντες τον με το ανήκον δίπλωμα και τας αναγκαίας οδηγίας δια την ακριβήν και μετ’ εμπιστοσύνης εκπλήρωσιν των χρεών του.

          Θέλετε δε προσδιορίσει και τον ανάλογον μισθόν του υπουργήματός του κατά την παραδεδεγμένην τάξιν.

Εν Πόρτο Κάγιω την 24 Απριλίου 1831

Ο Κυβ(ερνήτης)

 (τίθεται η υπογραφή του)

Εν απουσία του Γραμματέως της Επικρατείας

Ν.Γ. Παγκαλάκης  

το γνήσιο έγγραφο που πιστοποιεί την παρουσία του Κυβερνήτη στο Πόρτο Κάγιο

Το παραπάνω έγγραφο αποδεικνύει πως ο Κυβερνήτης δεν είχε εχθρική διάθεση εναντίον των Μανιατών αλλά οι προσπάθειες του να δημιουργήσει οργανωμένο κράτος σε σύντομο χρονικό διάστημα έφεραν πολιτικές αναταραχές που τάραξαν την συντηρητική κοινωνία της εποχής και κυρίως την άρχουσα τάξη που είχε μάθει σε διαφορετικού τύπου Διοίκηση. Από την άλλη δείχνει πως μια σημαντική μερίδα Μανιατών στήριζε τον Κυβερνήτη ώστε να μπορεί να διαμένει στους πύργους τους.

Πηγές

  1. Παροχή ερευνητικού υλικού Δ. Μαριόλη νομικού – Εθνολόγου ιστορικού
  2. Σ. Καπετανάκη «Αριστεία σε Μανιάτες αγωνιστές», Αρεόπολη 2008 εκδ. Αδούλωτη Μάνη
  3. http://www.europeanstudies.org.gr/images/docs/Kapoprojgr.pdf
  4. https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=grigorakib

Οι γυναίκες στην μάχη του Δυρού μέσα από το σχολικό βιβλίο

Λακωνικά Νέα | Εκδηλώσεις στο Δήμο Ανατολικής Μάνης για τη Μάχη του Διρού.  | Λακωνικά Νέα, ειδήσεις, σπάρτη, σκάλα, μολάοι, lakonika nea, eidhseis

Τον Ιούνιο του 1826 ο Ιμπραήμ προσπαθώντας να υποτάξει την Μάνη επέδραμε κατά της Βέργας στον Αλμυρό της δυτικής Μάνης. Παράλληλα για να κάμψει τις αντιδράσεις των Μανιατών επιχείρησε αποβατική ενέργεια στον όρμο του Διρού στην μέσα Μάνη προκειμένου να περικυκλώσει τους επαναστάτες. Σε αντίθεση με άλλα χωριά της Πελοποννήσου όπου οι δυνάμεις διασκορπίζονταν ακόμα και οι γυναίκες συνέδραμαν στην αντιμετώπιση του εχθρού.

παρακάτω ακολουθούν δύο αναφορές καπετάνιων της Μάνης όπου βρίσκονται στο σχολικό βιβλίο της Γ Λυκείου.

Αναφορά 1η

«[…] ο εχθρός αφού έκαμε την απόβασίν του εις Δηρό, αιφνιδίως ηπαρρησιάσθη εις τα πέριξ χωρία […] οι εντόπιοι όντες ανέτοιμοι κατά πρώτον εκυριεύθησαν από πανικόν φόβον, αλλ’ επομένως ενθαρ-ρυνθέντες έτρεξαν γέροντες,
νέοι και γυναίκες, έως 700 τον αριθμόν (διότι οι πλείστοι αυτών ήσαν εις την θέσιν του Αλμυρού) και, αφού τους επολέμησαν έως δύο ώρας, τους έβαλαν εις αταξίαν και τους έφεραν κυνηγώντας έως το παραθαλάσσιον
»

Αναφορά 2η

«[…] ο μεν (επεχείρει) κολυμβών διά να διασωθή, ο δε διά να εμβαρκαρισθή εις τα λαντζόνια, αλλ’ οι Σπαρτιάται, φοβούμενοι μήπως φύγη από τας χείρας των μία τοιαύτη
λεία, ώρμησαν εκ τρίτου αποφασιστικώς, άλλους δε έπιασαν ζωντανούς και άλλους εσκότωσαν με τα ντουφέκια των, πλέοντες διά να σωθούν. Το δε παραδοξότερον είναι όπου μία ηρώισσα γυναίκα
Σπαρτιάτισσα, πηδήσασα εις την θάλασσαν, άρπαξεν έναν Αλβανόν κολυμβώντα διά να διασωθή, από τον οποίον εζητούσεν ικανοποίηση διά τους καρπούς της τους οποίους της έκαυσαν […]
»

Σπήλαια Διρού, μαγευτικό ταξίδι στο χώρο και στο χρόνο | in.gr
ο όρμος του Διρού όπου εξελίχθηκε η τελική φάση της μάχης όταν οι Μανιάτισσες κυνηγήσανε μέχρι την θάλασσα τους Αιγύπτιους (πηγή in.gr).

Πηγή

Ιωάννης Κολιόπουλος, Κωνσταντίνος Σβολόπουλος, Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Θεόδωρος Νημάς, Χάρις Σχολινάκη-Χελιώτη «Ιστορία του νεότερου και του σύγχρονου κόσμου από το 1815 έως σήμερα», Γ΄ Τάξη Γενικού Λυκείου και Δ΄ Τάξη Εσπερινού Λυκείου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ», 2020

Η Αντιμετώπιση του Ιμπραήμ το 1825 Και η συμμετοχή των Μανιατών στο Μανιάκι

Του Ιωάννη Μιχαλακάκου

εκπαιδευτικού

47 Peter von Hess (1792 - 1871) ideas | επανάσταση, ιστορία, ιστορία της  ελλάδας
ο Καραϊσκάκης μάχεται εναντίον των Τούρκων σε πίνακα του Peter Von Hess, ο οπλαρχηγός συμμετείχε στην συντριβή των Ελλήνων στα Κρεμμύδια Μεσσηνίας

Στις 10 με 12 Φεβρουαρίου του 1825 ο Ιμπραήμ πασάς, εν μέσω εμφύλιων σπαραγμών μεταξύ των επαναστατών, αποβιβάζεται ανενόχλητος στην Μεθώνη της Μεσσηνίας προκαλώντας ταραχή στο ελληνικό στρατόπεδο. Παρά τις μεγάλες καταστροφές που προξένησε ο Αιγυπτιακός στρατός και στόλος την προηγούμενη χρονιά (1824) στην Κάσο και στα μαρτυρικά Ψαρά οι Έλληνες συνέχιζαν τις μεταξύ τους διαμάχες. Στο πλαίσιο μιας κοντόφθαλμης λογικής η Κυβέρνηση Κουντουριώτη αντί να προετοιμάζεται για πόλεμο με τους Αιγυπτίους, που ως τότε ήταν αήττητοι, προτιμούσε να φυλακίζει τους ηττημένους του εμφυλίου Πελοποννησίους οπλαρχηγούς, μεταξύ αυτών και τον Κολοκοτρώνη.

Οι αντιδράσεις μάλιστα της ελληνικής κυβέρνησης θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν σπασμωδικές. Ενώ ο Ιμπραήμ συνεχώς ενισχυόταν φθάνοντας κάποια στιγμή 15.000 άνδρες (ιππικό, πεζικό, πυροβολικό) η στρατολογία στην ελληνική πλευρά βάλτωνε καθώς οι Πελοποννήσιοι ήταν απρόθυμοι να πολεμήσουν ενώ οι αρχηγοί τους βρίσκονταν στην φυλακή. Μάλιστα από τις πρώτες μέρες της απόβασης του, προκειμένου να εδραιωθεί στην Μεσσηνία, ξεκίνησε την πολιορκία του Νιόκαστρου (Πύλου) και του Παλαιόκαστρου. Παράλληλα ξεκίνησε σειρά από αναγνωριστικές επιδρομές στην πέριξ περιοχή.  

Στην προσπάθεια ενίσχυσης των φρουρίων προκειμένου να μην καταληφθούν από τον Ιμπραήμ είχαν προστρέξει περί τις 10 Μάρτη 168 Μανιάτες υπό τον Γιώργο και Ιωάννη Μαυρομιχάλη, άλλοι Λάκωνες υπό τους Παναγιώτη και Γεώργιο Γιατράκο και λίγοι Μακεδόνες. Λίγες μέρες μετά ωστόσο στις 14 Μαρτίου του 1825 ο νεότατος Μανιάτης οπλαρχηγός Ιωάννης Μαυρομιχάλης τραυματίζεται σοβαρά και έπειτα από λίγες ημέρες πεθαίνει βυθίζοντας στην θλίψη το πανελλήνιο και κάνοντας τον Πετρόμπεη να καλεί σε εκδίκηση.  Στις 15 Μαρτίου πεθαίνει και ο καπετάν Βασιλειάδης, αφού αιχμαλωτίστηκε πρώτα από τους Αιγυπτίους, καθώς ο Ιμπραήμ προσπαθούσε με αποφασιστικότητα να εκκαθαρίσει τις σκόρπιες ελληνικές δυνάμεις γύρω από το Νιόκαστρο και το Παλαιοκάστρο και να εδραιώσει την κυριαρχία του στην Μεσσηνία. Την ίδια μέρα ο μόνος που κατάφερε να κάνει πεισματική αντίσταση, αφού οχύρωσε τα σπίτια στην περιοχή της Σχινόλακκας επικεφαλής 200 ανδρών Μακεδόνων, ήταν ο Καρατάσσος ο οποίος κατάφερε να απωθήσει ένα Αιγυπτιακό τάγμα 300 ανδρών και να πάρει και λάφυρα. Οι υπόλοιποι οπλαρχηγοί Πάναγιώτης και Γεώργιος Γιατράκος, ο Χατζηχρήστος, ο Αγγελής Γάτσος, ο Βάσος Μαυροβουνιώτης, ο Γιαννάκης και ο Κωνσταντίνος Γιολδάσης δεν κατάφεραν να αποτελέσουν απειλή για τον Ιμπραήμ είτε γιατί βρίσκονταν σκόρπιοι είτε γιατί οι δυνάμεις τους διασκορπίστηκαν από το ιππικό του Ιμπραήμ που σκοπό είχε να διακόπτει την επικοινωνία με τους υπόλοιπους Έλληνες οπλαρχηγούς.

Μετά από αυτές τις σποραδικές αψιμαχίες, που σκοπό είχαν να ζυγίσουν οι αντιμαχόμενες πλευρές τον αντίπαλο, έγινε συντονισμένη προσπάθεια από ελληνικής πλευράς για μια αποφασιστική μάχη. Το ίδιο επιζητούσε και ο Ιμπραήμ ο οποίος θεωρούσε φυσικά πως σε τακτικό επίπεδο υπερείχε και πως μια συντριπτική επιτυχία θα εμψύχωνε τους στρατιώτες του και θα υπέτασσε τους Έλληνες. Έτσι στις 7 Απριλίου του 1825 στην θέση Κρεμμύδια ο Κυριάκος Σκούρτης (Υδραίος) μη έμπειρος από πόλεμο στην ξηρά, επικεφαλής 3.250 ανδρών κυρίως Ρουμελιωτών και κάποιων Πελοποννησίων αντιμετώπισε κατά μέτωπο 3.500 τακτικούς Αιγύπτιους (στραβαραπάδες όπως τους έλεγαν) οι οποίοι διέθεταν πυροβολικό και ιππικό. Το αποτέλεσμα ήταν συντριπτική ήττα για τους Έλληνες, οι οποίοι σκόρπισαν μπροστά στην ανωτερότητα του τακτικού στρατού σε ανοικτό πεδίο μάχης και των Μαμελούκων ιππέων του Ιμπραήμ, αφήνοντας πίσω 600 νεκρούς και πολλούς τραυματίες. Οι Ρουμελιώτες έφυγαν αποκαρδιωμένοι για τους τόπους τους, ενώ η Κυβέρνηση ανήμπορη να αντιδράσει έτρεμε από πανικό καθώς το ηθικό των ανδρών είχε πλέον βαλτώσει.

Αιγυπτιακό πυροβολικό την περίοδο εισβολής του Ιμπραήμ διακρίνονται οι ερυθρές στολές των Αιγυπτίων

Λίγες μέρες μετά ο Ιμπραήμ καταλαμβάνει το φρούριο της Σφακτήριας όπου βρήκε ηρωικό θάνατο ο Αναγνωσταράς. Η κυριαρχία του Ιμπραήμ στην Μεσσηνία ολοκληρώθηκε την 6η Μαΐου του 1825 όταν κατέλαβε το Νιόκαστρο πιάνοντας αιχμάλωτους τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη και τον Παναγιώτη Γιατράκο. Τα πράγματα φάνταζαν απελπιστικά καθώς ο Ιμπραήμ είχε την μία επιτυχία μετά την άλλη φαντάζοντας αήττητος. Παράλληλα η κόπωση του στρατού από τον πενταετή αγώνα καθώς και η απογοήτευση από τους εμφύλιους πολέμους διόγκωνε το πρόβλημα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο χαμηλού ηθικού και έλλειψης οργάνωσης ο «μπουρλοτιέρης των ψυχών» Παπαφλέσσας, ο φλογερός Μεσσήνιος, όντας Υπουργός Εσωτερικών τίθεται επικεφαλής εκστρατείας κατά του Ιμπραήμ προκειμένου να τον εκδιώξει από την Πελοπόννησο αλλά και να εμφυσήσει θάρρος στους Έλληνες. Μέσα σε διάστημα ενός μήνα προσπάθησε να συγκεντρώσει ένα αξιόλογο στράτευμα που θα αποτελείτο κυρίως από κατοίκους της Πελοποννήσου. Παράλληλα για να ενισχύσει το πολιτικό προφίλ του και να αυξήσει την τοπική στρατολόγηση στις 17-5-1825 ζητάει αμνηστεία για τους εχθρούς του οπλαρχηγούς που βρίσκονταν στην φυλακή μεταξύ των οποίων ο Θ. Κολοκοτρώνης. Σε περίπτωση που προσέτρεχαν με προθυμία όλοι όσους είχε καλέσει κοντά του θα δημιουργούσε στράτευμα περί των 10.000 ανδρών. Στράτευμα ικανό να σταματήσει τον Ιμπραήμ. Ωστόσο οι περισσότεροι οπλαρχηγοί, όχι μόνο δεν πήγαν, αλλά τον προέτρεψαν να μην τον αντιμετωπίσει κατά μέτωπο αλλά να κατευθυνθεί προς την Μάνη για μεγαλύτερη ασφάλεια. Αυτό συνέβη είτε από φόβο να αντιμετωπίσουν τον Αιγυπτιακό στρατό είτε από εμπάθεια στο πρόσωπο του Παπαφλέσσα. Τελικώς στις 19 Μαΐου στρατοπέδευσε έξω από το χωριό Μανιάκι Μεσσηνίας ώστε να μπορεί να αγναντεύει το Νεόκαστρο από απόσταση και να βλέπει τις κινήσεις του αντιπάλου. Είχε υπό τις οδηγίες του περίπου 1.500 στρατιώτες, οι οποίοι όμως βλέποντας ότι οι υπόλοιποι καπετάνιοι δεν εμφανίζονται άρχισαν να λιποτακτούν. Μελανό σημείο εκείνης της στιγμής η φυγή του Σταυριανού Καπετανάκη ο οποίος έφυγε νύκτα με 15 άνδρες. Τούτο κλόνισε το ηθικό των άλλων αγωνιστών καθώς είδαν να φεύγει Μανιάτης καπετάνιος.

Μαμελούκος ιππέας του Ιμπραήμ, είχαν εξαιρετική χρήση ως ελαφρύ ιππικό ακόμα και από τον Ναπολέοντα

Το πρωί της 20ης Μαΐου 1825 βρήκε τους Έλληνες απροετοίμαστους καθώς δεν είχαν προλάβει να ολοκληρώσουν τα οχυρωματικά έργα τους (ταμπούρια), ενώ το Αιγυπτιακό ιππικό τους είχε περικυκλώσει. Συνολικά, του Παπαφλέσσα είχαν απομείνει να δώσουν μάχη περίπου 700 άνδρες. Από πλευράς Μανιατών τέθηκε επικεφαλής ο οπλαρχηγός Πιέρος Βοϊδής – Μαυρομιχάλης έχοντας περίπου 280 άνδρες. Αναλυτικά οι δυνάμεις των Μανιατών, ανά καπετάνιο, ήταν οι εξής : Πιέρος Βοϊδής Μαυρομιχάλης (50), Ηλίας Σαλαφατίνος (25), Δημήτριος Πουλικάκος (60), Πιέρος Αλούπης (70), Αθανασούλης Καπετανάκης (με 80 Γιαννιτσάνους). Αποτελούσαν πάνω από το 1/3 της συνολικής δύναμης και κατείχαν το νότιο ταμπούρι. Από πλευράς Λεονταριτών και Κοντοβουνήσιων επικεφαλής τέθηκε ο ίδιος ο Παπαφλέσσας στο κεντρικό ταμπούρι και επικεφαλής των Μεσσηνίων τέθηκε ο Δημήτρης Φλέσσας. Ο Ιμπραήμ κινήθηκε εναντίον τους επικεφαλής 6.000 ανδρών (Αιγυπτίων, Αλβανών, Μαμελούκων ιππέων).

Σχεδιάγραμμα της μάχης στο Μανιάκι το 1825 με την περικύκλωση των Ελληνικών θέσεων από το βιβλίο του Φωτιάδη 1977

Το αποτέλεσμα της μάχης ήταν να περικυκλωθούν οι Έλληνες και να ηττηθούν ολέθρια αφήνοντας πίσω περί τους 550 νεκρούς. Τελευταίο οχύρωμα έπεσε το ταμπούρι το Μανιάτικο καθώς ήταν το δυνατότερο από όλα. Όσοι σώθηκαν προς το τέλος της μάχης, το κατάφεραν με έξοδο από τον κλοιό του αντιπάλου , διά μέσου μιας ρεματιάς που βρισκόταν στα πλάγια των οχυρωμάτων. Ανάμεσα σε αυτούς που επιβίωσαν αυτής της ηρωικής μάχης ήταν και Ιωάννης Α. Μαριόλης από το Δρυ της Μέσα Μάνης. Κάτωθι το πιστοποιητικό του το οποίο υπογράφουν οι ταγματάρχες Δ. Πουλικάκος (παρών στο Μανιάκι) και ο Δ. Πετροπουλάκης. Χαρακτηριστικά αναφέρει:

«πιστοποιούμε οι υποφαινόμενοι ότι ο κύριος Ιωάννης Α Μαριόλης εκ του χωριού Δρυ του Δήμου Μέσσης της Διοίκησης Λακωνίας υπηρέτησε τον υπέρ ανεξαρτησίας Αγώνα, παρευρέθη εις πολιορκίες και μάχες των Μεσσηνιακών φρουρίων κατά το 1822 κατά το 1825 εις την μάχη του εν Μεσσηνία Μανιάκι και κατά το 1826 εις τις μάχες του Αλμυρού και Πολυαράβου δείξας εις όλας τις ανώτερες περιστάσεις πειθαρχίαν εις τους ανωτέρους του ζήλον και προθυμια

Διο κατ’ αίτηση του δίδεται η παρούσα απόδειξη δια να του χρησιμεύσει οπουδήποτε χρειασθεί

12 Οκτωβρίου 1841

Δ. Πουλικάκος ταγματάρχης

Δ. Πετροπουλάκης ταγματάρχης»

Μπορεί να είναι ασπρόμαυρη εικόνα
το πιστοποιητικό του Ι. Α. Μαριόλη

Το παρόν άρθρο, δεν γράφτηκε μόνο για να θυμηθούμε τις ηρωικές μάχες των προγόνων μας και τον αγώνα τους για ανεξαρτησία 200 χρόνια μετά. Είναι για να αποδώσουμε τιμή σε εκείνους που έστησαν τα κορμιά τους ολόρθα απέναντι στον σίγουρο θάνατο. Είναι ένα μνημόσυνο σε εκείνους που έμειναν από φιλότιμο στο πεδίο της μάχης πιστοί στον όρκο τους να μην εγκαταλείψουν τον παραστάτη, ως γνήσιοι Σπαρτιάτες και απομένει σε εμάς ώστε οι αγώνες τους και οι θυσίες τους να μην πάνε άδικοι.

Και που να κάμω την αρχή

Και που να δώσω την τιμή

Κορμάκια που εχάθητα

Και μερδικά που σβήσατε

Σπίτια ξεσπιτωμένα μου

Κλειδιά παραδομένα μου 

(μανιάτικο μοιρολόι για το Μανιάκι)

Πηγές

βίντεο περιγραφής της μάχης στο Μανιάκι από τον ιστορικό Δ. Μαριόλη

ΒΑΛΤΕΤΣΙ Η πρώτη μεγάλη νίκη του αγώνα

Του Ιωάννη Μιχαλακάκου

εκπαιδευτικού

Στις 13 Μαΐου του 1821 η νίκη στεφάνωσε τα όπλα των Ελλήνων σε ένα μικρό χωριό του σημερινού νομού Αρκαδίας το Βαλτέτσι. Η νίκη αυτή αν και μικρής έκτασης από πλευράς απωλειών απετέλεσε σημαντικότατο βήμα για την εξέλιξη των γεγονότων της επανάστασης καθώς ο χρόνος και ο τόπος της επιτυχίας ήταν καθοριστικός.  Εκείνες οι λυσσαλέες 23 ολόκληρες ώρες μάχες αποτέλεσαν «την ευτυχία της πατρίδος» όπως έλεγε ένας από τους βασικούς πρωταγωνιστές της ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Εκεί είχαν συγκεντρωθεί όλες οι αξιόμαχες δυνάμεις της κεντρικής και νότιας Πελοποννήσου (Μανιάτες, Ντρέδες, Μεσσήνιοι, Λεονταρίτες, Καρυτινοί Τσάκωνες ακόμα και Καλαβρυτινοί) προκειμένου να συμμετάσχουν στο ευρύτερο σχέδιο πολιορκίας και απελευθέρωσης της Τρίπολης που αποτελούσε το Οθωμανικό Διοικητικό Κέντρο.

Peter Heinrich Lambert von Hess, περ. 1835, ο Αναγνωσταράς - Αναγνώστης  (Χρήστος) Παπαγεωργίου, νικά τους Τούρκους στη Μάχη του … | Greek  independence, History, Art
ο Αναγνωσταράς καταδιώκει Τούρκους στο Βαλτέτσι

 Μια πιθανή αποτυχία του όλου εγχειρήματος θα οδηγούσε σε διάλυση του ελληνικού στρατοπέδου, απογοήτευση και εν τέλει αποτυχία της επανάστασης πριν καν αρχίσει. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η μάχη στο Βαλτέτσι έγινε 1,5 μήνα μετά την έναρξη της ελληνικής επανάστασης (25 Μάρτη) οπότε ο στρατός των επαναστατών πλην κάποιων εμπειροπόλεμων κλεφτών και των Μανιατών, ήταν άγουρος και άμαθος στα όπλα και στους σκοτωμούς. Αν υπήρξε ήττα στο Βαλτέτσι δύσκολα θα ξανασχηματιζόταν στρατόπεδο.

Το Βαλτέτσι αποτελούσε ένα κομμάτι από ένα δίκτυο στρατοπέδων που είχε συστήσει «ο Αρχιστράτηγος των Όπλων της Καρύταινας» τότε, Θ. Κολοκοτρώνης. Τα άλλα ήταν η Πιάνα, Το Χρυσοβίτσι, Τα Βέρβαινα και τα Δολιανά. Σκοπός τους ήταν η περικύκλωση και απομόνωση της Τρίπολης. Στρατοπεδάρχης στο Βαλτέτσι με όρκο να το βαστήξει με κάθε κόστος ήταν ο εμπειροπόλεμος μανιάτης Κυριακούλης Μαυρομιχάλης του οποίου η παρουσία εμψύχωνε τους άνδρες. Γενικός επιτελάρχης ο Θ. Κολοκοτρώνης φυσικά που έλεγχε το δίκτυο όλων των στρατοπέδων και συντόνιζε τις κινήσεις των Ελλήνων πέριξ του Βαλτετσίου.

Προσωπογραφία του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, ελαιογραφία σε μουσαμά. | Greek  history, Albanians, Costume design
Κυριακούλης Μαυρομιχάλης

Επί της ουσίας το σχέδιο στην μάχη αυτή ήταν σε περίπτωση που εκστρατεύσουν οι Τούρκοι της Τρίπολης οι Έλληνες να αμυνθούν δυναμικά ενώ τα υπόλοιπα στρατόπεδα θα πλευροκοπούν τους επιτιθέμενους.  Ωστόσο λίγοι γνωρίζουν ότι στις 25 Απριλίου το στρατόπεδο των Ελλήνων λόγω τουρκικού αιφνιδιασμού είχε διαλυθεί και η δίοδοι των Τούρκων δεν είχαν κλείσει. Με προτροπές το Θ. Κολοκοτρώνη και την αποφασιστικότητα του Ηλία Μαυρομιχάλη ξαναχτίστηκαν ταμπούρια στις αρχές Μάη και ξεκίνησαν ετοιμασίες για νέα μάχη που τελικά οδήγησε στην νίκη.

Η μάχη στο Βαλτέτσι - ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Online
χάρτης των ταμπουριών της μάχης 12 με 13 Μάη του 1821

Χαρακτηριστικά ο Θ. Κολοκοτρώνης τους πρότεινε

«…Αδελφοί κρίνομεν μετά των λοιπών αδελφών αναγκαίαν την θέσιν του Βαλτετσίου να μη την αφήσωμεν εις την διάθεσιν των εχθρών, ως θέσιν οχυράν, και πλησίον ούσαν με την Τριπολιτζάν. Αλλά διά να φυλαχθή η θέσις διά κάθε άλλην εχθρικήν των Τούρκων έξοδον, να γίνουν ταμπούρια κλειστά και δυνατά, και να φυλάττονται με σταθερότητα από άνδρες γενναίους, οι δε λοιποί να μένωμεν έξωθεν των πλησιεστέρων θέσεων, και να προφυλάττωμεν την από την Τριπολιτζάν έξοδον των εχθρών».

Όταν ο Ηλίας Μαυρομιχάλης έφτασε στο Βαλτέτσι στις 10 Μαΐου απαίτησε να μείνουν όλοι να πολεμήσουν. Για να δώσει μάλιστα και το παράδειγμα, πήρε μια πέτρα και την τοποθέτησε εκεί που έπρεπε να χτιστεί ένα ταμπούρι. Ήταν αποφασισμένος να δώσει σθεναρή μάχη. Τελικώς η πεισματώδης άμυνα στο Βαλτέτσι σε συνδυασμό με την πλευροκόπηση των Τούρκων από Κολοκοτρώνη και Πλαπούτα οδήγησε στο ποθητό αποτέλεσμα.

Ακολουθεί μια ιδιαίτερη επιστολή των κύριων πρωταγωνιστών της νίκης στο Βαλτέτσι λίγο πριν την διάλυση του στρατοπέδου στις 24 Απριλίου. Η επιστολή και η μεταγραφή της αναδημοσιεύεται από το προφίλ στο Facebook του ερευνητή Άρη Πουλημενάκο.

«Φιλογενεστάτη και γενναιοτάτη καπετάν Πουπουλίνα υγίεναι θεόθεν

Ελάβομε το γράμμα σου ομοίως και το από Σπέτζας και είδομεν τα εντεύθεν χαροποιά και ανδρεία μυνήματα εχαροποιήθημεν μεγάλως και ευχαριστούμεν τη ευγενεία σου. ημείς κατά την εικοστήν του τρέχοντος (20/4ου) περιστατικώς ετρακαρίσθημεν με τους αγαρινούς, κατά το χωρίον Σιλίμνα, και κατά τα Τρίκορφα. και επάνω εις τον ακροβολισμόν τούτον δεν έλειψαν να εύγουν από Τριπ.(ολιτζά) εις βοήθειαν αυτών άπαντες σχεδόν και τα γυναικώπαιδα, ώστε η μάχη έγινεν πεισματική, και με γεναιότητα αμίμητον των Ελλήνων, και η μάχη εβάστηξεν από τας εξ ώρας της ημέρας, έως τας δώδεκα, και μακράν της Τριπ.(ολιτζάς) μισήν ώραν, και από μεν ημάς εθανατώθησαν δύω, και δύω λαβωμένοι, από δε τους βαρβάρους έως είκοσι πεφονευμένοι, και οι λαβωμένοι πάμπολλοι. και ιδού προς ευχαρίστισίν σας, και είθε το θείον ευοδώσει και τα λοιπά ως αυτό. δεν ελπίζομεν να δώσουν αυτοί αιτίαν εις το εξής. επειδή περιεχύθη μέγας φόβος εις τας καρδίας αυτών, μ’ όλον τούτο καθόποιον τρόπον θέλει κάμωμεν δια να αποδείξωμεν μέγα το όνομα των Ελλήνων. εδώ είμεθα περίπου των 3 χιλ.(ιάδων) στρατιωτών, και καθ’ ημέραν αυξάνει το στράτευμά μας, ομοίως και αι πέριξ κολώνες (στρατιωτικές μονάδες των πολιορκητών Τριπολιτσάς) ενδυναμώνονται ημέραν παρ’ ημέραν. και ελπίζομεν το πεπρωμένον να είναι εγγύς. τα γεναία κατορθώματά μας αντηχούν καθ’ ημέραν εις την πεφιλημένην μας πατρίδα. και παρακαλούμε και εις το εξής να μας ιδεάζετε, και τας γενησομένας ανδρείας σας. και παν ότι αντάξιον. πλην γενναιοτάτη, η χρεία όλων του στρατεύματος η ουσιωδεστέρα. είτα από βολίμι (μολύβι) και πέτρας, όθεν ως προβλέπτρια του γένους κατά πολλούς τρόπους παρακαλούμεν να σκεφθήτε μετά τους αυτόθι αρχηγούς και αδελφούς δια να γένη η αναγκαία πρόβλεψις βολιμίου και πετρών, δια να μην ήμεθα άδειοι, επειδή ας στοχασθώμεν ότι αν κατά το παρόν όπου γίνονται ακροβολισμοί έχομεν χρείαν, πόσω μάλλον όταν ανοίξη το ουσιώδες τουφέκι (εννοεί, την κατάληψη της Τριπολιτζάς). Είσθε αρκετοί και δεν σας ταυτολογούμεν ημείς γρηγορούμεν και φροντίζομεν παν ότι αναγκαίον εις εξολόθρευσιν του τυράννου εχθρού. μη λείψετε και η ευγενεία σας να προτρέπητε τους εν τω Άργει και Κρανίδι αδελφούς εις το χρέος τους. και μένωμεν._

Υ/Γ (αριστερά):

Την αυτήν ημέραν του πολέμου τους εχαλάσαμεν τους μύλους, τους έμειναν εκεί πολλοί ζαχιρέδες (τρόφιμα, εφόδια), και άλογα, τους εκόψαμεν και το νερόν. αυτήν την ώραν επληροφορήθημεν ότι έφυγεν εν κοπέλι απάνου από Τριπ.(ολιτζάν) και μας είπεν ότι χθες δεν επρόφθαναν να θάπτουν τους θανατωθέντας εκ του πολέμου του προχθεσινού, εξ ων ήτο ένας και ο Ομέρ Αγάς, ανεψιός του Κουτζοπίπασι._

1821 Απριλίου 23 στρατόπεδον Βαλτέτζη._

Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, Θεόδωρος Κολοκοτρώνης,

Δημήτριος Παπατζόνης, Διονύσιος Τρουπάκις,

Παναγιώτης Γιατράκος, Αναγνώστης Παπαγεωργίου»

Με την παρούσα επιστολή οι οπλαρχηγοί του Βαλτετσίου ενημερώνουν την καπετάνισσα Μπουμπουλίνα ότι έλαβαν το χαρμόσυνο μήνυμα από τις Σπέτσες (προφανώς εννοούν την τοπική κήρυξη της επανάστασης στις 3 Απριλίου 1821) και είναι ικανοποιημένοι. Την ενημερώνουν για τις τοπικές συμπλοκές και την πρόοδο των προπαρασκευαστικών ενεργειών (ενέδρες, καύσεις μύλων, τροφοδοσία, το πιάσιμο των πηγών κ.ά.) για να πέσει η Τρίπολη σε ελληνικά χέρια.

Δεν υπάρχει διαθέσιμη περιγραφή για τη φωτογραφία.
το πρωτότυπο της επιστολής

Πηγές

  1. ΓΑΚ, Αρχείο Γιάννη Βλαχογιάννη, Κατάλογος Α΄, Ιδιωτικαί Συλλογαί (1588-1902), Φάκελος 250, Αρχείο Ρήγα Παλαμήδη (1820-1821), έγγραφο 41.
  2. https://eleftheriaonline.gr/local/politismos/history/item/214109-i-maxi-sto-valtetsi
  3. http://www.arcadians.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=412&Itemid=2

Ο Κολοκοτρώνης και τα γελαδοκρέατα

Ο Κολοκοτρώνης παρακολουθεί τα παλικάρια του

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης προ της επανάστασης του 1821 είχε καταφύγει στην Ζάκυνθο, στα Ιόνια νησιά, όπου δεν ανήκαν στους Οθωμανούς,  προκειμένου να γλιτώσει τους διωγμούς των Τούρκων οι οποίοι είχαν ξεκληρίσει την οικογένεια του τα προηγούμενα χρόνια. Ωστόσο η νοσταλγία του παλιού αυτού Μοραΐτη κλέφτη τόσο φια την πατρίδα του όσο και για την κλέφτικη ζωή «με τα ψημένα αρνιά και τα παχιά κριάρια» φαίνεται όχι μόνο από τα δημοτικά τραγούδια που τον περιγράφουν αλλά και από διάφορες επιστολές με καπετάνιους από την χερσαία Ελλάδα όπως παρακάτω. Η παρακάτω επιστολή απευθύνεται στον κλέφτη αρματολό Γιώργο Νικολού ή Βαρνακιώτη από το Ξηρόμερο Αιτωλοακαρνανίας.

«12 Γεναριού 1817

Το αίτιο όπου δεν σας έγραφα είναι τούτο ότι η ευγένεια σας ελάβατε την πατρίδα σας (ο Αλή πασάς τους επέτρεψε να γυρίσουν στις εστίες τους) και τρώτε κριάς αζύγιαστο κι εγώ ούτε την ήβρα αλλά ούτε ίσως θέλει την εύρω και το τρώγω με την λίτραν και εις αυτό σας έχω παράπονον ότι ο χορτατος του νηστικού δεν πιστεύει, όμως έτζι είναι ο ντουνιάς κι εγώ παρακαλώ τον Θεόν να ακούει τους φίλους μου και τους συμπατριώτας μου να είναι καλά κι ας τρώνε αρνιά κι εγώ ας τρώγω γελαδοκρεάτο 

Θοδωράκης Κολοκοτρώνης»

Η παραπάνω επιστολή πέραν της ιστορικής έχει και λαογραφική αξία. Ο ελληνικός λαός υποτιμούσε μέχρι πρόσφατα την κατανάλωση βόειου κρέατος όχι μόνο διότι ήταν δύσκολο να ανατραφεί, καθώς ως μεγαλύτερο ζώο ήθελε και περισσότερη τροφή αλλά και λόγω θρησκευτικών αντιλήψεων που είχε να κάνει με το «αγνό καματερό» του ευαγγελιστή Λουκά. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι στις μεγάλες εορτές όπως το Πάσχα οι Έλληνες επέλεγαν τον «αμνό του Θεού» για να φάνε και να γιορτάσουν. 

ο Καπετάνιος του Ξηρομέρου Γεώργιος Νικολού – Βαρνακιώτης (η εικόνα από το αρχείο του Ν. Μήτση)

Πηγές

  1. https://www.lifo.gr/podcasts/wraia-pragmata/leipei-eikastiko-ta-anekdota-toy-kolokotroni-anekdota-perierga-paraleipomena
  2. https://eclass31.weebly.com/thetaepsilonmualphatauiotakappa942-epsilonnu972tauetataualpha-3.html
  3. https://lefkadaonline.gr/%CE%B1%CE%BC%CF%86%CE%B9%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%B1-%CE%B1%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%BD%CE%B1%CE%BD%CF%89%CE%BD-%CE%B3%CE%B5%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF
  4. https://argolikivivliothiki.gr/2011/03/06/%C2%AB%CE%B7-%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%B8%CE%AD%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CF%82%C2%BB-%CF%80%CE%AD%CF%84%CE%B5%CF%81-%CF%86%CE%BF-3/#jp-carousel-11958

Η απελευθέρωση της Καλαμάτας μέσα από τα μάτια ενός αγωνιστή

Αναδημοσίευση από την

Ερευνήτρια  Γιώτα Σιωρά

Η περιοχή που εκτυλίχθηκαν τα παρακάτω γεγονότα – σύνορα Μάνης και Καλαμάτας – στα ιστορικά Μοναστήρια Βελανιδιάς και Μαρδακίου καθώς και στον όρμο του Αρμυρού ( Πηγη Γιάννης Σαίτας )

Στις 23 Μαρτίου του 1821 η πόλη της Καλαμάτας απελευθερώνεται και εκδίδεται η «Προειδοποίησης προς τας Ευρωπαικάς Αυλάς», το πρώτο πολιτικό κείμενο που διεθνοποιεί τους σκοπούς της Επανάστασης. Στο κείμενο που ακολουθεί ο αγωνιστής από την Αλαγονία παπά Πολυζώης Κουτουμάνος περιγράφει τα γεγονότα της απελευθέρωσης της πόλης από την δική του οπτική ως αυτόπτης μάρτυς.   

Από την έκδοση του Συλλόγου προς διάδοση των γραμμάτων  Η ΚΑΛΑΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΤΟΥ 21 , επιμέλεια Γιάννη Αναπλιώτη 1948

Α Π Ο Μ Ν Η Μ Ο Ν Ε Υ Μ Α

Του αγωνιστή του 1821 Πολυζώη Κουτουμάνου

«Στις 17 του Μαρτίου 1821 ήλθε στο σπίτι μου ο Νικηταράς και μου είπε να πάω στο Μαρδάκι που είναι ο Αναγνωσταράς και ο κουμπάρος μου ο Κεφάλας και άλλοι καπεταναίοι και με περιμένουν ν πάω χωρίς άλλο για να κανονίσουμε τον τρόπο να πάμε προφυλαχτά να πάρουμε μπρουτόβολα που έφερε από τις Κυδωνιές της Σμύρνης ο Μέξης με το πλοίο του. Κατά το δειλινό σηκώθηκα και πήγα. Εκεί βρήκα το Γιώργη το Βασιλάκη τον κουνιάδο μου Σταυριανό Στρούμπο τον Κεφάλα τον Αναγνωσταρά τον Γιαννάκη το Μέλιο το Σαλούφα το παιδί του μπατζανάκη μου Γιωργάκη Παπαδέα τον αυτάδελφό μου Βασίλη το Σταύρακα Σακέτα τον Καραπαναγιώτη τον γαμπρό μου το Κέσσερι και άλλους . Αποφασίσανε την άλλη μέρα να πάρουμε τους ανθρώπους μας με όσα ζώα μπορούμε και να μαζευτούμε στη Βελανιδιά που θα μας περιμένουνε κι άλλοι .

Εκεί μαζευτήκαμε καμμιά εκατοσταριά με 94 μουλάρια και τη νύχτα κατά τα μεσάνυχτα ξεκινήσαμε άλλοι για το Αρμυρό . Εγώ έμεινα στη Βελανιδιά .Το πρωί δύο ώρες πριν ξημερώσει ήλθανε όλοι στη Βελανιδιά με τα μουλάρια φορτωμένα από μπαρουτόβολα . τα αρπάξαμε αμέσως και τραβήξαμε όλοι Μαρδάκι που εκεί είχαμε και ασφάλεια και σύνεργο για να δέσουμε φουσέκια . Στις 20 του Μάρτη ήρθε στο σπίτι μου ο Γιαννάκης ο Αληκάκος με έναν άλλο σταλμένοι από τον καπετάν Γιατράκο να στείλει στις Μαντίνειες να γυρέψει από τον Κατσάκο και από το Μούρτζινο να πάρει που πιστεύω πως αυτοί θα έχουνε.

Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Μαρδακίου και στο βάθος ο μεσσηνιακός κόλπος εκεί μεταφέρθηκαν τα μπαρουτόβολα που βγήκαν στον λιμένα του Αρμυρού
(Πηγή www.messinialive.gr)

Στις 22 μπονόρα ήλθε ο μπατζανάκης μου ο Αλεξανδρόπουλος από τη Μεγάλη Αναστάσοβα και μου είπε πως ο κουμπάρος μου ο Κεφάλας ο Ρούμπος ο Κώστας ο Μαυροειδής ο Κανατόγιαννης από την Μπούρα και ο Γιαννάκης ο Μέλλιος με καμμιά διακοσαριά ανθρώπους τραβήξανε για τη Βελανιδιά και να ετοιμαστώ κι εγώ με το Γιώργη Βασιλάκη να πάρουμε τους ανθρώπους μας μετα ιμένουμε ο Κολοκοτρώνης ο Παπαφλέσσας ο Αναγνωσταράς και άλλοι με τα μπουλούκια τους .Στο δειλινό που ήτανε ο ήλιος κανά δυό οργιές οξω εφτάσαμε στη Βελανιδιά . Ρωτούσα τον Παπαφλέσσα και τον Κολοκοτρώνη να μάθω τι τρέχει και αυτοί μου είπανε πως αποφασίστηκε αύριο να μπούμε στην Καλαμάτα να την πάρουμε . Αμποτε ο Θεός να δώσει είπα. Την νύχτα εκάμαμε συμβούλιο για να κανονίσουμε με ποιόν τρόπο θα μπούμε στην Καλαμάτα. Αποφασίστηκε ο Κολοκοτρώνης ο Βασιλάκης ο Παπαφλέσας ο Δαγρές ο Κεφάλας και ο Νικηταράς με τους ανθρώπους τους να ζώσουνε από τον ΑηΛιά και τα Καλύβια τη Καλαμάτα και εμείς οι άλλοι με τους ανθρώπους μας να πιάσουμε την ξερολιθίτσα το Καρβούνι και τις τούρλες με τους Καπετανάκηδες Μούρτζινο Κατσάκο και Γιατράκο και άμα πέσει ένα μάσκουλο στη Βελανιδιά τότε όλοι να προχωρήσουμε κατά τη Καλαμάτα. Ω του θαύματος και δόξα να ΄χει ο Θεός στις οκτώμισυ το πρωί ήρθε χαμπέρι ότι ο Αρναούτογλου πασάς της Καλαμάτας και όλη του η φρουρά παρεδώθη και είναι στο σπίτι του Γιαννάκη του Κυργιακου να πάμε να μπούμε στην Καλαμάτα. Στις εννιάμισυ το πρωί μπήκαμε μέσα πάνω κάτω δυόμισυ χιλιάδες και στις δέκα κάναμε δοξολογία στους Αγίους Αποστόλους ευχαριστούντες και δοξάζοντες τον Παντοδύναμο που μας βοήθησε να καταλάβουμε και να ελευθερώσουμε την Καλαμάτα χωρίς να χυθεί αίμα . στις 4 το απόγευμα μαζευτήκαμε μ ε τους ανθρώπους μας όλοι έξω από το ποτάμι και ανεκηρύξαμε αρχιστράτηγο τον Πετρόμπεη τον Μαυρομιχάλη . Κατόπιν εκηρύχθη η πελοπονισιακή Γερουσία

Παπα πολυζωης Κουτουμάνος» .

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατάληξη του αγωνιστή περί Πελοποννησιακής Γερουσίας. Ίσως οι αγωνιστές όταν εισήλθαν στην Καλαμάτα μη γνωρίζοντας τα παράλληλα γεγονότα στην Αχαΐα, θεωρούσαν ότι το πολιτικό σώμα που θα δημιουργηθεί θα εκπροσωπεί ολόκληρη την Πελοπόννησο. Παράλληλα η συγκεκριμένη έκθεση γεγονότων έχει επικριθεί καθώς υπάρχουν καταγεγραμμένες πλειάδα μαρτυριών που αναφέρουν ότι η δοξολογία έγινε στον ποταμό της Καλαμάτας. Συγκεκριμένα

Διονύσιος    Κόκκινος: «…δοξολογίαν    παρά    τον    Νέδωνα, τον μικρόν ποταμόν της Καλαμάτας…».

Γεώργιος Φίνλεϋ: «Η τελετή πραγματοποιήθηκε στην όχθη του χειμάρρου που περνάει μέσα από την Καλαμάτα…».

Απόστολος Βακαλόπουλος: «…κατανυκτική δοξολογία… στις όχθες του Νεδοντα».

Φανταστική απεικόνιση του εκτελωνισμού των όπλων στον όρμο του Αρμυρού της Μάνης Πηγή (https://www.farenews.gr/)

Πηγή

https://taygetos-zeritis.blogspot.com/2012/12/23-1821.html?fbclid=IwAR0Cv4wiF-6sy4YrlLhS71T_peO2lChlxFZ0VZte6YoOkmd8fTqSb3owVug