ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ (άρθρο για τα Μοιρολόγια της Μάνης)

Μοιρολό(γ)ια της Μάνης για το έπος του ΄40 και τους ήρωες Κ. ΔΑΒΑΚΗ και Π. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟ
Γριές και νέες άπασες προστρέχουν στο κλάμα πριν την κηδεία (πηγή MAnivoice)

Προσφάτως δημοσιεύτηκε άρθρο σε ξένα και ελληνικά μέσα καθώς και σε πλήθος μέσων κοινωνικής δικτύωσης που περιγράφουν τα μοιρολόγια της Μάνης με διαστρεβλωμένο και αλλοιωμένο τρόπο. Το άρθρο αυτό αναδημοσιεύτηκε και πήρε εκτεταμένες διαστάσεις. Για τον λόγο αυτό κρίνεται σκόπιμο να δημοσιεύσουμε Επιστολή Διαμαρτυρίας που συντάχθηκε από κάποιους Λάκωνες μελετητές προκειμένου να αποκατασταθεί η αλήθεια. Η επιστολή εστάλη σε διάφορα ΜΜΕ εδώ δημοσεύουμε αυτή που είχε αποδέκτη το «Βήμα».

Αξιότιμοι κ. συντάκτες της εφημερίδας

«ΤΟ ΒΗΜΑ»

Σε πρόσφατο άρθρο της εφημερίδας σας στις 18-11-2020, με τίτλο «Εκεί που το γυναικείο μοιρολόι είναι επάγγελμα» (Σάρα Χουτσάλ, επιμέλεια Δ. Κυρανούδη) και με επίκληση σε αυτό κυρίως φωτογραφικού υλικού και απόψεων για το θέμα της φωτογράφου κ. Ιωάννας Σακελλαράκη, περιέχονται – κατά την άποψη μας – εσφαλμένες πληροφορίες και ανακρίβειες.

Πιο συγκεκριμένα και μεταξύ άλλων, γίνεται αναφορά στο άρθρο σας,  ότι τάχα στη Μάνη οι θρηνούσες γυναίκες πληρώνονταν και ότι παρίσταντο με αυτό το σκοπό στις κηδείες, ακόμα και άγνωστων σε αυτές προσώπων. Μάλιστα,αναφέρεται στο άρθρο σας ο υποτιμητικός για την περίσταση όρος  «επάγγελμα».

Κατόπιν αυτών και προς αποκατάσταση της πραγματικότητας, θα θέλαμε να σας επισημάνουμε συνοπτικά τα εξής :

-Το μανιάτικο μοιρολόι ήταν αποτέλεσμα οικογενειακού πόνου και όχι κάποιας θρηνητικής επαγγελματικής (επί πληρωμή) υπηρεσίας, όπως εσφαλμένα και χωρίς τεκμηρίωση συνάγεται από το άρθρο σας.

-Για τους παλαιούς Μανιάτες το μοιρολόι ήταν ιερό καθήκον και όχι μεροκάματο.

-Αποτελεί σίγουρα απώλεια και μας προκαλεί λύπη, που παλαιοί Μανιάτες ακαδημαϊκοί, έχοντες ασχοληθεί με το μοιρολόι (Δ. Βαγιακάκος, Α Κουτσιλιέρης, Σ. Κουγέαςκ.ά), δεν είναι πια στην ζωή, με αποτέλεσμα ο καθένας να γράφει ότι επιθυμεί για το θέμα αυτό αβίαστα και χωρίς επιστημονική ή απλή κριτική. Ωστόσο υπάρχουν άλλοι σύγχρονοι μας, με σημαντικότατες μελέτες και συλλογές για το θέμα, όπως ο Κ. Κάσσης, ο Δ. Κατσουλάκος και ο Ε. Αλεξάκης, στους οποίους θα μπορούσατε να ανατρέξετε προτού ασχοληθείτε με το Μανιάτικο μοιρολόι.

-Προς επίρρωση των προαναφερθέντων σας παραθέτουμε ενδεικτική βιβλιογραφία:

  1. Αλεξάκης Ε. «τα γένη και οι οικογένειες στην παραδοσιακή κοινωνία της Μάνης», Αθήνα 1980
  2. Καλλιδώνη Πάνου. «Μανιάτικα Μοιρολόγια, ο θρύλος της Μάνης», Πειραιάς 1972
  3. Πασαγιάννη Κ. «Μανιάτικα Μοιρολόγια και τραγούδια», Αθήνα 1928
  4. Βαγιακάκου Δ. «Μέσα Μάνη: Ο τόπος, οι βυζαντινοί ναοί, οι πύργοι και το μοιρολόι», Παρνασσός , τεύχος .Θ, No.4, 1967, σελίδες 568-586
  5. Κουγέα Σ. «Τραγούδια του Κάτω κόσμου, Μοιρολόγια της Μεσσηνιακής Μάνης», συλλογή ετών 1901 – 1904, Αθήνα 2000
  6. Κάσση Κ. «Μοιρολόγια της Μέσα Μάνης», Αθήνα 1979
  7. Κατσουλάκου Δ «Η νότια κοίλη Λακεδαίμων και τα μοιρολόγια της», εκδόσεις Πατάκη Αθήνα 2002
  8. Κουτσιλιέρη Α. «Μανιάτικα Μελετήματα, ιστορικά – λαογραφικά – γλωσσικά», εκδόσεις Ιδιωτική, Αθήνα 1979

Ωστόσο πέραν των παραπάνω αναγνωρισμένων στο θέμα ακαδημαϊκών ο απλός κόσμος της Μάνης γνωρίζει επαρκώς την προφορική και την λαϊκή μας παράδοση.

Παρακαλούμε λοιπόν να δημοσιεύσετε αυτήν την σύντομη παρέμβαση μας επί του άρθρου σας, (άρθρου) που πιστεύουμε ότι χρήζει διόρθωσης.

(Σημείωση : Λόγω της εκτεταμένης ήδη αναπαραγωγής του άρθρου σας σε πολλά μέσα μεγάλης αναγνωσιμότητας, κρίναμε και εμείς σκόπιμο να δημοσιοποιήσουμε παράλληλα και ευρύτερα την παρούσα παρέμβαση μας για την καλύτερη ενημέρωση του κοινού).

Με εκτίμηση,

Γιάννης Μιχαλακάκος καθηγητής Οικιακής Οικονομίας Mcs Cultural Management

Νικόλαος Καλκάνης δικηγόρος

Γεώργιος Μουσούλης φιλόλογος

Δημήτρης Μαριόλης δικηγόρος – εθνολόγος ιστορικός

Γεώργιος Δημακόγιαννης εκδότης

Πανηγυρικός Λόγος 28ης Οκτωβρίου Αρεόπολη 2020

Αρεόπολη, η φημισμένη μανιάτικη πολιτεία | in.gr
Αρεόπολη ντυμένη εορταστικά

ομιλητής η φιλόλογος Λυκείου Αρεόπολης Φαλιά  Ιουλία

Msc, Θεωρία, Πράξη και Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου, Ειδίκευση: Εκπαιδευτικός Σχεδιασμός και Διδασκαλία, του Τμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας , της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών (ΕΚΠΑ)

Πανοσιολογιώτατε,Αξιότιμε Αντιδήμαρχε,

εκπρόσωποι κάθε αρχής, συλλόγων και φορέων,

κυρίες και κύριοι, αγαπητοί μαθητές

«Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το ¨Όχι να πούνε», έλεγε χαρακτηριστικά ο ποιητής Κ. Καβάφης . Για την Ελλάδα αυτή η ιστορική μέρα έμελλε να είναι τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν εν μέσω του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, ο Ιωάννης Μεταξάς ταυτιζόμενος με τη θέληση του ελληνικού λαού βροντοφώναξε «ΟΧΙ» ως απάντηση στο τελεσίγραφο του Μουσολίνι για ελεύθερη διέλευση  του ιταλικού στρατού  από ελληνικό έδαφος. Ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει ως απόρροια της επεκτατικής πολιτικής του  Ιταλικού φασιστικού καθεστώτος του Μπενίτο Μουσολίνι και της ναζιστικής Γερμανίας  του Αδόλφου Χίτλερ.

Με το ηρωικό «ΟΧΙ» η Ελλάδα παρασύρεται κι αυτή στη δίνη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ιταλία κηρύττει τον πόλεμο και  η χώρα μας καλείται για ακόμα μία φορά να αγωνιστεί για το υπέρτατο αγαθό της ελευθερίας.Ο ελληνοιταλικός πόλεμος διαδραματίζεται κυρίως στα βουνά της Ηπείρου. Η νικηφόρος μάχη στο Καλπάκι σε συνδυασμό με την ηρωική δράση του αποσπάσματος του συνταγματάρχη Κ. Δαβάκη στην Πίνδο θα αναχαιτίσουν την ιταλική προέλαση.Καθοριστική υπήρξε και η συμβολή του ντόπιου πληθυσμού της περιοχής της Ηπείρου και ειδικότερα των γυναικών της Πίνδου. Ο ελληνικός στρατός με την ιαχή «ΑΕΡΑ» περνά στην αντεπίθεση και παρά τη συντριπτική υπεροχή του ιταλικού στρατού αναγγκάζει τον εχθρό σε υποχώρηση.Μέχρι τον Δεκέμβριο του 1940 μεγάλο μέρος της Β. Ηπείρου όπως οι πόλεις Κορυτσά, Άγιοι Σαράντα, Αργυρόκαστρο και Χειμάρρα απελευθερώνονται από τον ελληνικό στρατό.Κορύφωση της ορμής  της ελληνικής προέλασης αποτελεί η μάχη της Κλεισούρας, τον Γενάρη του 1941.

Όταν αργότερα, τον Μάρτιο, ο Μουσολίνι θα εξαπολύσει την εαρινή επίθεση  όντας σίγουρος ότι θα συντρίψει τις ελληνικές δυνάμεις, νέες σελίδας δόξας θα γραφτούν από τους Έλληνες στρατιώτες. Το Ύψωμα 731   θα καταστεί σύμβολο της αυτοθυσίας και του ηρωισμού και θα βάλει τέλος στα σχέδια των Ιταλών.

 Η απόκρουση της ιταλικής εισβολής ήταν η πρώτη νίκη των Συμμάχων κατά των δυνάμεων του Άξονα στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Το ηθικό των λαών της σκλαβωμένης Ευρώπης αναπτερώνεται ενώ  έκδηλοςείναι ο θαυμασμός προς τους Έλληνες ακόμα και από τον Ιταλό εχθρό: «Ο πόλεμος με την Ελλάδα απέδειξε ότι τίποτα δεν είναι σίγουρο στα στρατιωτικά κι ότι πάντα μας περιμένουν εκπλήξεις», ομολόγησε ο Μπενίτο Μουσολίνι ενώ ο Τσώρτσιλ εξήρε το απαράμιλλο ήθος και τη μεγαλοψυχία των Ελλήνων λέγοντας πως από ‘δω και πέρα θα λέμε πως οι ήρωες πολεμούν σαν τους Έλληνες…

6 Απριλίου 1941:  Γερμανικά στρατεύματα προσβάλλουν τις ελληνικές θέσεις στην Ελληνοβουλγαρική μεθόριο, στη γραμμή των οχυρών Μεταξά. Ο ελληνικός στρατός σε μια Τιτανομαχία με σύμβολο το οχυρό Ρούπελ, πολεμάει γενναία απέναντι σε έναν ασύγκριτα υπέρτερο αντίπαλο κρατώντας τις θέσεις του αλλά τελικά οι Γερμανοί θα εισβάλλουν μέσω της Γιουγκοσλαβίας.Η Ελλάδα καταλαμβάνεται σταδιακά και στις 20 Μαϊου 1941 ξεκινά η Μάχη της Κρήτης.Επίλεκτα γερμανικά στρατεύματα επιτίθενται με αεροποβατική ενέργεια στο νησί το οποίο υπερασπίζοντανσύσσωμος ο λαός της Κρήτης μαζί με δυνάμεις της Βρετανικής Κοινοπολιτείας. Οι σκληρές μάχες ανέδειξαν  νικητές τους Γερμανούς με μεγάλο, όμως, τίμημα για αυτούς. Ολόκληρη η ελληνική επικράτεια βρίσκεται πλέον υπό την κατοχή των Δυνάμεων του Άξονα. Όμως, η εμπλοκή των Γερμανών στην Ελλάδα  καθυστερεί για δύο τουλάχιστον μήνες τον προγραμματισμό τους για την έναρξη της επίθεσης στη Σοβιετική Ένωση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα  να τους βρει ο βαρύς Ρωσικός χειμώνας και να αποτύχουν να καταλάβουν τη Μόσχα. Ο ελληνικός λαός θα περάσει πολλές κακουχίες, χιλιάδες  Έλληνες θα πεθάνουν από την πείνα αλλά θα συνεχίσουν την αντίστασή τους μέσω αντιστασιακών οργανώσεων που θα προκαλέσουν σοβαρά πλήγματα στους κατακτητές.Το κατέβασμα της χιτλερικής σημαίας από την Ακρόπολη  που τόλμησαν οι φοιτητές Σάντας  και Γλέζος,  η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου από Έλληνες και Άγγλους, αποτελούν ορόσημα αυτού του αγώνα..

Η αντίστροφη μέτρηση για τις δυνάμεις του Άξονα έχει αρχίσει. Παρ’  όλα αυτά το πιο βαθύ σκοτάδι είναι λίγο πριν την αυγή: Το ολοκαύτωμα στα Καλάβρυτα και στο Δίστομο, τα μπλόκα στην Καλογρέζα και στην Κοκκινιά, οι εκτελέσεις στην Καισαριανή αποτελούν μάρτυρες της Ναζιστικής θηριωδίας. Τελικά, στις 12 Οκτωβρίου 1944 η μέρα της λευτεριάς ξημερώνει…Η γερμανική σημαία υποστέλλεται και στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης κυματίζει ξανά η Γαλανόλευκη .

Από τότε η 28η  Οκτωβρίου είναι για τον ελληνικό λαό ημέρα μνήμης, ημέρα περηφάνειας,ημέρα γιορτής και περισυλλογής. Το ηρωικό παράδειγμα των Ελλήνων στρατιωτών και ολόκληρου του ελληνικού έθνους  εξακολουθεί να παραμένει ζωντανό στη μνήμη μας.

Όμως, Κυρίες και Κύριοι, η ιστορία δεν είναι μόνο ανάμνηση και συγκίνηση. Είναι έμπρακτη ευγνωμοσύνη και σεβασμός απέναντι στους ήρωες που έφυγαν. Είναι βαριά ευθύνη και υποχρέωση απέναντι στην πατρίδα μας.

80 χρόνια μετά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο η Ελλάδα  απειλείται και πάλι, όχι μόνο υποχθόνια μέσα από κάθε είδους πιέσεις, εξαρτήσεις και συμφωνίες αλλά και φανερά μέσα από εδαφικές διεκδικήσεις γειτονικών χωρών. Πόσα «ΝΑΙ» επέλεξε να πει η χώρας μας τα τελευταία χρόνια  και πόσα «ΟΧΙ» δίστασε να φωνάξει;

Αναλογιζόμενοι αυτά, ας προβληματιστεί ο καθένας μας κι ας συνειδητοποιήσει ότι το πατριωτικό φρόνημα προάγεται και μέσα από τα καθημερινά μικρά  «ΟΧΙ» που λέμε  με τον τρόπο ζωής μας  απέναντι στην αδιαφορία, στην ιδιοτέλεια και στην ανευθυνότητα. Γιατί, μόνο  έτσι θα μπορέσουμε να  υποστηρίξουμε με τη βοήθεια του Θεού και τα άλλα,μεγάλα «ΟΧΙ» που θα πρέπει να βροντοφωνάξει η πατρίδα μας, αν και όποτε χρειαστεί… Χρόνια Πολλά!

                                                        Σας ευχαριστώ.

28η Οκτωβρίου 1940…..Επέτειος του Όχι! | music.net.cy

Η Μάχη του Σαρανταπόρου και η συμμετοχή των Λακώνων στρατιωτών

Του Γιάννη Μιχαλακάκου

εκπαιδευτικού

10 Οκτωβρίου 1912, η μάχη του Σαρανταπόρου - Εθνικό Λαϊκό Μέτωπο (Ε.ΛΑ.Μ.)
Μάχη του Σαρανταπόρου 9 έως 11/10 του 1912

Το 1912 ο ενιαίος συνασπισμός των Βαλκανικών κρατών κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική αυτοκρατορία καθώς βρισκόταν σε ένα πλαίσιο πολιτικής παρακμής. Η δημιουργία Εθνών – Κρατών παράλληλα με τους πολλούς πληθυσμούς που ζούσαν εντός των συνόρων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας έκαναν τον πόλεμο αναπόφευκτο γεγονός. Μετά την απόρριψη της διακοίνωσης του Βαλκανικού συνασπισμού στον οποίο συμμετείχε η Ελλάδα εκ μέρους της Τουρκίας και σχετιζόταν με περισσότερα πολιτικά δικαιώματα των υπόδουλών λαών της αυτοκρατορίας δόθηκε η αφορμή για το ξέσπασμα του Α Βαλκανικού Πολέμου.

Στις 5 Οκτωβρίου 1912, η Σερβία η Βουλγαρία και η Ελλάδα έμπαιναν και αυτές μαζί με το Μαυροβούνιο στον πόλεμο εναντίον της Τουρκίας. Μια από τις σημαντικότερες μάχες που έδωσε ο ελληνικός στρατός στην αρχή του αγώνα ήταν η μάχη στο Σαραντάπορο ή Μάχη των Στενών. Η θέση ήταν υψηλής στρατηγικής σημασίας καθώς κρατούσε τα κλειδιά για την προέλαση των ελληνικών στρατευμάτων στην Μακεδονία. Τέσσερεις ημέρες μετά την κήρυξη του πολέμου ξέσπασε η Ελληνική επίθεση στις οχυρωμένες Τουρκικές θέσεις των Στενών του Σαρανταπόρου στις 9 Οκτωβρίου του 1912. Οι Ελληνικές δυνάμεις αποτελούνταν από 5 μεραρχίες και στοιχεία διαφόρων άλλων σωμάτων ενώ οι Τουρκικές δυνάμεις αποτελούνταν από 2 μεραρχίες και διάφορα στοιχεία άλλων επικουρικών σωμάτων.

Η γραμμή Σαρανταπόρου-Λαζαράδων, που επέλεξε το οθωμανικό επιτελείο προκειμένου να διατάξει την άμυνά του απέναντι στην ελληνική προέλαση, είχε μήκος 14 χιλιόμετρα, μεγάλο μέρος των οποίων καλύπτονταν από αδιάβατα βουνά. Με αυτόν τον τρόπο εξασφάλισαν την μέγιστη δυνατή χρήση του γεωγραφικού πλεονεκτήματος. Ωστόσο η ελληνική πλευρά δεν στάθηκε απαθής. Η επίθεση της είχε μεγάλη εκρηκτικότητα ενώ το σχέδιο προέβλεπε υπερφαλάγγιση του εχθρού.

Η IV μεραρχία και η ταξιαρχία ιππικού πραγματοποίησαν κοπιαστικό ελιγμό προς τα βόρεια, με σκοπό να προωθηθούν στα νώτα της οθωμανικής διάταξης και να ελέγξουν το δρόμο Κοζάνης-Σερβίων. Την ίδια στιγμή οι υπόλοιπες μεραρχίες θα έκαναν κατά μέτωπο επίθεση σε όλο το μήκος του μετώπου. Η μάχη ωστόσο, κρίθηκε κυρίως από την επιτυχία του ελιγμού της IV μεραρχίας, η οποία βαδίζοντας με μεγάλη ταχύτητα, κατόρθωσε να υπερφαλαγγίσει την οθωμανική διάταξη και να φτάσει το απόγευμα κοντά στα χωριά Πολύρραχο (Ραχόρ) και Προσήλιο (Καλντάτ), δηλαδή στα νώτα των Οθωμανών.

Φωτογραφία από τη μάχη του Σαρανταπόρου - Μουσείο Μπενάκη
Έλληνες στρατιώτες στον Σαραντάπορο πριν την εξόρμηση

Σημαντικό μέρος στην επιτυχία αυτή έπαιξαν τα 8ο , 9ο και 11ο Συντάγματα που την αποτελούσαν. Μάλιστα το 8ο Σύνταγμα που αποτελούταν κυρίως από Λάκωνες στρατιώτες ανδραγάθησε καθώς κατά την διάρκεια του ελιγμού δέχθηκε πολλές απώλειες από την μεγάλη ισχύ πυρός των Τούρκων. Ωστόσο κατάφερε να επικρατήσει του πεδίου της μάχης. Χαρακτηριστικό το επόμενο απόσπασμα από το βιβλίο «Εμπρός δια της λόγχης – Η μεγάλη εξόρμηση 1912-1913):

Σε πρώτο κλιμάκιο κινήθηκε πάλι το 8ο Σύνταγμα του Συνταγματάρχη Αντωνίου Καμπάνη , με μία ορειβατική Πυροβολαρχία…………. Από την άλλη, οι φαντάροι του 9ου Λόχου, ξαναμμένοι, όρμησαν αλαλάζοντας και βρίζοντας, με «εφ’ όπλου λόγχη». Αυτό δεν ήταν επίθεση ούτε μάχη. Δεν μπορεί να είναι έτσι ο πόλεμος. Αυτό ήταν γιουχάισμα, μαζί με πυροβολισμούς. Αλλά ήταν πόλεμος αληθινός, με σφαίρες και αίμα …
«Ένας νοσοκόμος εδώ! Ένας νοσοκόμος, γρήγορα!…….

Ο μανδύας ενός Τούρκου Αξιωματικού ήταν παρατημένος κάτω στο χώμα. Μέσα είχε ένα μεταξωτό μαντηλάκι
που φύλαγε τον καπνό του. Το κράτησε ενθύμιο ο Μανιάτης ο Μπρεζεράκος, ενώ ένας άλλος φαντάρος, ο «υπηρέτης» μου ο Λεκάκος, κράτησε τον μανδύα, γιατί είχε χάσει τον δικό του και τις νύχτες πάγωνε …”

Πέραν όμως των στρατιωτών απώλειες υπήρξαν και σε ανώτατο διοικητικό επίπεδο. Νεκρός στην μάχη των Λαζαράδων έξω από τον Σαραντάπορο κατά την διάρκεια του ελιγμού της IV μεραρχίας έπεσε ο αντισυνταγματάρχης πεζικού Κυριακούλης Λ. Μαυρομιχάλης. Είχε γεννηθεί στο Πυρί του Δαφνίου του δήμου Κροκεών.

Χαρακτηριστικό της σφοδρότητας των μαχών είναι και το μοιρολόι όπως το διέσωσε η λαϊκή παράδοση της Μάνης για κάποιον σκοτωμένο στρατιώτη στην μάχη του Σαρανταπόρου.

Εκεί στον Σαραντάπορο

Χαλάλι του ο θάνατος

Γιατί λευτέρωσε λαό

Μήπως είναι η πρώτη τους φορά

Στην Μάνη τα σκοτώματα ;

Από το παραπάνω προκύπτει ο τρόπος με τον οποίο αποδέχτηκαν το γεγονός της νικηφόρου έκβασης του πολέμου. Θεωρούν πως έπρεπε να γίνει προκειμένου να ελευθερωθεί ο αλύτρωτος ελληνικός πληθυσμός. Η μάχη του Σαρανταπόρου άνοιξε το δρόμο για την προέλαση του ελληνικού στρατού στην Μακεδονία και την νικηφόρα έκβαση του Α Βαλκανικού Πολέμου.

κινήσεις αντιπάλων στρατευμάτων

Πηγές

  1. https://stratistoria.wordpress.com/1454-1900/1912-1913-valkanikoi-polemoi/1912-a-valkanikos/19121009-sarantaporo/
  2. https://blogs.sch.gr/1gymkilk/files/2013/11/%CE%92%CE%B1%CE%BB%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF.pdf
  3. https://lakonikos.gr/epikairothta/item/135265-oi-pesontes-ton-krokeon-kata-tous-valkanikoys-polemous
  4. https://www.dictyo.gr/index.php/categories/item/56566-maxi-sarantaporou-9-10-okt-1912
  5. https://www.ethnos.gr/ellada/66224_i-mahi-toy-sarantaporoy-mia-apofasistiki-niki-kai-mia-anexigiti-ypohorisi
  6. https://chilonas.com/2012/10/06/httpwp-mep1op6y-tr/
  7. Ι.Ν Ζαχαρόπουλου «Ελληνικά δημοτικά τραγούδια», βασική βιβλιοθήκη 1954

ORUC REIS ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΤΕΙΑ

Του Ιωάννη Μιχαλακάκου

εκπαιδευτικού

Arudsch-barbarossa.jpg
ο πειρατής και καπετάνιος Ορούτς Ρέις

Από τα μέσα του φετινού καλοκαιριού, όταν η Τουρκία ξεκίνησε να προκαλεί ανησυχία στο Διεθνές πολιτικό στερέωμα με το μνημόνιο συνεργασίας ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας – Λιβύης τα πράγματα έδειχναν ότι η μεσόγειος πρόκειται να έχει ένα θερμό καλοκαίρι. Η ένταση κλιμακώθηκε επικίνδυνα όταν στις αρχές Αυγούστου το σεισμογραφικό πλοίο ORUC REIS κατευθύνθηκε για έρευνες εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Εδώ κρίνεται σκόπιμο να αναφέρουμε πως η Τουρκία, χώρα μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφια ένταξης της Ε.Ε όχι μόνο δεν αναγνωρίζει σύνορα συμμάχου της και μέλους της Ε.Ε αλλά θεωρεί πως πρέπει να έχει ειδικό καθεστώς χρήσης. Μάλιστα εδώ και χρόνια χρησιμοποιεί τον όρο γκρίζες ζώνες στο Αιγαίο θέλοντας να δείξει ότι δεν αναγνωρίζει πλήρως την κυριαρχία της Ελλάδος στην περιοχή. Παράλληλα δεκάδες είναι τα περιστατικά παρενόχλησης ελληνικών αλιευτικών από τουρκικά πολεμικά ενώ ακόμα και σε περιπτώσεις έρευνας και διάσωσης μεταναστών δημιουργούνται προβλήματα. Οι δε παραβιάσεις του συμμαχικού FIR κατά τα άλλα αποτελούν καθημερινό φαινόμενο.

Όλα τα παραπάνω έχουν οδηγήσει τις δύο χώρες τα όρια του πολέμου. Οι εξοπλιστικοί ανταγωνισμοί γιγαντώνονται την ώρα που στην Ελλάδα υπάρχει οικονομική κρίση ενώ στην Τουρκία η νομισματική υποτίμηση έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά. Παράλληλα με τα παιχνίδια γεωπολιτικού και στρατηγικού χαρακτήρα η πολιτική προπαγάνδα κλιμακώνεται επικίνδυνα καθώς στην Τουρκία το μεγαλύτερο μέρος των ΜΜΕ ελέγχεται από την κυβέρνηση και λειτουργεί αντί αυτής. Έτσι πέραν από συνεχείς συνεντεύξεις εθνικιστικού χαρακτήρα από πλευράς της Τουρκίας έχουμε και συνεχή προβολή της έντασης. Ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος της Τουρκίας (AKP), Ομέρ Τσελίκ , δηλώνει ότι «η Ελλάδα είναι πειρατικό κράτος» και πως «είναι αναξιόπιστος συνομιλητής» ενώ λέει πως η Ελλάδα έχει βάρβαρη και φασιστική συμπεριφορά απέναντι στους δημοσιογράφους της στο Καστελόριζο. Την ίδια στιγμή που από την Κερασούντα ο Ερντογάν μιλάει για «ληστεία στο Αιγαίο».

Greece alarmed after Turkey resumes exploratory drilling in Eastern  Mediterranean | Daily Sabah
το πλοίο ερευνών Ορούτς Ρέις

Ενώ συμβαίνουν όλα αυτά το Καστελόριζο και συνεπώς όλα τα Δωδεκάνησα στοχοποιούνται αυτή την φορά καθώς μπαίνουν εμπόδιο σε οποιαδήποτε επεκτατικά σχέδια ετοιμάζει η Τουρκία. Είναι εύκολα αντιληπτό πως σκοπός της γειτονικής χώρας είναι να απαξιώνει την κυριαρχία της Ελλάδος και να αναζητά πολιτικά νομικές τρύπες προκειμένου να δικαιολογεί την ανομία της σε συνδυασμό με την απάθεια των συμμάχων και εταίρων μας.

Ωστόσο εδώ πρέπει να αναρωτηθεί κανείς ποιος είναι στην πραγματικότητα πειρατής. Η Τουρκία, πολιτικός απόγονος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ουδεμία σχέση είχε με την περιοχή της μέσης Ανατολής. Ιστορικά οι Τούρκοι εμφανίστηκαν στην περιοχή πριν 1000 χρόνια περίπου, τελευταίοι από οποιοδήποτε άλλο λαό και καθιερώθηκαν μετά την νικηφόρα για αυτούς μάχη του Ματζικέρτ (1071) την οποία γιορτάζουν ως σήμερα. Το εθνικιστικό όνειρο περί «γαλάζιας πατρίδας» δεν είναι τίποτα άλλο από άρνηση της σημερινής πραγματικότητας και ευσεβείς πόθοι μιας ρομαντικής ανάμνησης του ένδοξου παρελθόντος. Στην ουσία η σημερινή Τουρκία θέλει κομμάτι από την πίτα των ενεργειακών αποθεμάτων και συνεκμετάλλευση στο Αιγαίο. Δεν μπορεί να πιστέψει ότι μικρά κράτη μπορούν να της σταθούν εμπόδιο. Η συμβολική όμως παρουσία ενός καραβιού που ονομάζεται ORUC REIS συνοδεία πολεμικών δείχνει κάτι παραπάνω. Τα εξέχοντα πλοία δεν ονομάζονται τυχαία, ούτε εμφανίζονται χωρίς κάποιο σχέδιο. Για τους Τούρκους ο ORUC REIS ήταν ήρωας. Ποιος όμως ήταν αυτός ο περιβόητος καπετάνιος;

Ο Ορούτς Ρέις Μπαρμπαρός (1474–1518) από τον οποίο πήρε το όνομά του τουρκικό ερευνητικό πλοίο «Oruc Reis», ήταν Ελληνο-αλβανικής καταγωγής μπέης του Αλγερίου και Μπεηλέρμπεης της Δυτικής Μεσογείου. Ήταν ο μεγαλύτερος αδερφός του μεγάλου πειρατή και πολέμαρχου Χαϊρεντίν Μπαρμπαρός.

Τα αδέλφια γεννήθηκαν στο νησί της Λέσβου από Αλβανό πατέρα, τον Γακούπ Αγά και Ελληνίδα μητέρα, την Κατερίνα η οποία ήταν χήρα ορθόδοξου ιερέα του νησιού. Είχαν έξι παιδιά, δύο κόρες και τέσσερις γιους.

Και οι τέσσερις γιοι της οικογένειας δραστηριοποιήθηκαν στη θάλασσα, μεταφέροντας και πουλώντας τα αγγεία που έφτιαχνε η βιοτεχνία του πατέρα τους. Την περίοδο εκείνη, στις ακτές της Μεσογείου ανθούσε η πειρατεία και, αν και αρχικά ξεκίνησαν από το εμπόριο, τα αδέρφια στην πορεία έγιναν πειρατές. Τις πειρατικές τους ικανότητες εκτίμησε ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής και έκανε τον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρός οργανωτή του στόλου του και τον Ορούτς κυβερνήτη του Αλγερίου

Ο Ορούτς ήταν ο ο πρώτος που ακολούθησε τον δρόμο της πειρατείας, γινόμενος μέλος σε μια κουρσάρικη γαλέρα που είχε ως βάση της το νησί της Λέσβου, κρησφύγετο για τους Έλληνες και μουσουλμάνους πειρατές. Αιχμαλωτίστηκε από τους Ιππότες της Ρόδου και υποχρεώθηκε να υπηρετεί ως σκλάβος, μέχρις ότου τον αγόρασε ένας Αιγύπτιος εμίρης. Τα αδέλφια ξανάσμιξαν στην Αλεξάνδρεια και με τη βοήθεια του εμίρη αποδείχθηκαν επιτυχημένοι επιδρομείς.

ο Ορούτς Ρέις καταλαμβάνει γαλέρα

Οι δύο μετέφεραν τις επιχειρήσεις τους στη δυτική Μεσόγειο το 1505 και επανεγκατεστάθηκαν στη νήσο Ντζέρμπα, στην Τυνησία. Από εκεί ασκούσαν πειρατεία ενάντια στα χριστιανικά έθνη, συλλαμβάνοντας παπικές γαλέρες, ισπανικά πολεμικά πλοία και εμπορικά. Κατόπιν, εξαιτίας μιας διαφωνίας τους με τον Μπέη της Τυνησίας, αναγκάστηκαν να αλλάξουν ορμητήριο, τραβώντας για το Ντζιντζελί, κοντά στο Αλγέρι, το 1511.

Το 1512 ο Ορούτς έχασε το ένα του χέρι σε μια προσπάθεια να καταλάβει ένα ισπανικό οχυρό στη βορειοαφρικανική ακτή ενώ νικήθηκε πάλι μετά από δύο χρόνια. Από τότε σημειώθηκε αλλαγή στη δραστηριότητα των δύο αδελφών. Οι επιθέσεις τους εστιάζονταν όλο και περισσότερο στον ισπανικό στόλο και τις παράκτιες εγκαταστάσεις του. Όταν ο σουλτάνος του Αλγερίου απέτυχε να ανταποκριθεί κατάλληλα στην ισπανική απειλή το 1516, ο Ορούτς τού επιτέθηκε με μια κουρσάρικη δύναμη και αφού τον σκότωσε, αυτοανακηρύχθηκε σουλτάνος.

Το 1518 οι μάχες με τους Ισπανούς εντάθηκαν. Σε μια επίθεση εναντίον των ισπανικών εγκαταστάσεων στο Οράν, ο Ορούτς δέχθηκε αιφνιδιαστική επίθεση και αναγκάστηκε να κλειστεί στην αλγερινή πόλη Τλέμτσεν. Προσπαθώντας να σπάσει τον κλοιό σκοτώθηκε.

Ο δε Χαϊρεντίν συμμάχησε με τους Οθωμανούς και ονομάστηκε επίσημα σουλτάνος του Αλγερίου. Συνέχισε τις επιθέσεις του ενάντια στα ισπανικά εμπορικά. Το 1535 έχασε την Τυνησία αλλά κατέλαβε τη Μαγιόρκα και τη Νίκαια, νικώντας παράλληλα τον χριστιανικό στόλο που απειλούσε την ανατολική Μεσόγειο. Πέθανε το 1547, εμφανώς ευνοούμενος της Υψηλής Πύλης και επιτυχημένος ναύαρχος, αφού ονομάστηκε μπεϊλέρμπεης, δηλαδή γενικός διοικητής των οθωμανικών ναυτικών δυνάμεων.

Die Barbarossa Brüder von Dutch School (#61299)
τα αδέρφια Ορούτς και Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα

Σε όλη του την καριέρα ο ORUC REIS με τον αδερφό του λεηλατούσαν και κατέστρεφαν στο όνομα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Νησιά όπως τα Κύθηρα, η Πάρος, η Ρόδος κ.ά. ένιωσαν την βία της πειρατείας. Πιο συγκεκριμένα για να κατανοήσουμε το βάθος της βιαιοπραγίας και της θηριωδίας που ακολούθησε από τον αδελφό του ας δούμε το παράδειγμα των Κυθήρων. Διοικητικό και οικονομικό κέντρο του νησιού μέχρι την εποχή εκείνη αποτελούσε η Παλαιόχωρα. Το 1537 η εισβολή του Μπαρμπαρόσα στο νησί οδήγησε σε 7,000 εκτελέσεις ενώ υποδουλώθηκε όλος ο ικανός πληθυσμός για εργασία. Το νησί σχεδόν ερημώθηκε ενώ η Παλαιόχωρα δεν ξανά κατοικήθηκε.  Ανάλογα περιστατικά συνέβησαν σε όλα τα ελληνικά νησιά με αποτέλεσμα την αρχιτεκτονική των κρυφών οικισμών και οχυρών χωριών με πύργους και βίγλες που βλέπουμε ως σήμερα.  

Η σημερινή παρουσία του σεισμογραφικού σκάφους με αυτήν την ονομασία μόνο ειρηνική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Αντιθέτως συμβολίζει την αιώνια παρουσία των Τούρκων στην Μεσόγειο που διαχρονικά φλερτάρει με την βία. Πώς κατηγορείς για πειρατική διάθεση ένα κράτος που στην πνευματική και νομική του συνείδηση την θεωρεί παράνομη. Πώς κατηγορείς για πειρατική διάθεση ένα κράτος το οποίο όπως τώρα υποφέρει από την πειρατική και επεκτατική διάθεση του γείτονα του? Συμπερασματικά κατανοούμε πως υπάρχει συγκεκριμένη νοοτροπία από την γειτονική χώρα η οποία θεωρεί δεδομένη την ισχύ της και επομένως τα θέλω της. Για εμάς ο πειρατής εισβάλει στα χωρικά μας ύδατα για τους γείτονες ήταν θαλασσοπόρος. Εν κατακλείδι διαφορά πολιτισμού και λογικής.

Πηγές

  1. https://www.tanea.gr/2020/01/31/world/poios-itan-o-koursaros-pou-edose-to-onoma-tou-sto-tourkiko-ereynitiko-ploio/
  2. http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?ParagraphID=fgg
  3. https://web.archive.org/web/20060617132510/http://caldwellgenealogy.com/pirates.html
  4. https://www.protothema.gr/politics/article/1040090/nees-prokliseis-apo-tselik-peirates-stin-anatoliki-mesogeio-oi-ellines/
  1. E. Hamilton Currey, Sea-Wolves of the Mediterranean, London, 1910
  2. Bradford, Ernle, The Sultan’s Admiral: The life of Barbarossa, London, 1968
  3. https://www.mixanitouxronou.gr/barmparosa-o-ellinas-pou-egine-mousoulmanos-piratis-organose-ton-stolo-tou-souleiman-ke-egine-o-makelaris-tou-egeou/
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Oru%C3%A7_Reis

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΙΕΡΑΚΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (1799 – 1821)

Στις δύσκολες ώρες που περνάει η πατρίδα μας απέναντι στην Τουρκική προκλητικότητα καλό είναι να παραδειγματιζόμαστε από πραγματικούς ήρωες νεαρής ηλικίας οι οποίοι πραγματικά δυναμικά και με ανιδιοτέλεια δεν υπολόγιζαν αριθμούς και πυροβόλα αλλά την ελευθερία και το δίκιο τους. Τους θυμόμαστε με τιμή. 

Ακολουθεί άρθρο του Δημητρίου Π. Μαριόλη
Δικηγόρου και Πτυχ. τμ. Ιστορίας και Εθνολογίας
Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης

που δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο περιοδικό Αδούλωτη Μάνη τεύχος 5ο 2013

Ένας από τους κλάδους της ιστορικής και μεγάλης οικογένειας  των Μαυρομιχαλαίων υπήρξε και αυτός του Πιέρου Μαυρομιχάλη από την Αρεόπολη, πρώτου εξαδέλφου του Πετρόμπεη. Ο πρωτότοκος γιός του Πιέρου, ο Κωνσταντίνος, ο επονομαζόμενος και με το πατρωνυμικό  Πιεράκος, ήταν ένας από τους αρχηγούς των Ελληνικών στρατευμάτων που κινήθηκαν εναντίον των Μεσσηνιακών Φρουρίων, αμέσως μετά την απελευθέρωση της τουρκοκρατούμενης Καλαμάτας, στις 23 Μαρτίου 1821.

Το Νιόκαστρο της Πύλου, Amand von Schweiger-Lerchenfeld (1846–1910),

Ο Κωνσταντίνος, επί κεφαλής αρχικά σώματος 120 Μανιατών περίπου, έφτασε στο Νεόκαστρο (Πύλο) στις 13 Απριλίου 1821, όπου οι Έλληνες, υπό την γενική αρχηγία του Επισκόπου Μεθώνης  Γρηγορίου, πολιορκούσαν στενά τα Μεσσηνιακά Φρούρια. Η στρατιωτική του δράση, κατά τους μήνες της πολιορκίας του Νεοκάστρου και της Μεθώνης, καθώς επίσης και οι επιθέσεις του κατά των διαφόρων Οθωμανικών θέσεων στη γύρω περιοχή, είχαν προκαλέσει τρόμο στα αντίπαλα στρατεύματα, ενώ παράλληλα ο ηρωϊκός αυτός  Μαυρομιχάλης είχε κερδίσει το σεβασμό των συναγωνιστών του, λόγω των ηγετικών  του προσόντων και της γενναιότητάς του.

Δυστυχώς η επαναστατημένη Ελλάδα, αλλά και η σημαντική οικογένεια του γενναίου αυτού αρχηγού, τον έχασαν αρκετά πρόωρα. Ο Κωνσταντίνος, σε ηλικία 22 ετών, έπεσε στις 8 Αυγούστου 1821 έξω από τα τείχη της Μεθώνης, κατά τη διάρκεια επίθεσής του εναντίον των αμυνομένων εκεί Τούρκων. Μόλις την προηγούμενη, δηλαδή στις 7 Αυγούστου 1821, ήταν ένας από τους αρχηγούς που μπήκαν στο Νεόκαστρο, όπου στο μεταξύ οι πολιορκούμενοι επί μήνες Τούρκοι είχαν συνθηκολογήσει.

Παρακάτω δημοσιεύουμε από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους    μία αναφορά – επιστολή των αδελφών και κληρονόμων του, Νικολάου Πιεράκου και Ραλιώς συζ. Δημητρίου Πετροπουλάκη, προς το Υπουργείο Στρατιωτικών, με ημερομηνία 25 Αυγούστου 1858 και θέμα της την δικαίωση της μνήμης και των αγώνων του νεκρού αδελφού τους. Η επιστολή αυτή αποτελεί βασικά μία ακόμη συμβολή στη γνώση της πολεμικής δράσης του Κωνσταντίνου Πιεράκου Μαυρομιχάλη, παράλληλα όμως είναι και χαρακτηριστική, αναφορικά με τις αδικίες ή αμέλειες που διαπράττονταν ορισμένες φορές από τις κυβερνήσεις της ελεύθερης Ελλάδας, σε βάρος της ηθικής πρωτίστως αποκατάστασης των πεσόντων και των οικογενειών που άφηναν αυτοί πίσω τους.

Η δημοσιευόμενη αναφορά έχει ως εξής :

«Το πρώτον θύμα της Μαυρομιχαλικής οικογενείας, άμα ήρξατο ο Ιερός αγών υπήρξεν ο αυτάδελφος των υποφαινομένων Κωνσταντίνος Πιεράκος Μαυρομιχάλης αρχηγός των Λακωνικών όπλων κατά την πολιορκίαν των φρουρίων Νεόκαστρου και Μεθώνης. Ο ρηθείς καθ’ όλον το διάστημα της πολιορκίας ταύτης, ενώ συνέβησαν πολλαί και πεισματώδεις μάχαι, έχων την πρώτην θέσιν εμάχετο ηρωϊκώς δις πληγωθείς.

Ούτως οι εχθροί στενοχωρούμενοι καθ’ εκάστην αναγκάσθησαν να παραδώσωσιν το φρούριον του Νεοκάστρου την 7η του Αυγούστου του 1821 έτους. Αλλά την 8ην του αυτού οι εν Μεθώνη Οθωμανοί εξελθόντες εκ του φρουρίου αυτών πανστρατιά διευθύνθησαν προς το Νεόκαστρον, θέλοντες ινα εμποδίσωσι την παράδοση αυτού, και μετά των Νεοκαστριτών σκορπίσωσι τους Έλληνας και τας πολιορκίας διαλύσωσι. Τούτο μαθών ο ειρημένος αδελφός μας παρα τε του κ.κ. Ν. Πονηροπούλου και Αθ. Γρηγοριάδου (νυν Γερουσιαστού) ώρμησε πλήρης ενθουσιασμού μεθ’ ενός σώματος στρατιωτών κατά της Μεθώνης. Καθ’οδόν απήντησε τω όντι τον εχθρόν προχωρούντα. Και μάχην πεισματώδη συγκροτήσας οπισθοδρόμησεν αυτόν μέχρι του Προαστείου. Αλλά ενταύθα οι μεν Οθωμανοί βοηθούμενοι παρά του φρουρίου ανανέωσαν την μάχην, οι δε Έλληνες εις επικίνδυνον ευρισκόμενοι θέσιν, γενναίως αντέκρουσαν τον εχθρόν. Τότε ο ειρημένος αυτάδελφος ημών αρχηγός ορμήσας μετα τινων εκλεκτών, ώθησαν τον εχθρόν μέχρι πλησίον της πύλης του φρουρίου. Αλλ’ ενταύθα ηρωϊκώς αγωνιζόμενος, και εχθρικών αιμάτων περιρρεόμενος θανατηφόρον πληγήν λαβών, έπεσε, ως μη όφειλε, νεκρός ο γενναίος ούτος αδελφός μας, όστις δια του θανάτου του εζημίωσεν μεν την πατρίδα, κατέστρεψεν όμως διαφοροτρόπως την οικογένειάν του, αφού ήτο το στήριγμα αυτής ως πρωτότοκος υιός εις ηλικίαν 22 – 23 ετών.

Έκτοτε η Μακαρίτισα μήτηρ ημών και αυτού ανέφερε περι των εκδουλεύσεων και της θυσίας αυτού, ενώ και τα της εκστρατείας εκείνης και η διατήρηση των υπ’ αυτού Σωμάτων ήσαν εξ ιδίων του έξοδα, τα οποία κατεβάρυναν την οικογένειάν του, αλλ’ ουδεμία αμοιβή εδόθη, όπως εις άλλους της αυτής οικογενείας και λοιπούς ομοίως  θυσιασθέντας, ουδεμίαν λέγομεν αμοιβή, παρά την δια του Τύπου κατα τα παρελθόντα επευφημίαν, την δια του Στρατιωτικού Εφόρου δημοσιευθείσαν βιογραφίαν του, την υψωθείσαν στήλην εις τον τόπον του θανάτου του υπο των ευγνωμόνων κατοίκων, και την προσάρτησιν του ονόματός του εις το Βουλευτήριον, το οποίο προ ολίγων ετών κατεστράφη υπό πυρκαϊάς.    

 Αλλά πόση μεγίστη υπήρξεν η έκπληξίς μας πληροφορηθέντες ότι εντός των 143 ονομάτων των εν τω μητρώω αγωνιστών δεν υπάρχει το όνομα του αδελφού μας τούτου, και ότι δεν έχει καθήκον η επιτροπή, η προσδιορισθείσα να θέση εις τας τάξεις τους αποβιώσαντας ή πεσόντας εις τας μάχας αρχηγούς κατά σύγκρισιν με τους εις έτι ζώντας συναγωνιστάς των, να αποφανθή και περί εκείνων, όσοι δεν είναι περασμένοι εις το ρηθέν μητρώον. 

Ενώ το λέγομεν μετα θάρρους και τους πάντας προσκαλούμεν εις μαρτυρίαν εκ των κατοίκων των Νομών Λακωνίας και Μεσσηνίας και ιδίως την μαρτυρίαν των κ.κ. Αθ. Γρηγοριάδου Γερουσιαστού και Γ. Κοζάκη Τυπάλδου Εφόρου της Β. Βιβλιοθήκης, ότι ο διαληφθείς αυτάδελφός μας από της ημέρας καθ’ην εξερράγη η επανάστασις, μέχρι της ημέρας του θανάτου του, πλησίον των τειχών της Μεθώνης υπήρξε εις των ανδρειοτέρων αρχηγών και ως ήρως ήτο το παράδειγμα και ο θαυμασμός των συναγωνιστών του και όλων των πέριξ κατοίκων. Τοιούτου όντος του Κωνσταντίνου Πιεράκου Μαυρομιχάλη είναι δίκαιον να παραληφθή απο τε την ηθικήν και υλική τυχόν αμοιβήν ; Είναι δίκαιον αν η τότε επιτροπή δεν έλαβεν υπ’ όψιν τα έγγραφα, ή παρέπεσαν αυτά, ή δι’ άλλους της περιστάσεως εκείνης λόγους, παρέλειψε το όνομα αυτού, να γίνη ήδη τόση μεγάλη αδικία, προκειμένου να ανταμείψη το έθνος τους κληρονόμους των πεσόντων εις τας μάχας αγωνιστών ; 

Ως κληρονόμοι όθεν του πολυτίμου τούτου αλλ’ ατυχούς αυτάδελφού μας, έχοντες και την γνώμην των συγκληρονόμων αυτάδελφού μας Δ. Πιεράκου και αυταδέλφης μας Μαρίας χήρας Ι. Κουκή επικαλούμεθα δια της ταπεινής ταύτης αιτήσεώς μας δικαιοσύνην αδιαφιλονίκητον δια του σεβ. τούτου υπουργείου, όπως λάβη την τάξη και το όνομα τούτο εις ην ήθελεν ήδη ανήκει, ήτις είναι ως νομίζομεν η πρώτη.

Υποσημειούμεθα με το βαθύτατον σέβας.

   Ευπειθέστατοι

  Ν. Πιεράκος

 Ραλιώ Δ. Πετροπουλάκη»

I paradosi tou Neokastrou - by Hess.jpg

Η παράδοση του Νιόκαστρου υπήρξε επεισοδιακή λόγω της εκδίκησης που ζητούσαν οι στρατιώτες για τον θάνατο του Κ. Μαυρομιχάλη

Άλλοι δύο Μανιάτες αρχηγοί, που χάθηκαν και αυτοί τόσο  πρόωρα κατά την Επανάσταση, ήσαν οι Ηλίας Μαυρομιχάλης, πρωτότοκος γιος του Πετρόμπεη που έπεσε στα Στύρα Ευβοίας στις 12 Ιανουαρίου 1822, και Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, αδελφός του Πετρόμπεη, που έπεσε στη Σπλάντζα Ηπείρου στις 4 Ιουλίου 1822.

Κλείνοντας το μικρό αυτό αφιέρωμα, στην ιερή μνήμη του Μανιάτη νεκρού αρχηγού, να σημειώσουμε ότι η αδικία σε βάρος του επρόκειτο τελικά να αποκατασταθεί μερικά χρόνια αργότερα, όταν δηλαδή χαρακτηρίστηκε στα 1865 ως οπλαρχηγός δευτέρας τάξεως (Συνταγματάρχης), από την τότε εξεταστική επιτροπή των δικαιωμάτων των αγωνιστών του 1821.

Πηγές – Βιβλιογραφία

– Κων. Λ. Κοτσώνη «Κωνσταντίνος Π. Μαυρομιχάλης», Λακ. Σπουδαί, τ. 10 (1990), σελ. 259 – 275.

– Παναγιώτη Ρόδιου «Κωνσταντίνος Πιεράκος Μαυρομιχάλης», εκ του περιοδικού «Έφορος Στρατιωτικός» εν Ναυπλίω 1835, σελ. 100 – 107, αναδημ. υπό Δ. Βαγιακάκου, Λακ. Σπουδαί, τ.17 (2004), σελ. 343 – 347.

– Σταύρου Γ. Καπετανάκη «Μανιάτες Αγωνιστές του 1821», (εκδ. 2005 – Καλαμάτα), σελ. 222.

– Γ.Α.Κ., Προικοδοτήσεις Φαλαγγιτών, Φ.112.

 

6 ΙΟΥΛΙΟΥ 1850 ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΑΦΟΝΗΣΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

άρθρο του Δρ. Κωνσταντίνου Μέντη

Ελαφόνησος παραλία Σίμος φωτό : Κατερίνας Ελεωνόρας Ρασσιά…

ΤΑ ΧΙΛΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΞΕΝΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΑΦΟΝΗΣΟΥ

Η Ελαφόνησος, μετά την καταστροφή της από τους Σαρακηνούς στα μέσα του 9ου αι. περιήλθε το 1207

στην κατοχή του Μ. Βενιέρη, το 1316 στο Λέοντα Κασιμάτη, το 1364 στους Ενετούς, το 1385 στον οίκο Βενιέρη, το 16ο αι. στους Ενετούς, το 1715 στους Τούρκους και το 1797 στους Γάλλους με την συνθήκη του Καμποφόρμιο.

Το 1800 με τη συνθήκη της Κωνσταντινούπολεως αναγνωριζόταν η Επτάνησος Πολιτεία, που συμπεριλάμβανε και την Ελαφόνησο στα Επτάνησα, όπως ρητά ανέφερε και το ψήφισμα της νομοθετικής Συνέλευσης, στις 22 Ιανουαρίου του1804.

Το 1807 η Ελαφόνησος περιήλθε πάλι στην κατοχή των Γάλλων και το 1809 στην κατοχή των Άγγλων.

Χάρτης του αγκυροβολίου κοντά στην Ελαφόνησο. Χρονολογία έκδοσης 1771

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΚΑΤΟΙΚΗΜΕΝΟΥ ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΟΥ ΝΗΣΙΟΥ –

ΤΗΣ ΕΛΑΦΟΝΗΣΟΥ – ΣΤΙΣ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ 1850

Το 1828 ο Καποδίστριας προέβη στην de facto προσάρτηση της Ελαφονήσου στην Ελλάδα.

Ακολούθησε Αγγλοελληνική διένεξη που κορυφώθηκε (μαζί και με μία σειρά άλλων γεγονότων) το 1849- 1850.

Οι Άγγλοι απέκλεισαν Ελληνικά λιμάνια (γεγονότα γνωστά ως Παρκερικά) και το θέμα απασχόλησε τη Γαλλική Εθνοσυνέλευση και τη Ρωσία που μέσω του Περσιάνι διαμήνυσε ότι προστατεύει (μαζί με τη Γαλλία) τας νήσους Ελαφόνησον και Σαπιέντζα.

Τέλος στις 6 Ιουλίου του 1850, ο υπουργός των εξωτερικών Ανδρέας Λόντος, υπέγραψε σύμβαση με την Αγγλία με την οποίαν η Ελαφόνησος και η Σαπιέντζα ενώνοντο οριστικά με την Ελλάδα.

Ήταν μάλιστα το πρώτο κατοικημένο νησί των Επτανήσων που απελευθερωνόταν από τους Άγγλους.. αλλά και το πρώτο Κυθηραικό νησί που αποκτούσε της ανεξαρτησία του.

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΑΦΟΝΗΣΟΥ

Σημαντική ήταν και η συμβολή της Μάνης στην απελευθέρωση της Ελαφονήσου, διότι ο Τζανετάκης (από τη ξακουστή οικογένεια των Γρηγοράκηδων) ίδρυσε το 1837 το συνοικισμό της Ελαφονήσου – παρότι το νησί ανήκε στους Άγγλους- και αυτό τον ισχυρισμό προέβαλαν κυρίως οι Ελληνικές κυβερνήσεις για να διεκδικήσουν το Λαφονήσι.

Την Ιστορική αυτή επέτειο της ένωσης της Ελαφονήσου με την Ελλάδα γιόρτασε για πρώτη φορά η Ελαφόνησος και ο Σμιγοπέλαγος Πολιτισμός της περιοχής στις 6 Ιουλίου του 2003.

 

 

Πηγές

  1. Άρθρο του Κωνσταντίνου Μέντη
  2. https://www.mixanitouxronou.gr/to-mikro-piratiko-nisi-me-tin-exotikes-paralies-ke-tin-archeoteri-vithismeni-poli-4-metra-kato-apo-tin-epifania-tis-thalassas/
  3. http://el.travelogues.gr/item.php?view=52736

 

Η μάχη της Βέργας μέσα από τα μάτια ενός λόγιου της εποχής (1880)

φανταστική απεικόνιση της Μάχης της Βέργας 

Τον Ιούνιο του 1826 ο Ιμπραήμ κατανοώντας την σημαντική θέση της Μάνης αλλά και τον αποφασιστικό της ρόλο στην επανάσταση προσπάθησε να την υποτάξει εισβάλλοντας από την Καλαμάτα. Στην θέση Βέργα στα δυτικά σύνορα της Μάνης μεταξύ 22 με 25 Ιουνίου δόθηκε αποφασιστική μάχη μεταξύ Μανιατών και Αιγυπτίων του Ιμπραήμ. Οι αντίπαλες δυνάμεις ανέρχονταν από την πλευρά των Ελλήνων σε 5.000 άνδρες ενώ από την πλευρά των Αιγυπτίων άνω των 8.000. Επικεφαλής των ελληνικών δυνάμεων τέθηκε ο Γιωργάκης Μαυρομιχάλης γιος του Πετρόμπεη. Η νίκη έστεψε νικηφόρα τα ελληνικά όπλα αποτρέποντας τα σχέδια του Ιμπραήμ για καθυπόταξη της Μάνης αλλά κυρίως την διατήρηση του Ελληνικού ζητήματος.

ο Γιώργος Μαυρομιχάλης επικεφαλής των ελληνικών δυνάμεων στην μάχη της Βέργας

 

Παρακάτω έχουμε περιγραφή των γεγονότων από έναν Μανιάτη λόγιο της εποχής που την περίοδο εκείνη ήταν παιδί και κατέγραφε τις αναμνήσεις του.

 

Ιστόρηση Πέτρου Κουτήφαρη έτους 1880
«…αποφασίσαντες τους μεν γέροντας μετά των γυναικών και παιδίων απέστειλαν εις τας υπωρείας του γηραιού Ταϋγέτου… οι δε δυνάμενοι φέρειν όπλα συνηθροίσθησαν άπαντες εις Αλμυρόν, ίνα παρασκευάσωσι τα της αμύνης. Ενταύθα παρά το Αλμυρόν υπήρχε τείχος εξ αργών λίθων ωκοδομημένον. Το τείχος τούτο από της θαλάσσης αρχόμενον κατατείνει παρακολουθούν την δεξιάν όχθην μικρού χειμάρρου μέχρι της κορυφής πετρώδους τινός υψώματος, όπερ καλείται Καστράκη, και το οποίον υπέρκειται της προς χωρίον Σελίτζης αγούσης οδού. Εις το τείχος τούτο, όπερ νυν είναι γνωστόν υπό το όνομα Βέργα του Αλμυρού, οχυρωθέντες οι Μανιάται ανέμενον θαρραλέοι τον εχθρόν. Μετ’ ολίγας ημέρας ο Ιμβραήμης πανστρατιά εκ των Μεσσηνιακών φρουρίων εξορμήσας προήλασε μέχρι Καλαμών, ένθα και εστρατοπέδευσεν…. και τη 1 Ιουνίου …ο εχθρικός στρατός εκ Καλαμών εκκινήσας προυχώρησεν υπό τους ήχους των τυμπάνων κατά του Αλμυρού και έστι εις απόστασιν ενός περίπου χιλιομέτρου από του τείχους. Εκεί οι ιππείς, ους ατιλίδες εκάλουν οι τότε, και οι τακτικοί πεζοί ανέκοψαν, της ανωμαλίας του εδάφους επιπροσθούσης και διακωλυούσης τους στρατιωτικούς αυτών ελιγμούς, οι δε άτακτοι Αλβανοί και Κρήτες ωσεί πεντακισχίλιοι τον αριθμόν όρμησαν επί το τείχος τροχάδην και αλαλάζοντες. Οι Μανιάται περί τους χιλίους και πεντακοσίους αριθμούμενοι, όπισθεν του τείχους ταχθέντες, περιέμενον… όταν δε οι εχθροί έφθασαν εις απόστασιν βολής τουφεκίου εις εν σημείον των αρχηγών πυκνός και επιτυχής πυροβολισμός ανεχαίτησε την ορμήν των πολλούς εξ αυτών εις τα ζοφερά του Πλούτωνος βασίλεια αποστείλας. Τότε το πυρ εξερράγη καθ’ όλην την έκτασιν του τείχους και η μάχη κατέστη γενική, πεισματωδώς εκατέρωθεν διεξαγομένη. Οι Τούρκοι όπισθεν των δένδρων και των βράχων προφυλασσόμενοι προσήγγιζον βαθμηδόν και κατ’ ολίγον εις το τείχος… εννεάκις οι πολέμιοι επειράθησαν να διασπάσωσι την γραμμήν των Μανιατών και υπερβάλωσι το τείχος και εννεάκις απεκρούσθησαν πολλάς υποστάντες ζημίας και προς τας προτέρας αυτών θέσεις απωθούμενοι, διότι οι ζωηρότεροι των Μανιατών οσάκις έβλεπον αυτούς υποχωρούντας εξεπήδων του τείχους και τους κατεδίωκον πυροβολούντες κατ’ αυτών… αλλά καθ’ όσον η ημέρα προυχώρει η θέσις των αμυνομένων καθίστατο από στιγμής εις στιγμήν δυσχερεστέρα, διότι επόνει αυτούς η έλλειψις πολεμοφοδίων και προ παντός η του ύδατος, του μέρους εντελώς ανύδρου όντος. Τότε ανδρείος τις και εμπειροπόλεμος ανήρ από το χωρίον Σκιφιάνικα συνέλαβεν ηρωικήν απόφασιν να δώση αυτός πέρας εις την μάχην. Ατυχώς δεν δύναμαι να γνωρίσω υμίν το όνομά του, διότι ούτε η ιστορία ούτε η παράδοσις διέσωσαν αυτό. Οπόσοι άραγε άλλοι εφάμιλλοι ή και υπέρτεροι τούτου ήρωες της μεγάλης του γένους ημών επαναστάσεως δεν εκρίθησαν άξιοι ουδ’ απλής μνείας από τους τα κατ’ αυτήν ιστορήσαντας;… Ο Σκιφιανίτης λοιπόν ούτος μετά είκοσι συντρόφων του κατέλειπε το τείχος εκ της προς ανατολάς άκρας αυτού και αδιόρατος όπισθεν των βράχων έρπων κατόρθωσε να υπερφαλαγγίση τους εχθρούς και να καταλάβη τα νώτα των. Εκείθεν ήρξατο πυκνού και ευστόχου πυρός κατά των εχθρών, οίτινες μεγάλως εκ της αδοκήτου ταύτης προσβολής ταραχθέντες και φόβω συσχεθέντες ετράπησαν εις φυγήν. Τούτο ήρκεσε να ενσπείρη τον θόρυβον και την ταραχήν καθ’ απάσαν την γραμμήν των Αιγυπτίων, οι δε αμυνόμενοι συνορώντες αυτούς εν αταξία, κλονουμένους και οπισθοχωρούντας εξεπήδησαν άπαντες ως εκ συνθήματος έξωθεν του τείχους και ορμητικοί και ακάθεκτοι επέδραμον κατά των πολεμίων. Τότε η εν αταξία και αποσυνθέσει των τάξεων τροπή του εχθρού κατέστη πλήρης και γενική. Ιππείς, τακτικοί και άτακτοι στρατιώται, ουδεμίαν δίδοντες προσοχήν εις τας παρακελεύσεις των αξιωματικών, οίτινες ξιφήρεις και απειλητικοί κατεγίνοντο να σταματήσωσι την άτακτον φυγήν των στρατιωτών, έφυγαν προτροπάδην. Οι Μανιάτες κατεδίωξαν αυτούς, ούτω φεύγοντας, μέχρι αποστάσεως ημισείας ώρας, επανήλθον εις τα ίδια υπό των αρχηγών ανακληθέντες. Ο δε Ιμβραήμης, επειδή ο ήλιος έκλινε προς την δύσιν του, κατηυλίσθη παρά την θέσιν “Αγία Σιών ” μεταξύ Καλαμών και Αλμυρού κειμένην ένθα διανυκτέρευσεν. Εις την μάχην ταύτην αρχηγοί ήσαν ο Αναστάσιος Μαυρομιχάλης και ο εξάδελφος αυτού Ηλίας Κατσάκος, οι Καπετανάκαι, ο Γαλάνης Κουμουνδουράκης, πατήρ του νυν των κοινών προκαθημένου Αλεξάνδρου Κουμουνδούρου, οι Χρησταίοι, ο Κυβέλος και αι Δοράκαι.
Έπεσαν δε κατά τον αγώνα εκ μεν των Τούρκων εκατόν ογδοήκοντα περίπου, εκ δε των ημετέρων τέσσαρες. Την επαύριον λίαν πρωί οι πολέμιοι ταχθέντες εν γραμμή ως εις μάχην εχώρουν αύθις επί το τείχος νέαν απειλούντες κατ’ αυτού επίθεσιν. Δεν είχον όμως φθάσει εις απόστασιν βολής πυροβόλου ότε πυκνός και παρατεταμένος ηκούσθη πυροβολισμός ημίσειαν περίπου ώραν εκείθεν του τείχους προς την Μάνην, ούτος προήρχετο εκ Μανιατών εξακοσίων περίπου, οίτινες, προς βοήθειαν των εν Αλμυρώ αγωνιζομένων αδελφών των κατεσπευσμένως ερχόμενοι ανήγγειλον κατ’ έθος την προσέγγισιν αυτών δια γενικού πυροβολισμού. Ο εχθρός άμα ιδών την επικουρίαν ταύτην φόβω και αθυμία συσχεθείς έκρινε καλόν να υποχωρήση και επανακάμψη εις το εαυτού στρατόπεδον. Οι Μανιάται όμως …αφήκαν το τείχος και εγγύς τω των Αιγυπτίων στρατοπέδω παραγενόμενοι προσεκάλουν αυτούς εις μάχην, ούτοι όμως ήσυχοι δι’ όλης της νυκτός έμειναν. Περί δυσμάς Ηλίου οι Μανιάται επανήλθον εις τα ίδια και εκεί συσκεφθέντες απεφάσισαν ίνα την ερχομένην νύκτα επιπέσωσιν αίφνης και εκ διαφόρων μερών εις το εχθρικόν στρατόπεδον και καταστρέψωσι… αλλ’ ο εχθρός είτε πληροφορηθείς είτε υποπτευθείς τούτο μετέστησε την εσπέραν της αυτής ημέρας το στρατόπεδόν του εις Καλάμας και συνεπώς το σχέδιον των Μανιατών εματαιώθη…».

χάρτης του 1835 όπου απεικονίζεται το λιμάνι του Αλμυρού και το τείχος της Βέργας

Πηγές

  1. http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=19795
  2. https://www.tharrosnews.gr/2015/06/%CE%B7-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CE%BC%CE%AC%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%B1-%CF%84%E2%80%99-%CE%B1%CE%BB%CE%BC%CF%85%CF%81%CE%BF%CF%8D/
  3. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B5%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%9C%CE%B1%CF%85%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7%CF%82
  4. https://www.timesnews.gr/i-machi-toy-diroy/
  5. Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαιδεία (Α – Γ). Αθήναι: Έκδοσις Μεγάλης Στρατιωτικής και Ναυτικής Εγκυκλοπαιδείας. 1929. σελίδες 344. Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2009.
  6. https://www.iamgreece.org/gallery/regions-of-greece/peloponnese/verga-kalamata-gr/

Ο αγωνιστής του 1821 Ιωάννης Γεωργόπουλος

 

Οπλαρχηγός | ΜΑΝΙΑΤΙΚΑ

χαρακτηριστική φορεσιά αξιωματικού της Φάλαγγας

Ο αγώνας της Ελληνικής επανάστασης του 1821 που οδήγησε στην εθνική ανεξαρτησία δεν οφείλεται μόνο στην συμβολή των μεγάλων πολιτικών και στρατιωτικών προσωπικοτήτων. Ούτε μόνο στην συμβολή των ξένων μεγάλων πολιτικών δυνάμεων της διεθνούς σκηνής εκείνης της εποχής. Η επιτυχία του όλου εγχειρήματος στηρίχτηκε κυρίως στους μικρότερου βεληνεκούς αγωνιστές, που με την μαχητικότητα και αποφασιστικότητα τους συνέβαλαν τα μέγιστα στην εθνική ανεξαρτησία. Ένας από αυτούς τους αγωνιστές είναι και ο Ιωάννης Γεωργόπουλος.

Γεννήθηκε στα 1801 στο χωριό Σκυφιάνικα της ορεινής περιοχής του Μαλευρίου, όπως αναφέρει ο ίδιος σε αίτηση του προς το ελληνικό κράτος στα 1840. Ήταν γιος του Δημάκη Γεωργόπουλου. Η οικογένεια του ανήκε στην ομώνυμη πατριά των Γεωργοπουλιάνων του Μαλευρίου και λογιζόταν σύμφωνα με την προφορική παράδοση στις ισχυρές οικογένειες του τόπου.

Το 1821 συμμετείχε όπως και οι περισσότεροι Μανιάτες αγωνιστές από την αρχή δυναμικά στον αγώνα για την εθνική απελευθέρωση. Σύμφωνα με πιστοποιητικό του 1841 που υπογράφουν οι μάχιμοι οπλαρχηγοί – Ταγματάρχες Πουλικάκος και Πετροπουλάκης η πορεία του αγωνιστή είναι εντυπωσιακή. Το 1821 εκστράτευσε ως επικεφαλής μικρού σώματος στρατιωτών στην ευρύτερη περιοχή της Τρίπολης με σκοπό τότε τον εγκλεισμό των Τούρκων στα κάστρα. Ακολούθως εκστράτευσε στην Ρούμελη και συγκεκριμένα στην περιοχή της Λειβαδιάς. Τούτο ήταν ιδιαίτερα σημαντικό καθώς οι πρώτοι μήνες του αγώνα ήταν καθοριστικοί για την επικράτηση της επανάστασης αλλά και την κινητοποίηση των εκεί πληθυσμών. Έπειτα επέστρεψε στην πολιορκία της Τρίπολης εν αναμονή της άλωσης της.

Το 1823 εκστράτευσε ξανά στην δυτική Ρούμελη. Στόχος της αποστολής αυτής ήταν η αναχαίτιση των Τουρκικών δυνάμεων της περιοχής και η ανακούφιση των πολιορκημένων του Μεσολογγίου κατά την Α πολιορκία καθώς η πόλη αποτελούσε κόμβο στρατηγικής σημασίας. Συμμετείχε μαζί με άλλους Μανιάτες στις μάχες στο Φανάρι της Σπλάντζας και στην Άρτα. Σύμφωνα με προφορική παράδοση της οικογένειας την περίοδο εκείνη τέθηκε υπό τις διαταγές του Καραϊσκάκη. Η συμμετοχή του στις εκεί μάχες είναι σημαντική καθώς υπηρέτησε εκτός Πελοποννήσου.

Γεωργοπουλιάνικα πυργόσπιτα (αδερφομέρια) στα Σκυφιάνικα (φωτό Χ. Γεωργόπουλος)

Μετά την επιτυχή πορεία του εκστρατευτικού σώματος στην Δυτική Ελλάδα και την διάσωση του Μεσολογγίου, το 1824 αναγνωρίζοντας την προφορά του τον προήγαγαν σε εκατόνταρχο. Το πιστοποιητικό της προαγωγής του διασώζεται ως σήμερα.

Το 1825 μετά την αποβίβαση των δυνάμεων του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο συμμετείχε ενεργά στην αντιμετώπισή του. Το έτος αυτό συμμετείχε στις πολιορκίες φρουρίων που διατηρούσαν οι Τούρκοι στην Μεσσηνία. Το 1826 συμμετείχε ενεργά στην προάσπιση της Μάνης από τις δυνάμεις του Ιμπραήμ στον Αλμυρό και τον Πολυάραβο. Στην μάχη του Πολυαράβου μάλιστα μιας και κινδύνευε το χωριό του καθώς βρίσκεται ιδιαίτερα κοντά, σύμφωνα με προφορική παράδοση συμμετείχαν μαζικά όλοι οι χωριανοί ενώ η πατριά του είχαν επικεφαλή τον Βασίλη Λαδονικόλα.

Ταΰγετος, πέτρινο ανάγλυφο του Θεού, ζωντανή παρουσία ...

Το 1825 παντρεύτηκε την Μαρία Νικολάου Δαμιανού με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά. Τρία αγόρια και δύο κορίτσια. Το 1839 σύμφωνα με το ΦΕΚ του ίδιου έτους διορίζεται αναγνωρίζοντας το ελληνικό κράτος τις υπηρεσίες του στον εθνικό αγώνα ανθυπολοχαγός της 4ης τετραρχίας της φάλαγγας. Την εποχή εκείνη πρέπει να σημειωθεί ότι το αξίωμα αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό όχι μόνο ηθικά αλλά και οικονομικά καθώς οι μισθωτοί ήταν ελάχιστοι. Το 1842 διαμαρτύρεται με αίτηση του στην Διοίκηση της τετραρχίας του ότι αδίκως στερείται το αριστείο του αξιωματικού που σαφώς δικαιούταν. Αυτό ήταν σύνηθες λόγω πολιτικών επιλογών. Αργότερα το θέμα διευθετήθηκε αποδίδοντας του το Αργυρό αριστείο αγώνος.

Στους εκλογικούς καταλόγους του 1847 παίρνει μέρος στην εκλογική διαδικασία δηλώνοντας ως επάγγελμα στρατιωτικός στα Σκυφιάνικα. Αξίζει να σημειωθεί πως σύμφωνα με προσωπική του αίτηση πριν την συνταξιοδότηση του από την βασιλική Φάλαγγα ζήτησε να μην αποστρατευτεί και μην συνταξιοδοτηθεί αλλά να συνεχίσει να υπηρετεί ενεργά τον ελληνικό στρατό ως μάχιμος. Χαρακτηριστικά αναφέρει

«προτιμώ την υπηρεσίαν της φάλαγγος εκ της προικοδοτήσεως αυτής»

 Στους εκλογικούς καταλόγους του 1871 τον ξανασυναντάμε σε ηλικία 70 ετών να ψηφίζει ως γεωργός καθώς έχει συνταξιοδοτηθεί. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο αγωνιστής αυτός όχι μόνο είδε την πατρίδα ελεύθερη αλλά είχε την τύχη να πεθάνει σε μεγάλη για την εποχή ηλικία.

 

Γιάννης Μιχαλακάκος

εκπαιδευτικός

Πιστοποιητικό σημαντικών εκδουλεύσεων

πιστοποιητικό του Ιωάννη Γεωργόπουλου για τις σημαντική προσφορά του στον αγώνα του 1821

ΠΗΓΕΣ

  1. Στ. Καπετανάκη «Αριστεία του 1821 σε Μανιάτες αγωνιστές», εκδόσεις αδούλωτη Μάνη, 2008
  2. Στ. Καπετανάκη «Μανιάτες αγωνιστές του 1821» έκδοση συλλόγου Μανιατών Καλαμάτας, Καλαμάτα 2005
  3. Αρχείο Ελληνικής Παλιγγενεσίας
  4. ΦΕΚ 1839 /αριθμ. 19 του 1859
  5. Αρχείο Εταιρείας Λακωνικών Σπουδών
  6. Προσωπικό αρχείο νομικού – εθνολόγου Δημήτρη Μαριόλη
  7. Εφημερίδα «Καπετάν Ζαχαριάς» φύλλο 15 Ιανουάριος – Φεβρουάριος 1998.
  8. Αρχείο Νίκου Γεωργόπουλου
  9. Αρχείο Χρήστου Γεωργόπουλου
  10. http://taygetos-zeritis.blogspot.com/2012/12/blog-post_9.html

Ιατρικά Στατιστικά δεδομένα του 19ου αιώνα

 

Οι επιδημίες που έπληξαν την Ελλάδα τον 19ου αιώνα - Πώς το ...

Ο 18ος και ο 19ος αιώνας αποτελούν αιώνες μεγάλων επαναστάσεων και πολιτικών αλλαγών σε όλο τον κόσμο. Παράλληλα όμως αποτελούν και περίοδοι εκδήλωσης πληθυσμιακών μεταβολών και σοβαρών επιδημιών. Στο παρόν άρθρο θα δούμε κάποια περιστατικά ασθενειών που ταλαιπώρησαν την χώρα μας την περίοδο εκείνη καθώς και κάποια στατιστικά στοιχεία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους για την υγειονομική κατάσταση των κατοίκων της Λακωνίας.

Οι σοβαρές επιδημίες μάλιστα οδήγησαν σε περιοριστικά μέτρα ανάλογα με σημερινά. Η έννοια της καραντίνας μάλιστα δεν είναι σύγχρονη αλλά προέρχεται από τα χρόνια του Μεσαίωνα (14ος αιών.) όταν η πανώλη ή ο λεγόμενος «μαύρος θάνατος» εξολόθρευσε το 1/3 του πληθυσμού της Ευρώπης. Συμβόλιζε τις 40 ημέρες απομόνωσης που έπρεπε κάποιος να υποστεί προκειμένου να είναι ασφαλής.

Το 1717 εκδηλώνεται στην Καλαμάτα σοβαρή επιδημία πανώλης που αποδεκάτιζε τον πληθυσμό. Τα μέτρα που έπαιρνε τότε ο πληθυσμός είχαν να κάνουν κυρίως με τον περιορισμό των ανθρώπων που είχαν εκδηλώσει την ασθένεια και όχι τον περιορισμό της διασποράς της. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το μορφωτικό επίπεδο ήταν περιορισμένο και οι ιατρικές γνώσεις ελάχιστες. Το 1820 πάντως η πόλη βρίσκεται σε εξέλιξη του εμπορίου της και με πληθυσμό 2500 κατοίκων.

Κατά την διάρκεια της ελληνικής επανάστασης του 1821 μεγάλο μέρος των επαναστατών νόσησε και τελικώς πέθανε από τις άθλιες συνθήκες του αγώνα. Τα άταφα πτώματα, η έλλειψη τρεχούμενου νερού, η έλλειψη υγειονομικού υλικού, η κακή διατροφή, η έλλειψη υγειονομικής περίθαλψης στα τραύματα οδήγησε μεγάλο μέρος των αγωνιστών τελικά να πεθάνει. Η πρώτη μάλιστα επιδημία τύφου εκδηλώθηκε στην Τρίπολη λίγο μετά την έναρξη της επανάστασης καθώς εκεί συσσωρεύτηκε πλήθος κόσμου προκειμένου να γλιτώσει από το μένος των επαναστατημένων Ελλήνων. Ο υπερπληθυσμός στην πόλη οδήγησε σε συνωστισμό των κατοίκων και τελικά σε 3,000 νεκρούς από τύφο. Ανάλογη κατάσταση εκδηλώθηκε και στην πολιορκία του Ναυπλίου.

Η ελληνική επανάσταση δεν είχε ακόμα τελειώσει κι όμως το νεοσύστατο ελληνικό κράτος αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις σε υγειονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Τον Απρίλιο του 1828 εκδηλώνεται επιδημία τύφου στην Ύδρα. Το νησί αυτό αποτελούσε την περίοδο αυτή καθώς και σε όλη την Τουρκοκρατία εμπορικό κέντρο στην μεσόγειο με ναυτική επικοινωνία με Ευρώπη, Ασία και Αφρική. Είναι λοιπόν ευνόητος ο λόγος εκδήλωσης σε αυτόν τον τόπο. Ο κυβερνήτης Καποδίστριας έχοντας σπουδάσει ιατρική και παρά το ότι το κράτος δεν ήταν επαρκώς οργανωμένο, δεν υποτίμησε τον κίνδυνο και προσπάθησε με περιορισμούς να οργανώσει την υγειονομική άμυνα της χώρας. Μεταξύ των περιοριστικών μέτρων ήταν ο αυστηρός έλεγχος των νοσούντων, ο αποκλεισμός των λιμένων, η καύση των ρούχων, 50 ημέρες καραντίνα, απαγόρευση συναθροίσεων κ.ά. Τελικώς με την βοήθεια του Ελβετού γιατρού  Andre – Louis Gosse η επιδημία περιορίστηκε. Ωστόσο ο πολιτικός αντίκτυπος από τα οικονομικά μέτρα ήταν μεγάλος καθώς οι περιορισμοί είχαν σοβαρές οικονομικές απώλειες για το εφοπλιστικό κεφάλαιο της εποχής.

η άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο 

Μετά τον θάνατο του κυβερνήτη Καποδίστρια την διακυβέρνηση της χώρας ανέλαβε η αντιβασιλεία του Βαυαρού βασιλιά Όθωνα η οποία προσπάθησε σε όλους τους τομείς του δημόσιου βίου να ακολουθήσει τους ρυθμούς και τους τυπικούς κανονισμούς των κρατών της τότε δυτικής Ευρώπης. Ακολούθως το ίδιο έπραξε και ο ίδιος ο Όθωνας μετά την ενθρόνιση του. Σε αυτήν την κυβερνητική πολιτική εντάσσεται και η οργάνωση του κράτους σε διοικητικό και υγειονομικό έλεγχο. Ανατίθεται σε επιστημονικό προσωπικό της εποχής η σύνταξη εκθέσεων με στατιστικά μεγέθη που αφορούν την υγεία, την διατροφή, τα οικονομικά ακόμα και την ένδυση του πληθυσμού της εποχής ανά δήμο προκειμένου να έχουν μια αναλυτική εικόνα της ποιότητας ζωής των υπηκόων του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Τα στατιστικά αυτά μεγέθη, που περισσότερο μοιάζουν με ανάλυση των συνθηκών της καθημερινότητας και της οικιακής τους οικονομίας, είχαν ως στόχο να προλάβουν εκδηλώσεις σοβαρών ασθενειών που μάστιζαν την ύπαιθρο αλλά και τα αστικά κέντρα της εποχής. Παρακάτω ακολουθούν τμήματα αυτών των εκθέσεων που συνετάχθησαν την πενταετία (1838 – 1842) από την Διοίκηση Λακωνικής  στην οποία υπαγόταν τότε η Μάνη. Στο βιβλίο της Δήμητρας Σταθοπούλου – Καπετανάκη παρουσιάζονται αναλυτικά οι εκθέσεις αυτές.

Διοίκηση Λακωνικής – Δήμος Ιππολών

«έχει έκταση τριών περίπου μυριομέτρων περιφέρειαν και σύνορα προς βοράν την μονήν των Ταξιαρχών προς δυσμάς τον Μεσσηνιακόν κόλπον προς ανατολάς την άλυσον του Ταυγέτου προς μεσημβρίαν την /Κίτταν. Ο δήμος όλος είναι εις υψηλήν γην και τινά χωρία εις τας υπωρείας του Ταυγέτου, είναι όλος δευτερόγονος υγιής και ηδύνατο να καλλιεργηθή πολύ περισσότερο αφ όσον είναι. Τα κυριότερα προϊόντα είναι δημητριακοί καρποί, έλαιον, μετάξη, πρινοκόκκι και βαμβάκι.

Οι 1577 κάτοικοι δυνατοί, εύρωστοι και αιματηράς ως επί το πολύ έξεως είναι κτηματίαι, οι δε γυναίκαι γεωργοί. Τα νοσήματα είναι τόσα λίγα ώστε δεν είναι καν άξια μνείας. Οι κάτοικοι αντιδρούν στους εμβολιασμούς και μολονότι ο Ηλίας Αραπάκος και δια τον δήμον τούτον δημοτικός εμβολιαστής, ο εμβολιασμός δεν ενεργήθι εισέτι. Νεκροταφείο δεν υπάρχει και οι άνθρωποι θάπτονται εντός των χωρίων ή τουλάχιστον πολύ πλησίον των χωρίων εις παρεκκλήσιον. Υπάρχει μία μονή η της Πεντάδας καλούμενη με τρεις μοναχούς.

Δρυάλος: έδρα του Δήμου κείται εις τας κλιτύας του Ταϋγέτου, έχον δε ελεύθερον αέρα από όλα τα μέρη εκτός από ανατολάς χαίρει υγείαν. Τα πόσιμα ύδατα είναι δεξαμένια οποίαν δια την κακήν κατασκευήν και χειροτέρους υδραγωγούς είναι κακά και επιβλαβή. Οι άνεμοι είναι βορειοδυτικοί. Τα κυριότερα προϊόντα δημητριακοί καρποί, έλαιον, έλαιον, πρινοκόκκι και μέλι.

Τσόπακας, Παληόχωρα, Βάμβακα, Βρίκι, Καφιώνα, Καλούμι, Έρημος, Λάκκος, Άγιος Γεώργιος, Κότσιφας, Μίνα και Καρύνια: εις υψηλήν γην ως άνω. Προϊόντα ως άνω.

Κουτρέλα:ως άνω χωρίς μετάξη».

Σχόλια

Στο παραπάνω κείμενο που συντάχθηκε από τον γιατρό Σταμάτη Γαλάτη γίνεται μια προσπάθεια αναλυτικής καταγραφής των ασχολιών των κατοίκων με γνώμονα την υγειονομική τους κατάσταση. Παράλληλα καταγράφεται η παράγωγη των τοπικών προϊόντων καθώς η διατροφή θεωρείται βασικός παράγοντας για την καλή υγεία.

Στον συγκεκριμένο Δήμο της μέσα Μάνης κρίνοντας από τα στατιστικά δεδομένα που εκτέθηκαν βλέπουμε ότι οι κάτοικοι έχαιραν καλής υγείας παρόλο που ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας αλλά και κακουχίας. Παράλληλα βλέπουμε το παλαιό έθιμο των Μανιατών της απαξίας εργασίας στα χωράφια (ως υποτιμητικό), της χρήσης γυναικών ως εργάτριες και γενικότερα τον πολεμικό χαρακτήρα των κατοίκων.

Περιγράφονται οι στέρνες ως συλλέκτες για πόσιμο νερό μη ιδανικές. Περιγράφεται το οικογενειακό νεκροταφείο πλησίον του χωριού μη ιδανικό ως προς τους κανόνες υγείας. Επίσης βλέπουμε την αναφορά σε εμβόλια που έπρεπε να γίνουν ωστόσο ο πληθυσμός από άγνοια και καχυποψία αρνιόταν.

Ο δημοτικός εμβολιαστής Ηλίας Αραπάκης δεν είναι τυχαίο πρόσωπο. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους εμπειρικούς γιατρούς της εποχής από την Χαριά του Οιτύλου με μεγάλη προσφορά στην επανάσταση του 1821.

η μονή της Φανερομένης στην οποία αναφέρεται η έκθεση

συγγραφή – επιμέλεια

Γιάννης Μιχαλακάκος

εκπαιδευτικός

Πηγές

  1. https://www.greekencyclopedia.com/arapakis-ilias-p14036.html
  2. https://www.lifo.gr/articles/archaeology_articles/275171/apo-tin-epidimia-panolis-epi-kapodistria-to-1828-ston-koronoio-toy-2020
  3. https://www.ethnos.gr/istoria/96132_epanastasi-1821-oi-astheneies-kai-oi-molynseis-skotosan-perissoteroys-ellines-apo-oti
  4. https://www.protothema.gr/stories/article/984543/oi-epidimies-stin-ellada-tou-19ou-aiona-poia-metra-eihan-lifthei-tote/
  5. http://www.religiousgreece.gr/peloponnese/-/asset_publisher/J4zsS00HlAz5/content/mone-phaneromenes-dryalos
  6. https://argolikivivliothiki.gr
  7. Ronald Eccles, επιμ. (2009). Common cold (Online-Ausg. έκδοση). Basel: Birkhäuser.σελ. 210. ISBN 978-3-7643-9894-1.
  8. Δήμητρα Σταθοπούλου – Καπετανάκη (2008) Ιατροστατιστικά στοιχεία των διοικήσεων Λακωνίας και Λακεδαίμονος 1838 – 1842, εκδόσεις Αδούλωτη Μάνη, Αρεόπολη.
  9. Ε. Τσιλιπήρα και Ε. Τσίμπρου (2009). Οι επιδημίες στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα και τρόποι αντιμετώπισης τους, Αλεξάνδρειο ΤΕΙ, Θεσσαλονίκη.

O Πετρόμπεης μιλάει για την προσφορά της Μάνης στην επανάσταση του 1821

                                                                                Αποτέλεσμα εικόνας για Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης

F. Aichholzer, Προσωπογραφία του Πετρόμπεη Mαυρομιχάλη. (Μουσείο Μπενάκη)    

Εν Άργει  11 : Οκτωβρίου 1829

Είναι γεγονός ότι οι Μανιάτες αγωνιστές του 1821 δεν άφησαν απομνημονεύματα, ικανά να φωτίσουν ακόμη περισσότερο τη συμβολή της Μάνης στον απελευθερωτικό αγώνα της Πατρίδας κατά του Οθωμανικού ζυγού. Αυτό έχει συχνά ως αποτέλεσμα ορισμένοι, είτε από άγνοια είτε από σκοπιμότητα, να παραποιούν την ιστορία και μεθοδικά να υποβαθμίζουν (ή ακόμη και να αποσιωπούν) την προσφορά και τις θυσίες των Μανιατών.

          Από αυτήν την άποψη, οι όποιες σωζόμενες μαρτυρίες των πρωταγωνιστών του Αγώνα, αποκτούν ιδιαίτερη ιστορική σημασία και βαρύτητα. Πολύ περισσότερο σήμερα, με αφορμή την ιστορική επέτειο της 17ης Μαρτίου 1821, αλλά και ενόψει της επικείμενης συμπλήρωσης των 200 χρόνων από εκείνη την εποχή και των συναφών εκδηλώσεων.

Μία τέτοια περίπτωση, σωζόμενης στα αρχεία αλλά σχεδόν άγνωστης μαρτυρίας, αποτελεί η τρισέλιδη επιστολή του Πετρόμπεη προς τον Καποδίστρια, μέρος της οποίας παρακάτω δημοσιεύουμε (από 11 Οκτωβρίου 1829, βλ. Γ.Α.Κ. Αρχείο Γενικής Γραμματείας, περιόδου Ι. Καποδίστρια. Φ. 222).

Εδώ ο Μαυρομιχάλης, που είχε δίπλα του τα ηρωικά μέλη της οικογένειας του και άλλους άξιους οπλαρχηγούς, περιγράφει τις ενέργειές του για την οργάνωση και την εξάπλωση του απελευθερωτικού αγώνα των Μανιατών στα 1821, από την ελεύθερη Μάνη στην απελευθέρωση της Καλαμάτας και σχεδόν ολόκληρης της Πελοποννήσου και της ανατολικής Στερεάς, με τον εξής μοναδικό τρόπο :

«..Ο καιρός Σ. Κυβερνήτα μας είναι προσδιορισμένος απ’ όλον το Ελληνικό Έθνος, αφ’ ου έστειλον τον υιόν μου και δούλον σας Αναστάσιον εις Τριπολιτζάν θυσιάσας αυτόν δια την πατρίδα εκουσίως, όπου και των Τούρκων τα όμματα εσφαλίσθησαν με κατράμι και δεν εφοδιάσθησαν.

          Κατά τους 1821 Φεβρουαρίου : 10. Και πάλιν αμέσως έστειλον επίτηδες έναν μου ανηψιόν εις Κωνσταντινούπολιν, δίδοντας την είδησιν  του υιού μας και δούλου Σας Γεωργάκη, και με μεγάλον κίνδυνον της ζωής του εδραπέτευσεν, καθότι ο ερχομός του Γεωργάκη επροξένησεν την επανάστασιν εις την Ελλάδα. Και έπειτα κατά διαφόρους πολέμους, και αρίστευσε και εκινδύνευσε εις τέλειον θάνατον, αφ’ού έπεσεν εις χείρας του Ιμβραήμη, αλλά η θεία Πρόνοια με ελυπήθη και τον ελευθέρωσεν.

          Έπειτα εις το αυτό έτος 23 : Μαρτίου όπου εδιώρισα εις δύο κολόνας τα εμπειροπόλεμα όπλα της Σπάρτης, από το μέρος της δυνατής θέσεως Μπαρδούνιας και Μυστρός, αρχηγούς διορίζοντας τους αυτάδελφούς μου Κυριακούλη και Κωνσταντίνον, κυριεύοντας διά της παντοδυναμίας του Υψίστου, εκείνα τα απόρθητα μέρη αναιμωτί, όπου βέβαιον ήθελον πολεμούν ακόμη, με το να είναι δύσβατοι τόποι και πύργοι φοβεροί. Και εις την ίδια στιγμή αμέσως επροχώρησαν έως το Καλογεροβούνι, έξω της Τριπολιτζάς.

          Εγώ δε μετά των λοιπών εκυριεύσαμεν την Μεσσηνίαν, σχεδόν όλην την Πελοπόννησον, επολιορκήσαμε τα φρούρια και του Λάλα ενδυναμώσαμεν και τα έξω Μεγάλα Δερβένια της Ρούμελης αφ’ ου έγινε η φοβερή και λαμπρά μπατάγια του Βαλτετζίου, ήτις επισφράγισε δια της θείας προνοίας την τύχην της Ελλάδος.

          Ο δε Κυριακούλης και Ηλίας έπειτα από την νίκην του Βαλτετζίου, εβεβαιώθημεν ότι κατεβαίνει ο Βερβεργιόνης και διάφοροι άλλοι πασάδες με αρκετά στρατεύματα να έμβουν εις τον Μωρέα, όπου  βέβαιον και επροχωρούσαν, αμέσως τους εδιώρισα και επήγαν και τους  αντίκρουσαν εξι μήνας με απείρους και φοβερούς πολέμους, κρατώντας εκείνα τα μέρη, όπου ήτον η Σωτηρία της Ελλάδος, έως ότου εκυριεύσαμεν την Τριπολιτζάν και Κόρινθον, όπου ήμουν και ο ίδιος ιν τέστα (δηλ. επικεφαλής). Τα δε λοιπά μύρια τοιαύτα, μέχρι την σήμερον σιωπώ..».

             Ας είναι το παρόν μας, μία ιστορική συμβολή, ένας ελάχιστος φόρος τιμής και μνήμης προς τον ίδιο τον Μαυρομιχάλη και όλους τους προγόνους μας Μανιάτες αγωνιστές, χάρη στους οποίους εμείς σήμερα υπάρχουμε και ζούμε ελεύθεροι !!

Το «παλάτι» του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη στο Λιμένι – έδρα της οικογένειας 

                                                                       13 Μαρτίου 2020

                                                                   Δημήτριος Π. Μαριόλης

                                                                             Δικηγόρος – Ιστορικός

Πηγές

  1. ΓΑΚ
  2. https://oimaniateseinaipantou.blogspot.com/p/blog-page_176.html
  3.   https://www.benaki.org/index.php?option=com_collectionitems&view=collectionitem&id=108759&Itemid=&lang=el
  4. https://maniatika.wordpress.com/